

D4090

#། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཨ་བྷི་དྷརྨྨཀོ་ཥཾ་བྷཱ་ཥྱཾ་། བོད་སྐད་དུ། ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གང་ཞིག་ཀུན་ལ་མུན་པ་གཏན་བཅོམ་ཞིང་། །འཁོར་བའི་འདམ་ལས་འགྲོ་བ་དྲངས་མཛད་པ། ། དོན་བཞིན་སྟོན་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། །ཆོས་མངོན་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རབ་བཤད་བྱ། །བསྟན་བཅོས་བྱེད་པར་འདོད་པས་རང་གི་སྟོན་པའི་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱག་འཚལ་བ་རྩོམ་མོ། །གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྨྲས་པའོ། །འདིའི་འམ་འདིས་མུན་པ་བཅོམ་པས་མུན་པ་བཅོམ་པའོ། །ཐམས་ཅད་ལ་མུན་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བཅོམ་པས་ཀུན་ལ་མུན་པ་གཏན་བཅོམ་པའོ། །མི་ཤེས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་མཐོང་བ་ལ བགེགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མུན་པ་སྟེ།དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཉེན་པོ་བརྙེས་ནས་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱིས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གཏན་ནས་ཡེ་བཅོམ་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འདིའི་ནི་ཀུན་ལ་མུན་པ་གཏན་བཅོམ་པའོ། །དེ་རང་ སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་རྨོངས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ལ་མུན་པ་བཅོམ་པར་ནི་འདོད་མོད་ཀྱི་གཏན་ནས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་འདི་ལྟར་དེ་དག་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་དང་།ཡུལ་དང་། དུས་ཤིན་ཏུ་བསྐལ་པ་དང་། དོན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་མཐའ་ཡས་ པ་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མི་ཤེས་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ།།དེ་ལྟར་བདག་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཡང་དག་པར་བསྟོད་ནས། ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་ལ་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཡང་དག་པར་བསྟོད་པ་ནི། འཁོར་ བའི་འདམ་ལས་འགྲོ་བ་དྲངས་མཛད་པ།།ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འཁོར་བ་ནི་འགྲོ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆགས་པའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། བརྒལ་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་འདམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། འགྲོ་བ་དེར་བྱིང་བ་སྐྱབས་མེད་པ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐུགས་བརྩེ་བ་དང་ལྡན་པས་ དམ་པའི་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱག་བརྐྱང་བ་དག་གིས་སྐལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དྲངས་སོ།།དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་སྟོན་པས་ན་དོན་བཞིན་སྟོན་པའོ། །འདིས་ནི་འདིའི་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་སྟོན་ཏེ། དེ་ནི་སྟོན་པ་ན་ཡང་དག་པ་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྟོན་པས་འཁོར་བའི་འདམ་ལས་འགྲོ་བ་དྲངས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་།དམ་པ་སྦྱིན་པའི་མཐུས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མགོས་བཏུད་ནས་སོ། ། དོན་བཞིན་སྟོན་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། བསྟན་བཅོས་རབ་བཤད་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་། སློབ་མ་འཆོས་པས་ན་བསྟན་བཅོས་སོ། །བསྟན་བཅོས་གང་ཞེ་ན། ཆོས་མངོན་མཛོད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གང་ཞེ་ན། ཆོས་མངོན་ཤེས་རབ་དྲི་མེད་རྗེས་འབྲང་བཅས། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །དྲི་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཟག་པ་མེད་པའོ། །རྗེས་འབྲང་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཟག་པ་མེད་པའི ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ལ་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།རེ་ཞིག་འདི་ནི་དོན་དམ་པའི་ཆོས་མངོན་པའོ། །བརྡར་བཏགས་པ་ནི། དེ་ཐོབ་བྱའི་ཕྱིར་གང་དང་བསྟན་བཅོས་གང་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གང་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་དང་བསྒོམས་པ་ལས་ བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་གང་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་།སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་བཅས་པའོ། །བསྟན་བཅོས་གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཡང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེའི་ཚོགས་སུ་གྱུར་པས་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་ རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་དོན་དམ་པའི་ཆོས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའམ། ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པའོ། །ཆོས་མངོན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།

梵文：Abhidharmakośabhāṣyam 藏文：ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ། 汉译：阿毗达磨俱舍论释
顶礼文殊童子。
顶礼彻底摧毁一切黑暗、
从轮回泥潭中救度众生、
如实开示真理的导师。
我将详细解说阿毗达磨藏论。
造论者欲造论，为了了知自己导师的殊胜本质，首先以赞叹功德为前导而作礼敬。'彼者'是指佛世尊而言。由于他或因他摧毁黑暗故称'摧毁黑暗者'。由于对一切事物完全摧毁一切形式的黑暗，故称'彻底摧毁一切黑暗者'。无明因为障碍见到真实义理，故称为黑暗。佛世尊已获得对治，使一切所知永不再生，故称为彻底永远摧毁。因此说'彻底摧毁一切黑暗'。
虽然独觉和声闻也因离烦恼性无明而被承认为摧毁一切黑暗，但并非彻底摧毁。因为他们对佛法、境、极远时间、无边细分义理等仍有非烦恼性的无明。
如是以圆满成就自利而赞叹后，又以圆满成就利他而赞叹彼世尊说：'从轮回泥潭中救度众生'。轮回因是众生执著之处且难以超越，故如泥潭。对于沉溺其中无有救护的众生，世尊以大悲心伸出说正法之手，随其根机而救度。
因如实无倒而说故称'如实开示'。此说明他利他的方法，即以如实开示而从轮回泥潭中救度众生，而非以神通力或布施力。
如是具足圆满成就自利与利他者，'顶礼'即以头面礼敬。
顶礼如实开示者已，当做何事？答曰：'将详细解说论'。由教导学生故称为论。何论？即'阿毗达磨藏'。
何为阿毗达磨？'阿毗达磨即无垢慧及眷属'。其中'慧'即善能抉择诸法。'无垢'即无漏。'及眷属'即具有眷属。如是则说五无漏蕴为阿毗达磨。这是胜义阿毗达磨。
世俗施设则是为获得彼而有的闻思修所生具漏慧及生得慧眷属，以及为获得无漏慧而作为其资粮的论典亦称阿毗达磨。
就词源学而言，由于持自相故称为法。因此，此处法是指胜义法即涅槃，或因趣向法相故称阿毗达磨。
阿毗达磨释毕。

།བསྟན་བཅོས་འདི་ཇི་ལྟར་ན་ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ ཡིན་ཞེ་ན།འདིར་དེ་དོན་དུ་ཡང་དག་ཆུད་ཕྱིར་རམ། འདི་ཡི་གནས་དེ་ཡིན་པས་ཆོས་མངོན་མཛོད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཆོས་མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཇི་ལྟར་གཅེས་གཅེས་རྣམས་དོན་དུ་འདིར་ཆུད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་དེའི་མཛོད་ལྟ་བུ་ཡིན་ ནོ།།ཡང་ན་དེ་ལས་འདི་ཕྱུང་བས་ཆོས་མངོན་པ་དེ་བསྟན་བཅོས་འདིའི་གནས་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་དེ་ཉིད་འདིའི་མཛོད་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་བསྟན། འདི་དང་ པོ་ཉིད་དུ་སུས་བསྟན་ན།འདི་ལྟར་སློབ་དཔོན་ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་འཆད་པར་གུས་ཤེ་ན། ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྣམ་འབྱེད་མེད་པར་ཉོན་མོངས་རྣམས། །གང་ཕྱིར་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཐབས་མེད་ལ། །ཉོན་མོངས་པས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་སྲིད་མཚོ་འདིར་ འཁྱམས་ཏེ།།དེ་བས་དེ་ཕྱིར་འདི་ནི་སྟོན་པས་གསུངས་སོ་ལོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་མེད་པར་ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཐབས་མེད་ལ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་འདིར་ འཁྱམ་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་འདོད་པ་དེའི་དོན་དུ་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་མངོན་པ་གསུངས་སོ་ལོ།།ཆོས་མངོན་པ་བསྟན་པ་མེད་པར་ནི་སློབ་མས་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་མི་ནུས་སོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་ རྣམས་ན་རེ་དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སིལ་བུར་བཤད་ལ།བཙུན་པ་ཀཱ་ཏྱཱའི་བུ་ལ་སོགས་པས་བསྡུས་ནས་བཞག་སྟེ། བཙུན་པ་ཆོས་སྐྱོབ་ཀྱིས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་སྡེ། སྡེ་ཚན་དུ་བྱས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་དག་ཆོས་མངོན་པ་བསྟན་པས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་ དབྱེ་བར་བྱ་བའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན།ཟག་བཅས་ཟག་པ་མེད་ཆོས་རྣམས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་ནི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན། ལམ་མ་གཏོགས་པ་འདུས་བྱས་ རྣམས།།ཟག་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ལམ་གྱི་བདེན་པ་མ་གཏོགས་པ་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་གཞན་རྣམས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་གོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཕྱིར་དེ་དག་ལ། །ཟག་རྣམས་ཀུན་ཏུ་རྒྱས་པར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འགོག་པ་ དང་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་དམིགས་པས་ཀྱང་ཟག་པ་སྐྱེ་བར་ནི་འདོད་མོད་ཀྱི།དེ་གཉིས་ལ་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བས་དེ་གཉིས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བ་མེད་དོ། །ཇི་ལྟར་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་འོག་ནས་ཕྲ་རྒྱས་བསྟན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱའོ། །ཟག་པ་དང་ བཅས་པ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་གང་ཞེ་ན། ཟག་མེད་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་། །འདུས་མ་བྱས་རྣམ་གསུམ་ཡང་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བའོ་། །རྣམ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། ནམ་མཁའ་དང་ནི་འགོག་པ་གཉིས། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གཉིས་གང་ཞེ་ན། སོ་སོར་ བརྟགས་པས་འགོག་པ་དང་།སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ལ་ཟག་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནམ་མཁའ་མི་སྒྲིབ་པ། ནམ་མཁའ་ནི་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་གང་ན་གཟུགས་ཀྱི་གོ་ཡོད་པའོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་དང་བྲལ་བའོ། །གང་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་བྲལ་བ དེ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའོ།།སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་སྟེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །དེས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་འགོག་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའོ། །བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བྱ་ བ་སྟེ།དཔེར་ན་བ་ལང་དག་དང་ལྡན་པའི་ཤིང་རྟ་ལ་བ་ལང་གི་ཤིང་རྟ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཅི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་གཅིག་ཁོ་ན་འམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ།

如果问这部论典为何是《阿毗达磨藏》？这里为了通达其义，或因为这是其处所，故称为《阿毗达磨藏》。所谓阿毗达磨论，是因为此处通达了所有精要之义，因此此论如同其藏。或者说，因为从彼处引出此论，故阿毗达磨是此论的处所。因此，阿毗达磨即是此论之藏，所以此论是《阿毗达磨藏》。
又问为何宣说阿毗达磨？最初是谁宣说的？如果问论师为何热衷解说《阿毗达磨藏》？'因为若无诸法的详细分别，则无法寂灭诸烦恼。由烦恼故，世间漂泊于此轮回海中。因此，导师为此而宣说。'若无诸法的详细分别，则无法寂灭烦恼的方法，而由烦恼使世间漂泊于此大轮回海中，为此，为欲详细分别诸法之故，导师佛世尊宣说了阿毗达磨。若无阿毗达磨的教授，弟子就无法详细分别诸法。
说一切有部认为，这是世尊零散宣说的，迦多衍尼子等结集整理，如同具寿法救所作的《记说》等品类。
若问通过阿毗达磨教法所应分别的诸法是什么？'有漏无漏诸法'，这是对一切法的总略宣说。其中，什么是有漏法？'除道谛外的有为法是有漏'，即除了道谛外的其他有为法都是有漏法。为什么？'因为诸漏于彼等，一切都会增长故。'虽然缘灭谛和道谛也会生起漏，但不会于彼二增长，故彼二不会成为有漏。至于为何不增长，将在后面烦恼品中说明。
有漏法已说完。什么是无漏法？'无漏道谛及三种无为法'。什么是三种？'虚空和二种灭'。什么是二种？择灭和非择灭。如是虚空等三种无为法和道谛是无漏法，因为诸漏不会于其增长。
在所说的三种无为法中，虚空是无障碍性，虚空的自性是无障碍，即有色法的空间。择灭是离系，即与有漏法分离。对苦等圣谛的观察称为择，是慧的差别。由此所获得的灭称为择灭。这是省略中间词的说法，如同说'牛车'是'具有牛的车'。若问是否一切有漏法唯有一个择灭？答：不是。

།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སོ་སོ་སོ་སོ་ཡིན། ལྡན་ པའི་རྫས་རྣམས་ཇི་སྙེད་པ་བྲལ་བའི་རྫས་རྣམས་ཀྱང་དེ་སྙེད་དོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ལྷག་ མའི་གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།འོ་ན་འགོག་པ་ནི་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་འདིའི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ཚིག་དེའི་དོན་ནི་འདི་འདྲ་བའི་རྒྱུ་གང་ཡང་མ་ཡིན་ལ། འདི་ཡང་གང་གི་འདྲ་བའི་རྒྱུ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱའོ། ། འདི་ལ་འདྲ་བ་གང་ཡང་མེད་ དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྐྱེ་ལ་གཏན་དུ་བགེགས་བྱེད་པ། །འགོག་གཞན་སོ་སོར་བརྟགས་མིན་པས། །ཆོས་མ་འོངས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བ་ལ་གཏན་དུ་བགེགས་སུ་གྱུར་པ་བྲལ་བ་ལས་གཞན་པའི་འགོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་སྟེ།འདི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འཐོབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྐྱེན་མ་ཚང་བ་ལས་ཐོབ་སྟེ། དཔེར་ན་མིག་དང་ཡིད་གཟུགས་གཅིག་ལ་ཡེངས་པའི་གཟུགས་གཞན་པ་རྣམས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་གང་ཡིན་ པ་དག་ནི་འདས་པར་འགྱུར་ལ།དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཡང་སྐྱེ་བར་ཡང་མི་ནུས་ཏེ། དེ་དག་འདས་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དེ་ནི་རྐྱེན་ མ་ཚང་བས་འཐོབ་བོ།།འདིར་མུ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། གང་དག་གིས་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཁོ་ན་འཐོབ་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །གང་དག་གིས་སོ་སོར་ བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་ཁོ་ན་འཐོབ་པ་ཡང་ཡོད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པའི་འདུས་བྱས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །གང་དག་གིས་གཉི་ག་འཐོབ་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། ། གང་དག་གིས་གཉི་ག་མི་འཐོབ་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པ་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་གསུམ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལམ་མ་གཏོགས་པ་འདུས་བྱས་རྣམས། །ཟག་བཅས ཞེས་གང་སྨྲས་པའི་འདུས་བྱས་དེ་དག་གང་ཞེ་ན།འདུས་བྱས་ཆོས་རྣམས་དེ་དག་ཀྱང་། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་ལྔ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ དག་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སོ།།རྐྱེན་རྣམས་འདུས་ཤིང་ཕྲད་ནས་བྱས་པ་དག་ནི་འདུས་བྱས་རྣམས་ཏེ། རྐྱེན་གཅིག་གིས་བསྐྱེད་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་དང་རིགས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པ་དག་ལ་ཡང་མི་འགལ་ཏེ་འོ་མ་དང་ཤིང་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་ཉིད་དུས་གཏམ་ གཞི་དང་།།ངེས་པར་འབྱུང་བ་གཞི་དང་བཅས། །དེ་དག་ཉིད་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སོ། །སོང་བ་དང་འགྲོ་བ་དང་འགྲོ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རམ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཟ་བའི་ཕྱིར་དུས་རྣམས་སོ། །གཏམ་ནི་ངག་གོ། །དེའི་གཞི་ནི་མིང་སྟེ། དོན་དང་བཅས་པའི་གཞི་སྨོས་ པའི་ཕྱིར་ན་འདུས་བྱས་ནི་གཏམ་གྱི་གཞི་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། གཏམ་གྱི་གཞི་རྣམས་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་གཞུང་དང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ། །གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱུང་བ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། འདུས་བྱས་ཐམས་ ཅད་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ།།དེ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་ངེས་པར་འབྱུང་བཅས་དག་གོ། །རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་གཞི་དང་བཅས་པ་དག་སྟེ། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་གཞི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རྒྱུའི་ཚིག་ཡིན་ལོ་། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ དག་ཡིན་ནོ།

那么是什么样呢？是各自不同的。有多少具有的事物，离开的事物也有那么多。如果不是这样，以见苦谛而应断的烦恼的灭，现证后，就会导致现证一切烦恼的灭。如果不是这样，修习其余对治就成为无意义。
那么，所说的'灭是不相似'这句话的含义是什么呢？这句话的含义是：既不是这个的相似因，这个也不是任何相似因。并不是说这里没有任何相似。
已经说明了择灭。对生起永远作障碍的其他灭非择灭。对未来诸法的生起永远成为障碍的离系之外的灭，即是非择灭，这不是以择而获得的。那么是什么呢？是由缘不具足而获得。
譬如眼和意专注于一个色法时，其他色法以及声、香、味、触等即成为过去，缘于这些的五识身也不能再生起，因为它们没有缘过去境的能力。因此，它们的非择灭是由缘不具足而获得。
这里有四句：有些法唯获得择灭，即如有漏过去、现在、未来诸法。有些法唯获得非择灭，即如无漏有为不生法。有些法二者都获得，即如有漏不生法。有些法二者都不获得，即如无漏过去、现在、未来诸法。
已经说明了三种无为法。除了道以外的有为法是有漏，所说的那些有为法是什么呢？那些有为法即是色等五蕴：色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴，这些是有为法。
诸缘和合造作的是有为法，没有任何是由单一缘产生的。由于与此类同，对未来法也不相违，如牛奶与树木。
这些即是时间、言说事、出离事及有因。这些即是有为法。由于已去、正去、将去，或被无常所吞噬，故为时间。言说即是语言。其事即是名，由于说有义之事，故说有为是言说事。
若不如此，则与论中所说'言说事为十八界所摄'的教证相违。必定出离即是出离，即是一切有为法的涅槃。由于这些具有此，故说具出离。由于有因，故说具有因，毗婆沙师们说'事'字是因的异名。如是，这些是有为法的异名。

།ཡང་འདུས་བྱས་དེ་དག་ཉིད། གང་དག་ཟག་བཅས་ཉེར་ལེན་པའི། །ཕུང་པོའང་དེ་དག་།འདིས་ཅི་ཞིག་གྲུབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཕུང་པོ་ཡང་ཡིན་ནོ་། །ཕུང་པོ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ མ་ཡིན་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ།འདུ་བྱེད་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དག་སྟེ། དཔེར་ན་རྩཝ་དང་སོག་མའི་མེ་བཞིན་པ་འམ། དེ་དག་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོའི་མི་ བཞིན་ནོ།།ཡང་ན་དེ་དག་ལས་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་འབྱུང་བས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཏེ། མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའི་ཤིང་ལྗོན་པ་བཞིན་ནོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཉིད། འཐབ་བཅས་ཀྱང་ཞེས་བྱའོ། །འཐབ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཏེ། བདག་དང་གཞན་ལ་གནོད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་དག་གིས་རྒྱས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་འཐབ་བཅས་དག་སྟེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་བཞིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་འཇིག་རྟེན་དང་། །ལྷ་གནས་སྲིད་པའང་དེ་དག་ཡིན། །འཕགས་པ་རྣམས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །འདི་ལས་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ འབྱུང་བས་ཀུན་འབྱུང་བའོ།།འཇིག་པས་ན་འཇིག་རྟེན་ནོ། །འདི་ལ་ལྟ་བས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་སྒོ་ནས་གནས་པས་ན་ལྟ་བའི་གནས་སོ། །འབྱུང་བས་ན་སྲིད་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་འདི་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དོན་དང་མཐུན་པ་དག་གོ། ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་ལྔ། །ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ལ། གཟུགས་ནི་དབང་པོ་ལྔ་དང་དོན། །ལྔ་དང་རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་ཉིད། །དབང་པོ་ལྔ་པོ་མིག་དང་རྣ་བ་དང་། །སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་དང་། དོན་ལྔ་པོ་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་གང་དག་ཡིན་པ གཟུགས་དང་།སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྟེ་དེ་སྙེད་ཅིག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་སྨོས་པ་གང་དག་ཡིན་པ། དེ་དག་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་རྟེན། །མིག་ལ་སོགས་གཟུགས་དང་བ་རྣམས། ། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་གཟུགས་དང་བའི་བདག་ཉིད་ལྔ་པོ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་དགེ་སློང་མིག་ནི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དེ།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་མིག་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་སྨོས་པ་གང་དག་ཡིན་པ། དེ་དག་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་རྟེན། །མིག་ལ་ སོགས་གཟུགས་དང་བ་རྣམས།།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དེ་ལྟར་བཤད་ན་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། །མིག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའི་གཞུང་དང་ཡང་ མཐུན་པར་འགྱུར་རོ།།དབང་པོ་ལྔ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དོན་ལྔ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།གཟུགས་རྣམ་གཉིས་དང་། །ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་སོ། །དེ་ལ་ཁ་དོག་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །གཞན་དག་ནི་དེའི་བྱེ་བྲག་གོ། །དབྱིབས་ནི་རྣམ་པ་ བརྒྱད་དེ།རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཐུག་པའོ། །ཡང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དེ་ཉིད། རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་དང་། ལྷམ་པ་དང་། ཟླུམ་པོ་དང་། མཐོན་ པོ་དང་།དམའ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། སྤྲིན་དང་། དུ་བ་དང་། རྡུལ་དང་། ཁུག་རྣ་དང་། གྲིབ་མ་དང་། ཉི་མ་དང་། སྣང་བ་དང་། མུན་པའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་ཁ་དོག་གཅིག་དང་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཏུ་འདོན་ཏོ། །དེ་ལ་ཕྱ་ལེ་བ་ནི་དབྱིབས་ མཉམ་པའོ།།ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་དབྱིབས་མི་མཉམ་པའོ། ། ཁུག་རྣ་ནི་ལྷོ་བུར་རོ། །ཉི་མ་ནི་ཉི་མའི་འོད་དོ།

再者，对于这些有为法，哪些是有漏取蕴？对此，凡是取蕴的五蕴，它们也是蕴。有些仅是蕴而不是取蕴，即无漏的诸行。其中，诸取即是诸烦恼。因从彼等所生故为取蕴，譬如草与薪之火，或因依赖彼等故，如王之臣民。或者因从彼等生起诸取故为取蕴，如花果树木。
这些有漏法，也称为有诤。诤即是诸烦恼，因为损害自他之故。因为被它们所增长，故称有诤，如同有漏。苦、集、世间、见处及有，皆是彼等。因不随顺诸圣者故为苦。因从此生起诸苦故为集。因坏灭故为世间。因住于此而以见增长之门故为见处。因生起故为有。如是，这些是有漏法的相应义理之异名。
所说'色等五蕴'中，色是五根、五境及无表色。五根即眼、耳、鼻、舌、身根，五境即彼等根之境，为色、声、香、味、触，以及无表色，如是为色蕴。
其中所说这些色等，彼等之识依，眼等净色。色、声、香、味、触诸识之所依，具净色自性之五者，应知依次为眼、耳、鼻、舌、身，如世尊所说：'比丘，眼是内处，以四大种为因，是净色。'等广说。
或者所说这些眼等，彼等之识依，眼等净色。即是眼识等之所依，此是语义。如是解释则与论中'何为眼根？是眼识所依之净色'等广说之文相符。五根已说讫。
当说五境。其中首先，色有二种：颜色与形状。其中颜色有四种：青等。其余是彼差别。形状有八种：从长等乃至非平等。
又此色处有二十种，即：青、黄、白、红、长、短、方、圆、高、低、平、不平、云、烟、尘、雾、影、日光、明、暗。有些说虚空一色为二十一种。其中平即形状均等。不平即形状不均等。雾即云气。日即日光。

།སྣང་བ་ནི་ཟླ་བ་དང་སྐར་མ་དང་མེ་དང་སྨན་དང་ནོར་བུ་རྣམས་ཀྱི་འོད་དག་གོ། །གྲིབ་མ་ནི་གང་ན་གཟུགས་རྣམས་སྣང་བའོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་མུན་པའོ། །ལྷག་ མ་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་སླ་བས་རྣམ་པར་མ་ཕྱེ་བའོ་།།གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཁ་དོག་ཏུ་ཡོད་ལ་དབྱིབས་སུ་མེད་པ་ཡང་ཡོད་དེ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། གྲིབ་མ་དང་། ཉི་མ་དང་། སྣང་བ་དང་། མུན་པ་ཞེས་བྱའོ་། །དབྱིབས་སུ་ཡོད་ལ་ཁ་དོག་ ཏུ་མེད་པ་ཡང་ཡོད་དེ།རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །གཉི་གར་ཡོད་པ་ཡང་ཡོད་དེ། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལྷག་མའོ། །གཞན་དག་ན་རེ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་རིང་པོ་ལ་སོགས་པར་ཡོངས་སུ་ཆད་པར་སྣང་བས་ན་ཉི་མ་དང་། སྣང་བ་ཁོ་ན་ཁ་དོག་ཏུ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་རྫས་གཅིག་ལ་གཉི་གར་ཡོད་ཅེ་ན། དེ་ལ་གཉི་ག་མངོན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡོད་པ་འདི་ནི་ཤེས་པའི་དོན་ཡིན་གྱི་ཡོད་པའི་དོན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལའང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ མཆེད་བཤད་ཟིན་ཏོ།།སྒྲ་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡོད་དེ་། ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སེམས་ཅན་དང་། སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པར་སྟོན་པ་སྟེ་རྣམ་པ་བཞིའོ། །དེ་ཡང་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལག་པ་དང་ངག་གི་སྒྲ་ལྟ་བུའོ། །མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རླུང་དང་། ནགས་ཚལ་དང་། ཆུའི་སྒྲ་ལྟ་བུའོ། །སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་ནི་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་སྒྲའོ། ། གཞན་ནི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཟིན་པ་དང་། མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲ་ཡང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་ལག་པ་དང་རྫ་རྔ་ཕྲད་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ་། དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཁ་དོག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་ལས་བྱུང་བ་བཞི ཚན་གཉིས་རྒྱུར་བྱས་པར་མི་འདོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་མི་འདོད་པར་བྱའོ།།སྒྲ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རོ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་།མངར་བ་དང་། སྐྱུར་བ་དང་། ལན་ཚྭ་དང་། ཚ་བ་དང་། ཁ་བ་དང་། བསྐ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ། །དྲི་རྣམ་བཞི། དྲི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་ང་བ་རྣམ་པ་གཉིས། དྲི་མཉམ་པ་དང་། མི་མཉམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་དྲི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་ང་བ་དང་། དྲི་མཉམ་པའོ་ཞེས་རྣམ་པ་གསུམ་འབྱུང་ངོ་། །རེག་བྱ་བཅུ་གཅིག་བདག་ཉིད་དོ། །རེག་བྱ་རྫས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་བཅུ་གཅིག་སྟེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་། འཇམ་པ་ཉིད་དང་། རྩུབ་པ་ཉིད་དང་། ལྕི་བ་ཉིད་དང་། ཡང་བ་ཉིད་དང་། གྲང་བ་དང་། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པའོ། །དེ་ལ་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །འཇམ་པ་ཉིད་ནི་མཉེན་པའོ། །རྩུབ་པ་ཉིད་ནི་རུད་རུད་པའོ། །ལྕི་བ་ཉིད་ནི་གང་གིས་ན་དངོས་པོ་རྣམས་འཇལ་བར་བྱེད པའོ།།བཟློག་པ་ནི་ཡང་བ་ཉིད་དོ། །གྲང་བ་ནི་དྲོ་བར་འདོད་པར་བྱེད་པའོ། །བཀྲེས་པ་ནི་ཟད་འདོད་པར་བྱེད་པའོ། །སྐོམ་པ་ནི་སྐོམ་འདོད་པར་བྱེད་པའོ། །རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་བདེ། །ཆོས་བསྟན་པ་ཡང་བདེ་བའོ། །དགེ་འདུན་མཐུན་ པ་བདེ་བ་ཡིན།།མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་བདེ། །ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་མེད་དོ། །ལྷག་མ་ནི་ཡོད་དོ། །གལ་ཏེ་དེ་ནི་གོས་རེ་རེ་ནས་མི་འཇལ་ཡང་བསགས་པ་དག་ནི་འཇལ་ལོ། །གནོད་པར་བྱེད་པའི་གྲང་བ་མེད་ ཀྱི་ཕན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡོད་དོ་ལོ།།གང་འདི་གཟུགས་རྣམ་པ་མང་པོ་བཤད་པ་དེ་ལ་རེས་འགའ་ནི་རྫས་གཅིག་གིས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་དེ། གང་གི་ཚེ་དེའི་རྣམ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གཅོད་པར་འགྱུར་བ་ནའོ། །རེས་འགའ་ནི་མང་པོས་ཏེ། གང་གི་ཚེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་མི་གཅོད་པ་ན་ སྟེ།དཔེར་ན་ཐག་རིང་པོ་ནས་དམག་བཤམས་པ་འམ། ནོར་བུའི་ཚོགས་ཀྱི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དུ་མ་ལ་ལྟ་བ་ལྟ་བུའོ།

光明是指月亮、星星、火、药物和宝石等的光芒。影子是指能显现形体之处。与此相反的是黑暗。其余的因为容易理解而未作详细区分。
色处有些是存在于颜色而不存在于形状的，即：蓝色、黄色、红色、白色、影子、日光、光明和黑暗。有些是存在于形状而不存在于颜色的，即：长等方位的身表色的自性。有些是两者都存在的，即：其余的色处。
有些人说：由于蓝等和长等是完全确定的显现，所以只有日光和光明是存在于颜色的。如果问：怎么会在一个事物中两者都存在呢？因为在其中两者都显现的缘故。这里的'存在'是指认知的意义，而不是存在的意义。若是这样，对于身表色也会有过失。
色处已经解释完毕。
声音有八种：由有执受和无执受的大种所生，表示有情和无情的四种。这些又因悦意和不悦意的差别而成为八种。其中由有执受大种所生的，例如手和语言的声音。由无执受大种所生的，例如风、树林和水的声音。表示有情的是语言表业的声音。其他的是不表示有情的。
有些人说还有由有执受和无执受大种共同所生的声音，例如手和陶鼓相触所生的声音。但这种说法就像不承认一个色尘微尘产生两个四大一样，也不应该承认。
声音已经解释完毕。
味道有六种：通过甜、酸、咸、辣、苦、涩的差别。香有四种：由于有好香和臭气两种，以及平等和不平等的缘故。论典中则说有三种：好香、臭气和平等香。
触有十一种自性。触的实质性质有十一种：四大种以及柔软性、粗糙性、重性、轻性、冷、饥饿和渴。其中大种将在下文解释。柔软性是指柔滑。粗糙性是指粗涩。重性是能称量事物的。与此相反的是轻性。冷是使人想要温暖的。饥饿是使人想要吃的。渴是使人想要喝的。
这是因果关系的比喻，如同'诸佛出世乐，善说正法乐，僧众和合乐，修行和合乐'一样。在色界中没有饥渴，其余的都有。即使不能称量单件衣服，但堆积在一起是可以称量的。没有造成伤害的寒冷，但有带来利益的寒冷。
对于所说的这些多种色法，有时是由一个实物产生眼识，即当分别其特征的时候。有时是由多个产生，即当不分别特征的时候，例如从远处看到列阵的军队，或者观看众多珠宝的颜色和形状时。

།རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཤིན་ཏུ་མང་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་ དང་།འཇམ་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་གཅིག་དང་རེག་བྱ་ལྔས་སྐྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བཅུ་གཅིག་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་སྐྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་སྤྱི་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་སྤྱིའི་ཡུལ་ཅན་དུ་འགྱུར་གྱི། རང་གི་མཚན་ ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་མ་ཡིན་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།འདི་དག་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་དུ་འདོད་ཀྱི། རྫས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་པས་ཉེས་པ་མེད་དོ། །འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ལུས་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་གཉིས་ཅིག་ཅར་དུ་ཡུལ་དང་ཕྲད་ན་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་གང་སྔར་སྐྱེ་ཞེ་ན།གང་གི་ཡུལ་ཤས་ཆེ་བའོ། །ཡུལ་མཉམ་པ་དང་ཕྲད་ན་ནི་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔར་སྐྱེ་སྟེ། ཟ་བར་འདོད་པས་རྒྱུད་གཏད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་ལྔ་དང་། དོན་ལྔ་དང་། དེ་དག་ལ་ཇི་ལྟར་འཛིན་པ་ཡང་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་ པ་བསྙད་པར་བྱ་བ་དེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།གཡེངས་དང་སེམས་མེད་པ་ཡི་ཡང་། །དགེ་དང་མི་དགེའི་རྗེས་འབྲེལ་གང་། །འབྱུང་བ་ཆེ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པ། །དེ་ནི་རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་བརྗོད། །སེམས་གཡེངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཀྱི་ཡང་ཡིན་པའོ། །སེམས་མེད་ པའི་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཡང་ཡིན་པའོ། །ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་མ་གཡེངས་པ་སེམས་དང་བཅས་པའི་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་མངོན་ནོ། །དགེ་དང་མི་དགེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་ལེགས་དང་དགེ་ལེགས་མ་ཡིན་ པའོ།།རྗེས་འབྲེལ་གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་ཏོ། །ཐོབ་པའི་རྒྱུན་ཡང་འདི་ལྟ་བུ་ཡོད་པས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱ་བའི་ཕྱིར། འབྱུང་བ་ཆེ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པ། །ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་དོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་རྒྱུར་བྱས་པའི་དོན་ནི་རྒྱུའི་དོན་ཏོ། ། སྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ནི་རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དེའི་མིང་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། གཟུགས་དང་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལ་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ། ། བརྗོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་ཚིག་ཡིན་པར་སྟོན་པའོ། །མདོར་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བའི་གཟུགས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ། །འབྱུང་བ་ཆེ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པ། །ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། འབྱུང་བ་དག་ནི་སའི་ཁམས དང་།ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ཁམས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཁམས་དག་གོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་དག་གཟུགས་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་ཉིད་དུ་རིགས་པའི་ཕྱིར་ན་ཆེན་པོ་ཉིད་དོ། ། ཡང་ན་ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ཕུང་པོ་དེ་དག་བྱ་བ་ལ་ཤས་ཆེ་བ་དེ་དག་ལ་དེ་རྣམས་ཆེན་པོར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཁམས་དེ་དག་གི་ལས་ནི་གང་དུ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ། རང་བཞིན་ནི་ཅི་ཞེ་ན། འཛིན་པ་ལ་སོགས་ལས་སུ་གྲུབ། །ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ཁམས་འདི་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་འཛིན་པ་དང་སྡུད་པ་དང་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་རྒྱས་པར་བྱེད་པའི་ལས་དག་ཏུ་གྲུབ་བོ། །རྒྱས་པར་བྱེད་པ་ནི་འཕེལ་བ་དང་རྒྱས་པར་བྱེད་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདི་དག་ནི་དེ་དག་གི་ལས་ཡིན་ནོ། །རང་བཞིན་ནི གོ་རིམས་བཞིན་དུ།སྲ་གཤེར་དྲོ་ཉིད་གཡོ་བ་རྣམས་ཏེ། སྲ་བ་ནི་སའི་ཁམས་སོ། །གཤེར་བ་ནི་ཆུའི་ཁམས་སོ། །དྲོ་བ་ནི་མེའི་ཁམས་སོ། །གཡོ་བ་ནི་རླུང་གི་ཁམས་སོ། །འདིས་འབྱུང་བའི་རྒྱུན་ཡུལ་གཞན་དུ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་གཡོ་བར་བྱེད་དེ། སྒྲོན་མེ་གཡོ་བ་བཞིན་ དུ་གཡོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།

耳等识也应当如是了知。关于身识，有些人说，最多由四大种及柔软等一个和五种触所生。其他人说由全部十一种所生。如此，由于缘于共相，五识身岂不成为共相境，而非自相境耶？答：此等被认为是处自相境，而非事物自相境，故无过失。
应当观察：当身根和舌根同时与境接触时，何识先生？答：以境强者为先。若与等量境接触，则舌识先生，因为由欲食而专注故。五根、五境及如何执取彼等已说讫。
今当说无表色。散乱及无心位，善不善相续，大种为因性，说名为无表。'散乱'是指其他心的状态。'无心位'是指无想定和灭尽定。'及'字表明非散乱有心位也有。'善不善'即是善与不善。'相续'即是相续流。由于有得的相续亦如是，为作区别故说'大种为因性'。
毗婆沙师说：'为因性'的含义是因的意思，因为是生起等因的体性。'说名为无表'中，'说名'二字是为令知其名，虽是色法和作为的自性，但不像表业那样令他人了知，故名无表。'说'字表明是论师之语。总之，表业和定所生的善不善色即是无表。
所说'大种为因性'中的大种是什么？大种即地界、水界、火界、风界，此四者由于能持自相及所造色故名为界。称为四大种，是因为它们是一切其他色法的所依，或者因为地、水、火、风的聚集在作用上显著，故称为大。
复次，此等界的作用于何处成就？自性是什么？由持等业成就。此地、水、火、风界依次成就持、摄、熟、长等业。长即是增长，应知这些是它们的作用。
自性依次是坚、湿、暖、动：坚性是地界，湿性是水界，暖性是火界，动性是风界。此风界令大种相续于他处生起，故能动摇，如灯动般能令动摇。

།རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་དང་མདོ་སྡེ་ལས་རླུང་གི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། ཡང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་ལ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་ལས། ཡང་བ་ཉིད་དེ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཞེས་ཀྱང་བཤད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་གཡོ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རླུང་ གི་ཁམས་ཤེས་པ་སྟེ།འདིའི་རང་བཞིན་ལས་ཀྱིས་གསལ་བ་ཡིན་ནོ། །ས་ལ་སོགས་པ་དང་། སའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། འཇིག་རྟེན་གྱི་ནི་ཐ་སྙད་དོ། ། ཁ་དོག་དབྱིབས་ལ་ས་ཞེས་བརྗོད། །འདི་ལྟར་ས་སྟོན་པ་ན་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་སྟོན་པར་ བྱེད་དོ།།ས་ལ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཆུ་མེ་ཡང་ངོ་། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཉིད་ལ་བརྗོད་དོ། །རླུང་ཚོགས་ཁམས་ཉིད་ཡིན། རླུང་གི་ཁམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ལ་འཇིག་རྟེན་ན་རླུང་ཞེས་འདོགས་སོ། །དེ་དང་འདྲ་བའང་ཡིན། ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ དུ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ལ་ས་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་རླུང་ལ་ཡང་རླུང་སྔོན་པོ་རླུང་ཟླུམ་པོའོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་བར་འདི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། གཟུགས་སུ་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དག་གཟུགས་སུ་ཡོད་ཅིང་ གཟུགས་སུ་རུང་བས།དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཅིས་གཟུགས་སུ་རུང་ཞེ་ན། ལག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པས་ན་རེག་ན་ཡང་གཟུགས་སུ་རུང་ངོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཟུགས་སུ་རུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་པར་བྱར་རུང་ཞེས་བྱ་བའི་ ཐ་ཚིག་སྟེ་འདི་ལྟར་དོན་གྱི་སྡེ་ཚན་དག་ལས།གལ་ཏེ་འདོད་པ་ཚོལ་བྱེད་ཅིང་། །འདུན་པ་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཅན་ཏེ། འདོད་པ་དེ་དག་མ་འབྱོར་ན། །ཟུག་རྔུས་ཟུག་བཞིན་གནོད་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཟུགས་ཀྱི་གནོད་པ་གང་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་སྐྱེད་ པའོ།།གཞན་དག་ན་རེ་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ནི་ཐོགས་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འོ་ན་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཟུགས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། གཟུགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་གཟུགས་གཅིག་པུ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་མེད་པ་ཉིད་དོ། །འདུས་པ་ལ་གནས་པ་དེ་ལ་ནི་གཟུགས་སུ་ རུང་བ་ཉིད་དོ།།འོ་ན་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་གཟུགས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་གཟུགས་སུ་ཡོད་ཟིན་པ་དང་། གཟུགས་སུ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་དང་། དེ་དང་རིགས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཡིན་ཏེ་བུད་ཤིང་བཞིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ གཟུགས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལ་གཟུགས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་སུ་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཤིང་ལྗོན་པ་གཡོས་པས་གྲིབ་མ་གཡོ་བ་བཞིན་ནོ། །འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལོག་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཡང་ ལྡོག་པར་འགྱུར་ཏེ།ཤིང་ལྗོན་པ་མེད་ན་གྲིབ་མ་མེད་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྟེན་གྱི་འབྱུང་བ་ལ་གཟུགས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རྟེན་གཟུགས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཉེ་ བར་བཀོད་པ་འདི་ནི་མི་མཐུན་པ་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཤིང་ལྗོན་པ་ལ་གྲིབ་མ་ཉིད་དང་། ནོར་བུ་ལ་འོད་ཉིད་བཞིན་དུ་འབྱུང་བ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་གོ། ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་ པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་དག་ནི་དེ་དག་གི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཙམ་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་ཙམ་དུ་ཟད་པས་སོ། །ཤིང་ལྗོན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གྲིབ་མ་དང་། མར་མེ་ལ་བརྟེན་ནས་འོད་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རེ་ཞིག་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། གྲིབ་མ་ལ་སོགས་པ་ཁ་དོག་གི་རྡུལ་ ཕྲ་རབ་རྣམས་སོ་སོ་རང་གི་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ།

在《论》和《经》中说到：什么是风界？就是轻性。在《论》中也说：以轻性为因的色法。因此，凡是具有动性本质的法，就是风界，这从其本性和业用中可以明显看出。
如果问地等和地界等有什么区别？世间的名言中，以颜色形状称为地。比如说到地时，就是指其颜色和形状。如同地一样，水火也是如此。在世间名言中是指颜色和形状。风聚即是界。凡是风界，在世间就称为风。这也是相似的。就像在世间名言中以颜色形状称为地一样，对风也说'青色的风'、'圆形的风'。
为什么称无表色为色蕴呢？因为是色所摄的缘故。世尊说：'诸比丘，由于有色且是色所摄，所以称为色取蕴。'如果问为什么是色所摄？如经中广说：'由手等所触，触时也是色所摄。'色所摄的意思就是可受损害的意思，如同在《义品》中说：'若人追求欲，生起欲望身，若不得其欲，如箭刺般害。'
什么是色的损害？就是产生变异。有人说色所摄就是有碍性。若是这样，极微就不是色了，因为没有碍性。单独的极微色是不存在的。聚集时才有碍性。若是这样，过去和未来就不是色了。但它们已经是色、将成为色，与色同类，所以是色，如同薪木。若是这样，无表色就不是色了。
但它因表色有色性而成为色，如同树动而影子动。不能说因为无变异就不是色，因为表色若灭，无表色也灭，如同无树则无影。有人说因为所依的大种有色性。若是这样，则眼识等也应成为色，因为它们的所依有色性。
这个比喻是不恰当的，因为无表色如同树影之于树、光明之于宝石那样依于大种而转。眼识等不是那样依于眼等而转，因为它们仅仅是作为生起的因缘而已。说树影依于树、光明依于灯，这并非毗婆沙师的观点，因为他们承认影子等色尘极微各自依于四大种。

།གྲིབ་མ་དང་འོད་དེ་དག་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་ཡིན་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་རྟེན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་འགགས་ཀྱང་འགག་པར་ཁས་ལེན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་དེ་ལྟར་ བརྟེན་པར་མི་རུང་ངོ་།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ལན་དུ་མི་རུང་ངོ་། །གཞན་དག་ནི་འདི་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ནི་ཐ་དད་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་སུ་རུང་བ་སྟེ་མིག་ལ་སོགས་པའོ། །ལ་ལ་ནི་གཟུགས་སུ་མི་རུང་བ་སྟེ་ཡིད་དོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ ཡིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་འདྲ་བར་ཐལ་བ་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་སུ་ཡོད་པས་ན་གཟུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འཐད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལན་འདེབས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་གང་དག་ཡིན་པ། དབང་དོན་དེ་དག་ཁོ་ན་ལ། །སྐྱེ་ མཆེད་དང་ནི་ཁམས་བཅུར་འདོད།།སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་སྟེ། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནས། ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་ཡིན་ནོ། །ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་དེ་དག་ཉིད་ཁམས་བཅུ་སྟེ། མིག་གི་ ཁམས་དང་།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནས། ལུས་ཀྱི་ཁམས་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། དེའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཚོར་བ་ལ་ལོགས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཚོར་བ་མྱོང་བ། མྱོང་བ་ རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་སྟེ།བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ཡང་དབྱེ་ན་ཚོར་བའི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ནས། ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བའི་ བར་རོ།།འདུ་ཤེས་ནི། མཚན་མར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །གང་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་དང་། ཕོ་དང་། མོ་དང་། མཛའ་བཤེས་དང་། མཛའ་བཤེས་མ་ཡིན་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་ལ་མཚན་ མར་འཛིན་པ་དེ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ།།དེ་ཡང་དབྱེ་ན་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། ཚོར་བ་བཞིན་ནོ། །འདུ་བྱེད་ཕུང་པོ་བཞི་ལས་གཞན་། །གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཕུང་པོ་བཞི་ལས་གཞན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་ པོའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་ལས། སེམས་པ་ཚོགས་དྲུག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་ལ་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། འདུས་བྱས་མངོན་པར་འདུ་ བྱེད་དེ།དེ་ལྟ་བས་ན་འདུ་བྱེད་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལྷག་མ་རྣམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཕུང་པོར་འདུས་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་སྤང་བར་ ཡང་མི་འགྱུར་རོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི། ཆོས་གཅིག་མངོན་པར་མ་ཤེས་ཤིང་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པར་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་པར་ང་མི་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་ལ། དེ་བཞིན་དུ་མ་སྤངས་པར་ཡང་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་དེ་དག་འདུ་བྱེད་ ཀྱི་ཕུང་པོར་བསྡུས་པར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ།།དེ་གསུམ། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དག་སྟེ། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི། རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་དང་། འདུས་མ་བྱས་རྣམས་བཅས་པ་ནི། །ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་ཞེས་ བྱ།།དེ་ལྟར་ན་རྫས་བདུན་པོ་དེ་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་ཤེས་སོ་སོར་རྣམ་རིག་པ། །ཡུལ་དང་ཡུལ་ལ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་ཅིང་དམིགས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ ཚོགས་དྲུག་སྟེ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་རོ།

虽然影子和光是依托而存在的，但是承许即使无表色所依的大种灭去也会灭去，因此无表色不应如是依托。因此这不能作为回答。其他人对此回答说：眼识等的所依是不同的，有些是有色根如眼等，有些是无色根如意根。无表色不是这样的，因此不会有相同的过失。因此说'由于有色故为色'是合理的。
所说的色蕴体性，唯是根境，承许为十处和十界。处的建立为十处：从眼处和色处，乃至身处和触处。界的建立即是彼等十界：从眼界和色界，乃至身界和触界。色蕴及其处界的建立已说完毕。
现在应该分别阐述受：其中受即领纳，领纳有三种即是受蕴：乐受、苦受、不苦不乐受。此又分为六受聚：从眼触所生受，乃至意触所生受。
想蕴即是取相的自性。凡是对青、黄、长、短、男、女、亲友、非亲友、快乐、痛苦等自性差别而取相，即是想蕴。此亦分为六想聚，如受一样。
行蕴即除了色、受、想、识四蕴之外的诸行。世尊在经中说'六思聚'是因为它是主要的，因为它是业的自性，所以在造作中是主要的。正因为如此，世尊说：'造作有为法，因此称为取蕴中的行蕴'。
若不如此，则其余心所法和不相应行法既然摄入蕴中，就不会成为苦谛和集谛，也就不会成为所遍知和所断。世尊说：'我说若未现知及遍知一法，则不能作苦边际'，同样也说'若未断除'。因此必定应当承许它们摄入行蕴。
此三者，即受蕴、想蕴、行蕴，其处界建立为：无表色及无为法等，称为法处法界。如是七法即称为法处和法界。
识即是各别了别。对境和境各别了别及缘虑即是识蕴。此亦有六识聚：从眼识乃至意识。

།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་དེ་ཡིན། ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ ཡང་དེ་དག་ཉིད།ཁམས་བདུན་དག་ཏུའང་འདོད་པ་སྟེ། བདུན་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་ཡིད། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་འདིར་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་ གཉིས་དང་།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་དང་། ཁམས་བཅུ་དག་གོ། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་གསུམ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་དག་ནི་ཆོས་ ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོར་བཤད་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཡང་དེ་དག་ལས་ གཞན་པ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དེ་གང་ཞེ་ན།གཞན་ནི་གང་ཡང་མེད་དོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། དྲུག་པོ་དེ་དག་།ཉིད་ལས་འདས་མ་ཐག་པ་ཡི། །རྣམ་ཤེས་གང་ཡིན་དེ་ཡོད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་དང་གང་འགགས་མ་ཐག་པ་དེ་ཉིད་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ ན་བུ་དེ་ཉིད་གཞན་གྱི་ཕར་འགྱུར་བ་དང་།འབྲས་བུ་དེ་ཉིད་གཞན་གྱི་ས་བོན་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་དང་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་གཅིག་གི་ནང་དུ་གཅིག་འདུས་པའི་ཕྱིར་རྫས་སུ་ན་ཁམས་བཅུ་བདུན་ནམ་བཅུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ན་ཅིའི་ ཕྱིར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན།དེ་ལྟའང་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་། དྲུག་པའི་རྟེན་ནི་རབ་བསྒྲུབ་ཕྱིར། །ཁམས་ནི་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཏུ་འདོད། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་པོ་དག་གི་རྟེན་ལྔ་ནི་མིག་གི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ན་དྲུག་པོ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྟེན་ནི་གཞན་མེད་དེ་།དེའི་ཕྱིར་དེའི་རྟེན་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ན་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་དང་དམིགས་པ་དྲུག་ཚན་རྣམ་པར་གཞག་པས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་སེམས་ཐ་མ་ཡིད་ མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་གང་གིས་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་འདས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མེད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ངོ་བོར་གནས་པའི་ཕྱིར་ན་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་གཞན་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕྱི་མ་མི་སྐྱེ་བར་ཟད་དོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་དག་གིས་ནི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ སོ།།ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དེ་དག་གིས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་དག་གིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ། །མདོར་བསྡུ་ན་ཕུང་པོ་དང་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་གཅིག་གིས་ནི་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། གཟུགས་ ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ།།བསྡུ་བ་དེ་ནི་གང་དང་གང་ནས་འབྱུང་ཡང་རུང་། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། གཞན་གྱི་དངོས་པོས་ནི་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཞན་གྱི་དངོས་ དང་མི་ལྡན་ཕྱིར།།ཆོས་ནི་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གང་དང་མི་ལྡན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པར་ནི་མི་རུང་སྟེ། དཔེར་ན་མིག་གི་དབང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དག་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་ པ་དག་གིས་བསྡུས་ཏེ།དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གི་ངོ་བོ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་གཞན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་པོ་དག་གིས་འཁོར་རྣམས་བསྡུས་པ་ལྟ་བུ་གཞན་གྱིས་གཞན་བསྡུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་རེས་འགའ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བརྡར་བཏགས་པ་ཡིན་པར་བྱའོ།

所说的识蕴，在处的建立中，也就是意处。在界的建立中，也就是那些。认为是七界，七是什么呢？六识和意。从眼识界乃至意识界，以及意界。如是，此处宣说五蕴、十二处、十八界，除去无表色，色蕴有十处、十界。受等三蕴、无表色和无为法是法处和法界。识蕴是意处、六识界和意界。
六识聚不是已经说为识蕴了吗？那么，除此之外的意界是什么呢？并没有其他的。那么是什么呢？就是那六识刚刚灭去的识。任何刚刚灭去的识，就称为意界，比如那个儿子成为他人之父，那个果实成为他人之种子一样。
如此说来，六识界和意界相互包含，所以实际上应成为十七界或十二界，为什么建立为十八界呢？虽然如此，但是为了成立第六识的所依，承许有十八界。五识界的五所依是眼界等，而第六意识界的所依则无他法，因此为了成立其所依而说意界。如是，通过建立六组所依、能依和所缘而成为十八界。
那么，阿罗汉最后心不成为意了，因为它没有等无间缘所生的识。不是这样的，因为它仍住于意的体性中，只是由于其他因缘不具足而后识不生而已。
其中，蕴摄一切有为法。取蕴摄一切有漏法。处和界摄一切法。总之，应知蕴、处、界任一都能摄一切，应知色蕴、意处、法界能摄一切诸法。
应知此摄，无论从何处生起，都是以自体性，而非以他法体性。为什么呢？因为不具有他法体性。诸法不具有他法体性。因此，不能以不具有的法来摄持，比如眼根为色蕴、眼处、界和苦、集谛所摄，因为是它们的体性。由于不具有其他蕴等的体性，所以不为其他蕴等所摄。
比如以四摄事摄受眷属，所说的以他摄他，因为是偶尔的，应知是假立的。

།མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དག་གཉིས་གཉིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཁམས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར། མིག་ལ་སོགས་པ་གཉིས་མོད་ཀྱི། །རིགས་དང་སྤྱོད་ཡུལ་ རྣམ་པར་ཤེས།།འདྲ་བའི་ཕྱིར་ན་ཁམས་གཅིག་ཉིད། །དེ་ལ་རིགས་འདྲ་བ་ནི་གཉི་ག་མིག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྱོད་ཡུལ་འདྲ་བ་ནི་གཉི་གའི་ཡུལ་གཟུགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདྲ་བ་ནི་གཉི་ག་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་གི་ རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་མིག་གི་ཁམས་ནི་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་དང་། སྣ་དག་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །མཛེས་བྱའི་ཕྱིར་ན་གཉིས་འབྱུང་ངོ་། །མིག་ལ་སོགས་པ་ཁམས་གཅིག་པ་ཉིད་ཡིན་ཡང་རྟེན་མཛེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཉིས་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། མིག་དང་རྣ་བའི་རྟེན་གཅིག་དང་། །སྣའི་བུ་ག་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ན་ཤིན་ཏུ་མི་མཛེས་པར་འགྱུར་རོ། །ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དོན་གང་ཡིན་པ་འདིར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སྤུངས་དང་སྐྱེ་དགུ རིགས་ཀྱི་དོན།།ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ཡིན། །མདོ་ལས། གཟུགས་གང་ཡིན་པ་ཅི་ཡང་རུང་འདས་པའམ། མ་འོངས་པའམ། ད་ལྟར་བྱུང་བའམ། ནང་གིའམ། ཕྱིའིའམ། རགས་པའམ། ཕྲ་བའམ། ངན་པའམ། གྱ་ནོམ་པའམ། ཐག་རིང་བ་ན་ཡོད་ པ་གང་ཡིན་པ་འམ།ཉེ་བ་ན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སྤུངས་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་གཟུགས་འདས་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ ཉིད་ཀྱིས་འགགས་པའོ།།མ་འོངས་པ་ནི་མ་བྱུང་བའོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་བྱུང་བ་ལ་མ་འགགས་པའོ། །ནང་གི་ནི་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའོ། །གཞན་ནི་ཕྱིའིའོ། །ཡང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སོ། །རགས་པ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའོ། །ཕྲ་བ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པའོ། ། ཡང་ན་ལྟོས་པ་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ལྟོས་པ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་གྲུབ་བོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ལྟོས་པས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ལ་ལྟོས་ཏེ་རགས་པ་ཡིན་པ་ནི་ནམ་དུ་ཡང་དེ་ལ་ལྟོས་ནས་ཕྲ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཕ་དང་བུ་བཞིན་ནོ། །ངན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །གྱ་ནོམ་པ་ནི ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ།།རིང་བ་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའོ། །ཉེ་བ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུའང་དེ་དང་འདྲའོ། །འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ། རགས་པ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་ལ་བརྟན་པའོ། །ཕྲ་བ་ནི་ཡིད་ལས་བྱུང་བའོ། །ཡང་ན་ས་ལས་རིག་ པར་བྱའོ་ཞེས་སོ།།བཙུན་པ་ན་རེ་ནི་གཟུགས་རགས་པ་ནི་དབང་པོ་ལྔས་གཟུང་བར་བྱ་བའོ། །གཞན་ནི་ཕྲ་བའོ། །ངན་པ་ནི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའོ། །གྱ་ནོམ་པ་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བའོ། །རིང་བ་ནི་ཡུལ་མི་སྣང་བ་ཅན་ནོ། །ཉེ་བ་ནི་ཡུལ་སྣང་བ་ཅན་ནོ། །འདས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ རང་གི་མིང་གིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་དག་གིས་རིང་བ་དང་ཉེ་བ་ཉིད་ནི་དེ་རྟེན་གྱི་དབང་གིས་སོ། །རགས་པ་དང་ཕྲ་བ་ཉིད་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་སྒོའི་དོན་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ དོན་ཏེ།ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་ན་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐྱེ་བ་མཆེད་པར་བྱེད་པས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཏེ། རྒྱས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རིགས་ཀྱི་དོན་ནི་ཁམས་ཀྱི་དོན་ཏེ། དཔེར་ན་རི་འགའ་ཞིག་ལ་ལྕགས་དང་ཟངས་དང་དངུལ་དང་གསེར་ལ་སོགས་པ་ རིགས་མང་པོ་དག་ཡོད་པ་ལ་ཁམས་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྟེན་དང་རྒྱུད་གཅིག་ལ་རིགས་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཡོད་པ་ལ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱའོ།།དེ་ལ་འབྱུང་གནས་དག་ནི་རིགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གང་གི་འབྱུང་གནས་ཡིན་ཞེ་ན། རང་གི་རིགས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་མ་བྱས་ཁམས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ།

问：由于眼、耳、鼻各有两个，是否应成为二十一界？答：不应成为。如此：虽然眼等有两个，但由于种类、行境和识相同的缘故，故为一界。其中种类相同是指两者都是眼的自性。行境相同是指两者的对境都是色法。识相同是指两者都是一个眼识的所依，因此眼界是一个。耳和鼻也同样如此配释。
为了庄严故而有两个。虽然眼等是一界，但为了庄严所依故而有两个。若不如此，眼耳若只有一个所依，鼻只有一个孔，将变得极不庄严。
蕴、界、处已经讲完。此处当说蕴界处的含义：蕴集、生处、种类之义，即是蕴处界。
经中说：'任何色，无论是过去的、未来的、现在的、内的、外的、粗的、细的、劣的、胜的、远的、近的，将这一切总集为一，称为色蕴。'由此可知蕴集之义即是蕴的含义。
对此，毗婆沙师们说：过去色是已被无常所灭。未来色是未生起的。现在色是已生未灭的。内是自相续中所有的。其他是外的。又从处门而言。粗是有对碍的。细是无对碍的。或者是相对的。若说因为是相对的所以不成立，则不然，因为依靠对比而有差别。对某物而言是粗的，对它而言永远不会是细的，如父与子。劣是有烦恼的。胜是无烦恼的。远是过去和未来的。近是现在的。乃至识亦复如是。
这是差别：粗是依五根的。细是意生的。或者应当从地来了知。
尊者说：粗色是五根所取的。其他是细的。劣是不悦意的。胜是悦意的。远是境不显现的。近是境显现的。过去等是以自名显示的。受等也应当如是了知。其中远近是依所依而定。粗细如前所说。
心与心所生起之门的含义是处的含义。就词源学而言，由于使心与心所生起增长，故称为处，即是广大的意思。
种类的含义是界的含义。譬如某山中有铁、铜、银、金等多种类，称之为界。同样，在一所依相续中有十八种类，称为十八界。对此，有人说：种类即是生处，眼等这些是从何处生起？是从自类生起，因为是同分因。若说无为则不是界，那么就是心与心所。

།གཞན་དག་ན་རེ་ཆོས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་རིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན་། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བས་ཁམས་ཞེས་བྱ བའི་སྒྲ་འདི་ནི་རིགས་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་ཞེས་ཟེར་རོ།།གལ་ཏེ་སྤུངས་པའི་དོན་ཕུང་པོའི་དོན་ཡིན་ན་ཕུང་པོ་རྣམས་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། རྫས་སུ་མ་འདུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྤུངས་པ་དང་གང་ཟག་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། རྫས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་པུ་ཡང་ ཕུང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟ་ན་གཅིག་པུ་ལ་སྤུངས་པ་ཉིད་མེད་པས་སྤུངས་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། །གཞན་དག་ན་རེ། བྱ་བའི་ཁུར་ཁྱེར་བའི་དོན་ནམ། ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྨྲ་བ་པོ་དབུལ་ བར་བྱ་བའི་ཕུང་པོ་གསུམ་དག་ཏུ་དབུལ་བར་བྱའོ་ཞེས་སྨྲ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་ནི་མདོ་དང་འགལ་ལོ། །མདོ་ལས་ནི་སྤུངས་པའི་དོན་ཁོ་ནར་གསུངས་ཏེ། གཟུགས་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་འདས་པའམ། མ་འོངས་པའམ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ། །དེར་ནི་གཟུགས་ འདས་པ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་ཕུང་པོ་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་ཏེ།གཟུགས་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་ཐམས་ཅད་རེ་རེ་ཞིང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ནི་ཤེས་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གཟུགས་ ཀྱི་ཕུང་པོ་དག་ནི་སྤུངས་པ་བཞིན་དུ་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་ན་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་མང་པོ་ནི་སྐྱེ་བའི་སྒོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ་ཚོགས་པ་རྣམས་རེ་རེ་ནས་རྒྱུའི་ངོ་ བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རམ།ཡུལ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི། གལ་ཏེ་ཆོས་མངོན་པ་པ་ཞིག་ཕུང་པོ་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་ལྟ་ན་ནི་དེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཁམས་གཅིག་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ གཅིག་དང་།ཕུང་པོ་གཅིག་གི་ཕྱོགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ། །འོན་ཏེ་མི་ལྟ་ན་ནི་དེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཁམས་གཅིག་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་དང་། ཕུང་པོ་གཅིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཕྱོགས་ཡིན་ཡང་ཕྱོགས་ཅན་ཡིན་བཞིན་དུ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དཔེར་ ན་རས་ཡུག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ཚིག་པ་ལ་རས་ཡུག་ཚིག་གི་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྩོམ་པར་མཛད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། གདུལ་བ་རྣམས་ཀྱི། རྨོངས་དབང་འདོད་རྣམས་གསུམ་གྱི་ཕྱིར། ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་གསུམ་བསྟན་ཏོ། །རྣམ་པ་གསུམ་ནི་རྣམ་གསུམ་མོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྨོངས་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཁ་ཅིག་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་རིལ་པོའི་བདག་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་རྨོངས་སོ། །ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་ཁོ་ན་ལའོ། ། ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་དང སེམས་དག་ལའོ།།དབང་པོ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་། འབྲིང་དང་། རྟུལ་པོའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཚིག་བསྡུས་པ་དང་། བར་མ་དང་། རྒྱ་ཆེན་པོ་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་ དང་གསུམ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གྲག་གོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཞན་རྣམས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ལ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་དག་ནི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་བྱས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། རྩོད་པའི་རྩ་བར་གྱུར་པ་དང་། །འཁོར་བའི་རྒྱུ་ཕྱིར་རིམ་རྒྱུའི་ཕྱིར། །སེམས་བྱུང་ རྣམས་ལས་ཚོར་བ་དང་།།འདུ་ཤེས་ལོགས་ཤིག་ཕུང་པོར་བཞག་།རྩོད་པའི་རྩ་བ་དག་ནི་གཉིས་ཏེ། འདོད་པ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པ་དང་། ལྟ་བ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པའོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དག་སྟེ། ཚོར་བ་རོ་མྱང་བའི་དབང་ གིས་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལས་མངོན་པར་ཞེན་ལ།འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་ནི་ལྟ་བ་རྣམས་ལའོ། །དེ་དག་ནི་འཁོར་བའི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཚོར་བ་ལ་ཞེན་ཅིང་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་འཁོར་རོ།

有人说十八法是种性的自性。说十八界中'界'这个词是种性的词。
如果积聚的含义是蕴的含义，那么诸蕴将成为假有，因为不是实法聚合的缘故，如积聚和补特伽罗。对此回答说不是这样，因为即使是一个实法极微也是蕴。
如此，单一法没有积聚性，所以不应说积聚的含义就是蕴的含义。
其他人说，承担事业重担的含义或者完全断绝的含义是蕴的含义。如说话者应当以三蕴供养，就像这样说。这与经典相违。
经中只说积聚的含义，如广说'任何色，无论是过去的还是未来的'等。
在那里应知过去色等各自都是蕴，如果说过去色等这一切每一个都是色蕴，这是不能了知的，因为经中说'将这一切集为一'。
因此，色蕴等是如积聚般假有。
如此，有色处也将成为假有，因为眼等多个极微成为生门。对此回答说不是这样，因为诸聚合各自成为因的自性，或者因为是同时作用的境，所以不能离开根成为处。
在《大毗婆沙论》中说：'如果有阿毗达磨论师认为蕴是假有，则说一极微是一界、一处、一蕴的部分。如果不这样认为，则说一极微是一界、一处、一蕴。'
虽是部分但也有称为部分主的情况，如布的一部分烧了说布烧了一样。
又为什么世尊从蕴等门中建立三种教法呢？答：为了所化众生的愚痴、根器、欲乐三种差别，故宣说蕴等三种。三种即是三种。
众生的愚痴有三种：有些对心所法执著为整体自性而愚痴，有些只对色法，有些对色法和心。
根器也有三种：利根、中根、钝根。
欲乐也有三种：喜欢简略、中等、广大。对应这些次第而宣说蕴、处、界三种。
又为什么其他心所法都摄入行蕴一类，而想和受单独立为蕴呢？答：因为是诤论根本，轮回因缘，次第因缘，所以在诸心所中，受和想单独立为蕴。
诤论根本有二：过分执著欲望和过分执著见解。这二者的主要因缘依次是受和想：由于受的味著力而执著诸欲，由于颠倒想而执著诸见。
这些也是轮回的主要因缘，执著于受且想颠倒者即轮回。

།གང་ཡང་ཕུང་པོའི་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་སྟོན་པར་འགྱུར་བའི་གོ་རིམས་ ཀྱི་རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་ཡང་འདི་གཉིས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་བྱས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ནི་དེ་ཉིད་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་དག་ཏུ་ནི་འདུས་མ་བྱས་བཤད་ལ། ཕུང་པོ་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་དག་ཏུ་འདུས་མ་བྱས། །དོན་དུ་མི་རུང་ཕྱིར་མ་བཤད། ། དེ་ནི་ཕུང་པོ་དག་གི་ནང་དུ་བརྗོད་ན་དེ་ནི་གཟུགས་མ་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་མ་ཡིན་པས་དོན་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུ་བསྡུ་བར་ནི་མི་ནུས་སོ། །ཕུང་པོ་དྲུག་པར་བརྗོད་པར་ཡང་མི་ནུས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དོན་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། སྤུངས་པའི དོན་དུ་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བཤད་ན།འདུས་མ་བྱས་ན་གཟུགས་བཞིན་དུ་འདི་ལྟར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཀུན་ ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གཞི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་ལ།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་གཞི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ན། འདུས་མ་བྱས་ནི་དོན་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་གཉི་ག་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ཁ་ ཅིག་ན་རེ་ཇི་ལྟར་བུམ་པ་ཆག་པ་བུམ་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་ཞིག་པ་ཡང་ཕུང་པོ་ཡིན་པར་མི་འོས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དག་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཞན་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རིམ་ནི་རགས་དང་ཀུན་ཉོན་མོངས། ། སྣོད་སོགས་དོན་ཁམས་ཇི་བཞིན་ནོ། །གཟུགས་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་པས་རགས་སོ། །གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་ཡང་ཚོར་བ་ནི་རྒྱུ་བ་རགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་ངའི་ལག་པ་ལ་ཚོར་རོ། །ངའི་རྐང་པ་ལ་ཚོར་རོ་ཞེས་ཐ་སྙད་འདོགས་སོ། ། འདུ་ཤེས་ནི་གཉིས་པས་ཆེས་རགས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་བས་ནི་འདུ་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་གང་ཆེས་རགས་པ་དེ་སྔར་བཤད་དོ། །ཡང་ན་ཐོག་མ་མེད་པ་ཅན་གྱི་འཁོར་བ་ན་ཕོ་དང་མོ་དག་ཕན་ཚུན་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་ཚོར་བའི་རོ་མྱང་བ་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར རོ།།དེ་ལ་ཆགས་པ་ཡང་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་སོ། །སེམས་ཀྱང་དེ་དག་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་བྱས་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གོ་རིམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་སྣོད་ལ་སོགས་ པའི་དོན་གྱིས་ཏེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་སྣོད་དང་ཟས་དང་ཚོད་མ་དང་བྱན་པོ་དང་ཟ་བ་པོ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་ཁམས་ཀྱིས་ཏེ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་གཟུགས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སོ། །ཚོར་བས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་རྣམས་སོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་མོ།།འདུ་བྱེད་ཙམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་སྟེ། འདི་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་སོ་ཞེས་ཕུང་པོའི་གོ་རིམས་ཞིང་དང་ས་བོན་གྱི་གོ་རིམས་ལྟ་བུར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་ལྔ་སྟེ་མི་ཉུང་མི་མང་ངོ་།།གང་གི་ཕྱིར་འདི་དག་ནི་ཆེས་རགས་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་ཟས་དང་ཚོད་མ་ལྟ་བུ་དང་། དེ་དག་གི་ཁམས་གཉིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དག་ནི་ འདུ་བྱེད་རྣམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་བྱས་སོ།།མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་གོ་རིམས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་དབང་ཉིད་ཀྱིས་ན་དེའི་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམས་སུ་འགྱུར་རོ། །དྲུག་པོ་དེ་དག་ལས། ད་ལྟའི་དོན་ཕྱིར་དང་པོར་ ལྔ།།མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔའི་ཡུལ་ནི་ད་ལྟར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྔར་སྨོས་སོ། །ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་མ་ངེས་པ་ཅན་ཡིན་ཏེ། ཁ་ཅིག་གི་ཡུལ་ནི་ད་ལྟར་ཡིན་པ་ནས། ཁ་ཅིག་གི་ཡུལ་ནི་དུས་གསུམ་དང་དུས་མ་ཡིན་པའི་བར་ཡིན་ནོ།

任何将要说明蕴的次第之因的次第因，也应当知道由于那个原因而将这二者分别作为蕴，这将在彼处解说。那么，为何处所和界中说无为法，而蕴中却没有呢？蕴中无为法，因不适宜故未说。若在蕴中说它，它既非色也非乃至识，因为不适宜的缘故，首先不能归摄于彼等之中。也不能说为第六蕴。为什么呢？因为不适宜的缘故。如说蕴的含义是积聚义，无为法不像色法那样，如此彼等一切集合后称为无为蕴的数目，不因过去等差别而有差异。
又为了了知烦恼根基而说取蕴，为了了知烦恼和清净的根基而说蕴，然而无为法因不适宜故二者皆非，故如此安立。有人说，如同破碎的瓶子不是瓶子一样，坏灭的蕴也不应该是蕴，按照他们的说法，对界和处也会有同样的过失。已说完蕴的其他方面。
次第是粗重及烦恼，如器等义及如界。色因有对碍故最为粗重。在非色法中，受因粗重运行的缘故，如此说'我手有感受'、'我脚有感受'等言说。想比第二更粗重。比识蕴粗重的是行蕴。因此，越粗重者越先说。
或者，在无始轮回中男女互相贪爱色相，他们也因贪著受的味着。对此贪著也因想颠倒的缘故。此颠倒也因诸烦恼。心也因彼等成为染污，故如烦恼的次第。或者，以器等义，色等蕴如器、食物、调味品、仆人和食者。或者，以界的缘故，以欲妙色区分的是欲界。以受区分的是诸禅定。以想区分的是三无色界。仅以行区分的是有顶，这些是识的住处，识住于彼等中，故如田地和种子的次第显示蕴的次第。
正因如此，蕴唯有五，不多不少。因为这些是最粗重的，是烦恼次第之因，如同食物和调味品，以及由彼等界二者区分的次第因，正因为此，受和想从诸行中分出作为蕴。应当说明眼等界和六处的次第，由其根本力故，成为其境和诸识的次第。在这六者中，因现在义故，首先说前五。眼等五根的境是现在的缘故而先说。意的境是不定的，有些境是现在的，有些境是三世和非时的。

།འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་དོན་ཕྱིར་བཞི། །དང་པོར་ཞེས་བྱ་ བར་སྙེགས་སོ།།ལྔ་རྣམས་ལས་ཀྱང་བཞིར་སྔར་སྨོས་པ་ནི་ཡུལ་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་མ་ངེས་ཏེ། རེས་འགའ་ནི་འབྱུང་བ་དག་ཡིན་ལ། རེས་འགའ་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་དག་ཡིན་ནོ། །རེས་འགའ་ནི་གཉི་ག་ཡིན་ནོ། །གཞན་ ནི་ཆེས་རིང་མྱུར་འཇུག་ཕྱིར།།ལྷག་མ་ནི་ཅི་རིགས་པར་ཆེས་རྒྱང་རིང་བ་དང་མྱུར་བར་འཇུག་པས་གཞན་པས་སྔར་སྨོས་ཏེ། མིག་དང་རྣ་བའི་ཡུལ་རྒྱང་རིང་བའི་ཕྱིར་གཉིས་པས་དེ་དག་སྔར་སྨོས་སོ། །དེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་མིག་ནི་ཆེས་རྒྱང་རིང་པོ་ལ་འཇུག་སྟེ། ཆུ་ཀླུང་ རྒྱང་རིང་པོ་ནས་མཐོང་ཡང་དེའི་སྒྲ་མི་ཐོས་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་སྔར་སྨོས་སོ།།སྣ་དང་ལྕེ་ནི་རྒྱང་རིང་པོ་ལ་འཇུག་པ་མེད་མོད་ཀྱི། དེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་སྣ་ནི་ཆེས་མྱུར་བར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་སྔར་སྨོས་ཏེ། ཟས་ལྕེ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཉིད་ཀྱི་དྲི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཇི་ལྟར་གནས་བཞིན་ རིམ།།ཡང་ན་ལུས་འདི་ལ་མིག་གི་རྟེན་ནི་དང་པོ་ན་གནས་སོ། །དེའི་འོག་ན་ནི་རྣ་བའི་འོ། །དེའི་འོག་ན་ནི་སྣའི་འོ། ། དེའི་འོག་ན་ནི་ལྕེའི་འོ། །ལུས་ཀྱི་ནི་ཕལ་ཆེར་དེའི་འོག་ནའོ། །ཡིད་ནི་དེ་དག་ལ་བརྟེན་པ་དང་ཡུལ་ན་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་གི་གོ་རིམས་ ནི་ཇི་ལྟར་གནས་པ་བཞིན་ཡིན་ནོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དག་ལས་གཅིག་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བརྗོད་ལ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་གཅིག་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བྱེ་བྲག་དོན་དང་གཙོ་ བོའི་ཕྱིར།།ཆོས་མང་བ་དང་མཆོག་བསྡུས་ཕྱིར། །གཅིག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། །གཅིག་ནི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད། །བྱེ་བྲག་གི་དོན་ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཅི་ནས་ཀྱང་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་སྒོ་ནས་བཅུ་པོ་འདི་དག་གི་སོ་སོར་སྐྱེ་མཆེད་ ཉིད་ཡིན་གྱི་སྤྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ།མིག་ལ་སོགས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱས་པ་དག་གིས་ནི་གང་མིག་ལ་སོགས་པར་ནི་མིང་མ་བཏགས་ལ་གཟུགས་ནི་ཡིན་པ་དེ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར་བས་འདིའི་མིང་གཞན་མ་བརྗོད་དོ། །ཡང་ན་ གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལག་པ་ལ་སོགས་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་དག་གིས་རེག་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བ་དང་། བསྟན་དུ་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་འདི་ནའོ། །ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནའོ་ཞེས་བརྟག་ཏུ་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་དེ་གཟུགས་སོ་ཞེས་གྲགས་ཀྱི་གཞན་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་གི་དོན་ཉིད་ཀྱིས་གཅིག་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བཤད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་འདིར་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་མང་པོ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྒྲར་སྤྱིར་རྗོད པར་བྱེད་དོ།།ཆོས་ཀྱི་མཆོག་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ཡང་དེར་བསྡུས་ཏེ་གཞན་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྣམ་པ་ཉི་ཤུའི་རིག་པའི་ཕྱིར་དང་། ཤའི་དང་ལྷའི་དང་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་དང་མིག་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་ མཆེད་དུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།མདོ་དག་ལས་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་གཞན་དང་གཞན་དག་ཀྱང་དམིགས་ན། ཅི་དེ་རྣམས་འདི་དག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་སམ། འོན་ཏེ་ཐ་དད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། འདི་དག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་ཀྱི་ཐ་དད་པ་ནི་མེད་ དེ་དེ་ལ་རེ་ཞིག་།ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་དག་།གང་རྣམས་ཐུབ་པས་གསུངས་དེ་དག་།ཚིག་གམ་མིང་ཡིན་དེ་དག་ནི། །གཟུགས་དང་འདུ་བྱེད་དག་ཏུ་འདུས། །གང་དག་གི་ལྟར་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཚིག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ། ། གང་དག་གི་ལྟར་ན་མིང་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ།

由于是从大种所生的缘故而为四。首先称为趋向中间。之前所说的五种中的四种，是因为境是从大种所生的缘故。身根的境是不确定的，有时是大种，有时是从大种所生，有时是二者皆是。
其余的由于极远和迅速进入的缘故。其余的是根据情况由于极为遥远和迅速进入而先说，眼根和耳根的境由于遥远的缘故，第二个先说这些。在这两者中眼根更为遥远地进入，从远处能见到河流却听不到其声音，因此先说它。鼻根和舌根虽然不能进入远处，但在这两者中鼻根由于更迅速进入的缘故而先说，因为在食物未接触舌头时就能执取香味的缘故。
或者按照安住的次第。或者在此身体中，眼根的所依首先安住。其下是耳根的。其下是鼻根的。其下是舌根的。身根大多在其下。意根由于依靠这些且不住于境，因此这些的次第是如其安住一样。
复次，为何在色蕴所摄的十处中，一个称为色处，而一切虽都是法的自性，却只有一个称为法处呢？答：由于差别义和主要的缘故，由于摄多法和最胜的缘故，一个称为色处，一个称为法处。
什么是差别义呢？为了了知这十处是通过安立境和有境的方式各自成为处，而不是总的。通过眼等差别所作，能了知凡是未被命名为眼等而是色的即是色处，因此不说此处的其他名称。
或者色处是主要的缘故，因为它是有对碍的，以手等和合触碰时是可成为色的，且是可示现的，因为可以观察'这在这里'、'某某在那里'。在世间中也唯说'这是色'，而不说其他。
正是由于差别义，一个说为法处而不是一切。此外，这里摄集了受等诸多法，因此总的以法声表述。法中最胜的涅槃也摄于此中而不在其他处。
其他人说：由于二十种了知的缘故，以及是肉眼、天眼、圣慧眼三眼的行境的缘故，说一个为色处。
经中虽也说有蕴、处、界等其他名称，是否这些为此等所摄，还是应知为别异？这些唯为此等所摄而无别异。其中首先：
佛陀所说八万法蕴，那些是语言或名称，它们摄于色和行。按照某些人的观点，如果认为佛语是语言的自性，则它们为色蕴所摄。按照某些人的观点，如果认为是名称的自性，则为行蕴所摄。

།ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་བསྟན་བཅོས་ཚད་ཅེས་ཟེར། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་བཅོས་མངོན་པའི་ཚད་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ ནི་ཤློ་ཀ་དྲུག་སྟོང་ངོ་།།ཡང་གཞན་དག་ན་རེ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་གཏམ་རེ་ཡིན། །ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་། བདེན་པ་དང་། ཟས་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཚད་མེད་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དང་། རྣམ་ པར་ཐར་པ་དང་།ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་རེ་རེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ ཕུང་པོའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་ནི། །ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་མཐུན་པར་གསུངས། །འདི་སྐད་དུ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་ང་རྒྱལ་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་པ་ཐ་དད་པ་བརྒྱད་ཁྲི་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་གསུངས་སོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།ཇི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་འདི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཉིད་དུ་བསྡུས་པ། དེ་བཞིན་གཞན་ཡང་ཅི་རིགས་པར། །ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ནི། །རང་གི་མཚན་ཉིད་ལེགས་དཔྱད་དེ། ། ཇི་སྐད་བཤད་པར་བསྡུ་བར་བྱ། །མདོ་གཞན་དག་ལས་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་གཞན་གང་དག་གསུངས་པ་དེ་དག་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་འདི་ལས། ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་དེ་དག་གི་རང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལེགས་པར་དཔྱད་ནས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྐད བཤད་པ་འདི་དག་ཉིད་དུ་བསྡུ་བར་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོ་དག་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་འདུ་ བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ།།ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དག་ལས་བརྒྱད་ནི་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །འཁོར་རྣམས་དང་བཅས་ན་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གིས་བསྡུས་ཏེ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཟད་པར་ནམ་མཁའ་དང་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དག་དང་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དག་ནི་ཕུང་པོ་བཞིའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གིས བསྡུས་སོ།།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །འཁོར་རྣམས་དང་བཅས་ན་ནི་སྒྲ་དང་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ལས་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ ཅན་ནི་དྲི་དང་རོའི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་བཞི་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་སོ།།འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ནི་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གིས་བསྡུས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་མང་པོ་ལ་ལས་ཁམས་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་བསྟན་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་ བསྡུ་བར་རིག་པར་བྱའོ།།དེར་གང་དག་སའི་ཁམས་དང་། ཆུའི་ཁམས་དང་། མེའི་ཁམས་དང་། རླུང་གི་ཁམས་དང་། ནམ་མཁའི་ཁམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་བསྟན་པ་ལ། དེ་དག་ལས་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་བཤད་ན། དེ་ཅི་ནམ་མཁའ་ཉིད་ ནམ་མཁའི་ཁམས་ཡིན་ལ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་འམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། སྒོ་དང་སྐར་ཁུང་དང་ཁ་དང་སྣ་ལ་སོགས་པའི་བུ་ག་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཞེས་བྱ། བུ་ག་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡིན་པར་ རིག་པར་བྱ།སྣང་དང་མུན་པ་དག་ཡིན་ལོ། །བུ་ག་ནི་སྣང་བ་དང་མུན་པ་དག་ལས་གཞན་དུ་གཟུང་དུ་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ནམ་མཁའི་ཁམས་ནི་སྣང་བ་དང་མུན་པའི་རང་བཞིན་ཏེ། མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོའི་རང་བཞིན་དུ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་གྲག་གོ།

又问法蕴量有多少？有人说是论典的量。有人说那就是法蕴，即阿毗达磨论的量，有六千颂。
又有人说，蕴等各是一说。即蕴、处、界、缘起、谛、食、禅定、无量、无色、解脱、胜处、遍处、菩提分、神通、无碍解、愿智、无烦恼等每一种论说都是一法蕴。
为对治诸行，说法蕴相应。即说众生的贪欲、嗔恚、愚痴、我慢等八万种不同行为，为对治这些，世尊宣说了八万法蕴。
如何将这八万法蕴摄入这五蕴中，同样其他也应当如理，将蕴处界等，依自相善观察，如所说摄入。其他经中所说的蕴处界等，也应当依此论中所说，善加观察它们各自的自相，摄入所说的这些蕴等中。
其中且说戒、定、慧、解脱、解脱知见等蕴，戒蕴为色蕴所摄。其余诸蕴为行蕴所摄。
十遍处中八种因是无贪性故为法处所摄。若连同眷属，则因是五蕴自性故为意处和法处所摄。胜处亦同此。虚空遍处、识无边处及空无边处等四种，因是四蕴自性故为意处和法处所摄。
五解脱处因是慧自性故为法处所摄。若连同眷属，则为声处、意处、法处所摄。二处中，无想有情为香处和味处等十四处所摄。
非想非非想处为意处和法处所摄。如是多界中所说的六十二界，也应当如理了知摄入。
其中所说地界、水界、火界、风界、空界、识界等六界中，若其中二界相未说明，是否应当了知虚空即是空界，一切识即是识界耶？答曰：不是。那么是什么呢？
门、窗、口、鼻等孔隙称为空界。应当了知何为孔隙？是明与暗。孔隙除明暗外不可得。因此，空界即是明暗自性，应当了知是夜晚和白天的自性。

།དེ་ཉིད་ཐོགས་པའི་ ཉེ་བའི་འཁོར་གྱི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་གནོད་པར་བྱར་རུང་བའི་ཕྱིར་བསགས་པར་གནས་པའི་གཟུགས་ཏེ། དེ་ནི་དེའི་འཁོར་རོ་ལོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེ་ལ་གཞན་མི་ཐོགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་ཐོགས་མེད་ཀྱང་ཡིན་ལ་གཟུགས་གཞན་གྱི་ཉེ་འཁོར་ཡང་ཡིན་ པས་ཐོགས་མེད་ཉེ་འཁོར་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་ཤེས་ནི། རྣམ་ཤེས་ཁམས་ཡིན། ཅིའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་མི་བྱ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཁམས་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི། སྐྱེ་བའི་རྟེན་ཡིན་པར་འདོད་དེ། དེ་དག་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་ནས་འཆི་བའི་ སེམས་ཀྱི་བར་དུ་སྐྱེ་བའི་གཞིར་གྱུར་པ་སྟེ།ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ལས་ཁམས་བཞི་ནི་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་སོ། །ལྔ་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་སོ། །དྲུག་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་བདུན་པོ་དག་ ཏུ་འདུས་སོ།།གང་དག་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་པ་དེ་དག་ལས་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་རྣམས་ནི་དུ། བསྟན་དུ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། བསྟན་ཡོད་འདིར་ནི་གཟུགས་གཅིག་ཏུ་། །དེ་ནི་འདི་ནི་འདི་ནའོ། །ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནའོ་ཞེས་བསྟན་པར་ནུས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བསྟན་དུ་མེད་ པའོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ།།ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཐོགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། ཐོགས་དང་བཅས་པ་གཟུགས་ཅན་བཅུ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་ཁམས་བཅུ་གང་དག་བཤད་པ་དེ་དག་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། ཐོགས་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡུགས་པའོ།།དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་དང་ཡུལ་དང་དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པའོ། །དེ་ལ་སྒྲིབ་པ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་རང་གི་ཡུལ་དུ་གཞན་སྐྱེ་བའི་གེགས་བྱེད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་ལག་པ་འམ། རྡོ་བ་ལ་ལག་པ་རྡུགས་ཤིག་ཐོགས་པའམ། རྡོ་བ་ཡང་དེ་གཉིས་ལ་ཐོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡུལ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་ཅན་རྣམས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་རྣམས་ལ་ཐོགས་པ་སྟེ། བཏགས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཆུ་ལ་ཐོགས་པ་ལ་སྐམ་ལ་མ་ཡིན་པའི་མིག་ཀྱང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་ཉ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། ། སྐམ་ཐོགས་ལ་ཆུ་ལ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། མི་ཕལ་ཆེ་བའི་ལྟ་བུའོ། །གཉི་གར་ཐོགས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། ཆུ་སྲིན་བྱིས་པ་གསོད་པ་དང་།སྦལ་བ་དང་། ཤ་ཟ་བ་དང་། ཉ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །གཉི་གར་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། རྣམ་པ་དེ་དག་མ གཏོགས་པའོ།།མིག་གང་མཚན་མོ་ཐོགས་ལ་ཉིན་པར་མ་ཡིན་པ་ཡོད་དེ། ཕ་ཝང་དང་། འུག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །ཉིན་པར་ཐོགས་ལ་མཚན་མོ་མ་ཡིན་པ་ནི་མི་ཕལ་ཆེའི་ལྟ་བུའོ། །མཚན་མོ་དང་ཉིན་པར་ཐོགས་པ་ནི་ཁྱི་དང་། ཝ་དང་། རྟ་དང་། གུང་དང་། བྱི་ལ་ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ།།གཉི་གར་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།འདི་ནི་ཡུལ་ལ་ཐོགས་པའོ།།དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་རང་གི་དམིགས་པ་དག་ལ་ཐོགས་པའོ།།ཡུལ་དང་དམིགས པ་དག་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན།གང་ལ་གང་ཞིག་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཡུལ་ཡིན་ལ། གང་ཞིག་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཛིན་པ་དེ་ནི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ན་རང་གི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ལ་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དེ་ལས་གཞན་དུ་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་འདི་ལ་གཏོད་པ་ ནི་ཐོགས་པ་ཡིན་ཏེ།རང་གི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་བཅུ་པོ་དག་ནི་སྒྲིབ་པ་ལ་ཐོགས་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཕན་ཚུན་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་གང་དག་ཡུལ་ལ་ཐོགས་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་སྒྲིབ་པ་ལ་ ཐོགས་པས་ཀྱང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དག་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་གོ། །གསུམ་པ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་དག་གོ། །བཞི་པ་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་གཏོགས་པ་ ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་སོ།

这就是所谓的有对碍的近处色。所谓对碍，是因为能够造成极大损害而积聚存在的色法，这是它的眷属。其他人说，因为其他法不能障碍它，所以它既是无对又是其他色法的近处，因此是无对近处。
有漏的识是识界。为什么不说无漏呢？因为这六界被认为是生起的所依，从结生相续的心直到死亡心之间作为生起的基础，而无漏法则不是这样。因此，如是其中四界摄入触界中。第五摄入色界中。第六摄入七识界中。
在所说的十八界中，可示现的有几种，不可示现的有几种？可示现在此唯有色一种。即可以说'这个在这里'、'某某在那里'。其余的都是不可示现的。
有对碍的有几种，无对碍的有几种？有对碍的是十种色法。由色蕴所摄的十界是有对碍的。所谓对碍就是障碍。这又有三种：即障碍性对碍、境对碍和所缘对碍。
其中障碍性对碍是对他物生起的障碍，例如手或石头互相障碍一样。境对碍是眼等诸根对色等境界的障碍，如论中所说：'有些眼根对水有碍而对陆地无碍，如鱼类的眼睛。有些对陆地有碍而对水无碍，如大多数人的眼睛。有些对两者都有碍，如杀婴儿的鳄鱼、青蛙、罗刹、渔夫等的眼睛。有些对两者都无碍，即除去上述种类的其他。'
有些眼睛夜间有碍而白天无碍，如蝙蝠、猫头鹰等。有些白天有碍而夜间无碍，如大多数人。有些昼夜都有碍，如狗、狐、马、驴、猫等。有些昼夜都无碍，即除去上述种类的其他。这是境对碍。
所缘对碍是心和心所对自己所缘的障碍。境和所缘有什么区别呢？能产生作用的是境，而为心和心所所取的是所缘。
又为何说对自己境界和所缘的趣入有碍呢？因为不能趣入其他。或者说，专注于此即是对碍，即趣入自己的境界。因此，此处应当了知这十种是由障碍性对碍而成为有对碍。因为它们互相障碍。
那些由境对碍而有对碍的法，是否也由障碍性对碍而有对碍呢？有四句：第一句是七识界和法界中相应的部分。第二句是五境。第三句是五根。第四句是除去相应的法界部分。

།གང་དག་ཡུལ་ལ་ཐོགས་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་ཉིད་དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པས་ཀྱང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཚིག་ཕྱི་མ་དང་སྦྱོར་བ་སྟེ། རེ་ཞིག་དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཡུལ་ལ་ཐོགས་པས་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །ཡུལ་ལ་ ཐོགས་པས་ཡིན་ལ་དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ་དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་སོ།།བཙུན་པ་གཞོན་ནུ་ལན་ན་རེ་ནི་གང་ལ་ཡིད་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་ལ་གཞན་དག་གིས་ཐོགས་པར་བྱེད་ནུས་པ་དེ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་ལ། བཟློག་པ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་ པར་འདོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་དགེ་བ་རྣམས་ནི་དུ། མི་དགེ་བ་རྣམས་ནི་དུ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། ལུང་མ་བསྟན་བརྒྱད། བརྒྱད་པོ་དག་གང་ཞེ་ན། ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་བཅུ་བཤད་ པ་གང་དག་ཡིན་པ།དེ་དག་ཉིད། གཟུགས་སྒྲ་མ་གཏོགས་དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་དང་། དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་རྣམས་དང་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ངོ་བོར་ལུང་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་གོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་ ལུང་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གཞན་རྣམ་གསུམ། གཞན་ཁམས་བཅུ་པོ་དག་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ ལྡན་པ་དག་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།།ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ཀུན་ནས་བསླང་བ་དང་། སོ་སོར་ བརྟགས་པས་འགོག་པ་ནི་དགེ་བའོ།།ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ཀུན་ནས་བསླང་བ་ནི་མི་དགེ་བའོ། །གཞན་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་དང་སྒྲའི་ཁམས་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱིས་བསྡུས་ པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་དག་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལས་གཞན་པ་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་འདོད་པར་གཏོགས་པ་རྣམས་ནི་དུ། གཟུགས་ དང་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན།འདོད་ཁམས་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །གཏོགས་པ་ནི་མ་བྲལ་བ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་བཅུ་བཞིའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་ཁམས་བཅུ་བཞི་སྟེ། དྲི་ དང་རོ་དང་སྣ་དང་ནི།།ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་ཁམས་མ་གཏོགས། །དེ་ན་དྲི་དང་རོ་དག་མེད་། །དེ་གཉིས་ནི་ཁམས་ཀྱི་ཟས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལ། དེ་དག་གི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱང་དེར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྣ་དང་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ དག་ཀྱང་མེད་དོ།།དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་དེ་ནི་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱང་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཁམས་ཀྱི་ཟས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དེ་ན་ཡོད་དོ། །དྲི་དང་རོ་དག་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །རེག་བྱ་དབང་པོའི་རྟེན་དང་གཞི་དང་བགོ་བ་ ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་ཡོད་དུ་ཆུག་ཀྱང་ཟས་མིད་པ་མེད་པར་དྲི་དང་རོ་དག་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་མེད་དེ།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ན་ཟས་མིད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་དྲི་དང་རོ་དག་དགོས་པ་མེད་ཀྱི་རེག་བྱ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བསམ་ གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་འདིར་གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་མཐོང་ཞིང་སྒྲ་རྣམས་ཀྱང་ཐོས་ལ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་པའི་རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཀྱང་ལུས་ལ་ཕན་འདོགས་པས།དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་ན་གསུམ་པོ་དེ་དག་སྲིད་ཀྱི། དྲི་དང་རོ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ ཟེར་རོ།།དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་ཀྱང་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

有人问：'凡是对境有障碍而有障的那些，是否也都是由于所缘有障碍而有障？'这要与后文相连。首先，凡是由于所缘有障碍的那些，也都是由于对境有障碍。有些是由于对境有障碍，但不是由于所缘有障碍，即五根。
尊者童受说：'应当了知，凡是意识想要生起时能被他人阻碍的，即是有障的；相反的则是无障的。'
有障的已经解释完毕。十八界中，善的有几个？不善的有几个？无记的有几个？无记有八个。哪八个？即前面所说的有障的十个，除去色声，五根以及香、味、触界，这八个因为不能宣说为善或不善的体性，所以是无记。
其他人说：'因为是异熟，所以不能宣说。'若是这样，就会导致无漏的过失。其余三种。其余十界可以是善、不善和无记。其中七识界，与无贪等相应的是善的，与贪等相应的是不善的，其他的是无记的。
法界中，无贪等的体性、与之相应的、所引发的，以及择灭是善的；贪等的体性、与之相应的、所引发的是不善的；其他的是无记的。色界和声界中，属于身语表业、由善不善心所引发的是善与不善的，除此之外的是无记的。
善等的事项已经解释完毕。十八界中，属于欲界的有几个？属于色界和无色界的有几个？全部都属于欲界。'属于'是指未离，意思是与欲界相应。色界有十四个。在色界中有十四界：除去香、味以及鼻识、舌识界。
那里没有香和味，因为这两者是段食，而且已经离开对它们的贪欲的人也能生到那里。因此，由于没有所缘，也就没有鼻识和舌识。
这样的话，就会导致触界也不存在的过失，因为触界也是段食。不是食物本性的触在那里是存在的。香和味也会有同样的过失。虽然触作为根的所依、所依处和分位等事物而存在，但是没有吞咽食物，就不会有对香和味的受用。因此，对于那些已经离开吞咽食物的贪欲的人们来说，香和味是没有用处的，但触不是这样。
其他人说：'依靠等至的禅定，在此能见到诸色、也能听到诸声，并且由于与轻安俱有的殊胜触而对身体有益，因此在生起的禅定中这三者是可能存在的，但香和味则不是。'这样的话，就会导致鼻根和舌根也不存在的过失，因为没有用处。

།དགོས་པ་ཡོད་དེ། དེ་དག་མེད་པར་ནི་རྟེན་མཛེས་པ་ཉིད་དང་། མངོན་པར་བརྗོད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་དགོས་པ་དེར་ཟད་ན་མཛེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དང་། ཚིག་གི་དོན་དུ་རྟེན་ཁོ་ནས་ཆོག་གི་དབང་པོ་ནི་དགོས་པ་མེད་དོ་། །དབང་པོ་མེད་པའི་རྟེན་ནི་མི་སྲིད་དེ། ཕོའི་དབང་པོའི་རྟེན་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་སྲིད་པར་རིགས་ཀྱི་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོའི་རྟེན་ནི་དགོས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་ནི དབང་པོ་མེད་པར་ཡང་སྲིད་པར་རིགས་སོ།།དགོས་པ་མེད་པར་ཡང་དབང་པོ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་མངལ་དུ་ངེས་པར་འཆི་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །དགོས་པ་མེད་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་རྒྱུ་མེད་པ་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན། དབང་པོ་ལ་ སྲེད་པ་དང་བཅས་པའི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ།།གང་ཡང་ཡུལ་ལ་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་ལས་ཀྱང་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པས་དེ་དག་གི་ཡུལ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་འབྱུང་བར་འོས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ ཕོའི་དབང་པོ་ཡང་ཅི་སྟེ་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར།མི་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཅིའི་ཕྱིར་མི་མཛེས་པར་འགྱུར། དགོས་པའི་དབང་གིས་འབྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྒྱུའི་དབང་གིས་འབྱུང་བས་རྒྱུ་ཡོད་ན་མི་མཛེས་ པར་བྱེད་བཞིན་དུ་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ།།འོ་ན་ནི་མདོ་ལས་དབང་པོ་རྣམས་མ་ཚང་བ་མེད་ཅིང་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། དེ་ན་དབང་པོ་གང་དག་སྲིད་པ་དེ་དག་གིས་དབང་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་པས་འདི་ལ་འགལ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཕོའི་དབང་པོ་ཡང་ཡོད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་སྐད་དུ་ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་སྲེད་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་ཀྱི་ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་པས་དེ་ན་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་དྲི་དང་རོ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཕོའི་དབང་པོ་ནི་འཁྲིག པ་རེག་པའི་སྒོ་ནས་སྲེད་པ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པས་དེ་ལྟ་བས་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་ཁམས་བཅུ་བཞིའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གྲུབ་བོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།གཟུགས་མེད་གཏོགས་པ་ཡིད་དང་ནི། །ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས། །ཁམས་གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་དེར་སྐྱེ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཁམས་བཅུ་དང་དེ་དག་ལ་རྟེན་པ་དང་དམིགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་ཡང་མེད་དོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། ཡིད་དང་ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་ཁམས་གང་དག་བཤད་པ།དེ་གསུམ་ཟག་བཅས་ཟག་པ་མེད། །གང་དག་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཟག་བཅས་སོ། །ལྷག་མ་ཁམས་བཅོ་ལྔ་ པོ་དེ་དག་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།།རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། རྟོག་པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཙམ་དག་ནི་དུ། རྟོག་པ་ཡང་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། རྟོག་དང་དཔྱོད་དང་བཅས་པ་ནི། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་ ཡིན།།འདི་དག་ནི་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཁ་ཕྱི་རོལ་དུ་བལྟས་པའི་ཕྱིར་རྩིང་བ་ཡིན་ནོ། །ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་བཟུང་བའི་དོན་ཏོ་། །ཐ་མ་གསུམ་ནི་རྣམ་གསུམ་མོ། །ཐ་མ་དག་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཏེ།གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་ལས་གཞན་པ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་དང་འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ནི་རྟོག་པ་ དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན་ནོ།།བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ནི་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་དག་ཡིན་ནོ།

有其必要性，因为若无这些，所依便不会美观，也不能表达。如果仅此而已，为了美观和词义，只需所依即可，诸根就无必要了。但不可能有无根的所依，就像男根的所依一样。那是因为无必要而不应存在，而鼻根和舌根的所依是有必要的，因此这些即使无根也应当存在。
即使无必要也会现前成就诸根，比如那些必定死于胎中者。虽无必要但并非无因。那么诸根生起的因是什么？是对诸根有贪著的特殊业。若于境无贪著者必定也于诸根无贪著，因此对于离欲者不应生起鼻根和舌根。
那么为何男根也不成就？因为会使不美观。对于生殖器隐没者为何不美观？也不是由必要性而生。那是什么？是由因而生，若有因即使不美观也会生起。
若说这与经中说'诸根不缺少且非无'相违。在此，凡是可能存在的诸根都非无根，这有何相违？若非如此，则男根也应存在。
这样说：由身门而于六处起贪，而非由境门，因此彼处虽有鼻根和舌根，却无香和味。男根是由淫触门而起贪，因此色界所摄十四界得以成立。
无色界所摄意界、法界及意识界，离色贪者生彼处，因此彼处无十种色性界及依彼缘彼的五识界。有漏者有几？无漏者有几？所说的意界、法界及意识界，此三者有漏无漏皆有。凡是道谛和无为所摄者是无漏，其余是有漏。其余诸界唯有漏。其余十五界一向有漏。
有寻有伺者有几？无寻唯伺者有几？无寻无伺者有几？五识界是有寻有伺，这些恒时与寻伺相应，因为向外观照故粗重。'是'字表示决定。后三者有三种。后三者是意界、法界及意识界，这三者有三种。其中意界、意识界及除寻伺外的法界相应者，在欲界和初禅中是有寻有伺。
殊胜禅则是无寻唯伺。

།བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ གྱི་དཔྱོད་པ་ནི་རྟོག་པ་ཡང་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ།།རྟོག་པ་ནི་རྟོག་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དཔྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་དཔྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་གི་ནང་དུ་མི་འདུ་ན་དེ་ཇི་ སྐད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན།དཔྱོད་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟོག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དཔྱོད་པ་མེད་ཅིང་རྟོག་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ས་ན་ཆོས་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དག་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་ པ་མ་རྟོགས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་སོ།།རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་དག་ནི་རྟོག་པའོ། །རྟོག་པ་ཡང་མེད་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་དག་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་སོ། །དཔྱོད་པ་མེད་ཅིང་རྟོག་པ་ཙམ་ནི་དཔྱོད་པའོ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གཉི་ག་སྤངས། །ལྷག་མ་ རྣམས་ནི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་བཅུ་པོ་དག་སྟེ།དེ་དག་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་ཡང་མེད་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ དག་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན།ངེས་པར་རྟོག་དང་རྗེས་དྲན་པའི། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་མི་རྟོག་།རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་གྲག་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །དེ་བས་ན་དེ་དག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྟོག་པ་ཡོད་ཀྱི་གཞན་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་ བས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དག་ཅེས་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་རྟ་རྐང་གཅིག་པ་ལ་རྐང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་རྟོག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་འོག་ནས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་གི་ནང་ནས་སྟོན་ཏོ། །གཞན་དག་གི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། རིམ་བཞིན་དུ། དེ་དག་ཡིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ གཡེང་།།ཡིད་ཀྱི་དྲན་པ་ཐམས་ཅད་ཉིད། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཞེས་བྱའོ། །མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་གཡེང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ངེས་པར་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་དྲན་པ་ཉིད་མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་མཉམ་པར་གཞག་པ་ མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིན་ནོ།།དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། དམིགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། དམིགས་བཅས་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནོ། །མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་ལྕེ་དང་། ལུས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་རྣམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་པོ་དེ་དག་ནི་ཡུལ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་དག་གོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་། དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པའོ། །ལྷག་མ་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་བཅུ་པོ་དག་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་དམིགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ།།ཟིན་པ་རྣམས་ནི་དུ། མ་ཟིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། མ་ཟིན་དགུ། དགུ་གང་ཞེ་ན། དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་བདུན་བརྒྱད་པའི་ཕྱེད་དང་བཅས་ཏེ་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ། བརྒྱད་པོ་དེ་དག་རྣམས་དང་སྒྲ། །དེ་ལྟར་ན་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། སྒྲའི་ཁམས་དང་། ཁམས་དགུ་པོ་དེ་དག་ནི་མ་ཟིན་པ་ཡིན་ནོ། །དགུ་པོ་གཞན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་། །ཟིན་པ་དག་ཀྱང་ཡིན། མ་ཟིན་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཟིན་པ་ཡིན་ནོ། །འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་རྣམས་ནི་མ ཟིན་པ་ཡིན་ནོ།།གཟུགས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དབང་པོ་དང་ཐ་མི་དད་པ་རྣམས་ནི་ཟིན་པ་ཡིན་ནོ།

从第二禅开始直至有顶之间的，以及法界中一切不相应法，还有殊胜禅定中的寻，都是无寻也无伺的。寻由于没有第二寻，以及与伺相应的缘故，恒时无寻而仅有伺。欲界和初禅的伺这三种，如果不包含在其中，那应当如何说呢？由于没有第二伺，以及与寻相应的缘故，无伺而仅有寻。正因为如此，在有寻有伺地中有四种法：有寻有伺者，是与未了知的寻伺相应的诸法；无寻唯伺者，是寻；无寻无伺者，是诸不相应法；无伺唯寻者，是伺。其余诸法则舍弃二者。其余诸法是指十种色法界，由于它们是不相应的缘故，恒时无寻也无伺。如果五识聚都是有寻有伺的话，为何说它们是无分别的呢？决定思维和随念的分别，不是分别。分别有三种，即自性、决定思维和随念分别。因此它们有自性分别而无其他分别，所以称为无分别，就像独脚马被称为无足一样。其中自性分别即是寻，这在后面会在心所法中说明。其他分别的自性是什么呢？依次为：它们是意的智慧散乱，以及一切意念。与意识相应的智慧称为意的。非等持状态称为散乱，这是决定思维分别。一切等持和非等持的意念，是随念分别。有所缘的有几种？无所缘的有几种？有所缘的是七心界。眼、耳、鼻、舌、身、意识界以及意界，这七心界因为能执取对境的缘故是有所缘的。法处也是有所缘的，即是心所法的自性。其余十种色法界和法界中的不相应法，则成立为无所缘。有执受的有几种？无执受的有几种？无执受有九种。九种是什么呢？前面所说的七种有所缘和第八的一半，以及声。这样的话，七心界、法界、声界这九界是无执受的。其余九界则有两种。既是有执受也是无执受，其中眼、耳、鼻、舌、身的现在者是有执受的。过去和未来者是无执受的。色、香、味、触界中现在的与根不相离者是有执受的。

།གཞན་དག་ནི་མ་ཟིན་པ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་རྩ་བ་མ་གཏོགས་པའི་སྐྲ་དང་། བ་སྤུ་དང་། སེན་མོ་དང་། སོ་དག་ལ་ཡོད་པ་དང་། ཕྱི་ས་དང་། གཅིན་དང་། མཆིལ་མ་ དང་།སྣབས་དང་། ཁྲག་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡོད་པ་དང་། ས་དང་ཆུ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། ཕན་པ་དང་གནོད་པ་དག་གིས་ཕན་ཚུན་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་གཟུང་བ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ན་སེམས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཁམས་དུ་དག་གཅིག་ནི་འབྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན། དུ་དག་གཅིག་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རེག་བྱ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་དག་དང་། འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའོ། །དེ་ལ་འབྱུང་བ་དག་ནི་བཞིའོ། །འབྱུང་བ ལས་གྱུར་པ་ནི་འཇམ་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ།འབྱུང་བ་དག་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མ་གཟུགས་ཅན་དགུ་པོ་ནི། །འབྱུང་གྱུར་། དབང་པོ་ལྔའི་ཁམས་དག་དང་ཡུལ་བཞི་སྟེ། ཁམས་དགུ་པོ་དེ་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་དག་ཁོ་ནའོ། །ཆོས་ཁམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་། འབྱུང་ བ་ལས་གྱུར་པ་སྟེ།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་གཉིས་ག་མ་ཡིན་པའོ། །བཙུན་པ་སངས་རྒྱས་ལྷ་ན་རེ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དག་ནི་འབྱུང་བ་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་བཞི་ཉིད་དང་། སྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་ལ། དེ་དག་ཀྱང་རེག་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་སྲ་བ་ལ་སོགས་པ་མི་འཛིན་ལ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོས་ཀྱང་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མདོ་ལས་ཀྱང་དགེ་སློང་མིག་ནི་ནང གི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ཏེ།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་གཟུགས་དང་བ་གཟུགས་ཅན་བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ་ལུས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །དགེ་སློང་གཟུགས་རྣམས་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་གཟུགས་ཅན་བསྟན་དུ་ཡོད་ལ་ཐོགས་པ་ དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།།དགེ་སློང་སྒྲ་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་གཟུགས་ཅན་བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། དྲི་དང་རོ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །དགེ་སློང་རེག་བྱ་རྣམས་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་ པ་གཟུགས་ཅན་བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཁོ་ནས་འབྱུང་བ་རྣམས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་དག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གསལ་བར་ཀུན་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་མདོ་ལས། གང་མིག་གི་ཤའི་གོང་བུ་ལ་སྲ་བ་མཁྲང་ བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེ་དང་ཐ་མི་དད་པར་འཇུག་པའི་ཤའི་གོང་བུ་ལ་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་པར་ཟད་དོ། །མངལ་དུ་འཇུག་པ་ལས། དགེ་སློང་འདི་ནི་ཁམས་དྲུག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ཀྱི་གཞི་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡང་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་གསུངས་པའི་ ཕྱིར་དང་།སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཉིད་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁས་བླངས་པར་རིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས། འདུ་ཤེས་དང་སེམས་པའི་ཆོས་འདི་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སེམས་ལ་བརྟེན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ བའི་ཕྱིར་དང་།སེམས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཁམས་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཉིད་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་ཡིན་ནོ། །བསགས་པ་རྣམས་ནི་དུ། བསགས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། གཟུགས་ཅན་བཅུ་ནི་བསགས་པའོ། །དབང་ པོའི་ཁམས་ལྔ་དང་ཡུལ་ལྔ་དག་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་འདུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསགས་པ་དག་གོ།

其他是未执受的，即除了根以外的头发、汗毛、指甲、牙齿等所具有的，以及粪便、小便、唾液、鼻涕、血液等所具有的，以及土地和水等所具有的。
何谓执受的含义？由于利益和损害相互随顺，故为心和心所法所执持为所依事物，即世间所说的'有情'。
问：诸界中，哪些是大种性，哪些是所造性？答：触界有二种：大种和所造。其中大种有四种。所造是柔软性等七种，因为它们依于大种而有。其余九种色法皆是所造。五根界和四境，这九界唯是所造。法界的一部分也是所造，即无表色。其余七心界和除无表色外的法界既非大种也非所造。
尊者佛陀提婆说十处唯是大种。这是不正确的，因为经中说大种唯有四种，并且确定以坚等为相，而且它们是触境。眼等也不能取坚等，身根也不能取色等。
经中也说：'比丘，眼是内处，以四大种为因，是色、清净色、无见有对，乃至身亦如是。比丘，诸色是外处，以四大种为因，是有色、有见有对。比丘，声是外处，以四大种为因，是有色、无见有对，香味亦如是。比丘，诸触是外处，是四大种及四大种所造，是有色、无见有对。'
由于触处的一部分摄大种，故明显显示其余非大种。
若问：经中说'于眼肉团中所有坚性、硬性'。这是就与肉团不相离而说的。
入胎经中说：'比丘，此是六界。'这是为显示有情实事的根本，又说六触处，若不如是则无心所法。认为心即是心所法也不应理，因为经中说：'想和思等法是心所，依于心'，又因为心有贪等。
因此，诸界的大种性和所造性如前所说。
问：积聚的有几种？非积聚的有几种？答：十种色法是积聚。五根界和五境界是微尘和合，故是积聚。

།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་ལས་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ནི་གང་གཅད་པར་བྱ་བ་ནི་གང་། སྲེག་པར་བྱེད་པ་ནི་གང་། བསྲེག་པར་བྱ་བ་ནི་གང་། འཇལ་བར་བྱེད་པ་ནི་གང་། གཞལ་བར་བྱ་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། གཅོད་བྱེད་ གཅད་པར་བྱ་བ་ཉིད།།ཕྱི་རོལ་གྱི་ནི་ཁམས་བཞི་ཡིན། །གཟུགས་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དགྲ་སྟ་དང་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །གཅོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་འདི་ཅི་ཞེ་ན། འདུས་པའི་རྒྱུན་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཅན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྐྱེད་པའོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་ གཅད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ།ཡན་ལག་མ་ལུས་པར་བཅད་ན་དེ་དག་ལ་གཉིས་སུ་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་རྣམས་ལ་ནི་གཉིས་སུ་འགྱུར་བ་མེད་དེ། གཅད་པའི་ཡན་ལག་ལ་དབང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ནོར་བུའི་འོད་བཞིན་དུ་དང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་གཅོད་བྱེད་ གཅད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཁམས་བཞི་ཡིན་པ་ལྟར་དེ་བཞིན་བསྲེག་བྱ་འཇལ་བར་བྱེད་པའོ།།དེ་དག་ཉིད་བསྲེག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཉིད་འཇལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དང་བའི་ཕྱིར་འོད་བཞིན་ནོ། །སྒྲ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཆད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྲེག་དང་གཞལ་ལ་ མི་མཐུན་སྨྲ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནི་ཁམས་བཞི་པོ་དེ་དག་ཉིད་སྲེག་པར་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ལ། གཞལ་བར་བྱ་བའང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནི་མེའི་ཁམས་ཁོ་ན་སྲེག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། ལྕི་བ་ཉིད་ཁོ་ན་གཞལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཁམས་རྣམས་ནི་ དུ།རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་དུ། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་དུ། རྫས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་དུ། སྐད་ཅིག་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྣམ་པར་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། །རྒྱས་ལས་བྱུང་བ་ནང་གི་ལྔ། །རེ་ཞིག་མིག་ལ་སོགས་པ་ནང་གི་ཁམས་ལྔ་པོ་དག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡང་ ཡིན་ལ།རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་དེ། དེ་དག་ལས་མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ་མཐུན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་བ་ལང་གི་ཤིང་རྟ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་ འབྲས་བུའི་དུས་སུ་ཕྱིན་པའི་ལས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་སོ། །འབྲས་བུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །ཡང་ན་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་བཏགས་ པ་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།ཟས་དང་། ལེགས་པར་བྱ་བ་དང་། གཉིད་ལོག་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཁྱད་པར་དག་གིས་རྒྱས་པར་བྱས་པ་རྣམས་ནི་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་གོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པས་ཀྱང་རྒྱས་ པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེས་ནི་མི་གནོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་རྒྱས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྒྱས་པའི་རྒྱུད་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུད་ལ་ཕྱིར་བཞིན་དུ་ཀུན་ཏུ་བསྲུང་ངོ་། །སྒྲ་ནི་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡོད་ཀྱི། སྒྲ་ནི་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་མིན། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདོད་དགུར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ ན་གང་བསྟན་བཅོས་བཏགས་པ་ལས།ཚིག་རྩུབ་པོ་སྤོང་བ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་ཚངས་པའི་དབྱངས་ཉིད་འགྲུབ་བོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནི་བརྒྱུད་པ་འདི་ནི་གསུམ་པ་ཡིན་ཏེ། ལས་དག་ལས་ནི་འབྱུང་བ་རྣམས་འགྲུབ། འབྱུང་བ་རྣམས་ལས་ནི་སྒྲ་འགྲུབ་བོ་ཞེས་ཟེར་ རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་བརྒྱུད་པ་འདི་ནི་ལྔ་པ་ཡིན་ཏེ། ལས་དག་ལས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་བ་རྣམས་འགྲུབ། དེ་དག་ལས་ནི་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་འགྲུབ། དེ་དག་ལས་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་འགྲུབ་བོ། །དེ་དག་ལས་ནི་སྒྲ་འགྲུབ་བོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

如果问十八界中何者为能割、何者为所割、何者为能烧、何者为所烧、何者为能量、何者为所量？能割和所割，是外四界。即色、香、味、触，如斧头和木头等。
若问何为割法？是生起能断开相续连结的分离。身根等不是所割，因为即使砍断所有肢体也无法使其成为两个部分。诸根无法成为两个部分，因为被割的部分没有根。也不是能割，因为如宝石光般清净。
如同能割所割是外四界一样，能烧所量也是如此。它们既是所烧，也是能量。诸根则不是，因为如光般清净。声音也不是，因为是断续的。
对于烧和量有不同说法。有人说这四界既是能烧也是所量。有人说唯有火界是能烧，唯有重性是所量。
异熟所生界有几个？等流所生有几个？长养所生有几个？实有几个？刹那性有几个？答：异熟所生及长养所生是内五界。首先，眼等内五界既是异熟所生，也是长养所生。
没有等流所生，因为除此之外没有等流因。其中，从异熟因所生为异熟所生，因省略中间词，如'牛车'一样。
或者，到达果报时的业称为异熟，因为将成熟故。从彼所生即是异熟所生。果唯是异熟，故称异熟。或者是在因上假立果名，如在果上假立因名，如说'此六触处即是先业'。
由食物、修治、睡眠和禅定等特殊状态而增长的是长养所生。有人说梵行也能长养，但那只是不损害而已，并非长养。长养相续如同异熟相续一样要护持。
声有长养所生和等流所生，声非异熟所生。为什么？因为随欲而生。那么论中说：'由于极善修习断除粗语，成就大士相梵音'又作何解释？
有人说这是第三重关系：从业生诸大种，从诸大种生声。有人说这是第五重关系：从业生异熟所生大种，从彼生长养所生，从彼生等流所生，从彼生声。

།དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་ལུས་ཀྱི་ ཚོར་བ་ཡང་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་སྒྲ་བཞིན་དུ་རིགས་པ་དང་འགལ་བར་གྱུར་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས། །ཐོགས་པ་མེད་པ་བརྒྱད། བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། སེམས་ ཀྱི་ཁམས་བདུན་དག་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ་སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་གོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་གོ། །རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་དེ། ཐོགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ་རྒྱས་པ་མེད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།གཞན་རྣམ་གསུམ། གཞན་ནི་ལྷག་མ་བཞི་པོ་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་དག་སྟེ། དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན། རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་ཀྱང་ཡིན། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །རྫས་དང་ལྷན་ཅིག་།འདུས་མ་བྱས་ ནི་བརྟན་པའི་ཕྱིར་རྫས་སོ།།དེ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་གཅིག་པུ་རྫས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །ཐ་མ་གསུམ་སྐད་ཅིག་མ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནི་འདོན་པའི་རིམ་པས་ཐ་མ་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་ དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་བཟོད་པའི་དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པའི་ཚོགས་ལ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ་།དེའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། །འདུས་བྱས་གཞན་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་མ་བྱུང་བ་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་ པའི་བཟོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། གང་གིས་མིག་གི་ཁམས་དང་མི་ལྡན་པ་ལས་ལྡན་པ་འཐོབ་པ་དེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ ཡིན་ནམ།གང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡིན་པ་དེ་མིག་གི་ཁམས་དང་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མིག་དང་ནི། རྣམ་ཤེས་ཁམས་དག་སོ་སོ་དང་། །ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡང་འཐོབ་པ་ཡོད། །རེ་ཞིག་སོ་སོ་ནི་མིག་གི་ཁམས་དང་ཡིན་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདོད་ པའི་ཁམས་ན་རིམ་གྱིས་མིག་གི་དབང་པོ་འཐོབ་པ་དང་།གཟུགས་མེད་པ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེ་བ་ནའོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཡིན་ལ་མིག་གི་ཁམས་དང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པའི་མིག་གི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དང་།དེ་དག་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འོག་མར་སྐྱེ་བ་ནའོ། །ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡང་ནི་གཉི་ག་དང་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདོད་པའི་ཁམས་དང་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བ་ནའོ། །གཉི་ག་དང་མ་ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། ། གང་མིག་གི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་དེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པ་ནའོ། །གཉིས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་མིག་མ་ཐོབ་པ་དང་ཉམས་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་འདོད་པའི ཁམས་ན་མིག་གི་ཐོབ་པ་དང་མ་ཉམས་པ་དང་།བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་དང་། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་ལྟ་བུའོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་མིག་གི་ཁམས་དང་གཟུགས་དག་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་དག་ འཐོབ་པ་དང་ལྡན་པ་དག་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་བརྟག་པར་བྱའོ།།ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་ཡང་གི་སྒྲ་ནི་ཞར་ལ་འོངས་པ་འདི་བསྡུ་བའི་དོན་ཏོ། །ཁམས་དུ་དག་གཅིག་ནི་ནང་གི་ཡིན། དུ་དག་གཅིག་ནི་ཕྱིའི་ཡིན་ཞེ་ན། ནང་གི་བཅུ་གཉིས། བཅུ་གཉིས་གང་དག་ཅེ་ན། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་དྲུག་དང་།རྟེན་དྲུག་སྟེ། ཁམས་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་ནང་གི་ཡིན་ནོ།

如此说来，那么身体的感受也是从业所生的大种所生起的缘故，将成为非异熟。如果像声音一样违背道理的话，将成为非异熟。等流所生和异熟所生，无碍八种。何为八种？心的七界以及法界，由同分和遍行因所生者是等流所生。由异熟因所生者是异熟所生。无有长养所生，因为无碍法中无有长养的缘故。
其余三种。其余是指色、声、香、味、触五界，它们既是异熟所生，也是长养所生，也是等流所生。
实及俱。无为是坚固的缘故是实。它也存在于法界中，因此唯有法界具有实。最后三刹那，即意界、法界、意识界是诵文顺序中的最后，它们在无漏忍的第一个苦法智忍的聚中一刹那非等流所生，因此称为刹那。其他有为法没有任何非等流所生。
其中，与苦法智忍相应的心是意界和意识界。其余与之俱生者是法界。应当观察：从不具眼界到获得具足者，是否也具足眼识？具足眼识者是否也具足眼界？
答：眼与识界各别及俱得。首先，有具足眼界而不具足眼识界的情况，即在欲界中次第获得眼根，以及从无色界死后转生到第二禅等处时。有具足眼识界而不具足眼界的情况，即生在第二禅等处现前眼识，以及从彼处死后转生下界时。
俱得是指同时具足二者的情况，即从无色界死后转生到欲界和梵世时。不具足二者的情况是除了上述情况之外的其他情况。
若问具足眼界者是否也具足眼识界？有四句：第一句是生在第二禅等处而不现前眼识时。第二句是在欲界中未得眼根或已失坏时。第三句是在欲界中已得眼根且未失坏，以及生在初禅，或如生在第二禅等处时。第四句是除了上述情况之外的其他情况。
同样地，也应当根据情况观察眼界与色、眼识界与色的获得和具足。'及俱'中的'及'字是为了总摄附带而来的内容。
问：几界是内，几界是外？答：内有十二。何为十二？除去色等，六识和六所依，这十二界是内。

།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་ཁམས་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་ཕྱིའི་ཡིན་ནོ། །བདག་མེད་ན་ཇི་ལྟར་ན་ནང་གི་འམ། ཕྱིའི་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་ནི་ངར་འཛིན་པའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདག་ཅེས་ཉེ་བར་འདོགས་ཏེ། མཁས་པས་བདག་ཉིད་ཤིན་ཏུ་ ནི།།དུལ་བས་མཐོ་རིས་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞན་ལས། སེམས་དུལ་བ་ནི་ལེགས་པ་སྟེ། །སེམས་དུལ་བས་ནི་བདེ་བ་འདྲེན། །ཞེས་སེམས་དུལ་བ་ཡིན་པར་གསུངས་པས་དེའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་སེམས་བདག་ཏུ་གྱུར་པའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་གྱུར་ པའི་ཕྱིར་ནང་གི་ཉིད་ཡིན་ནོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན། འོ་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་པོ་དག་ནང་གི་ཡིན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཉིད་དུ་མ་གྱུར་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། གང་གི་ཚེ་ཡིན་ པ་དེའི་ཚེ་ན་ཡང་དེ་དག་ཉིད་དེ་དག་ཡིན་ཏེ་མཚན་ཉིད་ལས་ནི་མི་འདའོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་འདས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འགྱུར་གྱི་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་པར་ནི་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་ནི་དུས་གསུམ་པ་ཡིན་པར་ཡང་འདོད་དོ། །གལ་ཏེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་འོངས་པ་ དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་འདས་པའི་དུས་ན་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།མཚན་ཉིད་ནི་དུས་རྣམས་སུ་འཁྲུལ་པ་མེད་དོ། །བརྟེན་པ་དང་བཅས་པའི་ཁམས་རྣམས་ནི་དུ། དེ་དང་མཚུངས་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ། ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བརྟེན་པ་དང་བཅས། གང་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་གི་ཡུལ་དུ་ངེས་ལ་གལ་ཏེ་དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་སྐྱེས་པའམ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཡུལ་དེ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་ལ། གང་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཐའ་ཡས་པ་མ་སྐྱེས་པའམ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དེ།འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་གང་ཟག་ཐམས་ཅད་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བདག་མེད་དོ་སྙམ་པའི་སེམས་འདི་སྐྱེའོ། །དེའི་དམིགས་པ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་ སྐད་ཅིག་མ་གཞན་གྱི་དམིགས་པ་མ་ཡིན་པས་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་ཀྱི་དམིགས་པར་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་རྟག་ཏུ་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་ནི། དེ་དང་མཚུངས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན། །ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་པའོ། །དེ་དང་ མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན།གང་ཞིག་རང་གི་ལས་མི་བྱེད། །གང་རང་གི་ལས་བྱེད་པ་དེ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་མིག་གང་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བ་དང་། ལྟ་བ་འམ་ལྟ་བར་འགྱུར་བའི་མིག་དེ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱི་བར་ ལ་ཡང་རང་རང་གི་ཡུལ་ལ་བྱེད་པས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་དེ་དང་མཚུངས་པའི་མིག་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། གཟུགས་རྣམས་མ་མཐོང་བར་འགགས་པ་དང་། འགག་པ་དང་། འགག་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པའོ། །ནུབ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་རྣམ་ པ་ལྔ་སྟེ།མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ལུས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཡིད་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཁོ་ན་དེ་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་གང་དག་མིག་གིས་མཐོང་བར་གྱུར་པ་དང་། མཐོང་བ་དང་། མཐོང་བར་ འགྱུར་བ་དེ་དག་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ།།དེ་དང་འདྲ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། གང་དག་མ་མཐོང་བ་ཉིད་དུ་འགགས་པ་དང་། འགག་པ་དང་། འགག་པར་འགྱུར་བ་དང་། གང་དག་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་རེག་བྱའི་བར་དག་ལ་ཡང་རང་གི་དབང་པོའི་བྱེད་པས་དེ་དང་འདྲ་བ་དག་ཏུ་རིག་པར་ བྱའོ།།གཅིག་གི་མིག་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིན་ནོ།

色等六种境界界，是为外界。若无我，如何有内外之分？答：心是我执之所依，故假名为我。如说：'智者以善调伏自己，即能获得善趣。'世尊在他处又说：'心调伏为善，心调伏引安乐。'由说心是调伏，故眼等是心作为我之所依事物，因此是内界。色等诸法因是境界故为外界。
若如是，则六识界不应成为内界，因为它们若非成为意界则不成为心之所依。答：当其为彼时即是彼，不离其性相。若非如此，则意界唯是过去，而非未来、现在，然而十八界是三世所摄。若未来、现在识非意界性相，则过去时亦不应安立为意界，因为性相于诸时中无错乱。
有所依界有几？与彼相似者有几？首先，法界是有所依。任何为某识之确定境，若于彼生起或当生起彼识者，即名有所依。对于法界而言，无有任何未生或不当生无量意识者，因为一切圣者必定生起'一切法无我'之心。其所缘除自体及俱生外即是一切法。彼心刹那亦非他心刹那之所缘，故一切法成为二刹那之所缘。因此，法界恒时有所依。
其余诸界，亦与彼相似。'亦'字表示亦是有所依。何为与彼相似？即不作自业者。如将说明，能作自业者即是有所依。其中，能见诸色、正见或当见之眼即名有所依。如是乃至意界，亦应以各自境界之作用来说明。
依迦湿弥罗论师，与彼相似之眼有四种：未见色而灭、正灭、当灭者，及不生法。依西方论师，有五种：即将不生法分为与识相应、不相应二种。乃至身界亦应如是了知。意界唯是如是不生法。
诸色为眼所见、正见、当见者是有所依。与彼相似者有四种：未见而灭、正灭、当灭者，及不生诸法。如是乃至触界，亦应依各自根之作用了知与彼相似。一人眼有所依者，即是一切人之眼有所依。

།དེ་དང་མཚུངས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །གཟུགས་ནི་གང་ཞིག་ལྟ་བ་དེའི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ་གང་མི་ལྟ་བ་དེའི་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཟུགས་གང་ ལ་གཅིག་ལྟ་བ་དེ་ལ་མང་པོ་ཡང་ལྟ་བར་འགྱུར་བ་སྲིད་པ་ཡོད་དེ།དཔེར་ན་ཟླ་བ་དང་བྲོ་གར་དང་གྱད་དག་ལ་ལྟ་བ་ལྟ་བུའོ། །གང་གཉིས་མིག་གཅིག་གིས་ལྟ་བར་འགྱུར་བ་སྲིད་པ་ནི་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུད་གཅིག་གི་དབང་གིས་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །གཟུགས་ནི་ཐུན་མོང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ རྒྱུད་མའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་གཞག་གོ་།གཟུགས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་དག་ལ་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། །སྒྲ་ནི་དེ་ལྟ་ཡིན་དུ་ཆུག་ན་དྲི་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་དག་གཅིག་གིས་འཛིན་པ་དེ་དག་གཞན་གྱིས་མི་འཛིན་ཏེ། ཕྲད་ནས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ཀྱང་ཐུན་མོང་མ ཡིན་པའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་བསྒྲེ་བའི་རིགས་སོ་ཞེ་ན།དེ་ལྟ་བུ་ཡོད་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་དེ་དག་ལ་ཡང་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་བ་ཉིད་དེ། གཅིག་གིས་སྣ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་བའི་དྲི་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་གཞན་དག་གི་ཡང་ཡིན་པ་སྲིད་པ་དེ་ནི་ཡོད་ཀྱི་མིག་ལ་ སོགས་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ནི་གཟུགས་བཞིན་དུ་བསྒྲེའོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་ནི་སྐྱེ་བ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ ཅི་ཞེ་ན།དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་བརྟེན་པ་འམ། བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་བརྟེན་པའོ། །དེ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སམ། འབྲས་བུ་རེག་པ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་བརྟེན་པ་མཚུངས་པའོ། །གང་དག་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བརྟེན་པ་དང་ བཅས་པ་དེ་དག་དང་རིགས་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་དང་མཚུངས་པ་དག་གོ།།མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཁམས་རྣམས་ནི་དུ། བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་དུ། སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གཟུགས་ཅན་བཅུ་ནི་བསྒོམས་པས་སྤང་བྱ་ཡིན། ལྔ་ཡང་ཡིན་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ ལྔ་པོ་དག་གོ།།ཐ་མའི་གསུམ་རྣམ་གསུམ། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཁམས་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་སྟེ། ཕྲ་རྒྱས་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་དང་། །དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། དེ་དག་གི་ཐོབ་པ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་བཅས་པ་ རྣམས་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དག་གོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དང་། ངན་སོང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཀྱང་འཕགས་པའི་ལམ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་མཐོང་བས་ སྤང་བར་བྱ་བ་གཞན་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།དེ་དག་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། མདོར་བསྡུ་བ་ནི་འདི་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་མཐོང་སྤང་མིན། །གཟུགས་མིན་དྲུག་པ་མིན་སྐྱེས་མིན། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་ལ་གཟུགས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ནི་གཟུགས་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། བདེན་པ་དག་ལ་ལོག་པར མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་དང་།སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཡང་ཕྱིར་རོ། །དྲུག་པ་ལས་མ་སྐྱེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དྲུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ།

与此相同的也是如此，乃至意也是如此。对于色法，凡是所见者即是有所依，凡是不见者即是与彼相同。为什么呢？因为对于一个人所见之色，也可能有多人见到，如同观看月亮、舞蹈和角力一样。不可能有两个人用一只眼睛看的情况，因此这是不共的，故依一相续而安立。色法是共同的，故依多相续而安立。如同色法，对于声、香、味、触界也应当了知。
声是如此，但香等，一人所取者他人不能取，因为是接触而取。因此，它们也是不共的，应当如眼等归类，若作此说。虽有如此说法，但它们也是共同的，因为也有此可能性。一人的鼻等识所生的香等，也可能是他人的，但眼等则不是如此。因此，它们如色法归类。
眼识等的有依及相同性，是生起与不生起的法，故如意界。何为有依的含义？根、境、识互相依靠，或依靠作用是为依靠。由于它们具有此依靠，故称有依，或因果触相似故称依靠相同。凡是无依者，因与有依者类似，故称与彼相同。
见断界有几种？修断有几种？非所断有几种？首先，十种色法是修所断，五种也是，即五识界。最后三种有三种情况，意界、法界、意识界这三界有这三种情况：八十八随眠及其俱生法，以及彼等得之随行，是见所断。其余有漏法是修所断。无漏法是非所断。
凡夫性以及恶趣的身语业，因与圣道相违，难道不也有其他见所断吗？它们不是见所断，总之：非烦恼非见断，非色非第六非生。任何非烦恼都不是见所断，色法也不是。凡夫性是非烦恼无记法，因为断善根者和离贪者也具有此性。身语业是色法。
因此，它们不是见所断，因为不会对诸谛颠倒认知，且在苦法忍位会成为凡夫性。也非从第六处所生，第六处即意处。

།དེ་ལས་གཞན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དྲུག་པ་ལས་མ་སྐྱེས་པ་སྟེ། དབང་པོ་ལྔ་ལས་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་མེད་དོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་ལས་ལྟ་བ་ནི་དུ། ལྟ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་དུ་ཞེ་ན། མིག་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཕྱོགས་ནི། ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྣམ་པ་བརྒྱད། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟ་བ་ལྔ་དག་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ བ་དང་།སློབ་པའི་ལྟ་བ་དང་། མི་སློབ་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ནི་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་ནི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྲ་རྒྱས་བསྟན་པར་སྟོན་པའི་དུས་ལ་འབབ་པར་འགྱུར་རོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ།།སློབ་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལྟ་བ་ནི་སློབ་པའི་འོ། །མི་སློབ་པ་ནི་མི་སློབ་པའི་འོ། །སྤྲིན་དང་བཅས་པ་དང་སྤྲིན་མེད་པའི་མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོ་གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་དང་། སློབ་ པ་དང་མི་སློབ་པའི་ལྟ་བ་དག་གིས་ཆོས་ལ་ལྟ་བའོ་།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཁོ་ན་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར། རྣམ་ཤེས་ལྔ་དང་མཚུངས་སྐྱེས་བློ། །ངེས་རྟོག་མེད་ཕྱིར་ལྟ་མ་ཡིན། །རྟོག་པར་བྱེད་པ་ནི་ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། ངེས་པར་སེམས་ པ་ལ་ཞུགས་པ་དག་ལྟ་བ་ཡིན་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནམ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་གཞན་ཡང་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་མིག་ཀྱང་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་མེད་ན། ཇི་ལྟར་ལྟ་བ་ ཡིན་ཞེ་ན།གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་དོན་གྱིས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་། གལ་ཏེ་མིག་གིས་མཐོང་བར་གྱུར་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་དང་ལྡན་པས་ཀྱང་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མིག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། བརྟེན་བཅས། གང་གི་ཚེ་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་དེའི་ཚེ་མཐོང་གི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་མིག་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཁོ་ནས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ངོ་ཞེས་ངེས་པར་བྱ་བར་ནུས་པ་ནི་མིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཕྱིར་བར་དུ་ཆོད་པ་ཡི། ། གཟུགས་ནི་མཐོང་བ་མིན་ཕྱིར་ལོ། །གང་གི་ཕྱིར་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པས་བར་དུ་ཆོད་པའི་གཟུགས་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་གྲག་གོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་བར་གྱུར་ན་དེ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཐོགས་པ་མེད་པས་གཟུགས་བསྒྲིབས་པ་ལ་ཡང་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །བསྒྲིབས པ་ལ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྐྱེ་བ་ཉིད་དེ།དེ་བས་ན་མ་སྐྱེས་པས་ཇི་ལྟར་མཐོང་བར་འགྱུར། ཅི་སྟེ་མི་སྐྱེ། གང་གི་ལྟར་ན་མིག་གིས་མཐོང་བ་དེའི་ལྟར་ན་ནི་མིག་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་བསྒྲིབས་པ་ལ་འཇུག་པ་མེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་རྟེན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡུལ་གཅིག་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་ བར་མི་རུང་ངོ་།།མིག་ཀྱང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་བཞིན་དུ་ཡུལ་དེ་ཕྲད་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཅི་ན། འདི་ལྟར་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་བསྒྲིབས་པ་མི་མཐོང་མཆིང་བུ་དང་། ལྷང་ཚེར་དང་ཤེལ་དང་ཆུ་དག་གིས་བར་དུ་ཆོད་པ་ཡང་ཇི་ལྟར་མཐོང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་མིག་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ བསྒྲིབས་པ་མི་མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། གང་ལ་སྣང་བ་ལ་གེགས་མེད་ན་གཟུགས་བསྒྲིབས་བཞིན་དུ་ཡང་དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ཉིད་ཡིན་ལ། གང་ལ་གེགས་ཡོད་པ་དེ་ནི་མི་སྐྱེ་བས་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་བསྒྲིབས་པ་མི་མཐོང་ངོ་། །འོ་ན་གང་མདོ་ལས། གང་མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་ མཐོང་ནས་ཞེས་གསུངས་སོ།

除此之外从其他生起的是不从第六处生起的，即从五根生起的，而且其中没有见所断。在十八界中，见有几种？非见有几种？如果问到这个，回答说：眼界和法界部分是见。如果问是哪些？回答说：八种。即五见：萨迦耶见等见，以及世间正见、有学见、无学见。法界中这八种是见。其余的不是见。其中萨迦耶见等将在随眠品中详述。世间正见是与意识相应的有漏善慧。有学无漏见是有学的。无学见是无学的。如同有云和无云的夜晚与白天看见色法一样，以世间有烦恼和无烦恼的见，以及以有学和无学的见来见法。
又为什么只说与意识相应的是世间正见呢？因为：与五识俱生的慧，因无决择故非见。思择是见，当入于决定思维时是见，而与五识俱生的慧不是这样，因此这不是见。正因为如此，其他有烦恼或无烦恼的慧也不是见。那么眼根也没有思择性，为什么是见呢？因为有见色之义，因为：眼见诸色。
如果说若是眼见，则与其他识相应时也应该见，回答说：并非一切眼都能见。那么是什么呢？具所依。当有识时才能见，其他情况则不能。那么这样的话，就应该是仅仅依眼的识在见？不能确定说是依于彼的识在见。为什么呢？因为被遮障的色不能见。因为众所周知被墙壁等遮障的色法是看不见的。如果是识在见的话，因为无碍，即使对墙壁等也应该无碍，那么对被遮蔽的色法也应该能见。
但对被遮蔽的境不生起眼识，既然没有生起，如何能见？为什么不生起？如果按照眼见的说法，因为眼有碍，不能趣入被遮蔽的境，识与所依同时趣入一境，所以不生起是合理的。眼根是否如同身根一样是与境相触呢？如果说因为有碍所以不见被遮蔽的境，那么被琉璃、水晶、玻璃和水隔开的境又怎么能见呢？因此不是因为眼有碍而不见被遮蔽的境。
那么是怎样呢？当光明无障碍时，即使对被遮蔽的境也能生起眼识；当有障碍时则不生起，因为不生起所以不见被遮蔽的境。那么经中说'以眼见诸色已'又作何解释？

།དེར་ནི་དགོངས་པ་ནི་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱས་ནས་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡིད་ནི་འདས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་མི་ཤེས་སོ། །འོ་ན་ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སོ། ། ཡང་ན་བརྟེན་པའི་ལས་བརྟེན་ལ་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཁྲིའུ་དག་འབོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཇི་ལྟར་མདོ་ལས། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ་སྡུག་པ་རྣམས་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་མིག་གིས་རྣམ་པར་མི་ཤེས་སོ། །མདོ་ལས། བྲམ་ཟེ མིག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་བྱ་བ་ལ་སྒོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མིག་གི་སྒོ་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་དོ། །དེར་ནི་ལྟ་བ་ལ་སྒོ་ཞེས་བྱ་བར་ཟད་དོ། །མིག་ནི་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་བྱ་བ་ལ་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ན་གང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་ཤེ་ན།འདི་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཡང་ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ། གང་གིས་གཟུགས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་མི་མཐོང་མོད། དཔེར་ན་ཤེས་རབ་འགའ་ཞིག་ལ་མཐོང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགའ་ཞིག་ལ་མཐོང་ ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ་།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་གལ་ཏེ་མིག་གིས་མཐོང་ན་མིག་བྱེད་པ་པོར་གྱུར་པའི་ལྟ་བའི་བྱ་བ་གཞན་གང་ཞིག་ཡིན་པ་བརྗོད་དགོས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ནི་ཀླན་ཀར་མི་རུང་སྟེ། ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་ལ། དེ་ལ་བྱེད་པ་པོ་དང་བྱ་བའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་མེད་ པ་དེ་བཞིན་དུ་འདི་ལ་ཡང་རུང་བར་འགྱུར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ནི་མཐོང་བ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། མིག་ནི་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་སྒྲོགས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དྲིལ་སྒྲོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།མི་འགྱུར་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའོ་ཞེས་གྲགས་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་སྐྱེས་ན་གཟུགས་མཐོང་ངོ་ཞེས་ཟེར་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་ནི་མི་ཟེར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་། མིག་དང་ཕྲད་ཅིང་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཉམས་སུ་མྱོང་ བ་ལ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལྟ་བས་ན་མིག་གིས་མཐོང་བ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱའི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ནི་མི་བྱའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་གཟུགས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ཉི་མས་ཉིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་ནི་ནམ་མཁའ་ལྡན་ པ་འདིས་ཅི་དགོས།མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དེ་ལ་ལྟ་བ་ནི་སུ་ཞིག་ཡིན། ལྟ་བ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་བྱེད་པ་མེད་པ་དང་ཆོས་ཙམ་དང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཙམ་དུ་ཟད་ལ། དེ་ལ་ཡང་ཐ་སྙད་དུ་གདགས་པའི་དོན་དུ་འདུན་པའི་སྒོ་ནས་མིག་གིས་མཐོང་ངོ་། །རྣམ་ པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་ཉེ་བར་འདོགས་པར་བྱེད་པས་འདི་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ལྗོངས་ཀྱི་མིའི་ཚིག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱའོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་མིང་ལ་མངོན་པར་བརྒྱུག་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མིག་གིས་ མཐོང་ངོ་།།རྣ་བས་ཐོས་སོ། །སྣས་ཚོར་རོ། །ལྕེས་མྱོང་ངོ་། །ལུས་ཀྱིས་རེག་གོ། །ཡིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཁ་ཆེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ཡིན་ནོ། །ཅི་མིག་གཅིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ངམ། འོན་ཏེ་གཉི་གས་ཤེ་ན། འདི་ལ་ངེས་པ་མེད་དོ། ། མིག་ནི་གཉི་ག་དག་ གིས་ཀྱང་།།མཐོང་སྟེ་གསལ་བར་མཐོང་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་མངོན་པ་པ་རྣམས་ན་རེ་མིག་གཉི་གས་ཀྱང་མཐོང་སྟེ། འདི་ལྟར་གཉི་ག་ཕྱེ་ན་གསལ་བར་རབ་ཏུ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ།

其中所说的'依于彼而思维'是指，比如说'由意识别诸法'这样的说法。由于意是过去的，所以不能识别诸法。那么如何识别呢？是由意识来识别。或者说，是将所依的作用假立于能依上，比如说'座位在呼唤'这样的说法。就像经中所说：'眼识所识别的悦意可爱之色'，这些不是由眼来识别的。经中说：'婆罗门，眼是见色之门。'因此应当理解为通过眼根之门由眼识来见。这里仅仅是说见的门户而已。说'眼见诸色'是不合理的。
如果说是由识来见，那么又是由什么来识别呢？这二者有什么区别呢？能识别色的就是能见色的，比如某种智慧既可说是见也可说是了知，同样，某种识既可说是见也可说是识别。
其他人说，如果是眼见的话，就应当说明眼作为能作者的其他何种见的作用。这种诘难是不合理的。就像承许识能了知，而其中没有能作者和作用的区别一样，这里也应当如此理解。
另有人说，见是眼识，而眼是它的所依，所以称为见，就像铃铛作为发声的所依而说'铃铛响'一样。那么，既然眼识以眼为所依，是否也应该说'识别'呢？不应该，因为在世间中那个识被称为见，如此说'彼生则见色'，而不说'识别'。
在《毗婆沙论》中也说：'与眼相触而识领受称为见。'因此只说眼见，而不说识。识仅仅是以其存在而识别色，就像说'太阳使白昼'一样。
经部师们说：何需这虚空喻？依于眼和色而生眼识，其中谁是能见者？什么是见？这只是无作者、唯法、因果而已。为了在此安立言说，随顺意乐而假说'眼见'、'识识别'，不应执著。世尊也说：'不应执著方言，不应追逐世间名相。'
眼见、耳闻、鼻嗅、舌尝、身触、意识，这是迦湿弥罗毗婆沙师的宗义。是一只眼见色还是两只眼见色呢？这没有确定。两只眼都能见，因为见得更清楚。阿毗达磨论师们说两只眼都能见，因为两眼都睁开时能更清楚地见到。

།མིག་གཅིག་ཕྱེ་ལ་གཉིས་པ་ཕྱེད་ཕྱེ་ན་ཟླ་བ་གཉིས་སུ་འཛིན་གྱི་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གཞན་དུ་གྱུར་ན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྟེན་རྣམ་པར་ ཆད་པར་ཐལ་བར་ཡང་མེད་དེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཟུགས་བཞིན་དུ་ཡུལ་ན་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གལ་ཏེ་མིག་གིས་མཐོང་བ་དང་རྣ་བས་ཐོས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡིན་ན་ཅི་འདི་དག་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་མ་ཕྲད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། མིག་དང་ཡིད་དང་རྣ་བ་ ནི།ཡུལ་དང་མ་ཕྲད། འདི་ལྟར་གཟུགས་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་མཐོང་ཞིང་མིག་ལ་ཡོད་པའི་མིག་སྨན་མི་མཐོང་ལ། དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་ཐོས་སོ། །ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་ཅིག་ཡིན་ན་ནི་འདི་ན་བསམ་གཏན་པ་རྣམས་ལ་ལྷའི་མིག་དང་། རྣ་བ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྣ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མིག་ ཡུལ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཐག་རིང་བ་དང་བར་དུ་ཆོད་པ་མ་ཕྲད་པ་ཐམས་ཅད་མི་མཐོང་ཞེ་ན།རེ་ཞིག་ཁབ་ལོང་གིས་ཀྱང་ལྕགས་མ་ཕྲད་པ་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་མི་འདྲེན། ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་ཅིག་ཡིན་ན་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མིག་སྨན་ནམ་ཐུར་མ་ཕྲད་པ་ཐམས་ཅད་མི་མཐོང་སྟེ་དེ་ནི་མཚུངས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཡང་སྣ་ལ་ སོགས་པ་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཡིན་ཡང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དྲི་ལ་སོགས་པ་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ།མིག་ཀྱང་མ་ཕྲད་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྲད་པ་ཉིད་དུ་མི་ནུས་སོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་རྣ་བའི་ནང་དུ་ཡང་སྒྲ་ཐོས་པའི་ཕྱིར། རྣ་བ་ ནི་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཡང་ཡིན་པར་སེམས་སོ།།ལྷག་མ་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཞེས་བྱ་བ། གསུམ་གཞན་དུ། ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྣ་ཇི་ལྟར་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དབུགས་མ་བརྔུབས་པར་དྲི་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། འདབ་ཆགས་པར་འབྱུང་བའོ། ། ཅི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཕན་ཚུན་རེག་གམ་འོན་ཏེ་མི་རེག་ཅེ་ན། ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ་མི་རེག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རེག་པར་འགྱུར་ན་ནི་རྫས་རྣམས་འདྲེས་པར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་རེག་ན་ནི་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པ་དག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར བ་ཞིག་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ཆ་ཤས་མེད་པ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟར་སྒྲ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། གལ་ཏེ་རེག་པར་གྱུར་ན་ལག་པས་ལག་པ་ལ་བསྣུན་ན་འབྱིང་བར་འགྱུར་ལ། རྡོ་བས་རྡོ་བ་ལ་བསྣུན་ན་ཡང་འབྱིང་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་བསགས་པ་ལ་བརྒྱབ་ན་ཞིགས་པར་མི་འགྱུར་ ཞེ་ན།རླུང་གི་ཁམས་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རླུང་གི་ཁམས་ཁ་ཅིག་ནི་འཇིག་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན་འཇིག་པའི་ཚེ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འཛིན་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན་ཆགས་པའི་ཚེ་ལྟ་བུའོ། །ད་ནི་ཇི་ལྟར་འདབ་ཆགས་པར་ཕྲད་པས་གསུམ་པོ་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ ན།དེ་དག་གི་དབུས་ན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་འདབ་ཆགས་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཡང་འདུས་པ་རྣམས་ནི་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རེག་པར་འགྱུར་བས་ཉེས་པ་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་བྱས་ན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལས། ཅི་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་རེག་པ་ཞིག་སྐྱེས་པ་འམ། འོན་ཏེ་མ་རེག་པའི་ རྒྱུ་ཅན་ཞིག་སྐྱེ་ཞེས་དྲིས་ནས་སྨྲས་པ།རྒྱུའི་ཕྱིར་རེས་འགའ་ནི་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་མ་རེག་པ་སྐྱེ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་ཞིགས་པ་ནའོ། །རེས་འགའ་ནི་མ་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་རེག་པ་སྐྱེ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་བསགས་པར་འགྱུར་བ་ནའོ། །རེས་འགའ་ནི་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་རེག་པ་སྐྱེ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་བསགས་པ་དང་ ལྡན་པ་བསགས་པ་ཁོ་ནའོ།།རེས་འགའ་ནི་མ་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་མ་རེག་པ་སྐྱེ་སྟེ་དཔེར་ན་ཉི་ཟེར་གྱི་རྡུལ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་གཞུང་འདི་ཡང་འཐད་པར་འགྱུར་རོ། །བཙུན་པ་དབྱིག་བཤེས་ན་རེ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་རེག་པར་གྱུར་ན་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མར་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

如果睁开一只眼睛，另一只眼睛半睁，就会看到两个月亮，若是其中任何一个转变为其他的，则不是。也不会导致所依的断灭，因为识就像色一样不住于境。
如果是眼见、耳闻乃至意识，那么这些是与境接触还是不接触呢？眼、意、耳不与境接触。比如从远处能看见色法，却看不见涂在眼睛上的眼药，同样也能听到远处的声音。
如果是与境接触，那么禅修者就不会生起天眼和天耳，就像鼻等一样。如果眼不与境接触，为什么不是所有远处和被遮蔽的都看不见呢？且说磁铁为什么不能吸引所有未接触的铁？如果是与境接触，为什么不能看见所有接触眼睛的眼药或针呢？这是相同的道理。
就像鼻等虽与境接触，但因为不能感知俱生的香等，所以不是一切。同样，眼虽然不接触，但也不是一切。意因为是无色法，所以不能接触。有些人认为，因为在耳内也能听到声音，所以耳既与境接触也不接触。
其余鼻、舌、身三者与境接触。鼻如何与境接触呢？因为不吸气就不能嗅到香。什么是接触？是指紧密相连。微尘之间是相互接触还是不接触呢？迦湿弥罗国的论师们说不接触。
为什么呢？首先，如果是全体接触，诸物质就会混合。如果是部分接触，就会成为有部分的，而微尘是无部分的。那么声音如何形成呢？正因为如此，如果接触，手击手就会破碎，石击石也会破碎。
为什么积聚的东西被击打不会破碎呢？因为被风界所持。有些风界是趋向毁坏的，如坏劫时。有些风界是趋向维持的，如成劫时。
现在，如何说这三者以紧密相连的方式与境接触呢？其间毫无间隙，这就是紧密相连。又因为聚合物是有部分的，所以可以接触，没有过失。
这样的话，《毗婆沙论》中问：'是生起接触因的触，还是生起不接触因的触？'答：由于因的缘故，有时生起接触因的不接触，即在破坏时。有时生起不接触因的接触，即在积聚时。有时生起接触因的接触，即在积聚与积聚相遇时。有时生起不接触因的不接触，如日光中的尘埃。这样的论述也是合理的。
尊者毗友说：'如果微尘相互接触，就会在后一刹那继续存在。'

།བཙུན་པ་ན་རེ་ནི་ རེག་པ་ནི་མེད་ཀྱི་འདབ་ཆགས་པ་ལ་རེག་གོ་སྙམ་དུ་འདུ་ཤེས་པར་ཟད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།བཙུན་པའི་ལུགས་འདོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བར་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བར་སྟོང་པ་དག་ཏུ་འགྲོ་བ་ལ་སུ་ཞིག་འགོག་ན་འདི་ལྟར་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཏུ་འདོད། རྡུལ་ཕྲ་ རབ་རྣམས་ལས་བསགས་པ་དག་གཞན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་དེ་དག་ཁོ་ན་བསགས་པ་ལ་རེག་པ་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ལྟ་བུའོ།།གལ་ཏེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་ཕྱོགས་ཆ་ཐ་དད་པར་རྟོག་ན་ནི་རེག་གམ་མ་རེག་ཀྱང་རུང་སྟེ། ཆ་ཤས་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་མ་ཡིན་ན་ནི། རེག་ ཀྱང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ།། ཡང་ཅིའི་མིག་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གིས་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཚད་དང་མཉམ་པའི་དོན་ལ་མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་མྱུར་དུ་འཇུག་པས་རི་ལ་སོགས་པ་འཛིན་ཏམ། འོན་ཏེ་མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པ་ཞིག་ལ་འཛིན་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་གང་དག་ཡུལ་དང་ཕྲད་པར་ བཤད་པ།སྣ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་རྣམས་ཀྱིས་ནི། ཡུལ་ནི་མཉམ་པར་འཛིན་པར་འདོད། །དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཇི་སྙེད་པ་དེ་སྙེད་ཀྱི་ཡུལ་གྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་དང་ཕྲད་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་དོ། །མིག་དང་རྣ་བ་དག་གིས་ནི་མ་ངེས་ཏེ། རེས་འགའ་ནི་ཆུང་སྟེ་གང་གི་ཚེ་སྐྲའི་རྩེ་མོ་མཐོང་ བ་ནའོ།།རེས་འགའ་ནི་མཉམ་སྟེ་གང་གི་ཚེ་རྒུན་འབྲུམ་མཐོང་བ་ནའོ། །རེས་འགའ་ནི་ཆེ་སྟེ་གང་གི་ཚེ་མིག་ཕྱེ་བ་ཙམ་གྱིས་རི་ཆེན་པོ་མཐོང་བ་ནའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བས་སྦྲང་བུ་དང་འབྲུག་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ཐོས་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཡིད་ནི་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་བས་འདིའི་ཚད་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་ནི་མི་ སྤྱད་དོ།།ཡང་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཇི་ལྟར་གནས་ཤེ་ན། རེ་ཞིག་མིག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་མིག་གི་འབྲས་བུ་ལ། གོ་སྙོད་ཀྱི་མེ་ཏོག་བཞིན་དུ་གནས་ཏེ། ཁ་དོག་དང་བཅས་བཀབ་པས་གྱེས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གོང་བུ་བཞིན་དུ་བླ་འོག་ན་གནས་ཏེ། ཤེལ་བཞིན་དུ་དང་བའི་ ཕྱིར་ཕན་ཚུན་མི་སྒྲིབ་བོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།རྣ་བའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་རྣ་བའི་བུ་གའི་ནང་ན་གནས་སོ། །སྣའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་མཚུལ་པའི་ནང་ན་གནས་ཏེ། དབང་པོ་དང་པོ་གསུམ་ནི་ཕྲེང་བ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །ལྕེའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ཟླ་བ་ཁམ་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། ལྕེའི་དབུས་ན་ སྐྲའི་རྩེ་མོའི་ཁྱོན་ཙམ་ཞིག་ལྕེའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་གིས་མ་ཁེབས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ།།ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ལུས་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །མོའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་རྔའི་སྦུབས་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཕོའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་མཐེ་བོང་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མིག་གི་དབང་པོའི་ རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་རེས་འགའ་ནི་ཐམས་ཅད་བསྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན་ནོ།།རེས་འགའ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །རེས་འགའ་ནི་ཁ་ཅིག་བསྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན་ལ། ཁ་ཅིག་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ལྕེའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་ རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་རིལ་གྱིས་བསྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མེད་དེ།རབ་ཏུ་འབར་བའི་དམྱལ་བའི་ནང་ན་འཁོད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཚད་མེད་པ་ཞིག་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་ན་ནི་ལུས་ཞིག་པར་འགྱུར་རོ་ལོ། །དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ བམ་ཡུལ་གྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་ནི་མེད་དེ།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་གི་རྟེན་དང་དམིགས་པ་ནི་བསགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་བསྟན་དུ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཅི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་ གྱི་ཁམས་དྲུག་པོ་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་འདི་དག་ཇི་ལྟར་ལྔ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ད་ལྟར་ཡིན་ལ།ཐ་མའི་དུས་གསུམ་ཡིན་པ་ལྟར་རྟེན་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ།

比丘说道：'触是不存在的，只是认为接触到所依附的东西而已。'应当接受比丘的这种观点。若不如此，则谁能阻止极微尘带有间隔而在空隙中运行呢？如此便认为是有障碍的。由极微尘所积聚的也不是其他，所以正是接触到这些积聚，就如同有形色一样。如果观察极微尘有方位差别，那么不论是接触还是不接触都可以，将会导致有部分的过失。如果不是这样，即使接触也不会有过失。
再者，这些眼等感官是以自身大小相等的对境，如同火轮等快速运转般接触而取山等境，还是以相等和不相等的对境而取呢？首先，对于说与境相触的鼻等三者，认为是以相等的方式取境。有多少根尘极微就与多少境尘极微相触而生识。眼耳二者则不确定：有时较小，如见发梢时；有时相等，如见葡萄时；有时较大，如仅仅睁眼便见大山时。同样也适用于耳朵听到蜜蜂和雷声等的情况。意根因为完全是无形体的，所以不论其大小。
再者，这些眼根等的极微是如何安住的呢？首先，眼的极微安住在眼球上，如同曼陀罗花一样，因为有颜色覆盖而不分散。其他人说如同团块般上下安住，因为如同水晶般透明，所以互不遮蔽。耳根极微安住在耳孔内。鼻根极微安住在鼻腔内。前三根如同花鬘般安住。舌根极微如同新月形，据说舌头中央有一个发梢大小的区域未被舌根极微所覆盖。身根极微如同身体般安住。女根极微如同鼓腔。男根极微如同拇指。
其中，眼根极微有时全部都是有所依的，有时与此相同，有时一部分是有所依的，一部分与此相同。直到舌根极微也是如此。身根极微则没有完全都是有所依的，即使是处在极热地狱中的众生，也有无量的身根极微与此相同。如果都能生识，身体就会毁坏。
单独一个根尘极微或境尘极微不能生识，因为五识身的所依和所缘都是积聚的。正因为如此，极微因为不可见而是不可示的。如同已经解说的从眼识到意识的六界，是否如同前五者的对境是现在，最后一个是三世那样，所依也是如此呢？答曰：不是。

།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཐ་མའི་རྟེན་འདས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྟེན་ནི་འགགས་མ་ཐག་པའི་ཡིད་ དོ།།ལྔ་རྣམས་ཀྱི། དེ་དག་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའང་ཡིན། འང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་འདས་པ་ཡང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རྟེན་ནི་མིག་ཡིན་པ་ནས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་ལུས་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་འདས་པའི་རྟེན་ནི་ཡིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དེ་དག་གི་རྟེན་ནི་དབང་པོ་གཉིས་གཉིས་ཡིན་ནོ།།དེ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་གང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡིན་པ་དེ་དེའི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དངོས་པོར་ཡང་ཡིན་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་མིག་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སེམས་ ལས་བྱུང་བ་འདས་མ་ཐག་པ་ཡིན་ནོ།།གསུམ་པ་ནི་འདས་མ་ཐག་པའི་ཡིད་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་བཤད་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཡིན་ཏེ། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རང་གི་དབང་པོ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནི་ཚིག་སྔ་མ་དང་སྦྱོར་བ་ སྟེ།རེ་ཞིག་གང་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡང་ཡིན་ནོ། །མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡིན་ལ་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འདས་མ་ཐག་པའོ། །ཡང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཉི་ ག་ལ་རག་ལུས་ཏེ་སྐྱེ་ན།ཅིའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་ལ་རྟེན་ཞེས་བྱའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དག་གྱུར་པས་འགྱུར་ཉིད་ཕྱིར། །རྟེན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡིན། །ཁམས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གྱུར་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་འགྱུར་བ་ཡིན་ ཏེ།ཕན་པ་དང་གནོད་པ་དང་། གསལ་བ་དང་མི་གནོད་པ་དང་མི་གསལ་བ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གྱུར་པས་ནི་དེ་དག་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཉིད་རྟེན་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པ་ཡིན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་ པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་དེ་དག་གིས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་ན། ཅིའི་ཕྱིར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ཡིན་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་གི་ ཕྱིར་དེ་དག་གི་རྟེན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ན་།དེའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ཕྱིར། །དེ་དག་གིས་ནི་རྣམ་ཤེས་བསྟན། །ཇི་ལྟར་ན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཡིན་ཞེ་ན། མིག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་གྱི་རྟེན་དུ་འགྱུར་བར་མི་ནུས་ལ། གཟུགས་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པར་ཡང་འགྱུར་ ལ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་གྱི་དམིགས་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། ལུས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཁོ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྟན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་རྔ་བོ་ཆེའི་སྒྲ་ དང་།ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ལུས་དག་ལ་གནས་ཏེ་མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ནས་། ཅི་ལུས་དང་མིག་དང་གཟུགས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་རྣམས་ས་གཅིག་པ་ཁོ་ན་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་གཞན་གྱི་ས་པ་ཡང་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཐམས་ཅད་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ། འདོད་པའི་ ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་རང་གི་མིག་གིས་རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཉིད་རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་མིག་གིས་ལྟ་བ་ན་ལུས་དང་གཟུགས་དག་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མིག་དག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་ ས་པ་དག་ལ་ལྟ་ན་ནི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ།།རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་མིག་གིས་ལྟ་བ་ན་ལུས་དང་གཟུགས་དག་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ལ། མིག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ས་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་ཡིན་ནོ།

那么是什么呢？最后的所依已灭。意识界的所依是刚灭的意根。关于五识，它们既是俱生，'又'字表示也是过去。其中眼识的俱生所依是眼根，乃至身识也是身根，而它们的过去所依是意根。如是，五识聚的所依是二二根。
因此，凡是作为眼识所依事的，是否也是其等无间缘事呢？有四句：第一句是眼根。第二句是刚灭的心所法界。第三句是刚灭的意根。第四句是除所说外的诸法。乃至身识也应如是说其各自根。意识则与前文相连。
首先，凡是所依事的，也是等无间缘事。有些是等无间缘事而非所依事，即刚灭的心所法界。又，眼识依赖二者而生，为何唯说眼等为所依，而色等不是呢？由于彼等转变故而转变，所依是眼等诸界。由于眼等转变而诸识转变，即随顺利益、损害、明显、不损害、不明显性。色等转变时，彼等不转变，因此由于依赖彼等，唯彼等是所依，这是极为正确的，而色等则不是。
又，由彼等识别色等，为何称为眼识乃至意识，而不称为色识乃至法识呢？因为彼等所依是眼等，故由不共故，以彼等说识。如何是不共？眼不能作为其他识的所依，而色既可作为意识的所缘，也可作为眼识等的所缘。乃至身根也应如是了知。
因此，由于是所依及不共故，唯由彼等说识，而不由色等，如大鼓声和稻芽。又，住于身中以眼见诸色时，身、眼、色、识等是否唯是同地，抑或也有他地？答：一切皆有差别。
欲界生者以自眼见自地诸色时，一切都是自地。彼以初禅眼见自地诸色时，身与色是自地，而识与眼是彼地。见初禅地时，诸色也是彼地。以二禅眼见自地诸色时，身与色是自地，眼是彼地，眼识是初禅地。

།བསམ་གཏན་དང་ པོའི་ས་པ་དག་ལ་ལྟ་བ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་གཟུགས་དག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ལ།ལུས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །མིག་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ས་པ་དག་ལ་ལྟ་བ་ན་མིག་དང་གཟུགས་དག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ལ་། ལུས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟར་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པའི་མིག་གིས་དེ་དག་གི་ས་པ་དང་། ས་འོག་མ་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་སྐྱེས་པ་རང་གི་མིག་གིས་རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ ལྟ་བ་ན་ཐམས་ཅད་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ནོ།།འོག་མ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ནི་གསུམ་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་མིག་གིས་ལྟ་བ་ན་གསུམ་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ལ། མིག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན་ལུས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ནི་རང་གི་ ས་པ་ཡིན་ལ།གཟུགས་རྣམས་ནི་འོག་མ་པ་ཡིན་ནོ། །མིག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན་མིག་དང་གཟུགས་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ལ། ལྷག་མ་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་མིག་གིས་ལྟ་བའི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །བསམ་ གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་རང་དང་གཞན་གྱི་མིག་དག་གིས་རང་དང་གཞན་གྱི་ས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ།།འདི་ནི་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། ལུས་ལ་འོག་མའི་མིག་མ་ཡིན། །ལུས་དང་མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནས་ བསམ་གཏན་བཞི་པའི་བར་ས་ལྔ་པ་ཡིན་ནོ།།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་དང་། ས་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ས་གང་བའི་ལུས་ཡིན་པ་ས་དེ་པ་འམ། ས་གོང་མ་པའི་མིག་ཡིན་གྱི་ས་འོག་མ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདིའི་མིག་གི་ཡུལ་ནི་དེའི་ས་པ་འམ། ས་ འོག་མ་པའི་གཟུགས་ཡིན་གྱི།མིག་གི་གོང་མའི་གཟུགས་མ་ཡིན། །ས་གོང་མ་པའི་གཟུགས་ས་འོག་མ་པའི་མིག་གིས་མཐོང་བར་ནི་ནམ་ཡང་མི་ནུས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའང་། གོང་མ་ནི་མིག་གི་མ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་བཞིན་ནོ། །དེ་ཡི་གཟུགས། ལུས་ཀྱིའང་གཉི་ག་ཐམས་ཅད་དུ། །དེའི་ཞེས་བྱ་བ་ བཤད་མ་ཐག་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ནི་གོང་མ་དང་འོག་མ་དང་རང་གི་ས་པའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡིན་ལ།ལུས་ཀྱིའང་གཟུགས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ཐམས་ཅད་དུ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་མིག་འདི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལྟར། རྣ་བའང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ལུས་ལ་འོག་མའི་རྣ་བ་ ཡིན།།རྣ་བའི་གོང་མའི་སྒྲ་མ་ཡིན། །རྣམ་པར་ཤེས་པའང་དེའི་སྒྲ། །ལུས་ཀྱིའང་གཉི་ག་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་རྒྱས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །གསུམ་དག་ནི། ཐམས་ཅད་རང་གི་ས་པ་ཉིད། །སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་ཀྱི་ལུས་དང་རང་གི་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་རང་གི་ས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་ ལྟར་བྱེ་བྲག་ཏུ་མ་ཕྱེ་བར་སྤྱིར་བསྟན་ནས།ཡང་བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་དམིགས་ཀྱིས་བསལ་བ་རྩོམ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་འོག་དང་ནི། །རང་གི་ས། ལུས་དང་ལུས་ཀྱི་ཁམས་དང་རེག་བྱ་ནི་རྟག་ཏུ་རང་གི་ས་པ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཁ་ཅིག་གི་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ།།ཁ་ཅིག་གི་ནི་ས་འོག་མ་ཡིན་པས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །ཡིད་མ་ངེས་ཏེ། རེས་འགའ་ནི་ལུས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཆོས་དག་དང་མཚུངས་པའི་ས་པའི་ཡིད་ ཡིན་ལ།རེས་འགའ་ནི་ས་གོང་མ་དང་འོག་མ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ས་ལྔ་པའི་ལུས་ལ་ཡང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་ཚེ་ཡིད་ལ་སོགས་པ་ཅི་རིགས་པར་ས་ཐམས་ཅད་པ་དག་ཡིན་ཏེ། འདི་རྒྱས་པར་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བསྟན་པའི་མཛོད་ཀྱི་གནས་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཚིག་གི་ཁུར་ཧ་ཅང་མངས་པ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ད་ནི་མི་བཤད་དེ། དགོས་པ་ཆུང་ལ་ངལ་བ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཞར་ལ་འོངས་པའི་སྐབས་རྫོགས་སོ།

观察初禅地者，识与色是彼地所摄，而身是欲界所摄。眼是第二禅地所摄。观察第二禅地者，眼与色是彼地所摄，而身是欲界所摄。识是初禅地所摄。如是，以第三禅和第四禅地之眼观察彼地及下地之色，也应当如是配合。
初禅生者以自眼观自地诸色时，一切皆是自地所摄。观下地者，三者是自地所摄。以第二禅眼观自地诸色时，三者是自地所摄，而眼是彼地所摄。观欲界者时，身与识是自地所摄，诸色是下地所摄。眼是彼地所摄。观第二禅者时，眼与色是彼地所摄，余者是自地所摄。以第三禅等眼观察者也应如是配合。
第二禅等地所生者，以自他眼观自他地诸色时，也应当如理配合。此是决定：身不以下地眼见。身、眼与色从欲界乃至第四禅为五地所摄。眼识是欲界、初禅地及第二地所摄。
于此，某地之身是彼地或上地之眼，而非下地。此眼之境是彼地或下地之色，而非眼之上地色。上地之色绝不能为下地之眼所见。识亦如是，上者非眼识之境，如色。
彼之色、身二者一切处，所说之眼识境是上地、下地及自地一切色，身之色与识一切处皆是。如是广说眼，耳亦应如是了知：身不以下地耳闻，耳不闻上地声，识亦如是，彼之声、身二者一切处，应当广为配合。
三者皆是自地摄，鼻、舌、身界之身、自境及识皆唯是自地所摄。如是总说未分别已，为复别分别故，开始特别说明：身识下地及自地。身、身界及触永远唯是自地所摄。
身识有些是自地所摄，如欲界及初禅所生者。有些是下地所摄，如第二禅等所生者。意不定，有时是与身、意识及法相应地之意，有时是上地及下地所摄。正因如此，于五地之身入定及出生时，意等随应是一切地所摄。此详细内容将于定品中说明。
为避免文字过于繁多，今不详说，因为义小而劳多。旁述品已竟。

། །།ད་ནི་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་རྣམས་ལ་གང་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་དག་གིས་རྣམ་པར ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་ཕྱིར་ལྔ་། །གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་རྣམས་ནི་གྲངས་བཞིན་དུ་མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་གིས་ཉམས་སུ་མྱོང་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་རེ་རེ་ཞིང་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།ཁམས་ལྷག་མ་བཅུ་གསུམ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་པུས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྣམ་པར་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། །རྟག་པ་རྣམས་ནི་དུ། མི་རྟག་པ་རྣམས་ནི་དུ་ ཞེ་ན།ཁམས་གཅིག་རིལ་པོར་རྟག་པ་ནི་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་། འདུས་མ་བྱས་ཆོས་རྟག་པའོ། །དེས་ན་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་ལ། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་རྣམས་ནི་དུ། དབང་པོ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། ཆོས་ཀྱི་ཕྱེད་དང་གང་དག་ནི། །བཅུ་གཉིས་ ནང་གིར་བཤད་དབང་པོ།།མདོ་ལས། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་། སྣའི་དབང་པོ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། མོའི་དབང་པོ་དང་། ཕོའི་དབང་པོ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་བདེ་ བའི་དབང་པོ་དང་།ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དད་པའི་དབང་པོ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དྲན་པའི་དབང་པོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་། དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་གསུངས་པ་ལ་ཆོས་མངོན་པ་པ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་གོ་རིམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་མ་གུས་པས་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་སྲོག་གི་དབང་པོའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འདོན་ཏེ། དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ ཆོས་ཀྱི་ཕྱེད་ནི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་བཅུ་གཅིག་དང་།གསུམ་པོ་དག་གི་ཆ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ནང་གི་བཅུ་གཉིས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་རང་གི་མིང་གིས་སྨོས་པ་ལྔ་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནོ། །ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་ནི་ལུས་ཀྱི་ ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་འོག་ནས་འཆད་དོ།།ལྷག་མ་ཁམས་ལྔ་པོ་དེ་དག་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནི་དབང་པོ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འགྲུབ་བོ། ། ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཁམས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་མཛོད་ཀྱི་གནས་དང་པོའོ།། །།དབང་པོ་རྣམས་བཤད་པ་ ལ་དབང་པོའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན།དབང་ནི་དབང་ཕྱུག་དམ་པའོ། །དེ་དབང་བྱེད་པས་ན་དབང་པོ་རྣམས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དབང་བྱེད་པའི་དོན་ནི་དབང་པོའི་དོན་ཏོ། །འདི་དག་ལས་གང་ཞིག་གང་ལ་དབང་བྱེད་ཅེ་ན། ལྔ་པོ་རྣམས་ནི་དོན་བཞི་ལ་དབང་བྱེད། རེ་ཞིག་མིག་དང་། རྣ་བ་དག་རེ་རེ་ཞིང་དོན་བཞི་ལ་དབང་བྱེད་ པ་ནི་ལོང་བ་དང་འོན་པ་དག་ནི་མི་མཛེས་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལུས་མཛེས་པར་བྱ་བ་དང་།མཐོང་བ་དང་། ཐོས་ནས་ཡང་བ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ལུས་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་དང་། མིག་དང་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་དག་སྐྱེད་པ་དང་། གཟུགས་བལྟ་བ་དང་སྒྲ་མཉན་པ་ དག་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་པའོ།།སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་རྣམས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་མཛེས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། དེ་དག་གི་ཁམ་གྱི་ཟས་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། སྣ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཚུངས་པར་ ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སྐྱེད་པ་དང་།དྲི་བསྣམས་པ་དང་རོ་མྱང་བ་དང་། རེག་བྱ་རེག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་པའོ། །བཞི་རྣམས་གཉིས་ལ་ལོ།

现在应当如此观察：十八界和六识，是由哪些识来认识哪些呢？
回答说：由两识认识故为五。色、声、香、味、触等按照次第由眼、耳、鼻、舌、身识体验后由意识认识，如是彼等每一个都是由两识所认识。
其余十三界因为不是五识聚的对境，所以唯由意识一者认识，如是将详细解说。
常法有几种？无常法有几种？虽然没有完全是常的界，但是：无为法是常。因此法界的一部分是常，其余诸法是无常。
根有几种？非根有几种？法界的一半和其他十二，说为内根。
经中说：眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、意根、女根、男根、命根、乐根、苦根、喜根、忧根、舍根、信根、精进根、念根、定根、慧根、未知当知根、已知根、具知根等二十二根。对此，阿毗达磨论师们因为不重视六处的次第安立，所以在命根之后宣说意根，因为具有所缘故。
其中法界的一半是命根等十一根，以及三者的部分，因为是法界的部分。内十二是以自名所说的眼等五根，意根是七心界。男根和女根是身界的部分，如下文将说明。
其余五界以及法界的部分称为非根，如是成立。
此为阿毗达磨俱舍论释中所说界品，即第一品。
在解说诸根时，何为根义？根是最胜自在。由其具有自在力故为根，因此自在力的含义即是根义。
此等中何者对何者具有自在力？五者对四义具有自在力。首先眼耳二者各自对四义具有自在力：由于盲聋者是不端严的自性，故对身体庄严具有自在力；为了见闻后远离轻浮，故对护身具有自在力；产生眼耳识及其相应法，以及对见色闻声的不共因性具有自在力。
鼻舌身三者如前对庄严具有自在力，为受用段食而护身具有自在力，产生鼻等识及其相应法，以及对嗅香尝味触摸的不共因性具有自在力。
四者对二者具有自在力。

།ཕོ་དང་མོ་དང་སྲོག་དང་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་རེ་རེ་ཞིང་དོན་གཉིས་ལ་དབང་བྱེད་དེ། རེ་ཞིག་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་ནི་ སེམས་ཅན་གྱི་བྱེ་བྲག་དང་།ཁྱད་པར་དག་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེ་ལ་སེམས་ཅན་གྱི་བྱེ་བྲག་ནི་ཕོའོ་མོའོ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་ཁྱད་པར་ནི་ནུ་མ་ལ་སོགས་པ་དབྱིབས་དང་ང་རོ་དང་སྤྱོད་པ་གཞན་པ་ཉིད་དོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་དག་ལ་དབང་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་ དང་མི་ལྡན་པ་དང་།ཉམས་པ་ཟ་མ་དང་མ་ནིང་དང་། མཚན་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། མཚམས་མེད་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆད་པ་དང་། སྡོམ་པ་དང་། འབྲས་བུ་འཐོབ་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་རིས་མཐུན་ པར་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་།ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་དག་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ཡང་སྲིད་པར་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། དབང་གི་ངོ་བོ་དང་མཐུན་པར་བྱེད་པ་དག་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེ་ལ་ཡང་སྲིད་པར་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་ཇི་སྐད་དུ། དེའི་ཚེ་དྲི་ཟའི་སེམས་གཉིས་པོ་རྗེས་སུ་ ཆགས་པ་དང་།ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་པ་འམ། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མངོན་དུ་གྱུར་ན་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དབང་གི་ངོ་བོ་དང་མཐུན་པར་བྱེད་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་ཇི་སྐད་དུ། འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་སེམས་ཀྱིས་ཁྲིད་དོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །བདེ་བ་ ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་གང་ཡིན་པ་དང་།དད་པ་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ། ལྔ་དང་བརྒྱད་པོ་དེ་རྣམས་ནི། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམ་བྱང་ལ། །གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དབང་བྱེད་དེ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ། བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེ་དག་ལ་ འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།།དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེ་དག་གིས་རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་དོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་ཡང་དབང་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་བདེ་བར་གྱུར་པའི་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་ པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་དད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་རྟེན་པ་དྲུག་ཅེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྣམ་པར་ཤེས་ནས་ཡང་བ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་མིག་དང་རྣ་བ་དག་གིས་ལུས་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་ནི་མ་ ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་གཉིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནི་དབང་བྱེད་དོ།།གང་གི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལ་སོ་སོར་དབང་བྱེད་པར་རུང་བར་འགྱུར་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གཞན་པ་གཟུགས་མཐོང་བ་འམ་སྒྲ་ཐོས་པ་ཡང་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་དེ་ལྟ་བུར་ནི་དབང་པོ་ཉིད་མ་ཡིན་ ནོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། རང་གི་དོན་དང་ཐམས་ཅད་ལ། །དམིགས་པར་དབང་བྱེད་ཕྱིར་དབང་དྲུག་།མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་རང་རང་གི་དོན་ལ་དམིགས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཡིད་ནི་དོན་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་སོ་སོར་དབང་པོ་ ཡིན་ནོ།།འདི་ལ་དོན་རྣམས་ཀྱང་དབང་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དབང་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ལྷག་པར་དབང་བྱེད་པ་ཉིད་ནི་དབང་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། མིག་ནི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པར་བྱ་བ་ལ་ཐུན་མོང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དམིགས་པ་དེ་གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བ་ཉིད་ལ་སོགས་ པའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་དམིགས་པར་བྱ་བ་ལ་ལྷག་པར་དབང་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི།དེ་ལས་བཟློག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཡིད་ཆོས་རྣམས་ལ་དབང་བྱེད་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ།

男根和女根以及命根和意根等，各自对两种义理起作用。首先，男根和女根二者对众生的差别和特征起作用。其中众生的差别即是男性和女性之称。众生的特征即是乳房等形状、声音和行为的不同。其他论师说是对烦恼和清净二者起作用，如此，对于不具有这些、退失的黄门、无根、双性人等，无有不律仪、无间罪、善根断绝、律仪、获得果位、离贪等。命根对于同类相续和执持二者起作用。意根对于结生相续和随顺根的体性二者起作用。其中对结生相续起作用，如经中所说：'若彼时有寻香识的贪著或俱有、或瞋恚俱有任一现前'。对随顺根的体性起作用，如经中广说：'此世间为心所引导'等。
凡是乐等五根和信等诸根，此五根和八根，依次对烦恼和清净起作用。毗婆沙师说：乐等五根对烦恼起作用，因为对它们贪等增长的缘故。信等诸根对清净起作用，因为由它们而得清净。其他论师说乐等诸根对清净也起作用，如说：'心处于安乐则能入定'，又说'苦为因的信'，又说'喜等六种依出离'等。其他论师说，为了遍知和永断，眼耳二根并非对身的守护，而是对识起作用。因为二者对不共因起各自作用，除了识之外，无有见色或闻声，所以它们如此并非根性。
那么如何是根呢？六根对自境和一切所缘起作用。眼等五根对各自境界所缘起作用。意根对一切境界所缘起作用，因此它们各自是根。对此，诸境界不也起作用吗？不起作用。增上作用才是作用，眼对一切色的所缘是共因，并且随顺所缘的明显不明显等，所以对缘色增上作用，而色则相反故非如是，乃至意对法起作用亦当如是配释。

།མོ་ཉིད་ཕོ་ཉིད་ལས་དབང་ཕྱིར། །ལུས་ལས་མོ་དང་ཕོའི་དབང་དག་།ལུས་ ཀྱི་དབང་པོ་ཁོ་ན་ལས་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོ་དག་རྣམ་པར་བཞག་སྟེ།དོན་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་དག་ནི་མེད་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་ཆ་འགའ་སྟེ། མདོམས་ཀྱི་ཕྱོགས་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོའི་མིང་འཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་མོ་ཉིད་དང་ཕོ་ཉིད་དག་ལ་དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་མོའི་ངོ་བོ་ ནི་རང་བཞིན་ང་རོ་དང་གཡོ་བ་དང་བསམ་པ་དག་སྟེ།དེ་ནི་མོའི་མོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཕོའི་ངོ་བོ་ནི་རང་བཞིན་ང་རོ་དང་གཡོ་བ་དང་བསམ་པ་དག་པ་དག་སྟེ། དེ་ནི་ཕོའི་ཕོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །རིགས་གནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་དང་། །རྣམ་པར་བྱང་ལ་དབང་བྱེད་ཕྱིར། །སྲོག་དང་ཚོར་བ་རྣམས་དང་ནི། །དད་ སོགས་དབང་པོ་ལྔར་འདོད་དོ།།སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་རིས་མཐུན་པར་གནས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཚོར་བ་རྣམས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་མདོ་ལས། བདེ་བའི་ཚོར་བ་ལ་ནི་འདོད་ཆགས་རྒྱས་པར་འགྱུར། སྡུག་བསྔལ་ལ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ། །སྡུག་བསྔལ་ ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་མ་རིག་པ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པར་གནོན་ལ་ལམ་ཡང་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་ཀྱང་སོ་སོར་དབང་པོ་ཡིན་པར་འདོད་ དོ།།མྱ་ངན་འདས་སོགས་གོང་ནས་གོང་། །འཐོབ་པ་ལ་ནི་དབང་བྱེད་ཕྱིར། །ཀུན་ཤེས་བྱེད་དང་ཀུན་ཤེས་དང་། །དེ་བཞིན་ཀུན་ཤེས་ལྡན་དབང་པོ། །དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་སོ་སོར་དབང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་འཐོབ་ པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ།།ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ནི། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། སེམས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་ལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སོགས་ པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།རྣམ་གྲངས་གཞན་གང་ཞེ་ན། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ནི་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཀུན་ ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་དབང་བྱེད་དེ།རྣམ་པར་གྲོལ་བས་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ལ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་ན། མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པས་ཁ་བསྐང་དགོས་ཏེ། མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་ འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་དབང་བྱེད་པས།དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཀྱང་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཁ་བསྐང་བར་བྱ་ལ། ངག་ལ་སོགས་པ་དག་དང་། ལག་པ་དང་། རྐང་པ་དང་། རྐུབ་དང་། མདོམས་རྣམས་ཀྱང་ཚིག་དང་། ལེན་པ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། རྟུག་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་བྱ་བ་དག་ལ་དབང་བྱེད་ པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཁ་བསྐང་བར་བྱའོ་ཞེ་ན་།ཁ་བསྐང་བར་མི་བྱ་སྟེ་འདི་ལྟར་འདིར་ནི། སེམས་ཀྱི་རྟེན་དང་དེའི་བྱེ་བྲག་།གནས་དང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ཉིད། །ཚོགས་དང་རྣམ་བྱང་ཇི་སྙེད་པ། །དབང་པོ་དག་ཀྱང་དེ་སྙེད་དུ། །འདོད་དེ། དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་རྟེན་ནི་དབང་པོ་དྲུག་དག་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་མཆེད་ དྲུག་པོ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་ནོ།།མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོ་དག་གིས་ནི་དེ་མོ་དང་ཕོར་བྱེ་བྲག་ཏུ་འབྱེད་དོ། །སྲོག་གི་དབང་པོས་ནི་གནས་པར་བྱེད་དོ། །ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་དོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཚོགས་སོགས་ པར་བྱེད་དོ།།གསུམ་གྱིས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དབང་པོ་ཉིད་དུ་མི་འདོད་དོ། །ཡང་ན་འཇུག་པའི་རྟེན་དང་ནི། །སྐྱེ་དང་གནས་དང་ཉེར་སྤྱོད་ལས། །བཅུ་བཞི་དེ་བཞིན་ལྡོག་པ་ལ། །དབང་པོ་རྣམས་ནི་གཞན་ཡིན་ནོ།

由于女性和男性的权力，身体上有女性和男性的器官。仅从身体器官上建立了女性和男性器官的差别，并非有其他不同的意义，而是身体器官的某些部分，即生殖器官部位获得女性和男性器官的名称，这是因为它们分别主宰着女性特征和男性特征。其中女性的本质是天然的声音、行为和意念，这就是女性的女性特征。男性的本质是天然的声音、行为和清净的意念，这就是男性的男性特征。
由于主宰种姓、住处、烦恼和清净，所以认为有命根和诸受以及信等五根。命根主宰相续住处。诸受主宰烦恼，如经中说：'于乐受增长贪欲，于苦受生起嗔恨，于不苦不乐受则是无明。'信等五根主宰清净，因为它们既能降伏烦恼又能引导道路。正因为如此，它们也各自被认为是根。
由于主宰从涅槃等逐渐获得，所以有未知当知根、已知根以及具知根。'如是'一词是为了表明它们各自都是根。其中未知当知根主宰获得已知根。已知根主宰获得具知根。具知根主宰证得涅槃，因为心未解脱者无法证得涅槃。'等'字是为了说明其他分类，其他分类是什么呢？未知当知根主宰断除见所断烦恼。已知根主宰断除修所断烦恼。具知根主宰现法乐住，因为解脱者能各别真实体验喜乐。
如果说因为有主宰作用就是根，那么就应该补充无明等，因为无明等也主宰行等，因此它们也应该补充为根，语等以及手、足、臀部、生殖器也应该补充为根，因为它们分别主宰言语、取物、行走、排泄和欢乐的作用。对此回答说不应补充，因为在这里：心的所依及其差别、住处和烦恼、资粮和清净有多少，根也有多少。其中六根是心的所依，因为六处是有情实体的基础。女根和男根区分其为女性和男性。命根使其安住。诸受使其烦恼。信等五根积累清净资粮。三根使其清净。因此不承认无明等为根。或者说，从趣入所依、生、住、受用，十四根如是，其余根则是从还灭方面安立。

།ཡང་ན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་གཞུང་ལུགས་ ཐ་དད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།གཞན་དག་ན་རེ་འཇུག་པའི་རྟེན་ནི་དབང་པོ་དྲུག་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་ནི་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོ་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་པ་ནི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཡིན་ཏེ། དེས་གནས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པར་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་ དབང་པོ་བཅུ་བཞི་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་དག་ནི་ལྡོག་པ་ཡིན་ཏེ། ལྡོག་པའི་རྟེན་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་ནི་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །གནས་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོས་ནི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དབང་པོ་དག་ནི་དེ་སྙེད་ཅིག་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་གོ་རིམས་ཀྱང་དེ་ཡིན་ནོ། །ངག་གི་ཚིག་སྨྲ་བར་བྱ་བ་ལ་དབང་པོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། སློབ་པའི་ཁྱད་པར་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལག་པ་དང་། རྐང་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། འགྲོ་བ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་ཉིད་དེ དག་ཡིན་ཏེ།གཞན་དང་གཞན་དུ་འབྱུང་བ་ལ་ལེན་པ་དང་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྦྲུལ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལག་པ་དང་། རྐང་པ་མེད་པ་བཞིན་དུ་ཡང་ལེན་ཞིང་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྐུབ་ཀྱང་རྟུག་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་པོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལ་གནས་པའི་རྫས་ལྕི་བ་ཐམས་ཅད་དུ་ལྟུང་བའི་ ཕྱིར་དང་།དེ་རླུང་གིས་ཀྱང་བྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོམས་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་དགའ་བར་བྱ་བ་ལ་དབང་པོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། དགའ་བ་དེ་ནི་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོས་བྱས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྐོག་མ་དང་། སོ་དང་། མིག་གི་ལམ་དང་ཚིགས་རྣམས་ཀྱང་མིད་པ་དང་། བཅའ་བ་དང་། འབྱེད་པ་དང་། འཛུམས་པ་དང་། བསྐུམས་པ་དང་། བརྐྱང་བའི་བྱ་བ་དག་ལ་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་པའམ། རྒྱུར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་རང་གི་བྱ་བ་ལ་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་ངག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་པར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་ཕོའི་དབང་པོ་ལ་ཐུག་པ་རྣམས་ནི བསྟན་ཟིན་ཏོ།།སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དག་གི་ནང་ཁོ་ན་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་གི་ནང་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཤད་ པར་བྱ་སྟེ་དེ་བརྗོད་པར་བྱའོ།།ལུས་ཚོར་སིམ་པ་མ་ཡིན་གང་། །སྡུག་བསྔལ་དབང་པོའོ། །སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སིམ་པ་ནི་བདེ་བའོ། །ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་སིམ་པ་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །སིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕན་འདོགས་ པ་སྟེ་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན། སེམས་ཀྱི་དེ་ནི་བདེ་དབང་པོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་ནི་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་སིམ་པ་དེ་ཉིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡིན་ཏེ། དེ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་མེད་དོ། །གཞན་ན་དེ་ཡིས་བདེ་བ་ཡིན། ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལས་གཞན་པ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་ན་ནི་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་སིམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་ནི་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་ཡིད་བདེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དགའ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཀྱི་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ། །ཡིད་མི་བདེ་བའོ་བཏང་སྙོམས་ནི་བར་མའོ། །སིམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ནི་བར་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །ཅི་ལུས་ཀྱི་འམ། སེམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གཉི་གའི་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་བསྡུས་ནས་དབང་པོ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ཤེ་ན། མི་རྟག་ཕྱིར། སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ནི་ཕལ་ཆེར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་སྐྱེའི་ལུས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

所谓'或者'这个词，是为了显示不同的教义体系。有些人说：入的所依是六根。生是女根和男根，因为从它们产生的缘故。住是命根，因为它使之安住的缘故。诸受使之受用，因此它们是十四根。
以同样的方式，其他人则相反，出离的所依是信等。生是遍知根。住是已知根。具遍知根则使之受用，他们这样说。因此诸根就是这些数量，也正因为如此，它们的次第也是如此。
语言说话并非根，因为需要依赖学习的差别。手、足、取和行走没有其他，就是它们本身，在不同情况下称为取和行走。如同蛇等虽无手足也能取物行走的缘故。
肛门对于大便也非根，因为一切重物都会向下坠落虚空中，而且风也能使之散动的缘故。生殖器对于欢乐也非根，因为那种快乐是由男女根造成的缘故。
喉咙、牙齿、眼眶和关节等对于吞咽、咀嚼、开合、眨眼、屈伸等作用，若说是根或成为因，则一切能作自业者都应成为根，因此语等成为根是不合理的。
其中从眼等到男根已经说过。命根因为是不相应行，所以将在不相应行中解说。信等将在心所中解说。乐等和遍知根等将要解说，现在要说明这些。
身受不悦意的，是苦根。不悦意是指有害，即苦的异名。悦意是乐。身受悦意的是乐根。悦意是指有益，即乐的异名。
在第三禅中，心的那个是乐根。在第三禅中，心受悦意即是乐根，因为彼处无五识身故无身受。在其他处，由此是喜。在第三禅以外的欲界、初禅和二禅中，心受悦意即是喜根。
在第三禅中因为离喜贪故唯是乐根而非喜，因为喜即是喜根。心的不悦意，是忧根。舍是中性。既非悦意也非不悦意，既非苦也非乐的受称为中性，这就是舍根。
若问是身的还是心的？答：是二者的。为何将此合并为一根呢？因无常故。心的乐和苦多从分别而生，身的则不是。

།ཡུལ་གྱི་དབང་གིས་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ལ་ཡང་སྐྱེ་བས། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཐ་དད་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་དང་སེམས་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཁོ་ནར་རང་གི་ངང་གིས་སྐྱེ་བས་དབང་པོ་གཅིག་ཏུ་བྱས་སོ། །ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་ཡང་གཞན་དུ་ཕན་འདོགས་ལ། སེམས་ཀྱི་ཡང་གཞན་དུ་ཕན་འདོགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱི སྡུག་བསྔལ་ཡང་གཞན་དུ་གནོད་པ་བྱེད་ལ།སེམས་ཀྱི་ཡང་གཞན་དུ་གནོད་པ་བྱེད་དོ། །བཏང་སྙོམས་ལ་ནི་བྱེ་བྲག་དེ་མེད་དེ། དེ་བས་ན། བཏང་སྙོམས་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པས་ཐ་དད་པ་མེད་དོ། །མཐོང་བསྒོམ་མི་སློབ་ལམ་ལ་དགུ། །གསུམ་ཡིན། ཡིད་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་ སྙོམས་རྣམས་དང་།དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་དབང་པོ་དགུ་པོ་དེ་དག་ནི་ལམ་གསུམ་དག་ཏུ་དབང་པོ་གསུམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་ནི་ཀུན་ཤེས་ པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱ་བར་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ནི་སྔོན་མ་མཐོང་བ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་མེད་ཀྱི། ཕྲ་རྒྱས་ལྷག་མ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་ནི་ཀུན་ཤེས་ སོ་སྙམ་དུ་རྟོགས་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་སྟེ།དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་སམ། འདི་ཀུན་ཤེས་པ་སྲུང་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པས་ན་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའོ། །ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཏེ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱར་མེད་དོ་སྙམ་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་དབང་ པོ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ།།རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་ནས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཤད་མ་ཐག་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ། གསུམ་ནི་ དྲི་མ་མེད་པ་།ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དྲི་མ་རྣམས་ནི་ཟག་པའི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཅན་སྲོག་དང་སྡུག་བསྔལ་དག་།ཟག་དང་བཅས་པ། དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་བདུན་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དག་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག་ པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།།གཟུགས་ཅན་བདུན་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོ་རྣམས་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགུ་རྣམ་གཉིས། ཡིད་དང་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་དག་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། དབང་པོ་དགུ་ པོ་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་ལ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་དུ་ཐམས་ཅད་མེད་པ་དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཕྱོགས་ལ་གནས་པར་ང་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་ སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ནི་ཁུངས་སུ་མི་རུང་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམ་པར་གཞག་པ་མཛད་ནས་གང་ལ་དབང་པོ་འདི་དག་ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ནང་པ་དང་། ཕྱི་རོལ་པའོ། ། ནང་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་མ་ཆད་པའོ། །ཕྱི་རོལ་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆད་པ་སྟེ། དེའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ཕྱི་རོལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཕྱོགས་ལ་གནས་པར་ང་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །མདོ་ལས་ཀྱང་སེམས་ཅན་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་ཤིང་འཇིག་རྟེན་དུ་རྒས་པ་རྣམས་ལ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་དག་ཀྱང མཆིས།དབང་པོ་འབྲིང་པོ་དག་ཀྱང་མཆིས། དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དག་ཀྱང་མཆིས་སོ་ཞེས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་མ་བསྐོར་བ་ཁོ་ནའི་ཚེ་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་པ་ཉིད་དོ།

由地域的缘故，阿罗汉们也会生起，因此他们的根性虽有差别，但身体和心的舍受唯是无分别地自然生起，故归为一根。身体的快乐在某处有益，心的快乐也在某处有益。同样，身体的痛苦在某处有害，心的痛苦也在某处有害。而舍受则没有这种差别，因此舍受无差别故无有差异。
见道、修道、无学道中有九根，是三种。意根、乐根、喜根、舍根以及信等五根，这九根在三道中称为三根：在见道中称为未知当知根；在修道中称为已知根；在无学道中称为具知根。
为什么呢？因为在见道中是趣入了解未知；在修道中则无需了解前所未见，而是为断除剩余随眠而了知；在无学道中，了知即是通达'已经了知'，由于具有此了知或具有守护了知的本性，故称为具知。由于获得尽智与无生智，认为'我已遍知苦，再无须遍知'，如此根性即是具知根。
说明自性后，应当解说有漏根有几种，无漏根有几种等差别。其中，首先刚才所说的未知当知根等三根是清净无漏的，无漏是清净的同义词，因为污垢是漏的异名。
色根、命根和苦根是有漏的。七种色根、命根、苦根和忧根一定是有漏的。七种色根是眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、女根和男根，因为它们为色蕴所摄。
九根有两种。意根、乐根、喜根、舍根以及信等五根，这九根既是有漏也是无漏。
有人说信等诸根唯是无漏，因为世尊说：'若于何处全无此五根者，我说彼住于外道凡夫之类。'这种说法不能作为依据，因为这是就无漏根而说的。这是因为在建立圣者补特伽罗之后才说'若于何处'等言。
或者说凡夫有两种：内道和外道。内道是未断善根者，外道是断善根者，针对这种情况而说'我说彼住于外道凡夫之类'。
经中也说：'生于世间、老于世间的众生中，有利根者，有中根者，也有钝根者。'这是在未转法轮时所说，因此信等根确实也有有漏的。

།ཡང་ངས་ཇི་སྲིད་དུ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་གི་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། མི་སྣང་བ་དང་། རོ་མྱོང་བ་དང་། ཉེས་དམིགས་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མ་ཤེས་པ་དེ་སྲིད་དུ་ང་འཇིག་རྟེན་ལྷ་དང་བཅས་པ་འདི་ལས་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་བརྟག་པའི་རྣམ་པ་འདི་མེད་དོ། །དབང་པོ་དུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དག་ཡིན། དུ་ནི་རྣམ་པར སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་དག་ཡིན་ཞེ་ན།རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ་སྲོག་ནི་རྣམ་སྨིན། འོ་ན་དགེ་སློང་དག་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་འཇོག་པར་བྱེད་པའི་སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་གང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེ་ན། བསྟན་བཅོས་ལས། ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་ཇི་ལྟར་འཇོག་པར་བྱེད་ཅེ་ན། དགེ་སློང་དགྲ་བཅོམ་པ་རྫུ་ འཕྲུལ་དང་ལྡན་པ་སེམས་ལ་དབང་ཐོབ་པས་དགེ་འདུན་ནམ་གང་ཟག་ལ་ལྷུང་བཟེད་དམ་ཆོས་གོས་སམ།དགེ་སྦྱོང་གི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་གང་ཡང་རུང་བ་ཕུལ་ནས། དེ་བསམས་ཏེ་རབ་ཀྱི་མཐའ་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་དེ་དེ་ལས་ལངས་ནས། བདག་ གི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ།ཚེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་ཚིག་ཏུ་ཡང་སྨྲ་བར་བྱེད་དོ། །དེའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་ཚེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གང་དག་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ལྷག་ མ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་དག་ན་རེ་ནི་དེས་ཚེ་རབས་སྔ་མ་ལ་ལས་བྱས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དྲངས་ནས་སོ་སོར་མྱོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེའི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་ཇི་ལྟར་གཏོང་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་དུ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ནས་བསམས་ཏེ་རབ་ཀྱི་མཐའ་པའི་བསམ་ གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་དེ་དེ་ལས་ལངས་ནས་བདག་གི་ཚེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་ཚིག་ཏུ་ཡང་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ།དེའི་དེ་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ། །བཙུན་པ་དབྱངས་སྒྲོགས་ན་རེ་ནི་དེས་ལུས་དེ་ཉིད་ལ་གཟུགས་ ན་སྤྱོད་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཚེ་དང་མཐུན་པ་འམ་འགལ་བ་དག་བསམ་གཏན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་དོ།།དེ་ལྟར་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་འཇོག་པར་བྱེད་ཅིང་། དེ་ལྟར་གཏོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ནི། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུ་ཁོ་ན་སྟེ། དེས་སྔོན་གྱི་ལས་ལས་ སྐྱེས་པ་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་པའི་དུས་འཕེན་པ་ནི་ཟློག་པར་བྱེད་ལ།སྔོན་མེད་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་འཕེན་པ་ནི་འཕེན་པར་བྱེད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་སྲོག་གི་དབང་པོ་དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །དྲི་བ་ལས་དྲི་བ་གཞན་ འབྱུང་སྟེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་བྱེད་ཅེ་ན། གཞན་ལ་ཕན་པའི་དོན་ཏམ། བསྟན་པ་གནས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་སྟེ། དེ་དག་ནི་བདག་ཉིད་ཚེ་ཟད་པར་མཐོང་ཞིང་དེ་ལས་གཞན་ནུས་པ་ཡང་མ་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་གཏོང་བར་བྱེད་ཅེ་ན། གསོན་ན་གཞན་ ལ་ཕན་པ་ཆུང་བ་དང་།ལུས་ནད་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་མཐོང་བ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། ཚངས་སྤྱོད་འདི་ལ་ལེགས་སྤྱད་ཅིང་། །ལམ་ལའང་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་ན་ནི། །ཚེ་ཟད་པ་ལ་དགའ་འགྱུར་ཏེ། །དཔེར་ན་ནད་དང་བྲལ་བ་བཞིན། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འོ་ན་གང་དུ་འམ། གང་ཞིག་གི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་ དག་འཇོག་པ་འམ།གཏོང་བ་དེ་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། མིའི་ནང་ཁོ་ན་དག་ཏུ་སྟེ་གླིང་གསུམ་པོ་དག་ཏུའོ། །གང་ཞིག་གི་ཞེ་ན། དགྲ་བཅོམ་པ་ཕོ་མོ་རབ་ཀྱི་མཐའི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ། དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཡང་དབང་ཞིང་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་ཀྱང་རྒྱུ་ཉེ་བར་མ་ བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

又我只要对这五根的生起、消失、味著、过患、出离的真实情况如实不知，那么我就对这包括天人的世间等等广说。对于无漏法则没有这种遍观察的行相。
几根是异熟，几根是非异熟？且首先，命根是异熟。那么比丘们，阿罗汉舍置寿行的命根是什么的异熟呢？论中说：如何舍置寿行？具神通、得心自在的阿罗汉比丘，向僧团或个人布施钵盂、法衣或任何沙门资具，
思维后入第四究竟禅定，从定中出已，发愿：'愿我受用的异熟成为寿命的异熟'，并且口中也如是说。其受用的异熟即转成寿命的异熟。
有些人认为是使剩余的异熟成熟，他们说是由前世所造业的异熟，以修习力牵引而各别感受。
如何舍弃寿行？同样布施后思维，入第四究竟禅定，从定中出已，发愿：'愿我寿命的异熟成为受用的异熟'，并且口中也如是说。其愿即如是成就。
尊者妙音说：他以禅定力在此身中显现色界的大种，或顺应寿命或违逆寿命。如是安置寿行，如是舍弃。
此是如此，彼等如是，唯是三摩地力。以此转变前业所生根大种的住时势力，并引发本无的三摩地所生势力。因此，彼命根非异熟，其余是异熟。
问题引生其他问题：为何加持寿行？为利益他人或为令教法住世。因为他们见自寿已尽，且未见其他有能力者。
为何舍弃？因见活着对他人利益微小，或见身有病等。如说：'于此梵行善修习，于道亦极善修习，寿尽则生欢喜心，如同解脱诸病痛。'
那么在何处或谁能安置或舍弃寿行？唯在人间三洲中。是谁能做到？得究竟禅定、不时解脱的阿罗汉男女，因为他们于三摩地得自在，且诸烦恼亦不现前。

།མདོ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་དག་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་བཏང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ། འདི་ལྟར་སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་པའི་ཚེ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ལ། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། གང་དག་གིས་རིས་མཐུན་པར་གནས་པར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ནི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ལ། གང་དག་གིས་དུས་གཞན་གྱི་ བར་དུ་འཚོ་བ་དེ་དག་ནི་སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ནོ།།མང་པོའི་ཚིག་ནི་ཚེ་དང་སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་རྣམ་པ་མང་པོ་རྣམས་ལ་གཏོང་ཞིང་བྱིན་གྱིས་རློབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ནི་གཏོང་བའམ་བྱིན་གྱིས་རློབ་པ་མེད་དོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་འདུག་པ་ཚེའི་རྫས་གཅིག་ པུ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདུ་བྱེད་མང་པོ་རྣམས་ལ་ཚེ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚེའི་རྫས་གཅིག་པུ་ནི་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འདུ་བྱེད་སྨོས་པ་མི་མཛད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་བཏང་ཞིང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཤེ་ན། འཆི་བ་ལ་མངའ་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ནི་བཏང་ལ། ཚེ་ལ་མངའ་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ནི་ཟླ་བ་གསུམ་ཁོ་ན་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ། ཕྱིན་ཆད་ནི་གདུལ་བའི་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཡང་ངས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་པོ་དེ་ལྟར་བསྒོམས་པ་དག་གིས་འདོད་ན་བསྐལ་པའམ་བསྐལ པ་བས་ལྷག་པར་བཞུགས་པར་བྱའོ་ཞེས་དམ་བཅས་པ་དེ་ཡང་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ནི་ཕུང་པོ་དང་འཆི་བདག་གི་བདུད་དག་ལས་རྒྱལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྷའི་བུའི་བདུད་དག་ལས་རྒྱལ་ལོ། ། ཞར་ལ་འོངས་པ་རྫོགས་སོ།། །།དཀྱུས་མ་ཉིད་བརྩམ་པར་བྱ་སྟེ། བཅུ་གཉིས་གཉིས། བཅུ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། ཐ་མ་བརྒྱད་དང་ཡིད་མི་བདེ། །མ་གཏོགས་པ་སྟེ། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཐ་མ་བརྒྱད་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་མ་གཏོགས་པ་སྲོག་གི་དབང་པོ་ལས་གཞན་པ་བཅུ་གཉིས་ནི་རྣམ་པ གཉིས་ཏེ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་བདུན་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་ སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་དགེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་དང་།སྤྱོད་ལམ་པ་དང་བཟོའི་གནས་པ་དང་། སྤྲུལ་པ་རྣམས་ནི་ཅི་རིགས་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། མིག་ལ་སོགས་པ་བཅུ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་ མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ།།གལ་ཏེ་ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ན་ལས་ནི་གསུམ་སྟེ། ཡིད་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དང་། བཏང་སྙོམས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཞེས་གསུངས་པའི་མདོ་འདི་ ཇི་ལྟར་དྲང་ཞེ་ན།མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ལས་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། དཔེར་ན་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རེག་པ་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་ཡིད་བདེ་ བ་དང་བཏང་སྙོམས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དག་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།ཇི་ལྟར་དགའ་བ་དེ་ལྟར་ཡིན་ལ་རག་སྟེ། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དོ། །གོ་སྐབས་མེད་པས་ན་དེ་ནི་དེ་ལྟར་ཤེས་སོ།

经中世尊说：'加持生命行后舍弃寿行'，对此有何差别？有人说毫无差别，如说：'什么是命根？是三界的寿命'。
有人说：前业的果报是寿行，现业的果报是命行。同类相续住的是寿行，能维持到其他时间的是命行。
众多的语词是指舍弃和加持多种刹那的寿命和生命行，因为在一刹那中没有舍弃或加持。
有人说：是为了显示没有单独的能维持到其他时间的寿物质。
有人说：在诸多行中没有单独的叫做寿命的寿物质。若不如此，就不应说'行'了。
又问：为何世尊舍弃并加持寿行？为显示对死亡有自在而舍弃，为显示对寿命有自在而仅加持三个月，此后因无所化众生的利益故而不加持。
又为成就'我若修习四神足，欲住一劫或过一劫皆可'的誓言。
毗婆沙师说：是为显示战胜蕴魔和死魔，因为在菩提树下已战胜烦恼魔和天子魔。
附带内容结束。
现开始正文：十二二。何为十二？除最后八和忧根。即除信等最后八和忧根外，除命根以外的十二根有二种：是异熟，也是非异熟。
其中眼等七根若从长养而生则非异熟，其余是异熟。
意根、苦根、乐根、喜根、舍根若是善和染污，以及威仪、工巧、变化所摄，则相应为非异熟，其余是异熟。
命根和眼等十二根以外的其余诸根已成立为非异熟。
若忧根非异熟，则如何解释'业有三种：能感受喜受的业、能感受忧受的业、能感受舍受的业'的经文？
是依相应受而说，与忧相应的业是能感受忧的，如同与乐相应的触是能感受乐的。
若问：那么能感受喜和舍的业也应如此？随意，若是相应无过，若是异熟也无过。因为无机会故而如此了知。

།ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་ སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་རིགས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན།ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་ཁྱད་པར་དག་གིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་བདེ་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་གལ་ཏེ་ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་ ན་མཚམས་མེད་པ་བྱེད་པ་རྣམས་དེའི་ཕྱིར་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེད་པས་ལས་དེ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།ཡིད་མི་བདེ་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཡིད་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་ན་བསོད་ནམས་བྱེད་པ་རྣམས་དེའི་ཕྱིར་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེད་པས་ལས་དེ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་འདོད་ཆགས་ དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་ཡིད་མི་བདེ་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་ཡིད་བདེ་བ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ། ཅི་འདྲ་ཡང་རུང་སྟེ། ཡིད་བདེ་བ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་གོ་སྐབས་ཡོད་ཇི་སྲིད་དུ་ཟིན་ ཀྱང་།ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་བས་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་ཅེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་བརྒྱད་པ་སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། གཞན་རྣམས་བདེ་འགྲོ་ན་ནི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ལ། ངན་འགྲོ་བ་ནི་མི་བདེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་ དབང་པོ་ནི་གཉིས་ཀར་གཉི་གའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ།།བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ནི་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །བདེ་འགྲོ་ན་མི་དགེ་བས་མཚན་གཉིས་པོ་དེའི་གནས་རྙེད་པ་ ཡིན་གྱི་དབང་པོ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དགེ་བས་འཕངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་རྫོགས་སོ།། །།འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དབང་པོ་དུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན། དུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་དག་ཡིན་ཞེ་ན། གང་འདི་ཡིད་མི་བདེ་བ་བཤད་མ་ཐག་པ། དེ་གཅིག་ནི་རྣམ་ པར་སྨིན་བཅས་དེ་གཅིག་པུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།ནི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དང་རིམ་པ་གཞན་དུ་སྦྱར་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་མེད་ལ། མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།བཅུ་རྣམ་གཉིས། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །བཅུ་གང་ཞེ་ན། ཡིད་དང་ཚོར་གཞན་དད་ལ་སོགས། །ཚོར་བ་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པས་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལས་ གཞན་པའི་ཚོར་བ་གཟུང་ངོ་།།དད་ལ་སོགས་ནི་དད་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་དྲན་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་བོ། །དེ་ལ་ཡིད་དང་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་མི་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་ པ་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ།།སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་ པ་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ།།གཞན་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །དུ་ནི་དགེ་བ་དག་ཡིན། དུ་ནི་མི་དགེ་བ་དག་ཡིན་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ་དགེ་བ་བརྒྱད། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་མོ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་ གཉིས།དགེ་བ་ཡང་ཡིན་མི་དགེ་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཡིད་དང་ཚོར་གཞན་ནི། རྣམ་གསུམ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་གོ། །གཞན་ནི་རྣམ་པ་གཅིག་།གཞན་དེ་ཡང་ཞེ་ན། མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། བརྒྱད་པ་སྲོག་སྟེ། དེ་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།

对于'不悦不是异熟'这一说法有什么道理呢？不悦是由各种分别念所生，而异熟则不是如此。喜悦也与此相似，所以不是异熟。
那么，如果不悦是异熟，造作无间罪的人们因此生起不悦，那么这业就会成为异熟。不悦也是如此，如果喜悦是异熟，行善的人们因此生起喜悦，那么这业就会成为异熟。
那么，离贪者不会有不悦，所以异熟不是如此。那么他们无记的喜悦异熟又是什么呢？
毗婆沙师们说：无论如何，即使喜悦有异熟的机会，不悦在任何情况下都不会生起，所以不悦没有异熟。
其中，第八命根和其他诸根，在善趣中是乐的异熟，在恶趣中是苦的异熟。意根在两处都是两种异熟。
乐根、喜根和舍根是善业的异熟。苦根是不善业的异熟。在善趣中，不善业获得那两种性别的处所，但不是根，因为是善业所引。
这已完毕。应当说：几根是有异熟，几根是无异熟？
刚才所说的不悦，唯一是有异熟。'唯'字应当理解为'只是'的意思，并与其他次第相配。它既非无记，也非无漏，因为不是等持，所以不悦不是无异熟。
十二根既有异熟也无异熟。哪十二呢？意根和其他受，信等。'其他受'是指除不悦之外的受。'信等'是指信、精进、念、定、慧。
其中，意根、乐根、喜根、舍根中不善有漏者是有异熟。无漏者是无异熟。
苦根中善与不善是有异熟。无记是无异熟。有漏信等是有异熟。无漏者是无异熟。
其余是无异熟。几是善，几是不善呢？首先，八个唯善：信等五根和具知根等三根。
不悦有二：既是善也是不善。意根和其他受有三：善、不善和无记。其余是一种。其余是什么呢？眼等根和第八命根，这些唯是无记。

།དབང་པོ་ འདི་རྣམས་ལས་དབང་པོ་གང་ཞིག་ཁམས་གང་དུ་གཏོགས་ཤེ་ན།དྲི་མེད་མ་གཏོགས་འདོད་པར་གཏོགས། །རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་མེད་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་མ་གཏོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་འདོད་པ་དང་ལྡན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ ན་ཡིན་ནོ།།ཕོ་མོའི་དབང་དང་སྡུག་བསྔལ་དག་།མ་གཏོགས་གཟུགས་གཏོགས། དྲི་མ་མེད་པ་ཡང་མ་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དེ་ན་འཁྲིག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། མི་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་མེད་དོ། །ད་ནི་ཇི་ལྟར་ན་དེ་དག་ཕོ་ཞེས་བྱ། ག་ལས་འབྱུང་། མོ་ཚངས་པ་ཉིད་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་སྐབས་མེད་དེ་གནས་མེད་དོ། ། ཕོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ཡོད་དོ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཕོའི་ངོ་བོར གཞན་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཕོ་རྣམས་ལ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་ཡོད་དོ།།ལུས་དང་བའི་ཕྱིར་དང་། མི་དགེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་མེད་དོ། །རྒྱུ་ཞི་གནས་ཀྱིས་བརླན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་མེད་དོ། །གཟུགས་ ཅན་དང་།བདེ་བ་འམ་མ་གཏོགས་གཟུགས་མེད་གཏོགས། །ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་དང་། བདེ་བ་དག་དང་དྲི་མ་མེད་པ་ཡང་མ་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །ཅི་ཞིག་ལུས་ཤེ་ན། ཡིད་དང་སྲོག་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་གཟུགས་མེད་ པ་དང་ལྡན་པར་འདོད་དོ།།གཞན་དག་ནི་མེད་དོ། །དབང་པོ་དུ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན། དུ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན། དུ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དག་གི་ཡིན་ཞེ་ན། ཡིད་དང་ཚོར་བ་གསུམ་རྣམ་གསུམ། །ཚོར་བ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་རྣམས་སོ། །གཉིས་ཀྱིས་སྤང་བྱ་ཡིད་མི་བདེ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པ་དང་གཉིས་ཀྱིས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དགུ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བའི་སྐབས་ཡིན་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། བརྒྱད་པ་སྲོག་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ ནི་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།ལྔ་པོ་ནི། སྤང་བར་བྱ་མིན་ཡང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཀྱང་ཡིན་ལ། སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དག་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་མིན། ཀུན་ཤེས་པར་ བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ།ཉེས་པ་མེད་པ་ནི་སྤང་བར་འོས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་རྙེད་པ་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཁམས་གང་དུ་དང་པོ་ཉིད་དུ་དབང་པོ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དུ་ཞིག་རྙེད་ཅེ་ན། འདོད་པར་ དང་པོར་རྣམ་སྨིན་གཉིས།།རྙེད་དེ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོའོ། །དེ་དག་ཀྱང་། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བས་མིན། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་བཀག་པས་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། མངལ་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་དག་གིས་རྙེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཡིད་ དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱིས་དབང་པོ་དག་མ་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་གཉིས་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་དག་གིས་དུ་ཞིག་འཐོབ་ཅེ་ན། དེ་ཡིས་དྲུག་གམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་མཚན་མ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་སྟེ་། འདི་ལྟར་བསྐལ་པ་དང་པོ་ པ་རྣམས་ལྟ་བུའོ།།དྲུག་གང་ཞེ་ན། མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་དང་སྲོག་གི་དབང་པོ་རྣམས་སོ། །བདུན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་མཚན་གཅིག་པ་ཞིག་ཡིན་ན་སྟེ། འདི་ལྟར་ལྷ་ལ་སོགས་པ་དག་ནའོ། །བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་མཚན་གཉིས་པ་ཞིག་ཡིན་ནའོ། །ཅི་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ ཡང་མཚན་གཉིས་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ངན་སོང་དག་ན་ཡོད་དོ། །རེ་ཞིག་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།

如果问这些根中哪些根属于哪一界，除了无漏根都属于欲界。首先，除了无漏的遍知根等三根之外的诸根，应当了知是属于欲界的，那是不相应的。
除了男女根和苦根，都属于色界。也除了无漏根，这里所说的'苦'是指苦受和忧受。在色界中因为已离开淫欲法的贪欲，以及因为不庄严的缘故，所以没有男女根。
现在，怎么说他们是男性呢？从何而来？'女性修梵行，是不应理的、无有机会的、无有可能的。男性修梵行是有可能的'，如是所说。作为男性的本质，其他欲界中男性所具有的那些特征是存在的。
因为身体轻安的缘故，以及因为无不善的缘故，所以没有苦根。因为以止为因而滋润的缘故，以及因为无恼害之基的缘故，所以没有忧根。
除了有色根和乐根之外，都属于无色界。除了男女根、乐根和无漏根。剩下什么呢？意根、命根和舍根，以及信等五根，这些是属于无色界的。其他的则不存在。
几种根是见所断？几种是修所断？几种是非所断？意根和三受是三种。三受是哪些？乐受、喜受和舍受。忧根是二所断。忧根是见所断和修所断二者所断。九种是修所断。这是此处的内容。眼等诸根、第八命根和苦根唯是修所断。
五根非所断。信等五根因为有漏和无漏的缘故，既是修所断也非所断。三根非所断。遍知根等三根因为是无漏的缘故是非所断，无过失者不应当断除。
已说诸种差别。现在当观察获得，在何界最初获得几种异熟根？欲界中最初获得二种异熟根，即身根和命根。这些不是化生所得。遮止化生，应当了知是从卵生、胎生和湿生获得。
为什么不是意根和舍根呢？因为这二者在结生时必定是染污的缘故。又问化生者获得几根？'彼得六'是指如果是无相者，如劫初有情。六根是哪些？眼、耳、鼻、舌、身和命根。
'或七'是指如果是单一性别者，如在天等处。'八'是指如果是双性者。问：化生者也有双性吗？答：在恶趣中有。以上是关于欲界的情况。

།འོ་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། གཟུགས་ན་དྲུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་ནི་འདོད་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདོད་པ་ རྣམ་ཞེས་བསྟན་ལ།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་གཟུགས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་རྣམས་ཞེས་བསྟན་ཏེ། མདོ་ལས་ཀྱང་། གང་ཡང་གཟུགས་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞི་བ་གང་དག་གཟུགས་རྣམས་ལས་འདས་ཏེ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དེ་ན་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་དབང་པོ་དྲུག་ རྣམ་པར་སྨིན་པ་འཐོབ་སྟེ།འདོད་པའི་ཁམས་ན་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་མཚན་མ་མེད་པ་དག་གིས་རྙེད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་དོ། །གོང་མར་གཅིག་།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་པས་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་རིང་བའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་བས་ཆེས་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གོང་ མ་སྟེ།དེར་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་སྲོག་གི་དབང་པོ་གཅིག་ཁོ་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཐོབ་སྟེ། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྙེད་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་གཏོང་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཁམས་གང་དུ་འཆི་བ་ན་དབང་པོ་ཞིག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མར་གཏོང་ཞེ་ན། གཟུགས་མེད་དག་ཏུ་འཆི་བ་ནི། །སྲོག་དང་ ཡིད་དང་བཏང་སྙོམས་ཉིད།།འགག་པར་འགྱུར་རོ་གཟུགས་ན་བརྒྱད། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་འཆི་ན་ཕུང་པོ་དེ་དག་དང་། མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། དབང་པོ་བརྒྱད་འགག་སྟེ། བརྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ཚང་བར་སྐྱེ་ཞིང་འཆིའོ། །འདོད་པར་བཅུ་འམ་དགུ་འམ་བརྒྱད་ འདོད་པའི་ཁམས་སུ་འཆི་ན་མཚན་གཉིས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་དང་།ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དང་དབང་པོ་བཅུ་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །མཚན་གཅིག་པ་ཞིག་ན་ནི་དགུའོ། །མཚན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་བརྒྱད་དེ། ཅིག་ཅར་འཆི་བ་ལ་ནི་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །རིམ་གྱིས་འཆི་བ་དག་ ལ་བཞི།རིམ་གྱིས་འཆི་ན་ལུས་དང་སྲོག་དང་ཡིད་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་དང་དབང་པོ་བཞི་འགག་སྟེ། དེ་རྣམས་ལ་ནི་སོ་སོར་འགག་པ་མེད་དོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ཀྱིས་འཆི་བ་ལ་ནི་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གང་གི་ཚེ་དགེ་བའི་ སེམས་ལ་གནས་ཏེ་འཆི་བ་དེའི་ཚེ་ནི།དགེ་བ་ཐམས་ཅད་དག་ཏུ་ལྔ། །དགེ་བའི་སེམས་ལ་གནས་ཏེ་འཆི་ན་ཐམས་ཅད་དུ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དབང་པོ་རྣམས་དང་། ལྷག་པར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་འགག་སྟེ། དེ་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ལ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་ མེད་པ་ན་ནི་བརྒྱད་འགག་པར་འགྱུར་རོ།།གཟུགས་ན་ནི་བཅུ་གསུམ་མོ་ཞེས་རྒྱས་པར་བརྩི་བར་བྱའོ། །དབང་པོའི་སྐབས་སུ་དབང་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་གང་ཞིག་དབང་པོ་དུ་དག་གིས་འཐོབ་ཅེ་ན། འབྲས་བུ་ཐ་མ་གཉིས་ནི་དབང་པོ་དགུས་ འཐོབ་བོ།།ཡང་ཐ་མ་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུའོ་། །བར་མ་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུའོ། །དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་ དབང་པོ་མ་གཏོགས་པ་དག་དང་།ཡིད་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་དང་དགུས་འཐོབ་སྟེ། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་རིག་པར་བྱའོ། །ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ལ་རིག་པར་བྱའོ། །གཉི་གས་ཀྱང་དེ་འཐོབ་སྟེ། གོ་ རིམས་བཞིན་དུ་བྲལ་བའི་འཐོབ་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་དང་།རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་མ་གཏོགས་པ་དག་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་ སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་དགུས་འཐོབ་བོ།

那么，在色界和无色界是如何呢？说'色界有六'。欲界因为欲为主要，所以说'诸欲'，色界因为色为主要，所以说'诸色'。经中也说：'若有无色解脱，寂静，超越诸色。'在那色界中，最初获得六根异熟，就如同欲界中无相的化生所获得的那些。上界一。因为无色界比色界更远离等至，且以生而言最为殊胜，所以是上界。在那里最初只获得命根一个异熟，其他则不然。
已说获得，现在说舍弃。在何界死亡时最后舍弃所有根呢？无色界死时，命根、意根和舍根将灭。色界八。在色界死亡时，那些蕴和眼等五根，共八根灭。所有化生都是诸根具足而生死。欲界十或九或八。在欲界死亡时，若是具二根者，则灭前述八根及男女根共十根。若是一根者则九。若是无根者则八。这是顿死的情况。
对于渐死者四。渐死时身根、命根、意根和舍根等四根灭，这些不会各别灭。应知这是对于烦恼性和无记心死亡的情况。当以善心而死时，一切善中五。若以善心而死，则在一切处如前所说诸根外，另灭信等五根，因为这些必定存在于善心中。
如是，在无色界灭八根。在色界灭十三根，应当如是详细计数。在根品中应当考察一切根法，问：以几根获得沙门果？最后二果以九根获得。又问：何为最后二果？答：预流果和阿罗汉果。何为中间二果？答：一来果和不还果。其中，预流果是以信等根，除具知根外，以及意根、舍根等九根获得。应知具知根是在无间道，已知根是在解脱道。以二者皆得彼果，因为依次能引离系得及为所依。阿罗汉果是除信等根和具知根外，以意根及乐根、喜根、舍根中任一根等九根获得。

།གཉིས་ནི་བདུན་དང་བརྒྱད་དང་དགུས། །ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དག་ནི་རེ་རེ་ཞིང་དབང་པོ་བདུན་ནམ་བརྒྱད་དམ་དགུ་དག་གིས་འཐོབ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་ལན་ཅིག་ཕྱིར་ འོང་བའི་འབྲས་བུ་མཐར་གྱིས་འཐོབ་ལ་དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་།བཏང་སྙོམས་དང་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་དབང་པོ་བདུན་དག་གིས་འཐོབ་བོ། །འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་དེས་དབང་པོ་བརྒྱད་དག་གིས་འཐོབ་ སྟེ།བརྒྱད་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་ཕལ་ཆེར་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་གིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་དགུས་འཐོབ་སྟེ། གང་དག་ཁོ་ནས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མཐར་གྱིས་འཐོབ་ལ་དེ་ཡང་འཇིག་ རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་དབང་པོ་བདུན་གྱིས་འཐོབ་སྟེ།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུའི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་དབང་པོ་བརྒྱད་ཀྱིས་འཐོབ་སྟེ། དེ་དང་འདྲའོ། །ཅི་སྟེ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་གིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་ དགུས་འཐོབ་སྟེ།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ། རྟེན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལས་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཚེ་འདི་མཐར་གྱིས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་ ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་བསམ་གཏན་ལ་འཇུག་པ་དེའི་ཚེ་ཡང་དབང་པོ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་སྟེ།དེ་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་ལ་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་བརྒྱད་པ་ཡིན་ནོ། །བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ཁོ་ན་སྟེ། དེ་ནི་ གཉི་གས་ཀྱང་འཐོབ་བོ།།འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པས་འཇུག་ན་ནི་དེ་དབང་པོ་དགུས་འཐོབ་སྟེ། དགུ་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཆོས་མངོན་པ་ལས་དབང་པོ་དུ་ཞིག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་འཐོབ་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། བཅུ་གཅིག་གིས་འཐོབ་བོ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ཇི་ལྟར་དགུ་དག་གིས་འཐོབ་ཅེས་བཤད་ཅེ་ན།དེ་ནི་དགུ་ཁོ་ནས་འཐོབ་སྟེ། བཅུ་གཅིག་དག་གིས་དགྲ་བཅོམ་ཉིད། །འགའ་ཞིག་སྲིད་ཕྱིར་བཤད་པ་ཡིན། །གང་ཟག་གཅིག་འགའ་ཞིག་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཤིང་ཡོངས་སུ་ཉམས་ནས་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་ པོ་དག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་འཐོབ་པ་སྲིད་པ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་བཅུ་གཅིག་གིས་ཞེས་བཤད་ཀྱི།བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དུས་གཅིག་ཏུ་སྲིད་པ་ནི་མེད་དོ། །འདི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ལ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཕན་ཆད་ནམ་ཡང་བདེ་བའི་དབང་པོས་འཐོབ་པ་མེད་ དོ།།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་དེ། དེའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་གང་ཞིག་དང་ལྡན་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་དག་དང་ལྡན་པ་དག་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་བཏང་ སྙོམས་དང་ནི་སྲོག་དང་ནི།།ཡིད་དང་ལྡན་ལ་ངེས་གསུམ་ལྡན། །གང་ཞིག་བཏང་སྙོམས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་གསུམ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཉིད་དང་ངོ་། །འདི་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མེད་ན་མི་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི་ལྷག་མ་རྣམས་ དང་ནི་མ་ངེས་ཏེ།ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་མི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་ནི་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་གང་གིས་མ་ཐོབ་པ་དང་རྣམ་པར་ཉམས་པ་དག་དང་མི་ལྡན་ནོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་གཟུགས་མེད་པར་ སྐྱེས་པ་དང་མི་ལྡན་ནོ།།མོའི་དབང་པོ་དང་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་གང་གིས་མ་ཐོབ་པ་དང་། རྣམ་པར་ཉམས་པ་དང་མི་ལྡན་ཏེ། ཕོའི་དབང་པོ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།

二者以七、八、九，一来果和不还果各自以七根或八根或九根获得。如何呢？首先，如果是渐次获得一来果，而且是以世间道获得，则以信等五根、舍根、意根等七根获得。如果是以出世间道获得，则以八根获得，第八是遍知根。如果是已离大部分贪欲者获得，则以九根获得，这与获得预流果的根完全相同。
如果是渐次获得不还果，而且是以世间道获得，则以七根获得，如同一来果。如果是以出世间道获得，则以八根获得，与前相同。如果是已离贪者获得，则以九根获得，如同预流果。这里的差别是：由所依的差别，乐根、喜根、舍根中任一都可以。
当此是渐次者，在第九解脱道中以世间道入定时，也以八根获得不还果。其中在第九解脱道时，喜根是第八。在无间道中永远只有舍根，这是以两者都获得。如果是以出世间道入定，则以九根获得，第九是遍知根。
那么，对于阿毗达磨中所说'以几根获得阿罗汉果'的问题，答：说以十一根获得，这如何与说以九根获得相符呢？实际上是仅以九根获得。'以十一根得阿罗汉，是说有时可能故'。因为某一补特伽罗退失后重新获得时，可能以乐根、喜根、舍根获得阿罗汉果，所以说十一根，但乐等不可能同时存在。
为何这种情况不会发生在不还果上呢？这是因为退失后永远不会以乐根获得。对于以离贪为先行者，也不会有退失的情况，因为其离贪是以两种道获得的缘故。
应当观察具足何根者必定具足诸根。其中，'具足舍及命，及意必具三'。任何具足舍根等这些根中任一者，必定具足三根，即这些根本身。这些是相互不可缺少的，其余诸根则不确定，有具足也有不具足。
其中，首先眼、耳、鼻、舌根，生于无色界者不具足。欲界中未获得和退失者不具足。身根，生于无色界者不具足。女根，生于色界和无色界者不具足。欲界中未获得和退失者不具足。男根亦同。

།བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་གཟུགས་མེད་པར་ སྐྱེས་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་མི་ལྡན་ནོ།།ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། བཞི་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཁོ་ན་དང་མི་ལྡན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་མི་ལྡན་ནོ། །ཡིད་ མི་བདེ་བ་དང་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མི་ལྡན་ནོ།།དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆད་པར་མི་ལྡན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དག་དང་མི་ལྡན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། མཐོང་བ་ དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ནི་མི་ལྡན་ནོ།།ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་སློབ་པ་དག་དང་མི་ལྡན་ནོ། །མ་བཀག་པའི་གནས་སྐབས་དག་ཏུ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པ་དང་ལྡན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །བདེ་ལུས་ལྡན་ལ་བཞི་དག་དང་། །གང་ཞིག་བདེ་བའི་དབང་པོ་ དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་བཏང་སྙོམས་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་དང་།བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་དབང་པོ་བཞི་དང་ལྡན་ལ། གང་ཞིག་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ཡང་གསུམ་པོ་དེ་དག་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་བཞི་དང་ལྡན་ནོ། །མིག་སོགས་ལྡན་ལ་ལྔ་དང་ལྡན། །གང་ཞིག་ མིག་གི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་བཏང་སྙོམས་དང་སྲོག་དང་ཡིད་དང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་དང་།དེ་དང་དབང་པོ་ལྔ་དང་ལྡན་ཏེ། རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་དང་ལྡན་པ་དེ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡིད་བདེ་ལྡན་ཡང་། གང་ཞིག་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་ པ་དེ་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་བཏང་སྙོམས་དང་སྲོག་དང་ཡིད་དང་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དང་དབང་པོ་ལྔ་དང་ལྡན་ནོ།།བསམ་གཏན་གཉིས་པར་སྐྱེས་པ་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་མ་ཐོབ་པ་བདེ་བའི་དབང་པོ་གང་དག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ལྡན་ནོ། །སྡུག་ བསྔལ་ལྡན།བདུན་དང་། གང་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ལུས་དང་སྲོག་དང་ཡིད་དག་དང་ཚོར་བའི་དབང་པོ་བཞི་དང་བདུན་དང་ལྡན་ནོ། །མོའི་དབང་སོགས་ལྡན། བརྒྱད་དང་། གང་ཞིག་མོའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་བདུན་པོ་དེ་དག་དང་མོའི་ དབང་པོ་དང་བརྒྱད་དང་ལྡན་ནོ།།སོགས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་ཕོའི་དབང་པོ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་དད་པ་ལ་སོགས་པ་གཟུང་སྟེ། དེ་དག་དང་ལྡན་པ་ནི་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། བདུན་པོ་དེ་དག་དང་ཕོའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་ནོ། །ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །དད་པ་ ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་ལྔ་པོ་དེ་དག་དང་བཏང་སྙོམས་དང་སྲོག་དང་ཡིད་དག་དང་ལྡན་ནོ།།ཀུན་ཤེས་ལྡན་པའི། དབང་པོ་ལྡན་ལ་བཅུ་གཅིག་ལྡན། །ཀུན་ཤེས་པ་ལ་དབང་བྱེད་པས་ན་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོའོ། །གང་ཞིག་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་བདེ་བ་ དང་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་དང་སྲོག་དང་ཡིད་དང་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་དང་།ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་བཅུ་གཅིག་དང་ལྡན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡང་བཅུ་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་ བྱེད་པའི་དབང་ལྡན་ལ།།བཅུ་གསུམ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡིན། །བཅུ་གསུམ་དག་དང་ལྡན་ཞེ་ན། །ཡིད་དང་སྲོག་དང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་དང་། ཚོར་བའི་དབང་པོ་བཞི་དག་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་དང་། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་ནོ། །ཡང་གང་ཞིག་ནང་ན་ཉུང་བ་དག་དང་ ལྡན་པ་དེ་དབང་པོ་ཇི་སྙེད་ཅིག་དང་ལྡན་ཞེ་ན།དགེ་མེད་ནང་ན་ཉུང་ལྡན་པ། །ལུས་ཚོར་སྲོག་ཡིད་བརྒྱད་དང་ལྡན། །དགེ་མེད་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆད་པ་སྟེ། དེ་ནང་ན་ཉུང་བ་དག་དང་ལྡན་ན་ཚོར་བ་ལྔ་དག་དང་། ལུས་དང་ཡིད་དང་སྲོག་དག་དང་དབང་པོ་བརྒྱད་དང་ལྡན་ནོ། །ཚོར་བར་བྱེད་པ་ ནི་ཚོར་བ་སྟེ།མྱོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

不具有乐根和第四禅及无色界所生的凡夫。唯独不具有喜根和第三禅、第四禅及无色界所生的凡夫。不具有苦根和色界、无色界所生者。不具有忧根和已离欲贪者。不具有信等和善根断绝者。不具有具知根和凡夫、住果者。不具有已知根和凡夫、见道及住无学道者。不具有具知已根和凡夫及有学者。在未遮止的情况下，应知具有如前所说。
具身乐者具四种，凡是具有乐根者必定具有舍等三种及乐根四根，凡是具有身根者也具有那三种及身根四根。具眼等者具五根，凡是具有眼根者必定具有舍根、命根、意根、身根等，及其五根，具有耳根、鼻根、舌根者也应当知道与此相同。
具喜者，凡是具有喜根者也必定具有舍根、命根、意根、乐根、喜根五根。生于第二禅未得第三禅者具有何等乐根呢？具有第三禅的烦恼。
具苦者七根，凡是具有苦根者必定具有身根、命根、意根等和四受根七根。具女根等者八根，凡是具有女根者必定具有那七根和女根八根。'等'字所摄的是男根、忧根和信等，具有这些者各自都具有八根，即具有那七根和男根。忧根也与此相同。具有信等者具有那五根和舍根、命根、意根等。
具知已根具者具十一根，由于能主宰已知故为具知已根。凡是具有已知根者必定具有乐根、喜根、舍根、命根、意根、信等诸根，及已知根十一根。如是具有具知已根者也具有那十根，及具知已根。
具知根具者，具有十三根。问：具有哪十三根？答：具有意根、命根、身根等，四受根等，信等诸根，及具知根。
复次，凡是具有最少根者具有几根呢？无善者具最少根，具身受命意八根。无善者即善根断绝者，其具最少根时具有五受根，及身根、意根、命根八根。受即是领受，因为能领纳故。

།ཡང་ན་ཚོར་བ་ནི་ཚོར་བ་སྟེ། དཔེར་ན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་དགེ་བ་མེད་པ་ནང་ན་ཉུང་བ་དག་དང་ལྡན་ན་དབང་པོ་བརྒྱད་དག་དང་ལྡན་པ་ལྟར་གཟུགས་མེད་བྱིས་པའང་དེ་བཞིན་ཏེ། བྱིས་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་མིང་ངོ་།།བརྒྱད་གང་དག་དང་ལྡན་ཞེ་ན། བཏང་སྙོམས་སྲོག་ཡིད་དགེ་རྣམས་དང་། །བཏང་སྙོམས་དང་སྲོག་དང་། ཡིད་དང་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་ནོ། །དགེ་བ་སྨོས་པ་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ། གཅིག་ཏུ་དགེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་བསྡུས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ།བརྒྱད་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། བྱིས་པའི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གང་ཞིག་ནང་ན་དབང་པོ་མང་པོ་དག་དང་ལྡན་པ་དེ་ཇི་སྙེད་ཅིག་དང་ལྡན་ཞེ་ན། མང་པོར་ལྡན་ ན་བཅུ་དགུ་སྟེ།།དྲི་མ་མེད་རྣམས་མ་གཏོགས་སོ། །ཟག་པ་མེད་པ་གསུམ་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་ཡང་མཚན་གཉིས། མཚན་གཉིས་པ་དབང་པོ་ཚང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཅུ་དགུ་དང་ལྡན་ནོ། །གཞན་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་ཏེ། སློབ་པ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་ བ་ཡང་ནང་ན་མང་པོ་དང་ལྡན་ན་བཅུ་དགུ་དང་ལྡན་ཏེ།མཚན་གཅིག་དྲི་མེད་གཉིས་མ་གཏོགས། །མཚན་གཅིག་དང་ཟག་པ་མེད་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་། གཉིས་པོ་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མ་གཏོགས་སོ། །ཁམས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཞར་ལ་འོངས་པ་དབང་པོ་ རྣམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་རྒྱས་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ད་ནི་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་འདི་དག་ཅི་ལྟར་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐ་དད་པར་སྐྱེ་བ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་ཁ་ཅིག་ངེས་པར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བའང་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ་ཡོད་དེ། ཆོས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ གཟུགས་དང་སེམས་དང་།སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་དང་། སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དག་དང་། འདུས་མ་བྱས་དང་ལྔར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་འདུས་མ་བྱས་ལ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཆོས་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ངེས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདོད་ན་དབང་པོ་མེད་པ་དང་། །སྒྲ་ མེད་ཕྲ་རབ་རྡུལ་རྫས་བརྒྱད།།ཐམས་ཅད་ལས་ཕྲ་བའི་གཟུགས་ནི་བསགས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལས་ཆེས་ཆུང་བ་ནི་མི་མངོན་ནོ། །དེ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་སྒྲ་ཡང་མེད་དབང་པོ་ཡང་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་རྫས་བརྒྱད་དང་ལྡན་པར་སྐྱེ་སྟེ། གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མེད་པར་ནི་མ་ཡིན་ ནོ།།རྫས་བརྒྱད་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་བཞི་སྟེ། གཟུགས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་རྣམས་སོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་དབང་པོ་དང་བཅས་ལ་སྒྲ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་རྫས་དགུ་འམ། རྫས་བཅུ་དང་ལྡན་པར་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།ལུས་དབང་ལྡན་ ལ་རྫས་དགུའོ།།འདི་ལ་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཡོད་པས་ན་འདི་ནི་ལུས་དབང་ལྡན་ནོ། །དེ་ལ་རྫས་དགུ་ནི་བརྒྱད་པོ་དག་དང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །དབང་པོ་གཞན་རྫས་བཅུའོ། །དབང་པོ་གཞན་གྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་རྫས་བཅུ་སྟེ། དགུ་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་དག་སྒྲ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེ་ན་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྫས་དགུ་དང་། བཅུ་དང་བཅུ་གཅིག་དང་ལྡན་པར་སྐྱེ་བ་ན་སྐྱེའོ། །དབང་པོ་དང་ཐ་མི་དད་པའི་སྒྲ་ཡང་ཡོད་དེ། ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང བ་གང་ཡིན་པའོ།།ཇི་ལྟར་ན་འབྱུང་བ་རྣམས་ཐ་མི་དད་པ་ལས་འདི་ན་འདུས་པ་ཁ་ཅིག་ཁོ་ན་ནི་སྲ་བར་དམིགས། ཁ་ཅིག་ཁོ་ན་ནི་གཤེར་བའམ་དྲོ་བའམ་གཡོ་བར་དམིགས་ཤེ་ན། གང་ཞིག་གང་ན་ཆེས་གསལ་ཞིང་མཐུའི་སྒོ་ནས་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ནི་དེ་ན་དམིགས་ཏེ། དཔེར་ན་ཁབ་དང་སྡོང་བུའི་ཚོགས་ ལ་རེག་པ་ལྟ་བུ་དང་།ཕྱེ་དང་ལན་ཚྭའི་ཕྱེ་མའི་རོ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་དེ་དག་ན་ལྷག་མ་རྣམས་ཡོད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན། ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཏེ། སྡུད་པ་དང་འཛིན་པ་དང་། སྨིན་པ་དང་། གཡོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྐྱེན་དང་ཕྲད་ན་སྲ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་གཤེར་བ་ལ་སོགས་པར་ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།

或者说感受即是感受，就像圆满即是圆满一样。如同无善根者内在虽少，但具足八根一样，无色界凡夫也是如此。'凡夫'是指异生的名称。
若问具足哪八种？舍、命、意、诸善等。具足舍、命、意以及信等。提到善是为了包括信等，因为它们都是善法。
若问是否也包括遍知根等？不是，因为这是八根的场合，也是凡夫的场合。
又问若内具多根者具足几种？最多具足十九，除去无漏根。除去三种无漏根。具二根者，即具足两种性根的完整根者，具足十九根。
其他还有谁呢？有贪圣者，即未离欲的有学者，若内具多根也具足十九根。除一根及二无漏根，除一种性根和两种无漏根，即除具知根和其余二者中任一。
已详细说明了界分别附带而来的诸根分别。现在应当考察：这些有为法是否如其相异那样各别生起？还是有些必定俱生？答：有的。这一切法可分为色、心、心所、心不相应行和无为五类。
其中无为法无生。色法的决定是这样的：欲界无根无声极微具八事。最细微的色即称为积聚的极微，再小就不可见了。在欲界中，若无声也无根，则生起时具足八事，缺一不可。
八事即四大种及所造四色：色、香、味、触。极微若有根无声者，则具足九事或十事。其中，具身根者九事。由于此处有身根，故称具身根。其九事即前八事加身根。其他根具十事。
其他根的极微具足十事，即前九事加眼、耳、鼻、舌根中任一根。若这些极微生起时有声，则依次具足九、十、十一事而生。根所不摄的声也存在，即所执大种为因所生者。
问：为何诸大种不异而在此聚中，有些唯被觉察为坚性，有些唯被觉察为湿性、暖性或动性？答：在何处若某大种最为明显且势力强大，则在彼处被觉察，如触针与木杆聚，如面粉与盐粉的味道。
又问：如何了知彼等中余者存在？答：从作用可知。即由摄持、任持、成熟、动转的缘故。又因遇缘时，坚等也能转变为湿等的缘故。

།གཞན་དག་ན་རེ་ཆུ་དག་ལ་གྲང་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་སྒོ་ནས་དྲོ་བ་ཡོད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མ་འདྲེས་ཀྱང་ཁྱད་པར་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། སྒྲ་དང་ཚོར་བའི་ཁྱད་པར་བཞིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེ་དག་ལས་དེ་དག་ས་བོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཡོད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཤིང་གི་ཕུང་པོ་འདི་ལ་ཁམས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ཟེར་རོ། །རླུང་ལ་ཁ་དོག་ཇི་ལྟར་ཡོད་ཅེ་ན། དོན་འདི་ནི་དད་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་འདྲེས་པར་དྲི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལ་ནི་ཁ་དོག་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་དྲི་དང་རོ་དག་མེད་པར་བཤད་པས་དེས་ན་ཡོད་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་རྫས་དྲུག་དང་། བདུན་དང་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བཤད་ཟིན་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་མི་བཤད་དོ། །ཡང་ཅི་འདིར་རྫས་ཁོ་ན་ལ་རྫས་སུ་གཟུང་ངམ། འོན་ཏེ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྫས་ལ་རྫས་སུ་གཟུང་། དེས་ན་ཅིར་འགྱུར། གལ་ཏེ་རྫས་ཁོ་ན་ལ་རྫས་སུ་གཟུང་ནས་ནི་རྫས་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་དང་རྫས་དགུ་དང་བཅུ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཧ་ཅང་ཉུངས་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་དེ་ལ་དབྱིབས་ཀྱང་ཡོད་དོ། །ལྕི བ་ཉིད་དང་ཡང་བ་ཉིད་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་།འཇམ་པ་ཉིད་དང་རྩུབ་པ་ཉིད་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ལ་ནི་གྲང་བ་ཡང་ཡོད་ལ། བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །འོན་ཏེ་སྐྱེ་མཆེད་ལ་རྫས་སུ་གཟུང་ན་ནི་རྫས་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་ཞེས་ བྱ་བ་འདི་ཧ་ཅང་མངས་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ།རྫས་བཞི་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འབྱུང་བ་ཇི་སྙེད་པ་དག་ཀྱང་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ། །འདིར་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་རྫས་ཁོ་ན་ལ་རྫས་སུ་གཟུང་སྟེ། རྟེན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འདིར་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྫས་ལ་རྫས་ སུ་གཟུང་སྟེ་རྟེན་ཅན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་ལྟ་ན་ཡང་འབྱུང་བའི་རྫས་རྣམས་མང་པོར་འགྱུར་ཏེ། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་རྣམས་རེ་རེ་ཞིང་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ནི་རིགས་ལ་རྫས་སུ་གཟུང་སྟེ། འབྱུང་བ་བཞི་པོ་གཞན་དག་ཀྱང་རིགས་ལས་མི་འདའ་ བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་འབད་དེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་ཅི་དགོས། ཚིག་ནི་འདུན་པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་པ་ཡིན་པས་དོན་ལ་བརྟག་པར་བྱའོ། །གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ངེས་པར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ངེས་ལྷན་ ཅིག་།འདི་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མེད་ན་འབྱུང་བར་མི་ནུས་སོ། །ཐམས་ཅད་འདུས་བྱས་མཚན་ཉིད་དང་། །ངེས་པར་ལྷན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། གཟུགས་སམ། སེམས་སམ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་གམ། ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དག་ཀྱང་རུང་། གང་ཅུང་ཟད་སྐྱེ་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་འདུས་བྱས ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེའོ།།འཐོབ་པ་འམ། ཐོབ་པ་དང་ནི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་ཁོ་ན་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེའི་གཞན་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རམ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་སྨོས་སོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཞེས་བརྗོད་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་དག་གང་ ཞེ་ན།སེམས་བྱུང་རྣམ་ལྔ་སྟེ། ས་མང་ལ་སོགས་ཐ་དད་ཕྱིར། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། ས་མང་པོ་དག་དང་། དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་དང་། མི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ས་པ་ རྣམས་སོ།།ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ་སྐབས་ཀྱི་ཡུལ་ཏེ། གང་ཞིག་གང་གི་གོ་སྐབས་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་ས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་འདི་དག་ལ་ས་མང་པོ་པ་ཡོད་པས་ན་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་ཏེ། གང་དག་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་འབྱུང་བའོ།

有人说，通过冷的差别而了知水有暖性。虽然不混合也会有差别，如同声音和感受的差别一样。有人说，这些是通过种子的方式而存在，并非自性存在，因为说'此木蕴中有诸界'。
若问风如何有颜色？此义是应当信受，而非推理所得。或者由于混合而持有香气，因为于彼无有颜色错乱。
已说色界中无香味，故有之极微具六、七、八事，如前已说故不再说。
复次，此中为唯就实物立为实，还是就处所之实立为实？若唯就实物立为实，则说具八事、九事、十事太少，因为彼是极微积聚，故必定有形状。轻重二者之一，滑涩二者之一亦有。有些还有冷，也有饥渴。
若就处所立为实，则说具八事太多，应说具四事，因为诸大种皆是触处。此中少分是唯就实物立为实，即是所依者。此中少分是就处所之实立为实，即是能依者。
如是诸大种实物成多，因为所造色各各依于四大种故。此中就类立为实，因为四大种亦不离类故。
何须如是费力详说？言词是随欲而转，应当观察义理。
已说诸色法决定俱生。余者当说：其中首先，心与心所定俱生，此等若无彼此则不能生起。
一切与有为相决定俱生，无论是色、心、心所或不相应行，凡是有生起者，皆与有为相俱生。
得或得与众生施设唯与彼俱生，非与余俱生。为别此故说'或'字。
所说心所法，彼等是何？心所有五种，由遍行等差别故。心所法有五种：遍行、善大地法、烦恼大地法、不善大地法、小烦恼地法。
地者，即是境域处所，某法是某法的境域处所，即说为彼之地。其中此等有多地，故名遍行，即是于一切心中生起者。

།གང་དག་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་འབྱུང་བ་དེ་དག་ཀྱང་ གང་ཞེ་ན།ཚོར་དང་སེམས་པ་འདུ་ཤེས་དང་། །འདུན་དང་རེག་དང་བློ་གྲོས་དྲན། །ཡིད་ལ་བྱེད་དང་མོས་པ་དང་། །ཏིང་ངེ་འཛིན་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ། །ཆོས་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ཐམས་ཅད་ལ་ཚོགས་པར་འབྱུང་ངོ་ཞེས་གྲག་གོ་ལོ་། །དེ་ལ་ཚོར་བ་ནི་མྱོང་བ་རྣམ་པ་ གསུམ་སྟེ།བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །སེམས་པ་ནི་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའོ། །འདུ་ཤེས་ནི་འདུས་ནས་ཤེས་པ་སྟེ། ཡུལ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པའོ། །འདུན་པ་ནི་བྱེད་འདོད་པའོ། །རེག་པ་ནི་ཡུལ་དང་དབང་པོ་དང་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདུས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་རེག་པའོ།།བློ་གྲོས་ནི་ཤེས་རབ་སྟེ། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །དྲན་པ་ནི་དམིགས་པ་མི་བརྗེད་པའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པའོ། །མོས་པ་ནི་འདོད་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །སེམས་དང་ སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ནི་ཕྲ་བས་དེ་ནི་རེ་ཞིག་རྒྱུན་རྣམས་ལ་ཡང་ཡོངས་སུ་གཅད་པར་དཀའ་ན་སྐད་ཅིག་མ་དག་ལ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས།རེ་ཞིག་སྨན་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལ་ཡང་རོ་མང་པོ་ཁ་ཅིག་གི་རོའི་ཁྱད་པར་དབང་པོས་གཟུང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ངེས་པར་གཟུང་བར་དཀའ་ ན།ཆོས་གང་དག་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་ཞིང་བློས་གཟུང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། འདི་དག་ལ་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་ཡོད་པས་འདི་དག་ནི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་དག་ཡིན་ཏེ། གང་དག་དགེ་བའི་སེམས་ལ་རྟག་ཏུ་འབྱུང་བའོ། །དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། དད་དང་བག་ཡོད་ཤིན་ཏུ་ སྦྱངས།།བཏང་སྙོམས་ངོ་ཚ་ཤེས་ཁྲེལ་ཡོད། །རྩ་བ་གཉིས་རྣམ་མི་འཚེ་དང་། །བརྩོན་འགྲུས་རྟག་ཏུ་དགེ་ལས་འབྱུང་། །ཆོས་འདི་དག་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ལ་རྟག་ཏུ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་དད་པ་ནི་སེམས་དང་བའོ། །གཞན་དག་ན་ནི་བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་དང་ལས་དང་ འབྲས་བུ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།བག་ཡོད་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་བསྒོམ་པའོ། །དེ་དག་ལས་གཞན་པ་བསྒོམ་པ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དག་ཉིད་ལ་གཅེས་སུ་འཛིན་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། །སྡེ་པ་གཞན་དག་གི་མདོ་ལས་ནི་སེམས་ཀུན་ཏུ་བསྲུང་ བའོ་ཞེས་འདོན་ཏོ།།ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དོ། །མདོ་ལས་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མ་གསུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི་དེ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཇི་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་རུང་བར་ འགྱུར་ཞེ་ན།འོ་ན་དེར་ནི་ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་ཁོ་ན་ལ་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཇི་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དག་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་དེ་ནི་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ལྟ་བུ་གཞན་ལ་ལར་སྣང་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགའ་བ་དང་དགའ་བའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་རྣམས་དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གསུངས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གནོད་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པར་གསུངས པ་དང་།ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་རྟོག་པ་དང་རྩོལ་བ་རྣམས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོར་གསུངས་པ་དག་ལྟ་བུ་སྟེ། རྟོག་པ་དང་རྩོལ་བ་དག་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཡང་དེ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དེའི་སྒྲ་འཐོབ་བོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་མཐུན་ པའི་ཕྱིར།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སེམས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། །ད་ནི་ཇི་ལྟར་ན་སེམས་དེ་ཉིད་ལ་རྩོལ་བའི་བདག་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡང་འབྱུང་། རྩོལ་བ་མེད་པའི་བདག་ཉིད་བཏང་སྙོམས་ཀྱང་འབྱུང་ ཞེས་བྱ་བ་འདི་རུང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན།འདི་དག་གི་བྱེ་བྲག་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ་ཞེས་བཤད་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཤེས་པར་དཀའ་བ་ཡང་ཤེས་པ་ནི་ཡོད་ཀྱི། གང་འགལ་བཞིན་དུ་ཡང་མི་འགལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཤེས་པར་དཀའོ།

凡是一切心所生起的法，它们是什么呢？受、思、想、欲、触、慧、念、作意、胜解、三摩地，这十法在一切心的刹那中都是和合生起的，这是众所周知的。其中，受是三种感受，即乐受、苦受、不苦不乐受。思是心的造作。想是聚集而了知，即对境取相。欲是想要作为。触是由境、根、识和合而生的触。慧是智慧，即对诸法详细分别。念是不忘所缘。作意是心的趣入。胜解是确信。三摩地是心一境性。
心与心所的差别极其微细，即使相续也难以判断，更何况是刹那。就如药物等色法，有些味道的差别即使是感官所取也难以确定，更何况是非色法而为心识所取的法。
这些法中有许多善地，所以这些是多善地法，即在善心中经常生起的法。它们是什么呢？信、正念、轻安、舍、惭、愧、无贪无嗔二根、精进，这些法常在善心中生起。其中，信是心净。其他说法认为是对四谛、三宝、业果深信。正念是修习善法。除此之外的修习是什么呢？即是对这些法的珍惜。其他部派的经中说是'护心'。
轻安是心堪能性。经中不是也说身轻安吗？虽然确实说过，但应当如身受一样理解。如何成为菩提分呢？应知彼处唯指身堪能性为身轻安。如何称为菩提分呢？因为与菩提分相顺，身堪能性能引发心堪能性的菩提分。
是否有其他类似的情况呢？答：有的。例如世尊说喜及喜处等法为喜觉支，说嗔恚及嗔恚因缘为嗔恚盖，说正见、正思维、正精进为慧蕴，如思维和精进虽非慧的自性，但因与慧相顺故得慧名。同样，身轻安因与菩提分相顺，故得菩提分之名。
舍是心平等性和心任运性。现在，如何在同一心中既有作意的造作性，又有舍的无造作性呢？难道不是说过这些差别难以了知吗？虽然难以了知，但也有所了知，而看似相违却不相违的情况是最难了知的。

།རྩོལ་བ་ཡང་གཞན་དུ་འབྱུང་ལ། རྩོལ་བ་མེད་པ་ཡང་གཞན་ དུ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་འགལ་བ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན།འོ་ན་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་གཅིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ་། །འདི་ལས་འདི་ལྟ་བུའི་རིགས་གཞན་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས་ངང་ཚུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་འདི་ལ་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། །ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་ནི་འོག་ནས་ འཆད་པར་འགྱུར་རོ།།རྩ་བ་གཉིས་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཉིས་པོ་ཆགས་པ་མེད་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གཏི་མུག་མེད་པ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་ལ། ཤེས་རབ་ནི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པས་འདི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་ནི་མི་བརྗོད་དོ། །རྣམ་ པར་མི་འཚེ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཐོ་མི་འཚམས་པའོ།།བརྩོན་འགྲུས་ནི་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བའོ། །དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ས་མང་པོ་ནི་ས་མང་བ་ཡིན་ནོ། །འདི་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་ཡོད་པས། འདི་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་དག་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ གང་དག་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ལ་རྟག་ཏུ་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ལ་རྟག་ཏུ་འབྱུང་བ་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། རྨོངས་དང་བག་མེད་ལེ་ལོ་དང་། །མ་དད་པ་དང་རྨུགས་དང་རྒོད། །ཉོན་མོངས་ཅན་ལ་རྟག་ཏུ་འབྱུང་། །དེ་ལ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པ་སྟེ། མི་ ཤེས་པ་དང་མི་གསལ་བའོ།།བག་མེད་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་བསྒོམ་པ་སྟེ། བསྒོམ་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སོ། །ལེ་ལོ་ནི་སེམས་མངོན་པར་མི་སྤྲོ་བ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །མ་དད་པ་ནི་སེམས་མ་དད་པ་སྟེ། དད་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ སོ།།རྨུགས་པ་གང་ཞེ་ན། ལུས་ལྕི་བ་ཉིད་དང་། སེམས་ལྕི་བ་ཉིད་དང་། ལུས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དང་། སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། །ཆོས་མངོན་པ་ལས་ལུས་ཀྱི་རྨུགས་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྨུགས་པ་ཞེས་བཤད་པ་ཇི་ལྟར་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལུས་ཀྱི་ ཞེས་བྱ་ཞེ་ན།ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །རྒོད་པ་ནི་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པ་ལས། ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་མ་ཡིན་ནམ། དེ་ལས་རྨུགས་ པ་མི་འབྱུང་སྟེ།མ་དད་པ་དང་། ལེ་ལོ་དང་། བརྗེད་ངས་པ་དང་། སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ལོག་པར་མོས་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་། བག་མེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན། འགྱུར་བ་ཤེས་ པ་ནི་ལྷ་རྣམས་དགའ་བ་ཡིན་གྱི།འདོད་པ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་འདོད་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། བརྗེད་ངས་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ལོག་པར་མོས་པ་རྣམས་ནི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དཔེར་ ན་གཏི་མུག་མེད་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པར་ངེས་པར་མ་བཟུང་བ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་པར་ངེས་པར་མི་བཟུང་སྟེ།དྲན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཁོ་ན་བརྗེད་ངས་པ་ཡིན་ལ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཁོ་ན་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གང་དག་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་དང་། འདུན་པ་དང་། རེག་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་མ་དད་པ་དང་། ལེ་ ལོ་དང་།མ་རིག་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་། བག་མེད་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལྔ་ཇི་སྐད་བཤད་པ་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཁ་ཅིག་ནི་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལོག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་གཞན་དུ་འདོད་དེ། དེ་དག་གི་མུ་བཞི་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ།

如果问到'精进在某处生起，无精进也在另处生起'这句话有什么矛盾？那么相应的一切所缘就不会成为一个了。从这里也会生起其他类似的道理，所以应当了知这里的性质是什么。
惭愧将在下文解释。两种根是指两种善根：无贪和无嗔。虽然也有无痴，但那是以智慧为体性，而智慧是遍行法，所以这里不说它只是善遍行法。
不害是指不伤害。精进是心的勇悦。善遍行法已经解释完毕。遍行是指普遍存在。
这些法中有烦恼遍行法，所以它们是烦恼遍行法，即在有烦恼的心中经常生起的诸法。
那么，在有烦恼的心中经常生起的是哪些呢？愚痴、放逸、懈怠、不信、昏沉和掉举，这些在有烦恼的心中经常生起。
其中愚痴就是无明，即不知和不明了。放逸是不修善法，是修行的违品法。懈怠是心不勇悦，是精进的违品。不信是心不信，是信的违品。
什么是昏沉？即身体的沉重性、心的沉重性、身体的不堪能性、心的不堪能性。对于阿毗达磨中说的身昏沉和心昏沉，为什么心所法会说是'身的'呢？这就像身受一样。掉举是心不寂静。
这六法就是烦恼遍行法。阿毗达磨中不是说有十种烦恼遍行法吗？其中没有昏沉，而是：不信、懈怠、失念、散乱、无明、不正知、非理作意、邪胜解、掉举和放逸。
知道变化是诸天所喜，而不是知道欲望。这里什么是欲望呢？失念、散乱、不正知、非理作意和邪胜解是遍行法，就像无痴是智慧的自性所以不一定是善遍行法一样，这些也不一定只是烦恼遍行法。
因为只有染污的念才是失念，只有染污的定才是散乱等等。因此，是遍行法的是否一定是烦恼遍行法呢？有四句分别：
第一句是受、想、思、欲、触。第二句是不信、懈怠、无明、掉举和放逸。第三句是如前所说的五种染污念等。第四句是除去这些之外的其他法。
有些人认为心散乱与邪定不同，他们的第四句分别就不是这样的。

།རྨུགས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་འདོད་པ་དེ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་དག་ཏུ་མ་བཏོན་པ་སུ་ཞིག་གིས་ཉེས། འདི་སྐད་དུ་གདོན་པར་བྱ་བ་ནི་ཡིན་མོད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མ་བཏོན་ཏེ་། རྨུགས་པ་སྤྱོད་པ ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཤིན་ཏུ་མྱུར་དུ་སྐྱེད་པར་འགྱུར་གྱི་རྒོད་པ་སྤྱོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ།།གང་ཞིག་རྒོད་པ་མི་སྤྱོད་ལ་རྨུགས་པ་སྤྱོད་པ་ཡང་སུ་ཞིག་ཡོད། ཡང་ན་གང་ཞིག་རྨུགས་པ་མི་སྤྱོད་ལ་རྒོད་པ་སྤྱོད་པ་ཡང་སུ་ཞིག་ཡོད་དེ། འདི་དག་ནི་ནམ་དུ་ཡང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པ་ཉིད་འདོར་ བར་མི་འགྱུར་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་གང་ཞིག་གང་ལ་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ནི་སྤྱོད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་ས་ཆེན་པོ་པ་ནི་དྲུག་པོ་ཁོ་ནར་འགྲུབ་བོ། །དེ་དག་ཀྱང་རྟག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་གི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མི་དགེ་ལ་ནི་ཁྲེལ་མེད་དང་། །ངོ་ཚ་མེད་ པའོ།།ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་མི་དགེ་བའི་སེམས་ལ་རྟག་ཏུ་འབྱུང་བས་ཆོས་འདི་ཉིད་ནི་མི་དགེ་བའི་ས་ཆེན་པོ་པ་དག་ཅེས་བྱའོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་འོག་ནས་འཆད་དོ། །ཁྲོ་བ་དང་། ཁོན་དུ་འཛིན་དང་གཡོ་དང་ནི། །ཕྲག་དོག་འཚིག་འཆབ་སེར་སྣ་དང་། །སྒྱུ་དང་རྒྱགས་དང་རྣམ་ འཚེ་ནི།།ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་པ་རྣམས། ། འདི་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ས་ཡོད་པས་འདི་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ས་པ་རྣམས་ཏེ། མ་རིག་པ་ཙམ་དང་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཁོ་ན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་དག་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དག་ གི་ནང་ནས་སྟོན་པར་འགྱུར་རོ།།སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་འགྱོད་པ་དང་གཉིད་ལ་སོགས་པ་མ་ངེས་པ་གཞན་དག་ཀྱང་ཡོད་པས། དེ་ལ་སེམས་གང་ཞིག་ལ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དུ་ཞིག་གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱུང་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། རེ་ཞིག་ འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ།དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མ་འདྲེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། མ་བསྒྲིབས་པ་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་རེ་ ཞིག་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ནི་ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདི་ལ།འདོད་པའི་དགེ་བའི་སེམས་ལ་ནི། །རྟོག་དང་དཔྱོད་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉི་ཤུ་གཉིས། །གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱུང་སྟེ། ས་མང་པོ་པ་བཅུ་དང་། དགེ་བའི་ས་མང་ པོ་པ་བཅུ་དང་།རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའོ། །ལ་ལ་དག་ཏུ་འགྱོད་པ་བསྣན། །དགེ་བའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་ནི་འགྱོད་པ་མེད་པས་གང་ལ་ཡོད་པ་དེར་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གླགས་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་འབྱུང་ངོ་། །འགྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ངན་པར་བྱས་ པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་འགྱོད་པའོ།།འདི་ནི་འགྱོད་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཡིད་ལ་གཅགས་པ་ལ་འགྱོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་ལ་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། མི་སྡུག་པ་ལ་དམིགས་པའི་མ་ཆགས་པ་ལ་མི་སྡུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་ན་ ཡང་གྲོང་ཐམས་ཅད་ལྷགས་སོ།།ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལྷགས་སོ་ཞེས་གནས་པ་སྟོན་པ་མཐོང་ལ། འགྱོད་པ་ཡང་ཡིད་ལ་གཅགས་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་འདི་ནི་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཡིན་པར་ རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།འོ་ན་གང་མ་བྱས་པ་ལ་དམིགས་པ་དེ་ཇི་ལྟར་འགྱོད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། མ་བྱས་པ་ལ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དེ། བདག་གིས་མ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་མ་ལེགས་པ་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །འགྱོད་པ་དགེ་བ་གང་ཞེ་ན། དགེ་བ་མ་བྱས་པ་དང་མི་དགེ་ བ་བྱས་པ་ནས་གདུང་བ་གང་ཡིན་པའོ།།བཟློག་པ་ནི་འགྱོད་པ་མི་དགེ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉི་ག་ཡང་གཉི་ག་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ།

有人说，昏沉与一切烦恼相应，为何不将其列入烦恼大地法中呢？虽然应当列入，但因为它与禅定相顺，所以未列入。据说，有人说修习昏沉者能很快生起禅定，而掉举者则不能。但是，有谁能不掉举而修习昏沉呢？或者有谁能不昏沉而修习掉举呢？这两者从来都不会舍弃同时生起的本性，但是应当了知，哪一个在某人身上比重更大，那个就是他所修习的。因此，烦恼大地法就只有六种。这些也只在有烦恼的心中生起，而在其他情况下则不会生起。
不善地法中有无惭和无愧。无惭和无愧经常在不善心中生起，所以这些法称为不善大地法。这两者的特征将在下文解释。
忿、恨、覆、恼、嫉、悭、诳、憍、害是小烦恼地法。这些法具有小烦恼地，所以称为小烦恼地法。因为它们只与无明相应，是修所断，且只与意地相应。这些将在随烦恼中说明。
以上已经解释了五类心所法。还有寻、伺、悔、眠等不定法。其中，应当说明在某一心中必定生起多少心所。首先，欲界心有五种：善、不善两种是未杂染的；与其他烦恼相应的；无记有两种，即有覆无记和无覆无记。
其中，首先欲界心必定有寻有伺，因此在此中，欲界善心由于有寻和伺，必定生起二十二种心所：大地法十种、善大地法十种、寻和伺。在某些情况下还要加上悔。因为并非所有善心都有悔，所以在有悔的情况下，心所就有二十三种。
如果问悔是什么？悔的本质是对恶行的追悔。这里'悔'是指缘于追悔的意识状态，就像缘于空性的解脱门称为'空'，缘于不净的无贪称为'不净'一样。在世间也可见到表示处所的说法，如'全村来了'、'全国来了'，而悔也是意识的一种状态。
或者，这是以果标因，如经中说：'应当了知这六触处是过去业。'那么，对未做之事的追悔如何解释呢？对未做之事也可说是'做了'，如说'我未做的事，做得不好。'什么是善的追悔？是对未行善和已作恶而生起的懊恼。相反的情况则是不善的追悔，这两种都依赖于两种情况。

།མི་དགེ་བ་ནི་མ་འདྲེས་དང་། །ལྟ་དང་ལྡན་ལའང་ཉི་ཤུ་འབྱུང་། །མི་དགེ་བའི་སེམས་མ་འདྲེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉི་ཤུ་འབྱུང་སྟེ། ས་མང་ པོ་པ་བཅུ་དང་།ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་དྲུག་དང་། མི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་ས་མང་པོ་པ་གཉིས་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའོ། །མ་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སེམས་གང་ལ་མ་རིག་པ་འབའ་ཞིག་ཡོད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་མེད་པའོ། །མི་དགེ་བའི་སེམས་ལྟ་བ་ དང་ལྡན་པ་ལ་ཡང་ཉི་ཤུ་འབྱུང་སྟེ།མ་འདྲེས་པ་ལ་གང་དག་འབྱུང་བ་ཁོ་ནའོ། །ལྟ་བ་ལྷག་པའི་ཕྱིར་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ས་མང་པོ་པ་ཁོ་ནའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་འགའ་ཞིག་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་མི་དགེ་བ་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་གང་ལ་ལོག་ པར་ལྟ་བའམ།ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའམ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡོད་པའོ། །ཉོན་མོངས་བཞི་དང་ཁྲོ་སོགས་དང་། །འགྱོད་པ་དང་ནི་ཉི་ཤུ་གཅིག་།མི་དགེ་བའི་སེམས་འདོད་ཆགས་ཀྱང་རུང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་ཡང་རུང་། ང་རྒྱལ་ཡང་རུང་། ཐེ་ཚོམ་ཡང་ རུང་།ཉོན་མོངས་པ་བཞི་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་འབྱུང་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དེ་དང་མ་འདྲེས་པར་བཤད་པ་ཉི་ཤུའོ། །ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཇི་སྐད་བཤད་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ཉི་ཤུ་པོ་དེ་དག་དང་། ཉེ་བའི་ ཉོན་མོངས་པ་དེ་དང་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་འབྱུང་ངོ་།།འགྱོད་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཡང་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་འབྱུང་སྟེ། འགྱོད་པ་དེ་ཉིད་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པ་ཡིན་ནོ། །མདོར་ན་མི་དགེ་བའི་སེམས་མ་འདྲེས་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལ་ཡང་ཉི་ཤུ་འབྱུང་ལ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་ པ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལ་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་འབྱུང་ངོ་།།བསྒྲིབས་ལ་བཅོ་བརྒྱད། འདོད་པའི་ཁམས་ན་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཅོ་བརྒྱད་འབྱུང་ སྟེ།ས་དང་པོ་པ་བཅུ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་དྲུག་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའོ། །ལྟ་བ་ནི་སྔ་མ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དེ་ལྷག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལུང་མ་བསྟན་པ་གཞན་ལ་བཅུ་གཉིས་དག་ཏུ་འདོད། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལས་གཞན་པ་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ པའོ།།དེ་ལ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཅུ་གཉིས་འབྱུང་བར་འདོད་དེ། ས་མང་པོ་པ་བཅུ་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་གོ། །ཉི་འོག་པ་དག་ནི་འགྱོད་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་ཡང་འདོད་ལ་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཡང་ཡིད་བདེ་བ་དང་འདྲ་བར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་ཡང་འདོད་དེ། དེ་དག་གི་ལྟར་ ན་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལ་བཅུ་གསུམ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།གཉིད་ནི་ཀུན་ལ་མི་འགལ་ཕྱིར། །གང་ལ་ཡོད་པ་དེས་བསྣན་ནོ། །གཉིད་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སེམས་ཐམས་ཅད་དང་མི་འགལ་བས། ཤེའི་ཕྱིར་གང་ལ་དེ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེས་བསྣན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། གང་ལ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་འབྱུང་བ་དེ་ལ་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་མོ། ། གང་ལ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་འབྱུང་བ་དེ་ལ་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །གང་དེ་ལྟར་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་ལས བྱུང་བ་ངེས་པར་བཤད་པ།དེ་ལས་འགྱོད་གཉིད་མི་དགེ་རྣམས། །བསམ་གཏན་དང་པོ་དག་ན་མེད། །བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པ་དེ་ལས་འགྱོད་པ་དང་གཉིད་དང་། གང་ཡང་ཅུང་ཟད་མི་དགེ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། གཡོ་དང་སྒྱུ་དང་རྒྱགས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་དག་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་དེ། གཞན་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་དང་འདྲའོ། །བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་མེད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་དང་། རྟོག་པ་འང་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ན་མེད་དེ། ལྷག་མ་ནི་དེ་དང་འདྲའོ། །དེ་ཡི་གོང་ན་དཔྱོད་པ་ཡང་། ། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ལས་གོང་མ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་ནི་ཇི་སྐད་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་དོ།

不善心有纯一和具有见两种。在纯一不善心中有二十种心所，即：大地法十种，大烦恼地法六种，不善根大地法二种，寻和伺。所谓'纯一'是指某一心中仅有无明，而无贪等其他烦恼。
在具有见的不善心中也有二十种心所，即与纯一不善心中所生起的相同。若问：由于见增加，是否应该有二十一种？答：不是的。因为见只是大地法中慧的某种差别。其中具有见的不善心是指具有邪见、见取见或戒禁取见的心。
与四烦恼、忿等及悔相应的有二十一种。与贪、瞋、慢、疑四种烦恼相应的不善心，各有二十一种心所，即前述纯一不善心的二十种，加上该烦恼本身。与忿等随烦恼相应的心，也有这二十种加上该随烦恼，共二十一种。与悔相应的心也有二十一种，即悔本身为第二十一。
总之，纯一不善心和具有见的不善心有二十种心所，与其他烦恼和随烦恼相应的心有二十一种心所。
有覆心有十八种。欲界中与身见、边执见相应的心是有覆无记。其中有十八种心所，即：大地法十种，烦恼大地法六种，寻和伺。见与前述相同，不是额外增加的。
其他无记心主张有十二种。除有覆无记外的其他无记心，即无覆无记心。其中有十二种心所，即大地法十种，寻和伺。日下部主张悔也可以是无记，不悦与悦相同也可以是无记。按照他们的观点，与这些相应的心有十三种心所。
睡眠因与一切不相违故，于有者增加。睡眠可以是善、不善或无记，因此与前述一切心都不相违，所以凡是有睡眠的心，都要加上睡眠。即有二十二种心所的加一成二十三，有二十三种的加一成二十四，如是类推。
如是确定了欲界心所后，初禅中无悔、睡及不善。在初禅中，除了前述的悔、睡以及一切不善法，即除了诳、谄、掉举外的忿等，以及瞋、无惭、无愧等一切都没有。其余一切与此相同。
在胜禅中也无寻。在初禅以上的殊胜禅定中也无寻，其余与此相同。
在其上伺也无。在胜禅以上的第二禅等以及无色界中，寻和伺都没有。

།ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་གཡོ་དང་སྒྱུ་ཡང་མེད་དེ། ལྷག་མ་ནི་དེ་དང་འདྲའོ། །ཚངས་པའི་བར་དུ་སྒྱུ་ཡོད་པར་འབྱུང་གི་།འཁོར དང་འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གོང་ན་ནི་མེད་དེ།དེ་ནི་རང་གི་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་དགེ་སློང་རྟ་ཐུལ་གྱིས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་འདི་དག་ཡོངས་སུ་མ་ལུས་པར་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་ཞེས་དྲི་བ་དྲིས་པ་དང་། མི་ཤེས་པས་ཁོ་བོ་ནི་ཚངས་པའོ། །ཚངས་པ་ཆེན་པོའོ། །དབང་ཕྱུག་གོ། །བྱེད་པ་ པོའོ།།སྤྲུལ་པ་པོའོ། །འབྱིན་པར་བྱེད་པ་པོའོ། །འབྱིན་པ་པོའོ། །དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཕ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཏམ་རླུང་ལ་བསྐུར་རོ། །ས་གང་ན་སེམས་གང་ལ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཇི་སྙེད་ཅིག་འབྱུང་བ་དེ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་གཞུང་ལ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཁ་ཅིག་གི་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་འབྱུང་བ་ བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་ལ་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། མ་གུས་ངོ་ཚ་མེད། ཡོན་ཏན་རྣམས་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་རྣམས་ལ་མ་གུས་པ་ཉིད་དེ། བཀུར་བ་མེད་པ་ཉིད་དང་། འཇིགས་པས་དབང་མི་སྒྱུར་བ་ཉིད་ནི་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཉིད་དེ་གུས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ སོ།།ཁྲེལ་མེད། ཁ་ན་མ་ཐོ་འཇིགས་མི་ལྟ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་སྟེ། དེ་ལ་འཇིགས་པར་མི་ལྟ་བ་ནི་ཁྲེལ་མེད་པའོ། །འདིར་འཇིགས་པ་ནི་མི་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ། འདི་ལས་འཇིགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ། མི་ འཇིགས་པར་ལྟ་བ་འཇིགས་པར་མི་ལྟ་བ་ཉིད་ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་འཇིགས་པར་མི་ལྟ་བ་ཉིད་ཡིན།དེ་ལས་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན་། གལ་ཏེ་མི་འཇིགས་པར་ལྟ་བ་ཡིན་ན་ནི་ཤེས་རབ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་འཇིགས་པར་མི་ལྟ་བ་ཡིན་ན་ནི་མ་རིག་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །ལྟ་བ་ཡང་ ལྟ་བ་ཉིད་མ་ཡིན་ལ་མི་ལྟ་བ་ཡང་མི་ལྟ་བ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཁྲེལ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་བདག་ལ་ལྟོས་ནས་ཉེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་འཛེམ་པ་ནི་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ་། གཞན་ལ་ལྟོས་ནས་ནི་ཁྲེལ་མེད་ པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ལྟ་ན་ཡང་ལྟོས་པ་གཉིས་ཅིག་ཅར་ཇི་ལྟར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བདག་དང་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་ཅིག་ཅར་རོ་ཞེས་ནི་མི་ཟེར་རོ། །འོན་ཀྱང་མི་འཛེམ་པ་ཁ་ཅིག་བདག་ལ་ལྟོས་ནས་ཀྱང་འཇུག་པ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ལ་ལྟོས་ནས་ འཇུག་པ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁྲེལ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།།བཟློག་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རེ་ཞིག་རྟོག་པ་དང་པོ་ལྟར་ན་གུས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དེ། བཀུར་བ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དང་། འཇིགས་པས་དབང་སྒྱུར་བ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཡིན་ ལ།ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དག་ལ་འཇིགས་པར་ལྟ་བ་ཉིད་ནི་ཁྲེལ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །རྟོག་པ་གཉིས་པ་ལྟར་ན་ནི་བདག་དང་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་དག་ལས་འཛེམ་པ་དག་ཡིན་ནོ། །དགའ་བ་དང་གུས་པ་ལ་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། དགའ་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དགའ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཉོན་མོངས་ པ་ཅན་དང་།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་སྲིད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་དགའ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་དད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་སྟོན་པ་དང་བླ་མ་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་རྣམས་ལ་དགའ་བ་ལྟ་བུའོ། །དད་པ་ཡིན་ལ་དགའ་བ་ མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ།སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་པའི་དད་པ་ལྟ་བུའོ། །དགའ་བ་ཡིན་ལ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དགའ་བ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལྟ་བུའོ། །གཉི་ག་ཡིན་པ་ནི་འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་དམིགས་པའི་དད་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉི་ག་མ་ ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ།།གང་ཟག་དག་ལ་ལྟོས་ནས་ནི་དགའ་བ་ཡིན་ལ་གུས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་བུ་དང་ཆུང་མ་དང་། ལྷན་ཅིག་གནས་པ་དང་། ཉེ་གནས་དག་ལ་དགའ་བ་ལྟ་བུའོ། །གུས་པ་ཡིན་ལ་དགའ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་བླ་མ་གཞན་དག་ལ་གུས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉི་ག་ ཡིན་པ་ནི་རང་གི་བླ་མ་དག་ལ་གུས་པ་ལྟ་བུའོ།།དེ་གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ།

以'又'这个词说明没有虚伪和诡诈，其余与此相同。直至梵天都有诡诈存在，但因为不与眷属相关，所以在上界是没有的。这是因为在自己眷属中，比丘马胜问'这些大种究竟在何处灭尽'时，由于无知而说'我是梵天，大梵天，自在天，造物主，化现者，能生者，生主，是诸法之父'等虚妄之语。
已经说明了在何处有多少心所生起。现在要说明论中某些心所的差别：无惭无愧有什么差别呢？不恭敬是无惭，对功德和具功德者不恭敬，即不尊重，不受威慑控制是无惭，是恭敬的对立面。
无愧是不畏恶行。恶行是指被圣者呵责的，对此不生畏惧即是无愧。这里的畏惧是指不悦意的果报，因为会从此产生畏惧。如何了知这一点？是不畏惧地观察即是不畏惧，还是不观察畏惧即是不畏惧？对此如何理解？如果是不畏惧地观察，就应知是智慧；如果是不观察畏惧，就应知是无明。
既非观察也非不观察。那是什么呢？是这两者的近因烦恼，这就叫做无愧。其他人说，对自己不避诸过失是无惭，对他人不避诸过失是无愧。如此的话，两种所依如何能同时成立呢？并非说对自己和他人同时所依。然而，有些不避过失是对自己所依的，那就是无惭；有些是对他人所依的，那就是无愧。
相反的是知惭有愧，应当了知。首先，按第一种解释，具有恭敬、具有尊重、具有威慑控制是知惭；对恶行生起畏惧是有愧。按第二种解释，是对自己和他人所依而避免过失。
欢喜和恭敬有什么差别呢？说到欢喜，欢喜有两种：有烦恼的和无烦恼的。其中有烦恼的是贪著，比如对儿子、妻子等的欢喜。无烦恼的是信心，比如对导师、上师和具功德者的欢喜。
有些是信心而非欢喜，如对苦谛和集谛的信心。有些是欢喜而非信心，如有烦恼的欢喜。两者都是的情况，如对灭谛和道谛的信心。两者都不是的情况，是除此之外的其他情况。
就人而言，有欢喜而无恭敬的，如对儿子、妻子、同住者和侍者的欢喜。有恭敬而无欢喜的，如对其他上师的恭敬。两者都有的，如对自己上师的恭敬。两者都没有的，是除此之外的其他情况。

།གཞན་དག་ན་རེ་དད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་ཡིན་ལ། དེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་དགའ་བ་ནི་དགའ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ཉིད་དགའ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གུས་ཉིད་ངོ་ ཚ་ཤེས།གུས་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཇི་སྐད་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཀུར་བ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། དེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་འཛེམ་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གུས་པ་ཉིད་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་གཉིས་འདོད་དང་གཟུགས་ དག་ན།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་དགའ་བ་དང་གུས་པ་དག་མེད་དོ། །དད་པ་དང་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ན་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དད་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཆོས་དག་དང་གང་ཟག་ལ་དད་པ་ཡིན་ལ། བཀུར་བ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱང་དེ་ དང་འདྲའོ།།དེ་ལ་གང་དག་གང་ཟག་ལ་དམིགས་པའི་དད་པ་དང་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དེ་དག་དེ་ན་མེད་དེ། འདིར་ནི་དགའ་བ་དང་གུས་པ་དེ་དག་ལ་བསམས་པ་ཡིན་ནོ། །རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་ལ་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། རྟོག་དང་དཔྱོད་པ་རྩིང་ཞིབ་ཉིད། །གང་གི་ཞེ་ན། སེམས་ ཀྱིའོ་ཞེས་འོག་ནས་འཆད་དེ།རྟོག་པ་ནི་སེམས་རྩིང་བའོ། །དཔྱོད་པ་ནི་སེམས་ཞིབ་པའོ། །སེམས་གཅིག་ལ་དེ་གཉིས་ཇི་ལྟར་ལྡན་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དཔེར་ན་མར་སར་ཆུ་དག་གི་ནང་དུ་བོར་བ་སྟེང་ནས་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་དག་གིས་རེག་ན་ཧ་ཅང་ཡང་མི་འཁྱག་ལ། ཧ་ཅང་ཡང་མི་འཇུ་ བ་དེ་བཞིན་དུ།སེམས་ཀྱང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཧ་ཅང་ཞིབ་པར་ཡང་མི་འགྱུར། ཧ་ཅང་རྩིང་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ། དེ་ལ་གཉི་གའི་བྱ་བ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ཉི་མ་དང་ཆུ་མར་སར་འཁྱག་པ་ཉིད་དང་འཇུ་བ་ཉིད་དག་གི་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་ཡིན་ གྱི་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་པ་ལྟར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་ཀྱང་རྩིང་བ་དང་ཞིབ་པ་ཉིད་དག་གི་རྒྱུ་མཚན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།རྩིང་བ་དང་ཞིབ་པ་ས་དང་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ལྟོས་པ་ཅན་ཡང་ཡིན་པས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དག་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །རྩིང་བ་དང་ ཞིབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་རང་བཞིན་ཐ་དད་པར་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་དག་ན་རེ་མདོ་ལས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་ནི་ངག་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་ནས་ཚིག་ཏུ་སྨྲའི་མ་བརྟགས་མ་དཔྱད་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་རྩིང་བ་གང་དག་ ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་རྟོག་པ་ཡིན་ནོ།།ཞིབ་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དཔྱོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གལ་ཏེ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ལ་རྩིང་བ་ཡང་ཆོས་གཞན་ཡིན། ཞིབ་པ་ཡང་ཆོས་གཞན་ཡིན་ན་འདི་ལ་འགལ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། གལ་ཏེ་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་བཞིན་དུ་རིགས་ཐ་དད་པ་ཞིག་ ཡིན་ན་ནི་འགལ་བ་མེད་དོ།།རིགས་གཅིག་པ་ནི་ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོ་ཉིད་ཅིག་ཅར་འབྱུང་བ་མི་སྲིད་དོ། །རིགས་ཐ་དད་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །འོ་ན་ནི་དེ་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་སོ། །དེ་བརྗོད་པར་ནི་དཀའ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོའི་ཉིད་ཀྱིས་གསལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་གསལ་བར་མི་འགྱུར་ ཏེ་།རིགས་རེ་རེ་ལ་ཡང་ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སེམས་གཅིག་ལ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ད་ནི་ཇི་ལྟར་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཡན་ལག་ལྔ་པར་བཤད་ཅེ་ན། ས་ལས་དེ་ཡན་ལག་ལྔ་པར་བཤད་ཀྱི་སྐད་ཅིག་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ང་རྒྱལ་དང་རྒྱགས་པ་དག་ལ་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། ང་རྒྱལ་ཁེངས་པ་རྒྱགས་པ་ནི། །རང་གི་ཆོས་ལ་ཆགས་པ་ཡི། །སེམས་ནི་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པའོ། །ཕ་རོལ་པོ་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་ཁྱད་པར་ཞིག་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ནས་སེམས་ཁེངས་པ་ནི་ང་རྒྱལ་ལོ། ། རྒྱགས་པ་ནི་རང་གི་ཆོས་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་ཆགས་པའི་སེམས་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཆང་ལས་སྐྱེས་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱགས་པ་ཡང་འདོད་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་བྱེ་བྲག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བ རྣམས་སེམས་དང་བཅས་ཏེ་རྣམ་པ་རེ་རེ་ནས་བཤད་ཟིན་ཏོ།

有人说，所谓信心就是对功德的确信，以此为前提的欢喜就是欢喜，因此这就是欢喜。恭敬即是惭愧。恭敬就是如前所说的惭愧。
其他人说，所谓恭敬就是具有尊重，以此为前提的谨慎就是惭愧，因此恭敬本身并非惭愧。
这两者在欲界和色界中存在。在无色界中没有欢喜和恭敬。信心和惭愧是遍一切善地法，难道在那里也没有吗？信心有两种：对法和对人的信心，具有尊重也是如此。
其中缘于补特伽罗的信心和惭愧在那里是没有的，这里是考虑到欢喜和恭敬这些。
如果问寻和伺有什么区别，寻和伺是粗细性。是谁的呢？如下文所说是心的。寻是粗心，伺是细心。
如果问同一心如何具有这两者，有人说，比如把酥油放在水中，上面被阳光照射，既不会太冷也不会太热。同样，心具有寻和伺，既不会太细也不会太粗，而且具有两者的作用。
如此的话，就像太阳和水是酥油冷热的因，而不是冷热的本性一样，寻和伺也成为粗细的因。粗细是依地和相的差别而相对的，所以乃至有顶都有寻和伺。以粗细性来区分本性也不合理。
其他人说，经中说寻和伺是语言的造作，如说'思维观察后才说话，不经思维观察则不说'。其中粗的是寻，细的是伺。
如果在专注的心中，粗是一法，细是另一法，这有什么矛盾呢？如果像受想那样是不同类，就没有矛盾。同类的大小不可能同时生起。也有不同类的。那就应该说明。说明是困难的，所以以大小来显示。如此则不能显示，因为每一类中都有大小。
其他人说，一心中寻和伺是不会同时生起的。那么为什么说初禅有五支呢？论中说那是就地而言有五支，不是就刹那而言。
慢和掉举有什么区别呢？慢是傲慢，掉举是对自法贪著的心的遍满。观察到比他人某种殊胜而心生傲慢是慢。掉举是仅对自己的诸法贪著而心遍满。
其他人说，如同醉酒而生，掉举也是从贪欲而生的欢喜的差别。
已经逐一说明了诸心所法及其相应的心。

།གསུང་རབ་ལས་འདི་དག་གིས་ཐ་སྙད་དུ་འདོགས་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་མིང་འདི་དག་བརྗོད་དེ། སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་ཤེས་ནི་དོན་གཅིག་འབྱེད་པས་ན་སེམས་སོ། །ཤེས་པས་ན་ཡིད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་ པའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཁམས་དག་གིས་བསགས་པས་ན་སེམས་སོ། །དེ་ཉིད་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ནི་ཡིད་དོ། །རྟེན་པར་གྱུར་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཇི་ལྟར་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དོན་གཅིག་པ་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ དང་།།རྟེན་དང་དམིགས་དང་རྣམ་བཅས་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའང་། དོན་གཅིག་སྟེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་དག་ཉིད་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རྟེན་དང་བཅས་པ་དག་ཅེས་བྱའོ། །ཡུལ་ལ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་དག་གོ། །དམིགས་པ་དེ་ཉིད་ལ་ རྣམ་པ་རེ་རེ་ནས་བྱེ་བྲག་ཏུ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དག་གོ།།མཉམ་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་གོ། །རྣམ་པ་གང་དག་གིས་མཚུངས་པར་ལྡན་ཞེ་ན། རྣམ་པ་ལྔས་། མཚུངས་པ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་རྟེན་དང་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་དང་དུས་དང་རྫས་མཚུངས་པ་དག་ གིས་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ།།རྫས་མཚུངས་པ་གང་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་སེམས་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་རེ་རེ་ཡིན་པའོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྒྱས་པ་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པ་དག་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །མི་ལྡན་པ་ཡི་འདུ་བྱེད་རྣམས། །ཐོབ་དང་ མ་ཐོབ་སྐལ་མཉམ་དང་།།འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས་འཇུག་དག་དང་། །སྲོག་དང་མཚན་ཉིད་རྣམས་དང་ནི། །མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་ཡང་། །འདུ་བྱེད་འདི་དག་ནི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་པས་སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དག་ ཅེས་བྱའོ།།དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཐོབ་པ་རྙེད་དང་ལྡན་པའོ། །ཐོབ་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མ་ཐོབ་པ་དང་རྣམ་པར་ཉམས་པ་ལས་རྙེད་པ་དང་། ཐོབ་ནས་ལྡན་པའོ། །བཟློག་པ་ནི་མ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །ཐོབ་པ་དང་མ་ཐོབ་པ་འདི་དག་གང་གི་ཡིན་ཞེ་ན། ཐོབ་དང་མ་ཐོབ་རང་རྒྱུད་དུ། །གཏོགས་ པ་རྣམས་ཀྱིའོ།།གཞན་གྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་གྱི་དག་དང་ནི་འགལ་ཡང་ལྡན་པ་མེད་དོ། །རྒྱུད་དུ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་དུ་མི་བགྲང་བ་དག་དང་ནི་འགའ་ཡང་ལྡན་པ་མེད་དོ། །འདི་ནི་རེ་ཞིག་འདུས་མ་བྱས་དག་གི་ངེས་པ་ ཡིན་ནོ།།འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དང་མ་ཐོབ་པ་དག་ནི། འགོག་གཉིས་ཀྱི། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དང་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་ལས། ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་སུ་ཞིག་ལྡན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སེམས་ ཅན་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་ཞེས་གྲག་གོ།།སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་དང་ནི་འཆིང་བ་མཐའ་དག་དང་ལྡན་པ་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལ་གནས་པ་མ་གཏོགས་པ་འཕགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཁ་ཅིག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །ནམ་མཁའ་དང་ནི་འགའ་ཡང་ལྡན་པ་མེད་དེ། དེ་བས་ན་ འདི་ལ་ཐོབ་པ་མེད་དེ།གང་ལ་ཐོབ་པ་མེད་པ་དེ་ལ་ནི་མ་ཐོབ་པ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ཡིན་ནོ། །ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྫས་གཞན་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གང་ལས། སྨྲས་པ་མདོ་ལས་ཏེ། མདོ་ལས་དེ་མི་སློབ་པའི་ཆོས་བཅུ་པོ་འདི་དག་བསྐྱེད་ཅིང་སོ་སོར་ཐོབ་ པ་ལས་ཀུན་ཏུ་ལྡན་པས་ན་ཡན་ལག་ལྔ་རྣམ་པར་སྤངས་པའི་འཕགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ།།འོ་ན་ནི་དེས་ནི་སེམས་ཅན་དུ་མི་སྟེན་པ་དག་དང་སེམས་ཅན་གཞན་དག་དང་ཡང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མདོ་ལས་དགེ་སློང་དག་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་རིན་ པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དང་ལྡན་པ་ཞེས་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེར་ནི་དབང་བ་དེ་ཉིད་ལ་ལྡན་པའི་སྒྲར་གསུངས་ཏེ། དེ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དག་ལ་དབང་ཉིད་དགའ་དགུར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྡན་པ་དེར་ནི་དབང་བ་ཉིད་ཡིན་ལ་། གཞན་དུ་ནི་རྫས་གཞན་ཡིན་ནོ།

在经典中以这些术语来命名，因此说明这些名称。心、意、识是同一个意思，因为能分别所以称为心，因为能了知所以称为意，因为能识别所以称为识。有些人说，由于积集善与不善的种子所以称为心，作为所依时称为意，作为能依时称为识。
如同心、意、识是同一个意思一样，心与心所、所依、所缘、行相、相应也是同一个意思。心与心所法由于依靠根而称为有所依，由于执取对境而称为有所缘，由于对所缘境各自分别而称为有行相，由于平等相应而称为相应。
以何种方式相应呢？以五种方式。五种相应是以所依、所缘、行相、时间和事物五种相同而相应。什么是事物相同？如同是一个心一样，心所法也各自是一个。已经说明了心与心所的广说和分类。
不相应行法有得、非得、同分、无想定、灭尽定、命根、诸相及名身等。这些行法既不与心相应，也不是色法的自性，所以称为不相应行法。
其中，得即是获得和相应。得有两种：从未得和退失中获得，以及已得后相续。相反的是非得。得与非得是属于谁的呢？得与非得属于自相续。不属于他相续，因为与他人的不相违也不相应。也不属于非相续，因为与非有情的任何都不相应。这是无为法的决定。
无为法的得与非得是：两种灭。一切有情都与非择灭相应。因此阿毗达磨中说：'谁与无漏法相应？答：一切有情。'据说如是。除了住在第一刹那的具足一切束缚者外，一切圣者以及某些凡夫都与择灭相应。
没有任何人与虚空相应，因此它没有得，凡是没有得的也就没有非得，这是宗义。
得是有一些实体的别法这一点从何而来？答：从经中来。经中广说：'由于他生起并各别获得这十种无学法而具足，所以成为断除五支的圣者。'
那么这样的话也应该与非有情和其他有情相应，为什么呢？因为经中广说：'诸比丘，转轮王具足七宝。'在那里是说具有权力的意思，因为他能随意支配七宝。在那里相应即是权力，而在其他情况下是别法。

།ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་ལས། དེ་ལྟ་ ན་ཡང་མི་རུང་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད།མི་རུང་བ་འདི་དག་ཡོད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་རམ། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་ལྟར་འདིའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡང་མི་སྣང་ལ། མིག་དང་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་བྱ་བ་ཡང་མི་སྣང་བ་དེའི་ཕྱིར་རྫས་ཀྱི་ཆོས་མི་སྲིད་ པས་མི་རུང་ངོ་།། གལ་ཏེ་ཆོས་རྣམས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ལ་ཐོབ་པའོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེ་ན། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །ཆོས་གང་དག་མ་ཐོབ་པ་རྣམས་དང་། གང་དག་ས་འཕོས་པ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་བཏང་སྙོམས་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་། །འོན་ཏེ་ལྷན་ཅིག་ སྐྱེས་པའི་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།དེའི་ཚེ་སྐྱེ་བའམ། སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་ཅི་ཞིག་བྱེད་པར་འགྱུར། འཆིང་བ་མཐའ་དག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་སྐྱེ་བའི་ཁྱད་པར་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། ཐོབ་པ་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཏེ་དེ་ལས་དེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་ ཏུ་འགྱུར་ན་ནི་དེ་ཁོ་ན་ལས་དེ་དག་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་ཐོབ་པ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ནོ། །ཐོབ་པ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་སྐད་དུ་སུ་ཟེར། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྣམ་པར་གཞག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། ཐོབ་པ་མེད་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡིད་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པ་དང་། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་ འདི་དག་ནི་འཕགས་པའོ།།འདི་དག་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་དང་མ་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལས་འགྱུར་བར་འོས་སོ། །འདི་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའོ། །འདི་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉིད་དུ་ ཡང་ཇི་ལྟར་འགྱུར།ཐོབ་པ་ཡོད་ན་ནི་དེ་དང་བྲལ་མ་བྲལ་ལས་འདི་ཡང་འགྲུབ་བོ། །འདི་ནི་རྟེན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་དེ་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་མཐུས་ཇི་ལྟར་དེ་དག་གིས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཡང་འབྱུང་བར་མི་ནུས་པ་ དེ་ལྟར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་རྟེན་འབྲུ་མེས་ཚིག་པ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་དུ་མ་གྱུར་པའམ། འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱི་ས་བོན་གྱི་དངོས་པོ་ཉམས་པར་བྱས་ན་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་ལ། བཟློག་པ་ནི་མ་སྤངས་པ་མ་ཡིན་པས་གང་མ་སྤངས་པ་དེ་དང་མི་ལྡན་། གང་སྤངས་ པ་དེ་དང་ནི་མི་ལྡན་ནོ་ཞེས་གདགས་སོ།།དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མ་འབད་པར་སྐྱེ་བ་རྣམས་དང་། འབད་དེ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཏེ། གང་དག་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་དང་། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མ་འབད་པར་སྐྱེ་བ་རྣམས་དང་ནི་རྟེན་དེ་དག་གི་ས་བོན་གྱི་ དངོས་པོ་ཉམས་པར་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ལྡན་ལ།ཉམས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་ལོག་པར་ལྟ་བས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །རྒྱུ་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་དངོས་པོ་གཏན་དུ་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ ནོ།།གང་དག་འབད་དེ་སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེས་པ་དེ་དག་དང་རྒྱུད་ལ་དེ་དག་སྐྱེ་བའི་དབང་ཉིད་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་ས་བོན་ཁོ་ན་རྩ་ནས་མ་བཏོན་པ་དང་། ཉམས་པར་མ་བྱས་པ་དང་། དབང་ཉིད་ཀྱི་དུས་ན་རྒྱས་པར་གྱུར་པ་ནི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འཐོབ་ཀྱི་རྫས་ གཞན་ནི་མེད་དོ།།ས་བོན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན། འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ལ་རྒྱུད་འགྱུར་བའི་བྱེ་བྲག་གི་མངོན་སུམ་མམ་བརྒྱུད་པས་ནུས་པའི་མིང་དང་གཟུགས་གང་ཡིན་པའོ། །འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན། རྒྱུད་གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ། །རྒྱུད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་ ཅི་ཞིག་ཡིན།འདུ་བྱེད་དུས་གསུམ་པ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་རྣམས་སོ། །གང་ལས་ཆགས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་པོ་དག་བསྒོམ་པའི་སྐལ་བ་དང་མི་ལྡན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེར་ནི་ལྡན་པ་ཆགས་པ་དང་དུ་ལེན་པ་འམ་མི་སེལ་བ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྲིད་དུ་དེ་དང་དུ་ལེན་པའམ་ མི་སེལ་བ་དེ་སྲིད་དུ་དེ་དག་བསྒོམ་པའི་སྐལ་བ་དང་མི་ལྡན་ནོ།

对于这些所说的，即便如此又有什么不合理呢？有这些不合理之处：因为既不像色声等那样，也不像贪嗔等那样显现其自性，也不像眼耳等那样显现其作用，所以实法不存在而不合理。
如果说得法是诸法生起的因，则成为非无为法。对于未得的诸法以及转地和离贪而舍的那些法，又如何能生起呢？如果说俱生得是因缘，那么生或生之生又能做什么？对于具足一切束缚者的小中大烦恼的生起差别也不会有，因为得无差别的缘故。如果说由此而有彼等差别，则仅由彼等生起。
因此得非生起之因。谁说得是生起之因？那么是什么呢？是安立之因，若无得则不能安立具世间心的圣者和凡夫说'这些是圣者，这些是凡夫'。那应当是从断除烦恼与未断的差别而有。'这些是已断烦恼者，这些是未断烦恼者'这一点又如何成立？若有得则由离与未离而成立此义。
此由所依差别而成立，圣者们的所依由见道修道的力量而成为如是，以致彼等所断的烦恼不能再生起，因此所依如被火烧的种子般不成为烦恼的种子，或世间道的种子性被损坏时称为断除烦恼，相反则称为未断，所以未断者与彼不相应，已断者则不相应，如是安立。
善法也有两种：不需努力而生起者和需努力而生起者，即所谓生得和加行所生。其中对于不需努力而生起者，由于彼等所依的种子性未被损坏故相应，由于已损坏故不相应，即是善根永断。应知这是由邪见所致。因上善法的种子性并非永远完全摧毁。
对于需努力而生起者，由于生起时于相续中具有生起彼等的无碍之力故称为相应。因此在此处唯有种子未被根除、未被损坏、具力时增长者得到相应之名，并无他法实体。
什么是种子？是能直接或间接产生果的相续转变差别的名色之功能。什么是转变？是成为其他相续。什么是相续？是成为因果的三世诸行。
如经中说'具贪者不具足修习四念住的机缘'，此处相应是接受或不除贪，只要接受或不除彼，则不具足修习彼等的机缘。

།དེ་ལྟར་ན་ལྡན་པ་འདི་དང་དེ་འགོག་པ་མི་ལྡན་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བཏགས་པའི་ཆོས་ཡིན་གྱི་རྫས་ཀྱི་ཆོས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་གཉི་ག་རྫས་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ནི་ཁོ་བོ་ ཅག་གིས་གྲུབ་པའི་མཐའ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཐོབ་པ་དེ་ནི། དུས་གསུམ་པའི་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་གྲག་སྟེ། ཆོས་འདས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་འདས་པ་ཡང་ཡོད། མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡང་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་སོ་སོར་རྣམ་པ་ གསུམ་མོ།།དགེ་ལ་སོགས་ཀྱི་དགེ་ལ་སོགས། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེར་གཏོགས་རྣམས་ཀྱི་རང་ཁམས་པ། །ཆོས་གང་དག་ཁམས་གང་དུ་ གཏོགས་པ་དེ་དག་གི་ཐོབ་པ་ནི་རང་གི་ཁམས་པ་ཡིན་ཏེ།འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །མ་གཏོགས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་བཞི། །ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་ པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ།ཁམས་གསུམ་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའོ། །དེ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པའི་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའི་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡང་ཡིན་ལ། ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་ ཡིན་ནོ།།ལམ་གྱི་བདེན་པའི་ཟག་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་མདོར་བསྡུས་ཏེ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ནོ། །སློབ་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི་སློབ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །མི་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མི་སློབ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་བྱེ་བྲག་ཡོད་ པས་དེ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ།སློབ་དང་མི་སློབ་མིན་གྱི་གསུམ། །སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་། འདུས་མ་བྱས་སོ། །དེ་དག་གི་ཐོབ་པ་ནི་སློབ་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རེ་ཞིག་ཟག་ པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་དང་།སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དང་། འཕགས་པ་མ་ཡིན་པས་ཐོབ་པ་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའི་ཐོབ་པ་ནི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་སློབ་པའི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པའི་ནི་སློབ་པའོ། །མི་སློབ་པའི་ལམ་གྱི་ས་ཐོབ་པའི་ ནི་མི་སློབ་པའོ།།མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་ཐོབ་པ་ནི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་མཐོང་བས་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པས་དེ་བསྟན་པར་བྱ་བ་སྟེ། སྤང་བྱ་མིན་པའི་རྣམ་གཉིས་འདོད། །སྤང་བར་བྱ་བ་ མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཏེ།དེ་དག་ལས་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དང་། འཕགས་པ་མ་ཡིན་པས་ཐོབ་པ་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའི་ཐོབ་པ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱའོ། །དེ་ཉིད་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པའི་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་ པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་སྟེ་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ།།དུས་གསུམ་པའི་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་སྤྱིར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་དམིགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ལུང་བསྟན་མིན་ཐོབ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ། །མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི་སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་ བ་ཁོ་ན་སྟེ།སྔར་སྐྱེ་བ་ཡང་མེད་ལ་དུས་ཕྱིས་སྐྱེ་བ་ཡང་མེད་དོ། །དེས་ན་དེ་དག་གི་ནི་འདས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་འདས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཅི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་དང་འདྲའམ་ཞེ་ན། མངོན་ཤེས་ སྤྲུལ་པ་མ་གཏོགས་པ།།ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་དང་མི་འདྲ་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གཉིས་དང་། སྤྲུལ་པའི་སེམས་མ་གཏོགས་པའོ། །དེ་དག་ནི་སྦྱོར་བའི་ཁྱད་པར་གྱིས་འགྲུབ་པས་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྔར་དང་ཕྱིས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཡང་ཡོད་དོ། །བཟོའི་ གནས་པ་ཁ་ཅིག་དང་།སྤྱོད་ལམ་པ་ཤིན་ཏུ་གོམས་པ་ཡང་འདོད་དོ།

如是，相应和不相应灭是一切种类中的假法，而非实法。毗婆沙师等说两者都是实法。为什么呢？他们说这是我们的宗义。
得有三种时，即过去、未来、现在。过去法的得有过去、未来和现在，同样未来法和现在法也各有三种。
善等的善等，善、不善、无记法的得依次是善、不善、无记。
属于彼等的自界，诸法属于何界，其得即属于自界。欲界、色界、无色界诸法的得依次是欲界、色界、无色界。
不属诸法有四种，无漏法的得略说有四种：三界系及无漏。其中非择灭是三界系。择灭是色界、无色界系，也是无漏。
道谛是无漏。这是略说的四种。有学法的得唯是有学。无学法的得唯是无学。非有学非无学法的得有差别，当说明：
非有学非无学三种，非有学非无学法即有漏法和无为法。彼等的得由有学等差别分三种：有漏法、非择灭和非圣者所得择灭的得是非有学非无学。由有学道所得的是有学。由无学道所得的是无学。
见所断和修所断法的得依次唯是见所断和修所断。非所断法的得有差别，当说明：
非所断有二种，非所断法是无漏法。其中非择灭和非圣者所得择灭的得是修所断。由圣道所得的和道谛是无漏，为非所断。
前说三世各有三种，其别说如下：无记得俱生。无覆无记法的得因力弱故唯是俱生，无前生亦无后生。因此彼等过去法的得唯是过去，乃至现在法的得唯是现在。
是否一切无覆无记法皆如是？除通及变化。非一切皆如是，除去无记的二通和变化心。彼等由加行差别成就，有力故有前生、后生及俱生。
有人主张某些工巧处和极熟练的威仪路亦是如此。

།ཅི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ནའི་ཐོབ་པ་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བསྒྲིབས་པའི་གཟུགས་ཀྱིའང་། གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཐོབ་པ་ཡང་ལྷན་ ཅིག་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་སྟེ།ཆེན་པོས་ཀྱང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མི་སློབ་པས་སྟོབས་ཆུང་བས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་ལྟར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པའི་བྱེ་བྲག་འདི་ཡིན་པ་ལྟར་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ལ་ཡང་བྱེ་བྲག་འགའ་ཞིག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཡོད་ དེ།འདོད་པ་ན། གཟུགས་ཀྱི་སྔར་ནི་སྐྱེ་བ་མེད། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྔར་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་། །ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་དང་། དུས་ཕྱིས་སྐྱེ་བ་ནི་ཡོད་དོ། །ཅི་མ་ཐོབ་པ་ཡང་ཐོབ་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་ཡོད་དམ། སྨྲས་པ་མེད་དོ། །འོ་ན་ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མ་ཐོབ་མ་བསྒྲིབས་ལུང་མ་བསྟན། །མ་ཐོབ་པ་ཐམས་ཅད་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ནི། འདས་མ་སྐྱེས་ཀྱི་དེ་རྣམ་གསུམ། །ད་ལྟར་བྱུང་བའི་མ་ཐོབ་པ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་མེད་དོ། །འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དག གི་ནི་དུས་གསུམ་པ་མ་ཡིན་ནོ།།འདོད་སོགས་གཏོགས་དང་དྲི་མེད་ཀྱིའང་། །རྣམ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། འདོད་པར་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ལ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པ་རྣམས་དང་། མ་གཏོགས་ པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ།།མ་ཐོབ་པ་ཟག་པ་མེད་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དེ། འདི་ལྟར། ལམ་མ་ཐོབ་པ་སོ་སོ་ཡི། །སྐྱེ་བོར་འདོད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ལས། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། འཕགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མ་རྙེད་པའོ་ཞེས་འདོན་ཏེ། གལ་ཏེ་མ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱ་ བ་མ་ཐོབ་པ་ཡིན་པས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་པར་མི་འོས་སོ།།འཕགས་པའི་ཆོས་གང་དག་གི་མ་རྙེད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། ཁྱད་པར་མེད་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་རྙེད་པ་མེད་པར་མ་རྙེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱང་ཉན་ ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།འོ་ན་ནི་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདོན་དགོས་སོ། །གདོན་མི་དགོས་ཏེ། ཚིག་གཅིག་པུ་དག་ཀྱང་ངེས་པར་འཛིན་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཆུ་འཐུང་བའོ། །རླུང་ཟ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ བཞིན་ནོ།།གཞན་དག་ན་རེ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་དེ་དག་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་འོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་དག་བཏང་བས་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ་། དེ་དག་གི་མ་རྙེད་པ་གཏན་དུ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་ནི་དེ་དག་ཀྱང་རིགས་གསུམ་ པ་ཡིན་ན་གང་དག་གི་མ་རྙེད་པ་ཡིན།ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་ཉེས་པ་དེ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ལན་ཡང་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་འབད་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་བས་མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ། །མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན། འཕགས་པའི་ཆོས་ རྣམས་མ་སྐྱེས་པའི་རྒྱུད་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའོ།།ཡང་མ་ཐོབ་པ་འདི་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཆོས་གང་གི་མ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། དེ་ཐོབ་དང་། ས་འཕོས་ནས་ནི་རྣམ་ཉམས་འགྱུར། །རེ་ཞིག་འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་མ་རྙེད་པ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ ཉིད་དེ།དེ་ནི་དེ་རྙེད་པ་དང་ས་འཕོས་པ་ལས་རྣམ་པར་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་དག་གི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །རྣམ་པར་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཐོབ་པ་དེ་མ་ཐོབ་པ་སྐྱེ་ཞིང་ཐོབ་པ་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །ཅི་མ་ཐོབ་པ་དང་ཐོབ་པ་དག་གི་ཡང་ཐོབ་པ་དང་། མ་ཐོབ་པ་ཡོད་དམ། སྨྲས་པ། གཉི་གའི་ཡང་གཉི་ག་ཡོད་དོ། །དེ་ལྟ་ན་ཐོབ་པ་རྣམས་ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ། ཕན་ཚུན་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ཆོས་བདག་ཉིད་གཏོགས་པ་གསུམ་སྐྱེ་སྟེ། ཆོས་དེ་དང་། དེའི་ཐོབ་པ་དང་། ཐོབ་པའི་ཐོབ་པའོ།

问：是否仅对未被遮蔽且无记的得是俱生的？答：对于被遮蔽的色法，色法的表业被遮蔽且无记的得也唯是俱生的，因为无学者以大力所成就的无表业，以小力也能成就。
如同无记法的得有这种差别一样，善法和不善法的得是否也有某些差别？答：有。在欲界中，色法的得不会先生。欲界所行的色法的得，在任何情况下都不会先生。但有俱生和后生。
问：非得是否也像得一样有种种差别？答：没有。那么是怎样的呢？非得是未被遮蔽且无记的。一切非得唯是未被遮蔽且无记的。从时间的差别来说，过去和未来的非得有三种。现在的非得是不存在的。过去和未来的非得不属于三世。
属于欲界等和无漏的也有三种，这样连接：属于欲界的诸法有欲界、色界和无色界所行，属于色界和无色界的诸法以及不属于三界的诸法也是如此。无漏法的非得是完全不存在的。如此：
未得圣道者被认为是凡夫。论中说：'什么是凡夫性？是未获得诸圣法。'如果说未获得就是非得，那么凡夫性就不应该是无漏的。
问：是哪些圣法的未获得？答：是一切圣法的未获得，因为经中未作区分而说。这是指完全未获得，若不如此，则佛陀也会因为不具足声闻和独觉种性而成为非圣者。
那么是否需要加上'唯'字？不需要，因为即使单独的词也能确定，如说'饮水'、'食风'一样。
其他人说：是苦法智忍及与之俱生的诸法的未获得。舍弃这些也不会导致成为非圣者，因为已永远断除了这些的未获得。那么，对于三种种性者来说，是哪些法的未获得？是一切法的未获得。这样的话不是会有同样的过失吗？答案也是一样的。这样的话就会成为徒劳无功，所以经部师们的观点是正确的。
经部师们的观点是什么？认为圣法未生起的相续就是凡夫性。
又问：这个非得如何损减？答：某法的某个非得，通过获得该法和转界而损减。比如，圣道的未获得就是凡夫性，这通过获得圣道和转界而损减，其他的也应当如此类推。所谓损减，是指那个非得生起非得而得消失。
问：非得和得是否也有得和非得？答：二者都有二者。这样不是会导致无穷过失吗？因为互相具足，所以不会导致无穷过失。法自身所属的三种生起：即该法、其得、得的得。

།དེ་ལ་ཐོབ་པ་སྐྱེས་པས་ཆོས་དེ་དང་། ཐོབ་པའི་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ལ། ཐོབ་པའི་ཐོབ་པ་སྐྱེས་པས་ཐོབ་པ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་ཐུག་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བྱས་ན་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་དགེ་བའང་རུང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡང་རུང ཆོས་བདག་ཉིད་གཏོགས་པར་གསུམ་གྱི་ཐོབ་པ་གསུམ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ།དེ་དག་གི་རྗེས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ཡང་གསུམ་ཡིན་པས་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །སྐད་ཅིག་མ་གསུམ་པ་ལ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ལ་སྐྱེས་པའི་རྫས་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དགུ་པོ་རྗེས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དང་བཅས་པས་ བཅོ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་ཐོབ་པ་རྣམས་གོང་ནས་གོང་དུ་སྤེལ་བའི་འགྲེས་ཀྱིས་བསྐྱེད་ན་སྲོག་ཆགས་གཅིག་ལ་ཡང་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་ལ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའི་དགེ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བར་བཅས་པ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའི་འཁོར་བར་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའ་ཡས་པ་དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོའི་རྒྱུད་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་རྫས་མཐའ་ཡས་པ་ཅན་དག་འབྱུང་ངོ་།།ཀྱེ་མ་འདི་ནི་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི་དགའ་སྟོན་ཆེན་པོ་ ཞིག་སྟེ།དེ་ཐོགས་པ་མེད་པས་འདི་ལྟར་གོ་སྐབས་རྙེད་ཀྱི། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་སྲོག་ཆགས་གཉིས་པའི་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་གོ་སྐབས་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཡང་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། སྐལ་མཉམ་སེམས་ཅན་འདྲ་བའོ། །སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་ ཅེས་བྱ་བའི་རྫས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདྲ་བ་ཡིན་ཏེ།བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་འདིའི་མིང་རིས་མཐུན་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ཡང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཐ་དད་པ་སྟེ། ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སེམས་ཅན་དུ་སྐལ་བ་མཉམ་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་སེམས་ ཅན་རེ་རེ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཐ་དད་པ་ནི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཉིད་ཁམས་དང་ས་དང་འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེ་གནས་དང་། རིགས་དང་། ཕོ་དང་། མོ་དང་། དགེ་བསྙེན་དང་། དགེ་སློང་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ་སོར་ངེས་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐལ་བ་མཉམ་ པ་ནི་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སོ།།གལ་ཏེ་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྫས་ཁྱད་པར་མེད་པ་ཞིག་མེད་ན་ཕན་ཚུན་ཁྱད་པར་ཐ་དད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བའི་བློ་འཇུག་པ་དང་། འདོགས་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་ པའི་བློ་དང་འདོགས་པ་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱོར་བར་བྱའོ།།འཆི་འཕོ་བར་ཡང་འགྱུར་ཞིང་སྐྱེ་བར་ཡང་འགྱུར་ལ། སེམས་ཅན་གྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་འདོར་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ཐོབ་པར་ཡང་མི་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་གང་ནས་འཆི་འཕོ་བ་དེ་ཉིད་དུ་ སྐྱེ་བ་ནའོ།།གཉིས་པ་ནི་ངེས་པ་ལ་འཇུག་པ་ན་སྟེ། དེ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་འདོར་ཞིང་། འཕགས་པའི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་འཐོབ་བོ། །གསུམ་པ་ནི་འགྲོ་བ་འཕོ་བ་ལས་སོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །གལ་ཏེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་རྫས་ཤིག་ཡོད་ན་གོ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ།མིའི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ལས་ནི་མི་ཉིད་གུད་ན་བརྟག་ཏུ་མེད་དོ། །འཇིག་རྟེན་གྱིས་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་མཐོང་བ་ཉིད་ལ། འདི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་མི་ཆོད་མོད་ཀྱི། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རིགས་ཐ་མི་དད་པ་ཡང་ཁོང་དུ་ཆུད་དོ། །དེ་ཡོད་དུ་ཆུག་ན་ཡང་དེ་ལས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱེད། གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱང་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འདོད་དེ། སཱ་ལུ་དང་། ནས་དང་། མོན་སྲན་སྡེའུ་དང་། མོན་སྲན་གྲེའུ་དང་། ཨ མྲ་དང་།ཤིང་པ་ན་ས་དང་། ལྕགས་དང་། གསེར་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རང་གི་རིགས་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ།

对此，由于获得生起，就会与那个法和获得的获得相应，由于获得的获得生起，就只会与获得相应，因此不是无穷尽。如此的话，在第二刹那，无论是善或烦恼，法自性所属的三种获得会生起，它们的后得也是三种，所以成为六种。
在第三刹那，第一和第二刹那所生的诸事物的九种获得连同后得，就成为十八种。如此，诸获得从上至上增长的次第生起时，即使是一个有情，在每一刹那中，过去未来的烦恼和随烦恼，以及生得善的刹那相应和俱生，包括无始无终轮回中所属的一切无边际都会生起，因此有情各自相续身的刹那中会出现无边际的事物。
啊！这是诸获得的大欢宴，由于它无碍，因此如此获得空间，若不如此，第二有情连虚空中都将没有空间。
复次，何谓同分？同分是有情相似。所谓同分之事，是诸有情的相似，论中称其名为同类。它又分为无差别和差别：无差别是指一切有情作为有情的同分，因为一切都各有一个有情的缘故。
差别是指那些有情自身依界、地、趣、生处、种姓、男、女、近事、比丘、有学、无学等差别而各别决定。法的同分是从蕴、处、界的方面而言。
若无一个无差别的所谓同分之事，则于相互差别的诸有情上不会无差别地生起有情的认知和假立，对蕴等的认知和假立也应当如是配合。
有死有生却不舍不得有情同分者有否？有四句：第一句是死此生此时。第二句是入决定位时，此时舍弃有情同分，获得圣者同分。第三句是趣的转变。第四句是除去这些情况。
若有所谓凡夫同分之事，则何需凡夫性，因为离开人同分之外无法观察人性。世间由于同分非色法故不可见，此虽然智慧也不能完全决定，但能了知诸有情种类无差别。即使承认它存在，从中又能做什么？
再者，为何不承认非有情同分？因为稻、大麦、豌豆、扁豆、芒果、波罗蜜、铁、金等与自类相似的缘故。

།སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཇི་ལྟར་བྱེ་བྲག་མེད་པར་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་འདོགས་པར་བྱེད། དེ་ལྟ་ན་ནི་བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱས་པ་ ཡིན་ཏེ།དེ་དག་གི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ནི་སྤྱི་ཞེས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཞིག་ཡོད་དེ། དེས་ན་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་རྣམས་ལ་ཡང་ཤེས་པ་མཚུངས་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གཅིག་ཡིན་ཡང་དུ་མ་ལ་འཇུག་པ་འདི་ནི་དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་ཡིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་གལ་ ཏེ་གསལ་བར་བྱས་ཀྱང་རུང་།གལ་ཏེ་གསལ་བར་མ་བྱས་ཀྱང་རུང་སྟེ། མདོ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་བརྒྱ་ལ་མི་རྣམས་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཉིད་དུ་འོང་ན་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་སྐད་གསུངས་མོད་ ཀྱི་རྫས་གཞན་ནོ་ཞེས་ནི་མ་གསུངས་སོ།།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། གང་དག་ལ་མི་ལ་སོགས་པར་འདོགས་པའི་འདུ་བྱེད་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་དེ་དག་ཁོ་ནར་ཟད་དེ། སཱ་ལུ་ལ་སོགས་པའི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་འདྲའོ། །དེ་སྐད་དུ་ནི་མི་བརྗོད་དོ། །ཡང་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་འདུ་ཤེས། །མེད་པར་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་རྣམས། །འགོག་པའོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་དག་གི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་འགོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྫས་ཡིན་ཏེ། གང་གིས་མ་འོངས པའི་དུས་ཀྱི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་ཀླུང་གི་ཆུ་འགོག་པ་བཞིན་དུ་འགོག་ཅིང་སྐྱེར་མི་སྟེར་བའོ།།དེ་ཡང་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན། །གང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཡིན་ནོ། །གང་དག་ན་འདུ་ཤེས་ མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འཁོད་པའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་གང་ཞེ་ན།དེ་འབྲས་ཆེའང་། གང་དག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ན་སེམས་ཅན་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཁ་ཅིག་འཁོད་པའི་ལྷ་དེ་དག་ནི་འབྲས་བུ་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་བཞིན་ནོ། །ཅི་དེ་དག་ ནམ་ཡང་འདུ་ཤེས་ཅན་དུ་མི་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན།སྐྱེ་བའི་དུས་དང་འཆི་འཕོས་པའི་དུས་ན་འགྱུར་ཏེ། མདོ་ལས། སེམས་ཅན་དེ་དག་དུས་རིང་མོ་ཞིག་ཏུ་འདུག་སྟེ། འདུ་ཤེས་སྐྱེས་ནས་གནས་དེ་ནས་འཆི་འཕོ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་དག་ཀྱང་ཡུན་རིང་པོར་གཉིད་ཀྱིས་ལོག་པ་ ལས་སངས་པ་བཞིན་དུ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་སྔོན་གྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འདུ་བྱེད་ཡོངས་སུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་དང་།སྔོན་མེད་པ་མ་བསགས་པའི་ཕྱིར་མདའ་འཕངས་པ་ཤུགས་ཟད་པ་དག་ས་ལ་ལྟུང་བ་བཞིན་དུ་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་ དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཡོད་དེ།དཔེར་ན་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྷར་སྐྱེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །ཡང་། སྙོམས་འཇུག་དག་ཅེས་གང་བཤད་པ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་དག་གང་ ཡིན་ཞེ་ན།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་འགོག་པ་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པར་བཤད་པ། དེ་བཞིན་འདུ་ཤེས་མེད་ སྙོམས་འཇུག་།འདུ་ཤེས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའམ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཅན་ཡིན་པས་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྟེ། དེ་ཡང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་འགོག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་དེ་ཙམ་ཞིག་མཐུན་པར་འདོན ཏོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ནི་བསམ་གཏན་ཐ་མར། བསམ་གཏན་ཐ་མ་ནི་བཞི་པ་སྟེ། དེ་ནི་དེར་གཏོགས་པ་ཡིན་གྱི་ས་གཞན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅེ་ན། འབྱུང་འདོད་པས། འདི་ལ་ངེས་པར་འབྱུང་བར་སེམས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཐར་པར་འདོད་ པས་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ།།འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །འདི་ནི་དགེ་བའོ།

那些同等福报而互相差别的人们，为何无差别地被称为同等福报？如果是这样的话，毗婆沙师们已经说明了这一点。他们的宗义是：有一个叫做'共相'的事物存在，因此对于不同形态的事物也会产生相同的认知。这就是他们的观点。虽然是一个，但能适用于多个，这就是他们的特点。
毗婆沙师们说：无论是否已经说明，由于经中所说，同等福报确实是存在的。世尊也说过：'如果百人与人们有如此同等福报而来。'虽然如此说，但并未说是另外的实体。那么是什么呢？仅仅是对于那些被称为人等的诸行如是而已，就像稻谷等的同等福报一样。但并不这样说。
再者，什么是无想？无想是指灭除无想者的心和心所。在无想天中出生者的心和心所的灭除，就是所谓的无想实体。它像堵住河水一样，阻碍并不让未来时的心和心所生起。
这也是唯一异熟。是什么的异熟呢？是无想定的异熟。那些无想有情所住的有情是什么呢？是广果天。在某处所住的无想有情，那些天人称为广果天，如殊胜禅那样。
他们是否永远不会有想呢？在出生时和死亡时会有想，如经中说：'那些有情长时安住后，生起想而从彼处死亡。'他们也像从长睡醒来一样，从那里死后，由于前世的定行已尽，又因未积累新的，如箭失去力道落地一样，会转生到欲界，而不会到其他处。
那些将要转生到那里的人，必定有感受欲界另一世的业，就像北俱卢洲人有转生天界的业一样。
又，所说的诸定是什么呢？是无想定和灭尽定。什么是无想定？如前所说心和心所的灭除是无想，同样，无想定是无想者的定或具无想性的定，也就是心和心所的灭除。'同样'这个词表示仅此相同。
此定在第四禅，第四禅是最后禅那，它属于彼处，不属于其他地。为什么要入此定呢？因为想出离。对此想要出离，因此为求解脱而入定。
无想是异熟，所以成立为无记。这个是善的。

།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་འགྲུབ་པའོ་།།དེ་དགེ་བ་ཡིན་ཡང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་ཉིད། སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་མཐོང་བའི་ཆོས་དང་ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མ་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་གིས་འདི་བསྐྱེད་ནས་ཡོངས་སུ་ ཉམས་པ་དེ་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡང་བསྐྱེད་ནས་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།ཞེས་གྲག་གོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ཐོབ་པ་ནི་ངེས་པ་ལ་མི་འཇུག་གོ། །དེ་ཡང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཁོ་ནའི་ཡིན་པར་འདོད་ཀྱི། འཕགས་པའི་མ་ཡིན། འཕགས་པ་ རྣམས་ནི་འདི་ལ་རྣམ་པར་ལྟུང་བའི་གནས་ལྟ་བུར་གཟིགས་པས་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་མི་འཇུག་གི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་ཅན་དག་ནི་དེ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ།།ཡང་ཅི་འཕགས་པ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཐོབ་ནས་བསམ་གཏན་བཞིན་དུ་འདི་འདས་པ་དང་མ་ འོངས་པ་དག་ཀྱང་འཐོབ་བམ་ཞེ་ན།རེ་ཞིག་གཞན་དག་གིས་ཀྱང་མི་འཐོབ་བོ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ནི་འདྲིས་པ་ཡིན་ཡང་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་ཆེན་པོས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་མེད་པ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དུས་གཅིག་འཐོབ་དུས་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་ བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ།སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ད་ལྟར་གྱི་དུས་པ་ཁོ་ན་འཐོབ་བོ། །སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་ནི་ཇི་སྲིད་མི་གཏོང་བ་དེ་སྲིད་དུ་ཐོབ་པ་འདས་པ་དང་ཡང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །སེམས་མེད་པ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པ་ནི་མི་འཐོབ་བོ། །ད་ནི་ འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཇི་ལྟ་བུར། འགོག་པ་ཞེས་པའང་དེ་བཞིན་ཉིད། །དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་རྣམ་པ་གང་ཞིག་གཟུང་ཞེ་ན། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་འགོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་གཟུང་ངོ་། ། འདིའི་ཁྱད་པར་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདི་གནས་དོན་དུ། ཞི་བར་གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་འདི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གི་།དེ་ལ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བས་སོ། །ཡང་དེ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ཡིན་གྱི འདི་ནི།སྲིད་རྩེ་སྐྱེས། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་དགེ་བའོ། །དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བ་ཡིན་ཡང་། གཉིས་སུ་མྱོང་འགྱུར་དང་མ་ངེས། །སྐྱེ་ ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་།ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ་། དུས་གཉིས་སུ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་མ་ངེས་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་འདིར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བྱེད་ན་ནམ་ཡང་རྣམ་པར་མི་སྨིན་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཕུང་པོ་བཞི་ཡིན་ནོ།།དེ་ཡང་གཅིག་ཏུ་འཕགས་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྐྱེད་མི་ནུས་ཏེ། ཆད་པས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཡང་ཕྱིར་རོ། །མཐོང་བའི་ཆོས་ ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དེ་ལ་མོས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འཕགས་པའི་ཡང་འདི་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྦྱོར་བས་འཐོབ། འདི་ནི་སྦྱོར་བས་འཐོབ་པར་བྱ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པས། འདས་པ་ཡང་མི་འཐོབ་ལ་མ་འོངས་པ་ཡང་མི་འཐོབ་སྟེ། དེ་ནི་ སེམས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཅི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡང་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ།

无想等至唯是善性。其异熟果是在无想有情中成就五蕴。虽是善性，唯是生受，即唯是生后所感受，而非现法受、余生受，亦非不定。若有人生起此定后退失，必定再生起后生于无想有情中，如是传说。正因如此，得此定者不入决定。此定唯是凡夫所有，非圣者所有。圣者视此如堕落处，故不入无想等至，唯有决定出离想者方入此定。
复次，圣者得第四禅后，是否如禅那一样能得过去未来等至？且说其他人亦不能得。何以故？因为此定虽是熟习所成，但需以大加行成办，且是无心法故。一时得即一时，此是语义。如别解脱戒，唯得现在。第二刹那以后，乃至未舍之间，亦具过去得。因是无心法故，不得未来。
今何为灭尽等至？如无想等至，灭尽亦复如是。'如是'之言当取何义？当取灭除心心所法之义。此中差别是：为求安住寂静，以此为目的，由作意引发寂静想而入此定；彼则由作意引发出离想。又彼是第四禅地摄，此则唯是有顶地摄，即无想无想处地摄。
此是善性。唯是善性，非染污亦非无记。虽是善性，二受及不定。即生受及余生受，是二时受，亦是异熟不定，若于此般涅槃则决定不感异熟。其异熟果是有顶四蕴。此定唯圣者与凡夫不能生起灭尽定，因怖断灭故，且须以圣道力所生故。现法般涅槃者是由于胜解此定故。
圣者亦非由离欲得此定。云何得耶？由加行得。此唯由加行所得，故不得过去亦不得未来，因彼由心力所得故。世尊亦是由加行所得耶？答：不是。

།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཐུབ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱིས་ཐོབ་བྱ། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་འདི་ཟད་པ་མཁྱེན་པ་དང་དུས་མཉམ་དུ་བརྙེས་སོ་། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ། དེ་དག་གི་ཡོན་ཏན་འབྱོར་པ་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བ་ཐམས་ཅད་ནི་བཞེད་པ་ཙམ་ལ་རག་ལུས་པ་ཡིན་པས་དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་གི་ཐམས་ཅད་ནི། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་བརྙེས་པ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས ཀྱིས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མ་བསྐྱེད་ན་ཟད་པ་མཁྱེན་པའི་དུས་སུ་གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་ཇི་ལྟར་འགྲུབ་ཅེ་ན།འགྲུབ་སྟེ། བསྐྱེད་ཟིན་པ་བཞིན་དུ་དེ་ལ་མངའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ནུབ་ཕྱོགས་པ་དག་ན་རེ་དེ་ནི་དང་པོ་ཁོ་ནར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ ན་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཡང་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འདོད་ཅེ་ན། དེ་ལྟར་ན་གནས་བརྟན་ཉེ་བསྲུངས་ཀྱི་ལུགས་ཀྱི་ཚིག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བསྐྱེད་ནས་ཟད་པ་མཁྱེན་པ་སྐྱེད་པར་མཛད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བ་འདི་ཚད་མར་ བྱས་པ་ཡིན་ནོ།།དང་པོར་མ་ཡིན། ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ་དེ་ལྟར་བསྐྱེད་དུ་མི་རུང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐད་ཅིག་མ། སུམ་ཅུ་རྩ་བཞིས་འཐོབ་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞིས་བྱང་ཆུབ་རྗེས་སུ་འཐོབ་པ་སྟེ། བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ ན་བཅུ་དྲུག་དང་།སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ན་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་དགུ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ན་བར་ཆད་མེད་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་དགུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་བཅོ་བརྒྱད་དེ། དེ་དག་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞིར་འགྱུར་རོ། །ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དེ་ངེས་པ་ལ་ འཇུག་པའི་ཕྱིར་ས་འོག་མ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ཡང་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་བར་སྐབས་འདིར་མི་འདྲ་བའི་སེམས་མི་སྲིད་པས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མི་རུང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། ཞེས་གྲག་གོ། །གལ་ཏེ་བར་སྐབས་སུ་མི་འདྲ་བའི་སེམས་མངོན་དུ་བྱས་ན་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། བསམ་པ་ལྡང་བ་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་བསམ་པ་མི་ལྡང་བ་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཉི་འོག་པ་རྣམས་ན་རེ་བསམ་པ་མི་ལྡང་བ་ཅན་ཡིན་པ་བདེན་མོད་ཀྱི། ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཟག་པ་ཟད་པ་མ་ཐོབ་ཀྱི་བར་དུ་རེ་ཞིག་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་མི གཞིག་གོ་སྙམ་པའི་བསམ་པ་འདི་མི་ལྡང་བའི་ཕྱིར་ཏེ།སྟན་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་དོན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སྔ་མ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ནི་བརྗོད་དོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། གཉི་ག་འདོད་དང་གཟུགས་ རྟེན་ཅན།།འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་གཉི་ག་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེད་དོ། །གང་དག་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་མི་འདོད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ཆོས་མངོན་པའི་གཞུང་གཟུགས་ ཀྱི་སྲིད་པ་ཡིན་ལ།སྲིད་པ་དེ་རྣམས་དང་འདྲིད་པ་ཅན་སྔ་མ་ཡིན་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་ལྷ་འདུ་ཤེས་ཅན་སེམས་མི་འདྲ་བ་ལ་གནས་པ་རྣམས་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་ སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་དང་།ལྷ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྲིད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་འདི་དང་འགལ་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་གཉི་ག་ཡང་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་པ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཡང་ཁྱད་པར་ནི་འདི་ཡོད་དོ། ། འགོག་པ་དང་པོར་མིའི་ནང་ དུ།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་མི་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེད་དོ། །ཕྱིས་ནི་སྔར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དག་གིས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་ཡང་སྐྱེད་དོ། །ཅི་འདི་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཡོད་དོ།

那么是怎样的呢？以能仁菩提所应得。诸佛世尊于证得漏尽智的同时获得此。诸佛并无所谓由加行而生之事，他们一切功德圆满现前皆依意愿而成，因此他们的一切皆是由离贪而获得。
现在，若世尊未生起灭尽定，于漏尽智时如何成就二分解脱？答：可以成就，因为已经生起，故于彼得自在。西方诸师说：'彼于最初菩萨学地时即生起。'
为何不承许此说？因为以上座近护的传承之语为量：'如来生起灭尽定后生起漏尽智'。
非为最初，迦湿弥罗诸师说不应如此生起。为何？因三十四刹那而得故。菩萨以三十四心刹那而随得菩提：于现观谛理时十六，及于有顶离贪时断九种烦恼时，有九无间道及九解脱道，故为十八，合计为三十四。
为入无所有处离贪决定故，不必再断下地烦恼。因此于此中间不可能有异心，故不应有灭尽定。如是传说。
若于中间现起异心将如何？答：将成为退失意乐者，而诸菩萨是不退失意乐者。
南方诸师说：'虽然是不退失意乐者，但非于无漏道。那又如何？乃至未得漏尽之间，暂时不解跏趺坐之意乐不退失，因为于一座即圆满一切义故。'前说才是正确的。
此二等至虽非行相差别，然二者皆依欲界及色界。无想定与灭尽定二者皆于欲界、色界生起。对于那些不承许无想定于色界生起者而言，则与阿毗达磨论典相违：'是色有，此等有及有者前者，有否？答：有，即色界天中具想有情住于异心者，及入无想定、灭尽定者，以及获得无想天无想者的有。'因此此二者皆依于欲界及色界。
其中差别是：灭尽定最初于人中生起。其后，曾经退失者于色界中亦可生起。问：此是否也有退失？答：有。

།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འཆར་བྱེད་ཀྱི་མདོ་ལས་ ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འདི་ན་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་ཡིན།ཏིང་ངེ་འཛིན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་ཡིན། ཤེས་རབ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་ལྡང་བའི་གནས་དེ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་དག་པ་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།།དེ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ཁོ་ན་ལ་དང་པོ་ཉིད་དུ་ཀུན་ཤེས་པ་ཐོབ་པར་ཡང་མི་བྱེད་ཅིང་འཆི་བའི་དུས་ཀྱི་ཚེ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་ལུས་ཞིག་ནས་ཀྱང་ཁམ་གྱི་ཟས་ཟ་བའི་ལྷ་ལས་འདས་ཏེ། ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་ལྷའི་ལུས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་དེར་ སྐྱེས་ནས་ཡང་དང་ཡང་དུ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་ལྡང་བའི་གནས་དེ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་འགལ་ལོ།།དེར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་ཅན་གྱི་ལྷ་ནི་གཟུགས་ན་ སྤྱོད་པ་ཡིན་པར་གསུངས་ལ།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་པ་ཡིན་ན་དེ་ཇི་ལྟར་དེ་ཐོབ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཉམས་པ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། སྡེ་པ་གཞན་དག་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ཡང་ཡིན་པར་འདོད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ འདི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་བཞིན་དུ་ཡང་འགྲུབ་པ་འདྲ་མོད་ཀྱི།འདི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མི་འགྲུབ་བོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མདོ་ལས་མཐར་གྱིས་གནས་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དགུ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ངེས་པ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་ཐོད་རྒལ་ དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དག་ཡིན་ཞེ་ན།འདི་ནི་རྩོམ་པ་དང་པོ་པ་ལས་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། དགའ་མགུའི་དབང་ཐོབ་པ་དག་ཡིན་ན་ནི་རྣམ་པར་རྒལ་ཏེ་ཡང་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ། །དེ་ལྟར་ན་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་གཉིས་ནི་ས་ལས་ཀྱང་ཁྱད་པར་ཡོད་དེ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་ སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྦྱོར་བ་ལས་ཀྱང་ངེས་པར་འབྱུང་བ་དང་གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུད་ལས་ཀྱང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་འཕགས་པའི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་ལས་ཀྱང་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་དང་ སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ལས་ཀྱང་མྱོང་བར་འགྱུར་བར་ངེས་པ་དང་གཉི་ག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དང་པོ་སྐྱེད་པ་ལས་ཀྱང་ཁམས་གཉིས་དང་མིའི་ནང་དུ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་དག་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འགོག་པའི་ རང་བཞིན་ཡིན་ན་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་།འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དེ་དག་དང་མི་མཐུན་པས་དེ་དག་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཤེས་མོད་ཀྱི་གཞན་གྱི་སེམས་ ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།།ད་ནི་ཇི་ལྟར་འགགས་ནས་ཡུན་རིང་དུ་ལོན་པའི་སེམས་ལས་ཡང་སེམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་འདས་པ་ཡང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དུ་འདོད་དེ་། སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གཞན་དག་ན་རེ་ནི་རེ་ཞིག་གཟུགས་ མེད་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་འགགས་ནས་རིང་དུ་ལོན་ན་ཡང་གཟུགས་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་ཞེ་ན།དེ་ནི་སེམས་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེའི་གཟུགས་ལས་ནི་མ་ཡིན་། དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཀྱང་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་འདི་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེའི་སེམས་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ ལྟ་སྟེ།སེམས་དང་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་གཉིས་ནི་ཕན་ཚུན་ས་བོན་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བཙུན་པ་དབྱིག་བཤེས་ཀྱིས་ནི་ཡོངས་སུ་དྲིས་པ་ལས། འདི་ནི་གང་གི་ལྟར་ན་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སེམས་མེད་པ་པ་ཡིན་པ་དེ་ལ་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་གྱི་ཁོ་བོ་ནི་ འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སེམས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

如果不是这样的话，就与《出现经》中所说相违：'具寿们，此处有比丘具足戒律，具足禅定，具足智慧，他如实了知能够一再进入并出定于灭受想定。他不仅在现世最初获得遍知，也不是在临终时，而是在身坏之后超越段食天，转生为任意一种意生天身。他生于彼处后，也如实了知能够一再进入并出定于灭受想定。'
在此佛陀也说意生身天是色界天，而此等持是有顶天所摄，那么他如何能不失此证得而生于色界？
其他部派认为灭尽定也是第四禅所摄，按照他们的观点，虽然这似乎可以成立不失证得，但'这也是第四禅所摄'这一点是不能成立的。为什么呢？因为经中说有九次第等至。
如果这是确定的，那么如何能有超越等至呢？这只是对初学者而言是确定的，若已获得自在，则也可以超越而入定。如是，这两种等至在地上也有差别，因为是第四禅地和有顶地所摄。
在加行上也有差别，因为以出离想和安住想为先导的作意而修。在相续上也有差别，因为生于凡夫和圣者相续中。在果报上也有差别，因为是无想天和有顶天的果报。
在受用上也有差别，因为有决定受用和二者皆有。在最初生起上也有差别，因为在二界和人间生起。
又为什么这些是灭心心所的自性，却称为无想等至和灭受想等至呢？因为与彼等相违而修习入定，就像虽然也知道受等，却称为他心智一样。
现在，如何能从已灭很久的心再生起心呢？毗婆沙师认为过去也是存在的，所以可以作为等无间缘。
其他古代论师则说：且说生于无色界者的色法虽已灭去很久，如何能再生色法呢？那是唯从心生，而非从色生。同样，心也唯从具根身生，而非从心生。也就是说，心与具根身二者互为种子。
尊者毗友则在《遍问》中说：'这只对主张灭尽定是无心的观点才构成过失，我主张灭尽定是有心的。'

།བཙུན་པ་དབྱངས་སྒྲོགས་ན་རེ་དེ་ནི་མི་འཐད་དེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ན་གསུམ་འདུས་པ་ལས་རེག་པ། རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དང་སེམས་པ་ཞེས་ གསུངས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འདི་ལ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་དག་ཀྱང་འགག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ་ཞེས་གསུངས་མོད་ཀྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཚོར་བ་ཡོད་བཞིན་དུ་སྲེད་པ་མི་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ་རེག་པ་ཡོད་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན། ཁྱད་པར་ དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།མ་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྲེད་པ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི། ཚོར་བ་སྐྱེས་པ་ལ་རེག་པ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་མ་བྱས་པས་འདི་ནི་མི་འདྲའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་ འཇུག་པ་ནི་སེམས་མེད་པ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཇི་ལྟར་ན་སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཉིད་ཡིན་ཞེ་ན། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ཀྱིས་དེ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་འཐོབ་པར་འགྱུར་བས་ན་སྙོམས་པར་ འཇུག་པ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ཅི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་དག་རྫས་སུ་ཡོད་དམ་འོན་ཏེ་བཏགས་པར་ཡོད་ཅེ་ན། སེམས་སྐྱེ་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྫས་སུ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མ་ཡིན་ཏེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ཁོ་ན་དེ་ལ་བགེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྙོམས་ པར་འཇུག་པའི་སེམས་ཁོ་ན་དེ་དང་འགལ་བའི་རྟེན་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་གང་གིས་ན་དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་སེམས་མི་འཇུག་པ་ཙམ་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་དང་འགལ་བར་སྐྱེ་སྟེ།དེ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་གདགས་སོ། །མི་འཇུག་པ་ཙམ་སྟེ་ཡང་སྔོན་མ་བྱུང་བ་དང་ཕྱིས་ ལངས་པ་ལ་མེད་པ་ཡིན་པས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་ནི་འདུས་བྱས་སུ་བཏགས་སོ།།ཡང་ན་རྟེན་ཉིད་དེ་ལྟར་མཉམ་པར་བསྒྲུབས་པས་ན་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། འདིས་དེས་སེམས་ཁོ་ན་སེམས་འཇུག་པ་ དང་འགལ་བ་ཐོབ་སྟེ།མི་འཇུག་པ་ཙམ་དེ་ཡང་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པར་གདགས་སོ། །དེ་སྐད་དུ་ནི་མི་བརྗོད་དོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྲོག་གང་ཞེ་ན། སྲོག་ནི་ཚེ་ཡིན། ཆོས་མངོན་པ་ལས་འདི་སྐད་དུ། སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཁམས་ གསུམ་པའི་ཚེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཚེ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་དེ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མི་ཤེས་པས། དྲོད་དང་ནི། རྣམ་ཤེས་རྟེན་གང་ཡིན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ། ཚེ་དང་དྲོད་དང་རྣམ་ཤེས་འདིས། །གང་ཚེ་ལུས་ནི་འདོར་བྱེད་ཅིང་། །བོར་ནས་དེ་ཚེ་འདུག་པ་ ནི།།སེམས་མེད་ཇི་ལྟར་ཤིང་བཞིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དྲོད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་གནས་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚེ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་ཚེ་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དྲོད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དག་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ཏེ་ འཇུག་པའི་ཕྱིར།དེ་དག་ལས་གང་གི་དབང་གིས་ན་གཞན་དག་ལྡོག་པར་འགྱུར་བ་གང་ཞིག་སྔར་ལྡོག་པར་འགྱུར་ཏེ། རྟག་ཏུ་ལྡོག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ནི་ཚེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ལས་ཡིན་ཏེ། ལས་ཀྱིས་ཇི་སྲིད་དུ་འཕངས་པ་དེ་སྲིད་དུ་རྗེས་སུ་འཇུག་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན།དྲོད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་གི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ཡང་ལས་ཁོ་ན་ཡིན་པར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འདོད་དོ་། །མ་ཤི་བའི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་དུ་འོང་ངོ་། །འོ་ན་ནི་དྲོད་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ལས་ཡིན་པར་འགྱུར་ལ། དྲོད་ཀྱང་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་ན་ནི་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་དྲོད་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྟེན་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་རྟེན་ནི་ལས་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །གང་ལ་ལར་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དྲོད་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །ལ་ ལར་ནི་ལས་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདོད་དགུ་མི་འཐོབ་པ་ཉིད་དེ་བཤད་ཀྱང་ཟིན་ཏོ།

比丘妙音说道这是不合理的。佛陀说过：'若有识，则由三和合而有触，以触为缘而有受、想、思。'因此在这里想和受也不会灭。虽然说'以受为缘而有爱'，但是阿罗汉虽有受却不生爱，同样地，虽有触却不生受等。
若说由于特别说明所以不是这样的，因为经中说'由无明触所生之受为缘而生爱'，而对于受生时的触并未特别说明，所以这是不同的。因此，毗婆沙师们说灭尽定是无心的。
如何是无心定呢？是由于成就大种平等性的缘故，或者由于以入定之心入定并获得，所以称为定。
又问：这些定是实有还是假立？他们说由于能障碍心生起，所以是实有。这是不对的，因为只是入定之心障碍彼心。只是入定之心生起与彼相违之所依，由此使得在其他时间内心不生起，除此之外与其他心相违而生，于此假立为定。
仅仅是不生起，而且在之前未生起和之后出定时也是无，所以这个定是假立为有为法。或者由于所依如是平等成就，所以称为定。
无想也应当如是理解，由此彼唯心与心生起相违而获得，仅仅不生起也假立为无想。不作如是说。诸定已说完毕。
什么是命？命即是寿。阿毗达磨中说：'什么是命根？即是三界的寿。'
由于不知所谓寿是什么法，所以是暖和识的所依。世尊说：'命、暖及与识，舍身时离去，所舍卧在地，无心如木片。'因此，作为暖和识之所依的法的住因，即是寿。
现在，什么是寿的所依？就是暖和识。如此则由于互相观待而转，因此由它们中哪一个的力量使其他退失，何者先退失？应成永不退失。
若说是寿的所依是业，因为随顺业所引发的时限而转。为什么不承认暖和识的所依也只是业？未死之前一切识都将成熟。
那么暖的所依将是业，暖也将成为识的所依。如此则在无色界中因为无暖，识将无所依。彼处的所依将是业。
在某些情况下识的所依只是暖，在某些情况下只是业，这样就得不到随意，这也已经说过了。

།ཇི་སྐད་དུ་བཤད་ཅེ་ན། མ་ཤི་བའི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་དུ་འོང་ངོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་གཉིས་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པ་ཚེ་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ། །མེད་དོ་ཞེས་ནི་ མི་སྨྲ་མོད་ཀྱི་རྫས་གཞན་ནི་མེད་དོ།།འོ་ན་དེ་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་པའི་ལས་ཀྱིས་རིས་མཐུན་པ་གནས་པའི་དུས་ཀྱིས་འཕེན་པ་ཡིན་ཏེ། དུས་འདི་སྲིད་ཅིག་ཏུ་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་ཇི་སྲིད་དུ་ལས་ཀྱི་རིས་མཐུན་པ་འཕངས་པ་དེ་སྲིད་དུ་དེ་གནས་པ་དེ་ལ་ཚེ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འབྲུ་རྣམས་ཀྱི་སྨིན་པའི་དུས་ཀྱིས་འཕེན་པ་ལྟ་བུ་དང་། མདའ་འཕངས་པ་དག་གི་གནས་པའི་དུས་ཀྱིས་འཕེན་པ་བཞིན་ནོ། །གང་ཞིག་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་འགའ་མདའ་ལ་སྐྱེ་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་ན་མ་ལྟུང་གི་བར་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེའི་དེ་ནི གཅིག་པུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།གེགས་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་གཞན་དག་ཏུ་མགྱོགས་པ་དང་ཆེས་དང་ཤིན་ཏུ་ཆེས་མགྱོགས་པར་ཕྱིན་པའི་དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་མི་འཐད་ལ་ལྟུང་བ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །གལ་ཏེ་རླུང་གིས་དེ་ལ་གེགས་བྱེད་དོ་ཞེ་ན། རླུང་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་ དྲུང་དུ་ལྟུང་བའམ་ཡང་ན་གཞར་ཡང་མི་ལྟུང་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།འདི་སྐད་དུ་ཚེ་རྫས་གཞན་ཁོ་ན་ཞིག་ཡོད་དོ་ཞེས་ནི་བརྗོད་དོ། །ཡང་ཅི་ཚེ་ཟད་པ་ཁོ་ནས་འཆི་བར་འགྱུར་རམ། འོན་ཏེ་གཞན་དུ་ཡང་ཡིན་ཞེ་ན། བཏགས་པ་ལས། ཚེ་ཟད་པར་འཆི་བར་འགྱུར་ལ་བསོད་ ནམས་ཟད་པས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་མུ་བཞི་གསུངས་ཏེ།མུ་དང་པོ་ནི་ཚེ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཅན་གྱི་ལས་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པ་ལས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཅན་གྱི་ལས་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པ་ལས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་གཉི་གའོ། །བཞི་པ་ནི་ཡ་ང་བ་ཡོངས་སུ་ མ་སྤངས་སོ།།ཚེ་བཏང་བ་ལས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཚེ་ཟད་ན་བསོད་ནམས་ཟད་པ་འཆི་བར་བྱ་བ་ལ་ནུས་པ་མེད་དོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་གཉི་ག་ཟད་ན་གཉི་ག་ཟད་པ་ལས་འཆི་བར་བཤད་དོ། །ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ལས། ཚེ་རྒྱུད་ལ་རག་ལུས་ཏེ་འཇུག་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའམ། ལན་ཅིག་ སྐྱེས་ནས་གནས་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ།སྨྲས་པ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་མ་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་རྒྱུད་ལ་རག་ལུས་ཏེ། འཇུག་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །སྙོམས་པར་ཞུགས་ པ་རྣམས་དང་།གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ནི་ལན་ཅིག་སྐྱེས་ནས་གནས་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་བཤད་པ་འདིའི་དོན་གང་ཡིན་ཞེ་ན། གང་ལ་ལུས་ལ་གནས་པས་གནོད་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་རྒྱུད་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་དང་པོ་ཡིན་ནོ། །གང་ གི་ལུས་ལ་གནོད་པ་ཉིད་མེད་པ་དེ་ནི་ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པ་བཞིན་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ།།ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ་གློ་བུར་དང་བཅས་པ་ནི་དང་པོ་ཡིན་ནོ། །གློ་བུར་མེད་པ་ནི་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དུས་མ་ཡིན་པར་འཆི་བ་ནི་ཡོད་དོ། །མདོ་ལས་ལུས་ཐོབ་པ་ནི་བཞི་སྟེ། ལུས་ཐོབ་པ་གང་ལ་བདག་ཉིད་འཆི་བར་འགྱུར་གྱི་གཞན་གྱིས་གསོད་པས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་མུ་བཞིར་གསུངས་པ། འདོད་པའི་ཁམས་ན་ལྷ་རྩེད་མོས་མྱོས་པ་རྣམས་དང་། ཡིད་རབ་ཏུ་འཁྲུགས་པ་རྣམས་ནི་བདག་ཉིད་འཆི་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་རྣམས་ནི་རབ་ཏུ དགའ་བ་དང་ཡིད་རབ་ཏུ་འཁྲུགས་པ་དག་གི་གནས་དེ་ནས་འཆི་འཕོ་བར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ཡིན་པར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། བདག་ཉིད་འགྲོངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངལ་དང་སྒོ་ང་ན་འདུག་པ་རྣམས་ནི་གཞན་གྱིས་གསོད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ བ་ཡིན་ནོ།།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་གཞན་དག་ཕལ་ཆེར་ནི་གཉི་ག་ཡིན་ནོ།

如何说呢？说到死亡之前，一切识都将成熟。因此，作为这两者之缘的寿命是确实存在的。虽然不说没有，但并无其他实体。
那么它是什么呢？是由三界业力所投射的同分住时，即'应住如此时间'，业力投射同分多久，便住多久，这称为寿命。如同谷物成熟时节的投射，又如射出的箭之住时的投射。
有人认为箭上产生某种称为行的特殊功能，由此力量使其在未落地前能够运行，因为那是单一的缘故，又因为无有障碍，所以不应该在其他处所有快慢极快的时间差别，也不应该坠落。若说风对其造成障碍，因为风无差别，应成近处坠落或者永不坠落。
这里说寿命确实是另一种实体存在。又问：是仅由寿尽而死，还是也有其他原因？《施设论》中说有四句：有由寿尽而死非福尽，有由福尽而死非寿尽，有由二者俱尽而死，有非二者俱尽而死。
第一句是由寿命异熟业力穷尽而死。第二句是由受用异熟业力穷尽而死。第三句是二者俱尽。第四句是未断恐怖。
也应从舍寿来说。若寿尽，则福尽于死无能为力。因此说若二者俱尽则由二者俱尽而死。
从《智慧入门论》中：寿命是相续所依而转，还是一次生起而住？答：欲界众生未入无想定和灭尽定者，是相续所依而转。已入定者以及色界、无色界众生，是一次生起而住。
此说何义？对于身体住时会受损害者，因依赖相续故为前者。对于身体无有损害者，因如生起时而住故为后者。迦湿弥罗诸师说：有暂时性者是前者，无暂时性者是后者。因此，非时死是存在的。
经中说得身有四种：有得身者唯自死而非他杀等四句。欲界中耽著游戏的天众及意极扰乱者唯自死，因为他们由极喜和意极扰乱而从彼处命终，而非其他。诸佛也应说是如此，因为自行涅槃故。
住胎卵中者唯为他杀。其余欲界众生大多数是二者皆有。

།སྲིད་པ་བར་མ་པ་ཐམས་ཅད་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཁ་ཅིག་འདི་ལྟ་སྟེ་དམྱལ་བ་པ་རྣམས་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་རྣམས་དང་། མཐོང་ བའི་ལམ་དང་།བྱམས་པ་དང་འགོག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་དང་། རྒྱལ་པོའི་དྲང་སྲོང་དང་། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་ཉ་དང་། རྒྱལ་བས་བསྟན་པ་དང་། ཆོས་ལེན་པ་དང་། མཆོག་ཅན་དང་། གང་ ལ་ལེན་པ་དང་།ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་གྲགས་པ་གཞོན་ནུ་དང་། འཚོ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་། སྲིད་པ་ཐ་མ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡུམ་དེ་ལྷུམས་ན་གནས་པ་དང་། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དང་། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་མ་དེ་མངལ་ན་གནས་ པ་གཉི་ག་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་ལས། བཙུན་པ་གང་དག་བདག་ཉིད་འགུམ་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ་གཞན་གྱིས་གསོད་པ་ཡང་མ་ལགས་པའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་གང་ལགས། ཤཱ་རིའི་བུ་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཤེ་ ན།བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་གཞན་དག་ནི་བདག་ཉིད་འཆི་བ་ནི་རང་གི་ས་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡིན་ལ། གཞན་གྱིས་གསོད་པ་ནི་ས་གོང་མའི་ཉེར་བསྡོགས་ཡིན་གྱི། དེ་ན་ནི་གཉི་ག་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་དེ་ན་ཡང་གཞན་གྱི་ས་པའི་འཕགས་པའི་ ལམ་གཞན་གྱིས་གསོད་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།འོ་ན་ནི་མཐར་སྨོས་པས་དེ་ལ་སོགས་པ་གོའོ། །ལ་ལར་ནི་མཐའ་ཡང་དང་པོས་གོ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ཚངས་རིས་ཀྱི་ལྷ་དག་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ནི་བདེ་བ་སྐྱེ་བ་དང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །ལ་ལར་ནི་དང་པོ་ཡང་ མཐས་གོ་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། འོད་གསལ་བའི་ལྷ་རྣམས་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ནི་བདེ་བ་སྐྱེ་བ་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །འདིར་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདི་དཔེར་ན་བརྗོད་པ་ཡིན་པས་འདི་ལས་ལྷག་མ་གོ་བར་ཡང་རིགས་ཏེ་། དཔེའི་ཆོས་ནི་གང་གཅིག་ཡིན་ཡང་དེ་དང་ འདྲ་བ་ཡང་སྟོན་པར་བྱེད་པ་འདི་ཡིན་ནོ།།འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དེ་ཡང་འདི་ན་མེད་པས་འདི་ནི་ཉེ་བར་སྦྱར་དུ་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདི་དཔེར་བརྗོད་པ་ཡིན་ན་ནི་སེམས་ཅན་ལུས་ཐ་དད་ཅིང་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་མི་རྣམས་དང་ལྷ་ཁ་ ཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་དོན་ཁོ་ནར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཧ་ཅང་ཐལ་བས་ཆོག་གོ། །སྲོག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མཚན་ཉིད་དག་ནི་སྐྱེ་བ་དང་། །རྒ་དང་གནས་དང་མི་རྟག་ཉིད། །བཞི་པོ་འདི་རྣམས་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དག་ ཡིན་ཏེ།གང་ལ་འདི་དག་ཡོད་པའི་ཆོས་དེ་ནི་འདུས་བྱས་སུ་མངོན་ནོ། །བཟློག་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་སོ། །དེ་ལ་སྐྱེ་བས་ནི་ཆོས་དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་། །གནས་པས་ནི་གནས་པར་བྱེད་དོ། །རྒ་བས་ནི་རྙིངས་པར་བྱེད་དོ། །མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་འཇིག་པར་བྱེད་དོ། །མདོ་ལས་གསུམ་པོ་འདི་ དག་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནམ།དེར་བཞི་པ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་པར་འགྱུར་རོ། །དེར་གང་ཞིག་མ་གསུངས། སྨྲས་པ། གནས་པའོ། །འོ་ན་ནི་གནས་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་རྒ་བའི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སྐྱེ་བའི་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་འཇིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །མདོ་ལས་ནི་ཡིད་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་གང་དག་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་དུས་འཕོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་དེ་དག་ཉིད་མཚན་ཉིད་དུ་གསུངས་ཏེ། སྐྱེ་བས་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་མ་འོངས་པའི་དུས ནས་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་སུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།།རྒ་བ་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་དག་གིས་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནས་འདས་པར་ཏེ། ཉམ་ཆུང་ངུར་བྱས་ཏེ་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་ཐིབས་པོར་ཞུགས་པའི་མི་ཞིག་ལ་དགྲ་གསུམ་ཡོད་དེ། དེ་ལས་གཅིག་གིས་ནི་ཐིབས་པོ་ནས་འབྱིན་ པར་བྱེད།གཉིས་ཀྱིས་ནི་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ།

一切中有众生、色界和无色界的众生、以及欲界中的某些众生，也就是说地狱众生、北俱卢洲众生、见道者、修习慈心者、入灭尽定者、入无想定者、王仙人、王使者、王教者、受法者、最胜者、随受者、商主子耶舍童子、耆婆等人、最后有菩萨、菩萨母胎中、转轮圣王、以及转轮圣王之母在胎中的这两者都不是。
又为何经中说：'尊者，有些众生既不会自杀也不会被他人杀害，这些众生是什么？舍利子，是往生非想非非想处的众生。'对此，有说法认为：其他禅定和无色界众生，自死是由同地的圣道所致，被他杀是由上地的近分定所致，而在那里两者都没有。据说如此。
那么，在那里是否也会被其他地的圣道所杀呢？如果是这样，则由最后所说可以理解其他。有些地方由开始就能理解结尾，如所说的'梵众天'是第一安乐生。有些地方由结尾能理解开始，如所说的'光音天'是第二安乐生。
在此，'也就是说'这个词是作为举例，应当理解还有其他，因为譬喻的性质是即使只举一个例子也能表示与之相似的情况。这里没有'也就是说'这个词，所以不应这样应用。
如果'也就是说'这个词是用作举例，那么'有情身异想异者，也就是说人类和某些天神'这样的说法就不成立。因此，这里应该只看作是显示的含义。过分延伸就到此为止。命已经解释完毕。
有四种相：生、老、住、无常。这四者是有为法的相，凡是具有这些相的法就显然是有为法。相反则是无为法。其中，生能令法生起，住能令法安住，老能令法衰败，无常性能令法坏灭。
经中不是说'这三者是有为相'吗？那么应该说明第四个。哪一个没有说？答：住。那么'住异'就是指这个。这是老的异名，如同'生的出现'和'无常性的灭'一样。
经中为了令人生厌，说明诸行迁流的法即是相，即生令诸行从未来时转入现在时，老和无常令现在时转入过去时，使其衰弱毁灭。譬如有人住在村中，有三个敌人，其中一个将他从村中拉出，另两个夺其性命，这种情况与之相似。据说如此。

།གནས་པ་ནི་མི་འབྲལ་བར་འདོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདུ་བྱེད་དེ་དག་འཁྱུད་ནས་གནས་སོ་། །དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་མ་བཞག་གོ། །འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་རང་ གི་མཚན་ཉིད་ལ་གནས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་དག་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ནི་མདོ་ལས་གནས་པ་དང་རྒ་བ་བསྡུས་ཏེ། གནས་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་ཅེས་མཚན་ཉིད་གཅིག་ཏུ་གསུངས་སོ། །ཅི་དགོས་ཤེ་ན། འདི་དག་གི་ནང་ན་འདི་ནི་ཆགས་པའི་གཞི་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ དེ་ལ་མ་ཆགས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་དེ་ནི་དཔལ་དང་འདྲ་བ་འདི་དང་རྣ་ནག་མ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསྟན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་བཞི་ཁོ་ནའོ་སྙམ་མོ། །སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཀྱང་འདུས་བྱས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་གཞན་ཡང་ཡོད་པར་ འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།ཡོད་པ་ཁོ་ན་སྟེ། དེ་དག་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་ལ་སོགས། །དེ་དག་ལ་ཡང་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བའི་རྒ་བ་དང་། གནས་པའི་གནས་པ་དང་། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་བཞི་ཡོད་དོ། །དེ་དག་ལ་ཡང་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་གཞན་དུ་ ཐལ་བའི་ཕྱིར་རེ་རེ་ལ་ཡང་མཚན་ཉིད་བཞི་པ་དང་མཐར་ཐུག་པ་མེད་པའི་སྐྱོན་དུ་ཡང་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར། དེ་ཆོས་བརྒྱད་དང་གཅིག་ལ་འཇུག་།སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་ཆོས་བརྒྱད་ལ་འཇུག་གོ། །འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། བྱེད་པ་སྟེ་ སྐྱེས་བུའི་རྩལ་ལོ།།སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་གཅིག་ལ་འཇུག་གོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཆོས་བདག་ཉིད་གཏོགས་པར་མཚན་ཉིད་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་བརྒྱད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དགུ་སྐྱེ་ལ། དེ་ལ་སྐྱེ་བས་ནི་བདག་ཉིད་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་གཞན་བརྒྱད་སྐྱེད་པར་ བྱེད་དོ།།སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བས་ནི་སྐྱེ་བ་དེ་ཁོ་ན་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །དཔེར་ན་ཁྱིམ་བྱ་མོ་ལ་ལ་ལས་ནི་ཕྲུ་གུ་མང་དུ་འབྲང་ལ། ལ་ལས་ནི་ཉུང་ངུ་འབྲང་བ་དེ་དང་འདྲའོ། །གནས་པས་ཀྱང་བདག་ཉིད་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་གཞན་བརྒྱད་གནས་པར་བྱེད་ལ། གནས་པའི་གནས་པས་ ནི་གནས་པ་དེ་ཁོ་ན་གནས་པར་བྱེད་དོ།།དེ་བཞིན་དུ་རྒ་བ་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་དག་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ། །མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་འདི་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་འདྲལ་བར་བསྐྱོད་པ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་ པའི་ཆོས་ཅན་དེ་དག་ནི་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལྟར་རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚད་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་རྫས་སུ་ཡོད་པའི་ཚད་མ་ཇི་ལྟར་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བཞིན་དུ་མངོན་སུམ་པ་འམ་། རྗེས་སུ་དཔག་པ་འམ། ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། ། འོ་ན་གང་མདོ་སྡེ་ལས། འདུས་བྱས་སྐྱེ་བར་ཡང་མངོན་ནོ། །འཇིག་པར་ཡང་མངོན་ནོ། །གནས་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་ཡང་མངོན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེ་ན། ཚིག་ཤེས་པ་ནི་ལྷ་རྣམས་དགའ་བ་ཡིན་གྱི་དོན་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་དོན་ལ་བརྟེན་པར གསུངས་སོ།།འདིའི་དོན་གང་ཞེ་ན། མ་རིག་པས་ལྡོངས་པའི་བྱིས་པ་རྣམས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་མོས་པས་མངོན་པར་ཞེན་པས་མོས་པ་དེ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུན་དེ་འདུས་བྱས་ཉིད་དང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་ པར་བཞེད་ནས།གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པར་ཟད་ཀྱི་ཡང་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྐད་ཅིག་མ་ལ་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་མི་མངོན་ནོ། །མི་མངོན་པ་དེ་དག་ནི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་འོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ལས། འདུས་བྱས་སྐྱེ་བར་ཡང་མངོན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་འདུས་བྱས་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་ཅི་ནས་ཀྱང་འདུས་བྱས་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དག་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཆུ་དང་ཆུ་སྐྱར་ལྟར་རམ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཉིད་ཀྱི་བུ་མོའི་མཚན་བཞིན་དུ་འདུས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་ཤེས་ན་ནི་མི་རུང་ངོ་སྙམ་ནས་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ།

如同不愿分离而住，同样地，执持诸行而住。因此，这不被安立为有为之相。无为法也是住于自相故。
其他人思维：经中合并住与老为'住异'一相而说。若问有何必要，在这些中，这是贪著之基，因此为了不贪著，如同吉祥一般与黑耳一起宣说。因此认为有为相唯有四种。
若说生等诸法也是有为，则应有其他生等，答：确实如此。'彼等有生之生等'，彼等有生之生、老之老、住之住、无常性之无常性等四种随顺相。
若说对彼等又有其他生等，则每一法都有四相，岂不成无穷过失？答：不会，因为'彼入八法及一法'。生等彼等入于八法。若问何为入？答：即作用，即士夫之力。生之生等入于一法。
如何？法自身连同相及随顺相八法共九法生起，其中生令除自身外之其他八法生起。生之生唯令彼生生起。譬如有些母鸡跟随众多幼鸡，有些跟随少数幼鸡。
住也令除自身外之其他八法安住，住之住唯令彼住安住。如是于老与无常性等也应如理配合。因此不成无穷过失，如是传说。
经部师们说：这是空中画线，因为生等诸法不如分别所说那样实有。为何？因为无量故。即无如色等法之现量、比量或可信教量等任何证明彼等实有之量。
若说经中说：'有为显现为生，显现为灭，显现为住异'，答：了知文字是天人所喜，而非了知义理。世尊是依义而说。
此义何为？为遣除无明所盲愚者对诸行相续起我与我所执著，世尊欲显示彼行相续为有为性及缘起性，而说此三者是有为相而已，并非对刹那而言。
于刹那中生等不显。不显者不应成为相，正因此故，彼经中说'有为显现为生'。又说'有为'者，是为了不令认为这是有为性之相，如水与水獭，或如善与不善性之女相，而是有为事物存在性之相。

།དེ་ལ་རྒྱུན་གྱི་དབང་པོ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །ལྡོག་པ་ནི་འཇིག་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུན་དེ་ཉིད་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ནི་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་སྔ་ཕྱིའི་བྱེ་བྲག་ནི་གནས་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ཡིན་པས་ན། རིགས་ ཀྱི་བུ་དགའ་བོའི་ཚོར་བ་ནི་རིག་བཞིན་དུ་སྐྱེའོ།།རིག་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །རིག་བཞིན་དུ་ནུབ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཟད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གཏུགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རྒྱུན་གྱི་དང་པོ་སྐྱེ་བ་ཡིན། །ཆད་པ་འཇིག་པ་གནས་པ་སྟེ། །དེ་ཉིད་སྔ་ཕྱིའི་བྱེ་བྲག་ ནི།།གནས་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད། །ཡང་འདིར་སྨྲས་པ། སྔོན་མེད་ལས་བྱུང་སྐྱེ་བ་སྟེ། །རྒྱུན་གནས་དེ་ཆད་འཇིག་པ་ཡིན། །རྒྱུན་གྱི་སྔ་ཕྱིའི་བྱེ་བྲག་ནི། །གནས་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བར་འདོད། །སྐད་ཅིག་མ་ཡི་ཆོས་ལ་ནི། །གནས་པ་མེད་ན་འཇིག་པར་འགྱུར། །དེ་ཡང་འཇིག་འགྱུར་དེ་ ཡི་ཕྱིར།།དེ་ཡི་དེར་རྟོགས་དོན་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གནས་པ་ནི་རྒྱུན་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བཤད་ན་ཆོས་མངོན་པ་ལས་གནས་པ་གང་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་སྐྱེ་བ་རྣམས་མི་འཇིག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་འདི་ཡང་འཐད་པ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེས་པ་སྐད་ཅིག་མ་ ལ་ནི་འཇིག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་ཡང་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ལས། སེམས་གཅིག་ལ་འབྱུང་བ་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྐྱེ་བའོ། །འཇིག་པ་གང་ཞེ་ན། འཆི་བའོ། །གནས་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། རྒ་བའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེར་ཡང་རིས་མཐུན་པའི་སེམས་ལ་རུང་བར་ འགྱུར་རོ།།སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྫས་གཞན་དུ་རྟོགས་པ་མེད་པ་བཞིན་དུ་འདུས་བྱས་ཀྱི་དེ་དག་རུང་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བ་ནི་སྐྱེ་བའོ། །བྱུང་ནས་མེད་པ་ནི་འཇིག་པའོ། །སྔ་མ་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་སྐད་ཅིག་མ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ནི་གནས་པའོ། ། དེའི་མི་འདྲ་བ་ཉིད་ནི་གནས་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །འོ་ན་གང་གི་ཚེ་འདྲ་བར་ཡང་སྐྱེའོ་ཞེ་ན། དེ་དག་ཁྱད་པར་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པ་འཕངས་པ་དང་མ་འཕངས་པ་དང་། སྟོབས་ཆེན་པོ་དང་། སྟོབས ཆུང་ངུས་འཕངས་པ་བུལ་བ་དང་མྱུར་བ་དང་།ཆེས་དལ་བ་དང་། ཆེས་མྱུར་བར་ལྟུང་བའི་དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལས་དེའི་འབྱུང་བ་རྣམས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་བྱེ་བྲག་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་བྱས་རྣམས་ནི་བྱེ་བྲག་གི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མཚར་ཅིག་མེད་པས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་ཡོད་དུ་ ཟིན་ཀྱང་འདྲ་བ་བཞིན་དུ་སྣང་ངོ་།།འོ་ན་ནི་སྒྲ་དང་མེ་ལྕེའི་སྐད་ཅིག་མ་ཐ་མ་དང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཚེའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་གནས་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མེད་པས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཁྱབ་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །འདུས་བྱས་ ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་གནས་པ་ཁོ་ན་ཡང་མ་ཡིན་གྱི་གནས་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་གང་ལ་གནས་པ་ཡོད་པ་དེ་ལ་གདོན་མི་ཟ་བར་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱང་ཡོད་པས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཉམས་པ་མེད་དོ། །མདོར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་མདོ་འདི་ལས་འདུས་ བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གང་མ་བྱུང་བ་ལས་འབྱུང་བ་དང་། བྱུང་ནས་ཀྱང་མི་འབྱུང་བ་འདི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་གསུངས་ལ། འདིའི་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱུན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་གཞན་དང་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ན། འདིར་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྫས་གཞན་དག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ། ད་ ནི་ཇི་ལྟར་ན་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞིའི་ཆོས་དེ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་རུང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན།རེ་ཞིག་ཇི་ལྟར་ན་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་རྣམས་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ལས་མི་གཞན་པ་ཡིན། བ་ལང་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལྐོག་ཤལ་དང་། མཇུག་མ་དང་། ནོག་དང་། རྨིག་པ་དང་། རྭ་རྣམས་ཀྱང་བ་ལང་ ལས་མི་གཞན་པ་ཡིན།སའི་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་སྲ་བ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དག་ལས་མི་གཞན་པ་ཡིན། གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་གྱེན་དུ་འགྲོ་བ་ལས་ནི་ཐག་རིང་པོ་ནས་དུ་བ་ལ་དུ་བ་ཉིད་དུ་ཤེས་མོད་ཀྱི། དེ་ནི་དེ་ལས་ཀྱང་མི་གཞན་པ་ལྟར་འདིར་ཡང་ཚུལ་ དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ།

其中，相续的最初是生起。灭尽是坏灭。相续本身的延续是住。其前后的差别即是异住。因此，善男子难陀的感受是在觉知中生起，在觉知中安住，在觉知中消失、耗尽、终结，如是所说。
此处所说：相续的最初是生起，断绝是坏灭及住，其前后的差别，即是异住。
此处又说：从无而生是生起，相续住后断即是灭，相续前后的差别，即是异住。
刹那法中若无住，则成坏灭，彼亦坏灭，因此，彼之彼觉无义。
因此，住即是相续。如是解释时，对于阿毗达磨中所说'何为住？即是诸有为法生起而不坏灭'这一说法也是合理的，因为已生的刹那法中无有坏灭。
又如《智慧入门论》中所说：'一心中何为生起？答：生。何为坏灭？答：死。何为异住？答：老。'这在相同种类的心识中也是适用的。
如同在每一刹那中都无法认知为他体一样，这些有为法也是适用的。如何理解呢？每一刹那中从无而有即是生，有而后无即是灭，前前与后后刹那相续即是住，其不同即是异住。
若问何时生起相同？彼等并非无差别。如何知晓？从金刚等物被抛与未抛，以大力与小力抛出时的缓慢、迅速、极缓、极速下落时间的差别，可证其生起的差别。
诸有为法因无巨大差别相，虽有变异，却显现如同。
那么，声音和火焰的最后刹那，以及涅槃时的六处因无后续刹那，故无异住，则相应特征安立将成不周遍。
有为法的特征不仅是住，也包括异住。因此，凡有住者必定有异，故无损于安立。
总之，世尊在此经中说：'所谓有为，即是从无而生，生已不生，此为有为相。'其中所说的住即是相续，此相续也在不断变异，那么此处何需其他实体的生等？
现在，如何能使所相法本身成为相？且如大士相非异于大士，牛的特征垂胡、尾巴、肉髻、蹄和角等非异于牛，地界等的特征坚性等也非异于彼等。
又如上升的烟从远处即可知其为烟，而彼非异于彼，此处也是如此。

།འདུས་བྱས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རང་གི་ངོ་བོ་བཟུང་ཡང་ཇི་སྲིད་དུ་སྔ་ན་མེད་པ་དང་ཕྱིས་མེད་པ་དང་རྒྱུན་གྱི་བྱེ་བྲག་མི་ཤེས་པ་དེ་སྲིད་དུ་འདུས་བྱས་ཉིད་དུ་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་མཚོན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལས་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྫས་གཞན་ཉིད་དུ་ཡོད་ པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།འོན་ཏེ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྫས་གཞན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ན་ཡང་ཅི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་དག་ནི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་གཅིག་དུས་གཅིག་ཏུ་སྐྱེས་པ་དང་གནས་པ་དང་རྒས་པ་དང་ཞིག་པར་འགྱུར་རོ། །མ་ཡིན་ཏེ། བྱ་བའི་དུས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བ་མ་ འོངས་པ་ནི་བྱ་བ་བྱེད་དེ།འདི་ལྟར་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེད་དོ། །བསྐྱེད་ཟིན་པའི་ཆོས་ལ་ནི་ད་ལྟར་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་བྱ་བ་བྱེད་པས་གང་གི་ཚེ་སྐྱེ་བ་དེ་ཚེ་གནས་པའམ། རྒ་བ་འམ། འཇིག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །རེ་ཞིག་འདིར་ཅི་མ་འོངས་པ་རྫས་སུ་ཡོད་དམ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་དཔྱད་ དགོས་པར་འགྱུར་ཏེ།ཕྱིས་ནི་སྐྱེད་པར་བྱེད་དམ་འོན་ཏེ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡོད་དུ་ཆུག་ན་ཡང་སྐྱེ་བ་བྱ་བ་བྱེད་ན་ཇི་ལྟར་མ་འོངས་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར། དེ་ལྟ་བས་ན་མ་འོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །བྱུང་བ་ཡང་བྱ་བ་ཞིག་པ་ཡིན་ན་ ཇི་ལྟར་ན་ད་ལྟར་འགྲུབ་པར་འགྱུར།དེ་ལྟ་བས་ན་ད་ལྟའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གནས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཅིག་ཅར་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ན་ནི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་ཆོས་གནས་པ་དང་རྒ་བ་དང་འཇིག་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་གང་གི་ཚེ་གནས་པས་ གནས་པར་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་རྒ་བས་རྒ་བར་བྱེད་ཅིང་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འདི་ཅི་དུས་དེར་གནས་སམ།འོན་ཏེ་རྒ་བའམ་། འོན་ཏེ་འཇིག་པར་འགྱུར། གང་ཡང་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་བྱ་བ་རིམ་གྱིས་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེའི་ལྟར་ན་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་གནོད་པར་ འགྱུར་རོ།།འོན་ཏེ་ཇི་སྐད་དུ་ཁོ་བོ་ཅག་གི་སྐད་ཅིག་མ་ནི་ཇི་ཙམ་གྱིས་འདི་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ལས་རེ་ཞིག་གནས་པས་ནི་གནས་པར་བྱེད་ཀྱི་རྒ་བས་ཀྱང་རྒས་པར་མི་བྱེད་ལ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་འཇིག་པར་ མི་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ག་ལས།གནས་པ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིས་ཅིའི་ཕྱིར་སྟོབས་དང་མི་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། གང་གི་ཕྱིར་ན་འདི་ཆོས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཇོམས། བྱ་བ་བྱས་ཟིན་པས་ཡང་མི་ནུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་བཞིན་ནོ། །སྐྱེ་བས་ནི་མི་ནུས་པར་རིགས་ ཏེ།སྐྱེ་བས་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ད་ལྟ་ཉིད་དུ་ཁྱེར་ཏེ་འོངས་ནས་ཡང་བཀུར་བར་ནི་མི་ནུས་སོ། །གནས་པས་ནི་གནས་པར་བྱ་བ་ཡེ་གནས་པར་བྱ་བར་ཡང་ནུས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གང་མི་ནུས་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་འདི་ལ་བགེགས་བྱེད་པ་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན་ཏེ་། རྒ་བ་དང་མི་ རྟག་པ་ཉིད་དེ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་དེ་དག་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་སྔོན་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གནས་པའི་བྱ་བ་ལོག་ན་ཡང་དེ་དག་ཀྱང་མི་གནས་ལ་ཆོས་དེ་ཡང་མི་གནས་ན་ཇི་ལྟར་གང་ལ་བྱ་བ་བྱེད་པ་ནུས་པར་འགྱུར། ཡང་ན་དེ་དག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། གནས་པས་ཡོངས་སུ་ གཟུང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྐྱེས་པ་ཙམ་དེ་མ་ཞིག་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ལ།དེས་དེ་ཡལ་བར་བཏང་ན་ནི་ངེས་པར་མི་གནས་པས་འདི་ཉིད་འདིའི་འཇིག་པ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་ཆོས་སྐྱེས་པ་གཅིག་ལ་མི་འཇིག་པ་ནི་གནས་པ་ཡིན་ལ། འཇིག་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། གཅིག་ལ་རྒ་བ་ནི་རྣམ་པ་ ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྲིད་དེ།རྒ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཞིང་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ན་དེ་ཉིད་ལས་དེའི་རྣམ་པ་གཞན་ཉིད་དུ་ནི་རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། དེ་བཞིན་ན་ནི་རྒ་མི་འགྱུར། །གཞན་དུ་འགྱུར་ན་དེ་གཞན་ཉིད། །དེ་ལྟ་བས་ན་དངོས་གཅིག་ལ། །རྒ་ཞེས་བྱ་བ་མི་འཐད་དོ།

虽然执取有为法色等自性，但只要不知其前无后无以及相续差别，就不知其为有为法。因此，既不是以彼表示彼，也不是从彼等生起等是实有他性。
若问如果生等成为实有他性又将如何？由于彼等是同时生起，故一法在同一时间将成为生、住、老、灭。不是的，因为作用时间不同。未来的生起在起作用，即如此使未生者生起。对已生起的法，现在的住等在起作用，所以当生起时不会住、老或灭。
首先在此需要观察未来是否实有的问题，之后才能成立是否能生起。即使承许其存在，生起若起作用，如何成立为未来？因此也应说明未来的特征。已生起也是作用已灭，如何成立为现在？因此也应说明现在的特征。
若住等同时起作用，则将导致法在一刹那中住、老、灭，因为当住使其住时，老使其老，无常性使其灭，此时是住还是老还是灭？若说生等也是次第起作用，如此则违背一刹那性。
若说如我等所说的刹那是指完成这一切的时间，如此则与彼等同时生起，首先是住使其住，而老不使其老，无常性也不使其灭，这从何而来？因为住具有力量。后来为何变得无力？因为此与法同时被无常性摧毁。
已作用者也不能，如生。生不能是合理的，因为生已将所生带至现在后不能再担负。住却能使所住一直住。因此不能是不合理的。再者，于此有何障碍，即是老和无常性。若彼等有力，则应在最初。若住的作用停止，彼等也不住，法也不住，如何能对何者起作用？
或者彼等能做什么？因为被住所摄持，法仅是生起而未灭，若其舍弃彼，则必定不住，这就是其灭。首先对一个已生之法，不灭即是住，灭即是无常性，对一者老完全不可能，因为所谓老是成为他性而变异，从彼自身不可能成为彼的其他形态。
此处所说：如是则不会老，若成他则成他性，因此对一事物，所谓老不应理。

། གང་ཡང་སྡེ་པ་གཞན་དག་ན་རེ་འཇིག་པའི་རྒྱུ་དང་ཕྲད་ནས་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེའི་ནི་འཁྲུ་བ་དང་ཕྲད་ནས་ལྷས་འཁྲུ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུར་འགྱུར་ཏེ། འཇིག་པའི་རྒྱུ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་ན་དེ་བརྟགས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐད ཅིག་མ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པས་དེ་དག་གིས་མི་རྟག་པ་ཉིད་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ལ་མི་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་གནས་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་དག་དུས་ཐ་མི་དད་པར་བྱ་བ་བྱེད་པར་འགྱུར་བས་ཅིག་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་རྒྱུན་ལ་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འདི་ དག་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟ་ན་མདོ་དེ་ལེགས་པར་དྲངས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་གལ་ཏེ་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ན་མ་འོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཅར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བསྐྱེད་། འདི་ལྟར། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དག་མེད་པར་ནི། །སྐྱེ་བས་བསྐྱེད་བྱ་སྐྱེད་བྱེད་མིན། ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཚོགས་པ་མེད་པར་ནི་སྐྱེ་བས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་ཚོགས་པ་ཡོད་ན་ནི་འབྱུང་ལ་མེད་ན་ནི་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ཁོ་ནའི་མཐུ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའི་སྐྱེ་བ་ནི་མ་ཡིན་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཁོ་ན་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཀྱེ་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་དམིགས སམ་ཅི་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཕྲ་མོ་དག་ཡོད་བཞིན་དུ་ཡང་མི་དམིགས་སོ།།སྐྱེ་བ་ཞིག་མེད་ན་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དྲུག་པའི་ཚིག་ཏུ་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ་དཔེར་ན་གཟུགས་ཀྱི་གཟུགས་ཞེས་མི་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་ཅི་རིགས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །འོ་ ན་ནི་དེས་ན་བདག་མེད་པའི་བློ་འགྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཅིག་ཀྱང་འདོད་པར་བྱས་ལ།གཅིག་དང་། གཉིས་དང་། ཆེན་པོ་དང་། ཆུང་ངུ་དང་། ཐ་དད་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་དང་། གཞན་དང་། གཞན་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་བློ་འགྲུབ་པར་བྱ་བའི་ ཕྱིར་དང་།དྲུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མུ་སྟེགས་བྱེད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བརྟག་པ་གྲངས་དང་། ཚད་དང་། ཐ་དད་པ་ཉིད་དང་ལྡན་པ་དང་། རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་། གཞན་ཉིད་དང་། གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དང་། ཡོད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ ཁས་བླང་བར་བྱ་དགོས་སོ།།གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་དྲུག་པ་འདི་ཡང་ཇི་ལྟར་བརྟག་།དེ་ལྟ་བས་ན་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བ་ཁོ་ནར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་བརྟགས་པ་ཙམ་མཛད་པ་ཡིན་ནོ། །མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་མང་དུ་ཡོད་པས་དེ་ བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ཞེས་དྲུག་པར་མཛད་དེ།ཅི་ནས་ཀྱང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ཁོ་ན་སྐྱེ་བར་ཤེས་པར་བྱའི་གཞན་དུ་ནི་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཙན་དན་གྱི་དྲི་ལ་སོགས་པ་དང་། མཆི་གུའི་ལུས་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ ཡང་ཅི་རིགས་པར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་མེད་པར་སྐྱེ་ན་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་ཅིའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་བྱུང་བ་ལས་འབྱུང་བ་ཡིན་ན་འདུས་མ་བྱས་ནི་རྟག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེའོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་དང་ལྡན་པར་མི་འདོད་པ་དེ་ ལྟར་ཐམས་ཅད་མི་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་པར་བྱའོ།།ཡང་ན་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་དང་ལྡན་པར་མཚུངས་པ་ལས་དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་ལས་གཞན་པ་བསྐྱེད་པར་ནུས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་འདུས་མ་བྱས་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་པར་འགྱུར་རོ། །བྱེ་བྲག་ ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྫས་ཀྱི་དངོས་པོར་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ།

其他部派说道：'遇到坏灭的因缘后由无常性而令其坏灭'，这种说法就如同说'遇到洗涤后由神来洗涤'一样。如果由坏灭的因本身而坏灭，那还需要观察什么呢？心和心所法已承认是刹那性的，因为它们的无常性不依赖坏灭因，所以存在和无常性在时间上无差别而起作用，这样就会导致同一时间既存在又坏灭的过失。
因此，这些有为相是针对相续而说的，如此则经文引用得恰当。再者，如果未来的生起是能生所生的关系，为何不同时生起所有未来法？如此：'无因缘时，生起非能生所生。'没有因缘和合时，生起不能产生作用。那么，有和合则生起，无和合则不生起，因此应当视为唯因缘的力量，而不是生起，所以唯因缘是能生。
嗨，是否一切存在都可被认知？法的微细自性虽然存在却不可被认知。如果没有生起，就不会有'已生'这样的说法，也不会有'色的生起'这样的第六格词，就像不说'色的色'一样。同样道理，直到无常性为止都应如理而说。
那么因此，为了成立无我的认知而承许无我性，为了成立一、二、大、小、差别、相应、分别、他性、非他性、有等认知，以及为了构成第六格，外道所遍计的数量、度量、差别性、相应性、分别性、他性、非他性、有等性，以及'色的相应'等也应当承许。
'色的自性'这个第六格又该如何理解？因此，这个'生起'仅仅是为了理解从无到有而假立的。由于从无到有的特征之生起有多种，为了区分它，所以用'色的生起'这样的第六格，目的是要让人知道唯有色在生起，而不会理解为其他，就像'旃檀的香'等和'孩童的身体'这样。同样道理，对于住等也应如理类推。
如果无生而生，那么虚空等无为法为何不生？生起是指从无到有，而无为法因为恒常存在所以不生。又如同法性上不承认一切都具有生起一样，应当承许一切都不生。
或者，如同具有生起性相同的情况下，除彼等之外的其他缘不能生起除彼等之外的法一样，一切也不能生起无为法。毗婆沙师们说：'生起等是实有的存在。'

།རི་དྭགས་དག་ཡོད་ཅེས་ཏེ་ནས་མི་རྨོ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་སྦྲང་བུ་དག་ཡོད་ཅེས་ཏེ་ལ་དུ་མི་བཟའ་བ་མ་ཡིན་པ་ལྟར་སུན་འབྱིན་པ་དག་ཡོད་ཅེས་ཏེ་ལུང་དོར་དུ་མི་རུང་བས་དེ་ལྟ་བས་ན་སྐྱོན་རྣམས་ལ་ཡང་ལན་གདབ་པར་བྱ་ ལ།གྲུབ་པའི་མཐའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་ཡང་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མཚན་ཉིད་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་གང་ཞེ་ན། མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་ནི། །མིང་དང་ངག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས། །སོགས་པ་སྨོས་པས་ནི་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་གཟུང་ངོ་། །དེ་ལ་ མིང་བྱེད་པ་ནི་མིང་སྟེ།དཔེར་ན་གཟུགས་སྒྲ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ངག་ནི་ཚིག་སྟེ། དཔེར་ན། ཀྱེ་མ་འདུ་བྱེད་རྣམས་མི་རྟག་།ཅེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ཙམ་གྱིས་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སྟེ། གང་གིས་བྱ་བ་དང་ཡོན་ཏན་དང་དུས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་ཁྱད་པར་རྟོགས་པར་ འགྱུར་རོ།།ཡི་གེ་ནི་ཡི་གེ་སྟེ། དཔེར་ན་ཨ་ཨཱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱང་ཡི་གེ་འབྲུའི་ཡན་ལག་དག་གི་མིང་དག་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཡི་གེ་འབྲུའི་ཡན་ལག་རྣམས་གོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་རྣམས་བྱས་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། ཇི་ལྟར་ན་མིང་ཐོས་པ་བྲིས་པས་གོ་བར་འགྱུར་ཞེས་ཡི་ གེ་རྣམས་གོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ནི་ཡི་གེའི་འབྲུ་རྣམས་བྱས་པ་ཡིན་པས།ཡི་གེ་རྣམས་ནི་དེ་དག་གི་མིང་མ་ཡིན་ནོ། །མིང་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་ཚོགས་ནི་མིང་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་དག་ཡིན་ཏེ། མང་པོའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་མིང་གི་ཚོགས་ནི་དཔེར་ན་གཟུགས་སྒྲ་དྲི་རོ་རེག་བྱ་དག་ཅེས་བྱ་ བ་སྟེ།དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །ཚིག་གི་ཚོགས་ནི་དཔེར་ན་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་དག་གོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །ཡི་གེའི་ཚོགས་ནི་དཔེར་ན་ཀ་ཁ་ག་གྷ་ང་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་དག་ཀྱང་ངག་གི་རང་བཞིན་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྒྲའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དག་མ་ཡིན་ནམ་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན།དེ་དག་ནི་ངག་གི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཏེ། ངག་གི་སྒྲ་ཡིན་ན་སྒྲ་ཙམ་གྱིས་ནི་དོན་གང་དག་གོ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ངག་ནི་མིང་ལ་འཇུག་ལ་ མིང་གིས་ནི་དོན་རྗོད་པར་བྱེད་དོ།།སྒྲ་ཙམ་ཁོ་ན་ནི་ངག་མ་ཡིན་གྱི་སྒྲ་གང་གིས་དོན་གོ་བར་འགྱུར་བའི་སྒྲ་དེ་དག་ཡིན་ནོ། །ཡང་སྒྲ་གང་གིས་དོན་གོ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། གང་གིས་སྨྲ་བ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་དོན་དག་ལ་མཚམས་བཅད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་གཽ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །སྒྲ་དེ་ནི་དོན་དགུ་དག་ལ་མཚམས་ བཅད་པ་ཡིན་ཏེ།ངག་ཕྱོགས་པ་དང་འོད་ཟེར་དང་། །ཕྱུགས་དང་མིག་དང་རྡོ་རྗེ་དང་། །མཐོ་རིས་ཆུ་དང་དོན་དགུ་ལ། །མཁས་པས་གཽ་སྒྲ་དེས་གཟུང་བྱ། །ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །གང་ཡང་མིང་གིས་དོན་རྗོད་པར་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེས་ཀྱང་གདོན་མི་ཟ་བར་གལ་ཏེ་དོན་གོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེས་ བྱ་བ་འདི་ཁས་བླང་བར་བྱ་དགོས་ཏེ།དེ་ནི་དོན་གོ་བར་བྱེད་པའི་སྒྲ་ཙམ་ཁོ་ནས་འགྲུབ་ན་དོན་གཞན་རྫས་མིང་བཏགས་ཏེ་ཅི་ཞིག་བྱ། ཇི་ལྟར་ན་ངག་མིང་ལ་འཇུག་པ་འདི་ཡང་མི་ཤེས་སོ། །ཅི་རེ་ཞིག་སྐྱེད་པར་བྱེད་དམ། འོན་ཏེ་གསལ་བར་བྱེད། གལ་ཏེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ ན་ནི་ངག་ནི་སྒྲའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྒྲ་ཙམ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མིང་སྐྱེད་པར་འགྱུར་རོ།།འོན་ཏེ་སྒྲའི་ཁྱད་པར་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་མིང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པར་འདོད་ན་ནི་དེ་ཉིད་དོན་རྗོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་ངག་གི་སྒྲའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ སྒྲ་ཙམ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མིང་གསལ་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ།།འོན་ཏེ་སྒྲའི་ཁྱད་པར་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པར་འདོད་ན་ནི་དེ་ཉིད་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།

就像不能因为有野兽就不耕种，不能因为有蜜蜂就不吃蜂蜜一样，不能因为有诽谤者就放弃经典，因此对过失也应当予以回答，也应当随顺宗义。已经解释了相的内容。
什么是名身等？名身等即是名、句、字身。等字所表示的是要包含句身和字身。
其中，名的作用是名称，例如色、声等这样的词。句是语句，例如'呜呼，诸行无常'这样完整表达意义的句子，能够理解行为、功德和时间的关联差别。字是文字，例如a、ā等这样的字母。
有人问：字母不就是字形部件的名称吗？回答：不是为了表示字形部件而创造字母，而是为了理解所听到的名称而创造字形，因此字母不是它们的名称。
名等的聚集就是名等身，即多数的意思。其中名身例如'色声香味触'等。句身例如'一切行无常，涅槃寂静'等。字身例如'ka kha ga gha ṅa'等。
有人问：这些既然是语言的本质，就是声音的自性，难道不是色法的本质吗？为什么说是非心所法呢？回答：这些不是语言的本质，因为如果仅仅是语言的声音，单靠声音是不能理解任何意义的。
那么是什么呢？语言依赖于名称，名称能够表达意义。不是仅仅声音就是语言，而是能够理解意义的那些声音才是语言。
又问：什么样的声音能够理解意义呢？回答：是说话者对意义作出区分的声音，例如'gau'这样的词。这个声音用于区分九种意义：'语言、光芒、牛、眼睛、金刚、天界、水'等九种意义，智者应当用'gau'声音来理解这些意义。
如果认为是名称表达意义，也必须承认是通过能够理解意义这一点。如果仅仅通过能表达意义的声音就能成立，何必另外安立名称这个实体？这样也不能理解语言如何依赖名称。
是产生还是显明呢？如果是产生，由于语言是声音的本质，所有声音都会产生名称。如果认为是那样特殊的声音产生名称，那么它本身就成为表义者了。
如果说是显明，由于语言是声音的本质，所有声音都会显明名称。如果认为是那样特殊的声音显明，那么它本身就成为显明意义者了。

།ཡང་སྒྲ་རྣམས་ནི་ཚོགས་པ་མེད་ལ་ཆོས་གཅིག་ལ་ཆ་ཤས་ཀྱི་སྐྱེད་པ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ལ། སྐྱེད་ པར་བྱེད་པ་ན་ཇི་ལྟར་ངག་གིས་མིང་སྐྱེད་པར་བྱེད།རེ་ཞིག་ཇི་ལྟར་ན་འདས་པ་ལ་ལྟོས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ཐ་མས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད། དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་སྒྲ་ཐ་མ་ཁོ་ནས་མིང་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་གང་གིས་དེ་གཅིག་ཁོ་ན་ཐོས་པ་དེས་ཀྱང་དོན་གོ་བར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་ འདི་སྙམ་དུ་ངག་གིས་ནི་ཡི་གེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ལ།ཡི་གེས་ནི་མིང་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་རྟོག་པར་བྱེད་ན། འདི་ལ་ཡང་སྐྱོན་དེ་ཉིད་ཡོད་དེ། ཡི་གེ་རྣམས་ཚོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངག་མིང་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ན་ཡང་སྐྱོན་དེ་ཉིད་ཡོད་དོ་། །ཡི་གེ་ཡང་ངག་ལས་ཁྱད་པར་དུ་ཡོད་པར་ཤེས་ རབ་དང་ལྡན་པར་ཡིད་བརྟན་པས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་བཅད་པར་མི་ནུས་པས་ངག་ནི་ཡི་གེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པར་ཡང་མི་རུང་ལ།གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པར་ཡང་མི་རུང་ངོ་། །འོན་ཏེ་མིང་དོན་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་ན་ནི་ དེ་ལྟ་ན་དོན་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་མིང་ད་ལྟ་བ་ཡིན་པར་མི་འགྱུར་རོ།།ཕ་རྣམས་ཀྱིས་བུ་དག་གི་མིང་དགའ་མགུར་འདོགས་ན་མིང་གང་ཞིག་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཡིན་པར་འགྱུར། ཆོས་འདུས་མ་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱི་མིང་ཡང་གང་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཡིན་པར་འགྱུར། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ ཉིད་མི་འདོད་པ་ཉིད་དོ།།གང་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ཚིགས་བཅད་མིང་ལ་བརྟེན་པ་སྟེ། །ཚིགས་བཅད་བཞི་ནི་སྙན་དངགས་མཁན། །ཞེས་གསུངས་པ་དེར་ཡང་དོན་རྣམས་ལ་མཚམས་བཅད་པའི་སྒྲ་ནི་མིང་ཡིན་ལ། མིང་རྣམས་བཀོད་པའི་ཁྱད་པར་ཡང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཡིན་ པས་མིང་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ།།བཀོད་པའི་ཁྱད་པར་ཡང་རྫས་གཞན་དུ་མི་འཐད་དེ་ཕྲེང་བ་ལྟ་བུ་དང་སེམས་ཀྱི་རིམ་པ་བཞིན་ནོ། །ཡི་གེ་ཙམ་ཞིག་རྫས་གཞན་གྱི་དངོས་པོར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ཡིན་དུ་ཆུག་ན་ཡང་དེའི་ཚོགས་ཁོ་ན་མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་བས་དེ་དག་ཏུ་རྟོག་པ་ དོན་མེད་པ་ཡིན་ནོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པས་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རང་བཞིན་མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་ཅི་མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལྡན་པའམ། སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་ པའམ།སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པའམ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའམ། རྒྱས་པ་ལས་འབྱུང་བའམ། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བའམ། དགེ་བའམ། མི་དགེ་བའམ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་ཅིག་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདོད་དང་གཟུགས་གཏོགས་སེམས་ཅན་ སྟོན།།རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་ལུང་བསྟན་མིན། །འདི་དག་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་པ་དང་། གཟུགས་སུ་གཏོགས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་དེ་དག་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་དག་ནི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ། ། གང་ཞིག་རྗོད་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་དང་ལྡན་གྱི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མ་བསྒྲིབས ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་སྐལ་མཉམ་དེ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་འབའ་ཞིག་མ་ཡིན་གྱི།རྣམ་པར་སྨིན་པ་འང་ཡིན། ཁམས་གསུམ་པ་སྟེ། འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཐོབ་རྣམ་གཉིས། ཐོབ་པ་རྣམས་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་ དང་།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་། རྣམ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ་ཐོབ་པ་བཞིན་ནོ། །སྙོམས་འཇུག་དང་། མི་ལྡན་པ་དག་རྒྱུ་མཐུན་པ། སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གཉིས་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་ བྱུང་བ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།

再者，声音是没有聚合的，而且一个法产生部分也不合理，那么在产生时，如何由语言产生名称？首先，如何依过去的表示最后刹那产生无表色？如果这样的话，那么仅由最后的声音产生名称，因此仅仅听到那一个的人也会理解意义。
假如认为语言产生文字，文字产生名称，这也有同样的过失，因为文字没有聚合。如果说语言是显明名称，也有同样的过失。即使是具有智慧且可信赖的人，也无法通过特征来确定文字与语言的差别，因此语言既不能产生文字，也不能显明文字。
假如认为名称与对境同时产生，如同生起等，那么过去和未来的对境就不会有现在的名称。父母随意为孩子取名时，哪个名称是与之同时产生的呢？无为法的名称又是与什么同时产生的呢？因此这种说法是不合理的。
至于世尊所说：'偈颂依于名，四偈为诗人'，其中对诸义划分的声音是名称，名称的特殊安排即是偈颂，因此是依于名称。特殊安排也不能成立为另外的实体，如同花环和心的次第一样。
即使承认仅仅文字是其他实体的存在，也只是其聚合成为名称聚合等，因此认为它们是实体是无意义的。
毗婆沙师说：一切法非是寻思的对境，因此名称聚合等作为非相应行法的自性是实有的。
再者，这些名称聚合等是相应的还是表示有情的，还是非表示有情的，是异熟所生的，是等流所生的，是善的，是不善的，还是无记的呢？
答：属欲界及色界，能表示有情，等流所生，无记。这些是属于欲界和色界的。有些人说无色界也有，但那些是不可言说的。这些是表示有情的。
凡是能诠表的与之相应，而所诠表的则不相应。是等流所生和无覆无记的。
如同名称聚合等是表示有情的、等流所生的、无覆无记的一样，同分不仅是等流所生，也是异熟所生，属于三界，即是欲界、色界、无色界所行。
得有二种。诸得是等流所生和异熟所生的。
诸相也是二种，应当如得一样理解。
定与不相应是等流。无心定二种和不相应仅是等流所生的。

།འདི་དག་གི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལྷག་མ་དང་། ལྷག་མ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་དག་གིས་ནི་བཤད་ཟིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡང་མི་བརྗོད་དོ། །ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་ཉིད་བཤད་ཟིན་ཅེ་ན། ལྡན་པ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ མཚན་ཉིད་རྣམས་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་དང་།སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པར་བཤད་ཅེ་ན། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དག་མེད་པར་ནི། །སྐྱེ་བ་བསྐྱེད་བྱ་སྐྱེད་བྱེད་མིན། །ཞེས་གང་བཤད་པ་། རྒྱུ་རྣམས་ནི་ གང་།རྐྱེན་རྣམས་ནི་གང་ཞེ་ན། བྱེད་རྒྱུ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། །སྐལ་མཉམ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། །ཀུན་ཏུ་འགྲོ་དང་རྣམ་སྨིན་དང་། །རྒྱུ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་འདོད། །རྒྱུ་ནི་དྲུག་པོ་འདི་དག་སྟེ། །བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་དང་། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་ པའི་རྒྱུ་དང་།ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུའོ། །དེ་ལ་རང་ལས་གཞན་པ་བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ། །རང་གི་ངོ་བོ་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་འདུས་བྱས་ཀྱི་བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་བ་ལ་བགེགས་མི་བྱེད་པའི་ངོ་བོར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པ་གང་དག་མི་ཤེས་པ་དེ་ལ་སྐྱེ་བ་ དེ་དག་ཤེས་པ་དེ་ལ་མི་སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་པས་དེ་དག་སྐྱེ་བ་ལ་ཡང་ཤེས་པ་གེགས་བྱེད་ལ།སྐར་མ་རྣམས་མཐོང་བ་ལ་ཡང་ཉི་མའི་འོད་བགེགས་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཇི་ལྟར་ན་རང་གི་ངོ་བོ་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཆོས་འདུས་བྱས་ཀྱི་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་ལ་བགེགས་མི་བྱེད་ པའི་ངོ་བོར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པར་བྱའོ།།རེ་ཞིག་སྐྱེ་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་ནུས་པ་རྣམས་ནི་བགེགས་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ཉིད་དུ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་སྤྱོད་པར་བྱེད་པའི་མི་འཚེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གྲོང་མི་རྣམས་བདག་ཅག་ནི་རྗེ་བོས་བདེ་བར་བྱས་སོ་ཞེས་འཛེར་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན་། གང་ ཞིག་བགེགས་བྱེད་པར་མི་ནུས་པ་དཔེར་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་།མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ལྟ་བུ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་སྐྱེ་བ་ལ་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ལྟ་བུ་དེ་གོ་ཇི་ལྟར་ན་རྒྱུའི་དངོས་པོ་ཡིན། དེ་དག་མེད་དུ་ཟིན་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ བཞིན་དུ་བགེགས་བྱེད་མི་ནུས་པར་འགྱུར་ཏེ།སྤྱོད་པར་བྱེད་པར་མི་ནུས་བཞིན་དུ་ཡང་དེ་སྐད་དུ་འཛེར་བ་ཡོད་པས་འདིར་དཔེ་ནི་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་སྤྱིར་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་གཙོ་བོ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ལ་ཡང་ནུས་པ་ཡོད་དེ་དཔེར་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ མིག་དང་གཟུགས་དག་དང་།ལུས་ལ་ཟས་དང་། མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་ལ་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །གང་ཞིག་འདི་སྐད་དུ་གལ་ཏེ་མི་སྒྲིབ་པའི་ངོ་བོས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་དག་ཡིན་ནོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཅར་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ གཤེད་མ་པ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་དེ་བསྟེན་པར་མི་འགྱུར་ཞེས་རྒོལ་བར་བྱེད་པ་དེའི་དེ་ནི་ཀླན་ཀར་མི་རུང་སྟེ།འདི་ལྟར་མི་སྒྲིབ་པའི་ངོ་བོས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་ཡིན་པར་དམ་འཆའི། བྱེད་པ་པོའི་ངོ་བོ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཐམས་ཅད་སྐྱེས་པ་ལ་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ ནུས་པ་ཡོད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནུས་པ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དམིགས་པ་དེས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་སྐྱེ་ལ། དེས་རིམ་གྱིས་ཕྱིས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་རྒྱུད་པའི་ སྒོ་ནས་དེ་ཡང་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ནུས་པ་ཡོད་དོ།།དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཡང་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ཕྱོགས་ཙམ་དུ་ཟད་དོ། །བྱེད་པའི་རྒྱུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་གང་ཕན་ཚུན་འབྲས། །ཕན་ཚུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་སྟེ། ཆོས་གང་དག་ཕན་ཚུན་གྱི་འབྲས་ བུ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུའོ།

对于这些剩余的所说内容和无想等至以及命根等，由于已经说过，因此不再重复。如果问已获得者如何说明为有情，因为已经说明了'相应'的缘故。如果问如何说明诸相为有情和非有情，是因为与一切有为法同时生起的缘故。已经说明了不相应法。
'无因无缘，则无生、所生、能生'中所说的因是什么、缘是什么呢？能作因、俱生因、同类因、相应因、遍行因、异熟因，因被认为有六种。这六种因即是：能作因、俱生因、同类因、相应因、遍行因、异熟因。
其中，除自身以外的能作因，除自体外的一切法都是有为法的能作因，因为处于不障碍生起的状态。如经中说'对于无明的烦恼，在了知时则不生'，因此了知会障碍生起，如同太阳光会障碍看见星星，那么如何说除自体外一切法都是有为法的能作因呢？应当了知是因为处于不障碍生起的状态。
首先，那些能够造成障碍的因为不造成障碍而成为因，就像村民们因为领主不伤害而说'领主使我们安乐'一样。对于那些不能造成障碍的，比如一切法生起时的涅槃和不生法，或者无色界有情蕴生起时的地狱等，这些如何成为因？即使没有这些，也同样不能造成障碍，就像即使不能行动也会这样说，这里就是这个比喻。
这是总的说明，至于能作因中的主要因，对所生法也有作用，例如对眼识来说的眼根和色法，对身体来说的食物，对苗芽等来说的种子等。
如果有人这样说：如果以不障碍的本性一切法都是因，为什么一切法不会同时生起？为什么不是所有人都像刽子手一样从事杀生等行为？对于这种诘难是不合理的，因为虽然以不障碍的本性一切法都是因，但并非都是作者的本性。
其他人说，对一切生起，所有能作因都有作用，例如涅槃对眼识也有作用。怎么说呢？以此为所缘能生起善或不善的意识，由此渐次后来能生起眼识，因此从因的相续方面来说，由于也成为缘，所以有作用。其他情况也应当这样理解，这只是略说而已。
已经说明了能作因。'俱生互为果'中的'互'是指彼此，凡是互为果的法，就是互为俱生因。

།དཔེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འབྱུང་བཞིན་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་དང་། །སེམས་དང་མཚན་ཉིད་མཚན་གཞི་བཞིན། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་ནི་ཕན་ཚུན་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ནི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཆོས་ རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ལ་དེ་དག་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་ཡིན་ནོ།།འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ནི་མཚན་གཞིའི་ཡིན་ལ་དེ་ཡང་དེ་དག་གི་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་ཅི་རིགས་པར་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཕན་ཚུན་འབྲས་བུ་ཉིད་མེད་བཞིན་དུ་ ཆོས་ནི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ་དེ་དག་ནི་དེའི་མ་ཡིན་པས་ཁ་བསྐང་བར་བྱའོ།།སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། སེམས་ལས་བྱུང་དང་སྡོམ་གཉིས་དང་། །སེམས་དང་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད། །སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ འཇུག་པ་དང་།།སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཐམས་ཅད་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དང་། དེ་དག་དང་སེམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡིན་པའི་ཆོས་དེ་དག་ནི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་དག་ཇི་ལྟར་སེམས་ཀྱི་རྗེས་ སུ་འཇུག་ཅེ་ན།མདོར་བསྡུ་ན། དུས་དང་ནི། འབྲས་སོགས་དགེ་ལ་སོགས་པས་སོ། །རེ་ཞིག་དུས་ལས་ནི་སེམས་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འགག་པ་གཅིག་པ་ཉིད་དང་དུས་གཅིག་ཏུ་གཏོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པས་ནི་འབྲས་བུ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ དང་།རྒྱུ་མཐུན་པ་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། གཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་སྔ་མ་ནི་ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དགེ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ལ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་རྒྱུ་བཅུས་སེམས་ ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་སེམས་ནང་ན་ཉུང་བ་ནི་ཆོས་ལྔ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། ས་མང་པོ་པ་བཅུ་དང་། དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་བཞི་བཅུ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་བརྒྱད་ཀྱི་ཡིན་ནོ་། །དེའི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ ནི་ཆོས་ལྔ་བཅུ་རྩ་བཞི་སྟེ།རང་གི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བཅུ་བཞི་ཡིན་ཏེ། ས་མང་པོ་པ་བཅུ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་དག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་སྐད་དུ་ནི་མི་བརྗོད་དེ། །དེ་ལྟར་ན་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་གཞུང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་ པ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་དང་གནས་པ་དང་མི་རྟག་པ་དག་མ་གཏོགས་པ་དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་ པའོ།།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྒྱུ་ཅན་ཡང་ཡིན་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་པ་ནི་མ་གཏོགས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ་འོ་ན་ནི་གང་དག་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་དེ་སྐད་དུ་མི་འདོན་པ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་གདོན་ པར་བྱ་བ་འམ།ཡང་ན་དོན་གྱིས་དེ་ལྟར་གོ་བར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །རེ་ཞིག་གང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུས་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེས་ནི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུས་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། ཆོས་ཀྱི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་དང་། དེ་དག་ཕན་ཚུན་དང་། སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཉིད་དང་། དེ་དག་ཕན་ཚུན་དང་། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཕན་ཚུན་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པ་ཅུང་ཟད་དང་། ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་དག་དང་ལྟ་བུའོ། །ཐོབ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཐོབ་པ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ ཡིན་ལ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།འབྲས་བུ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པ་གཅིག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ནི་སེམས་དང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ་སྔར་ཡང་སྐྱེ་ལ་ཕྱིས་ཀྱང་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།




比如什么呢？如同四大种互为俱生因，心与心所相随行，法相与所相亦如是。四大种互为俱生因。心是心随行诸法的因，彼等亦是心的因。有为法的法相是所相的因，所相亦是法相的因。如是，一切有为法都是相应的俱生因。虽然诸法与相顺的法相之间并非互为果，但法是相顺法相的俱生因，而法相不是法的因，应当如是补充。
那么，什么是心随行法呢？心所和二律仪，以及心与彼等之法相。心随行法即是：一切心相应法、禅定律仪、无漏律仪，以及彼等与心的生等诸法，这些称为心随行法。
彼等如何随顺于心呢？略说之，由时间、果等及善等。首先从时间而言，即与心同生、同住、同灭，属于同一时间。从果等而言，即同一果报、异熟、等流，此处'一'字应理解为'同时'之义。从善等而言，即随善心、不善心、无记心而为善、不善、无记。如是，由十因称为心随行。
其中最少的心是五十八法的俱生因，即十遍行法、彼等之四十法相、自相及相顺八法相。彼之俱生因是五十四法，即除去自相顺法相之外的诸法。其他论师说是十四法，即仅十遍行法及自相而已。
不应如是说。若如是说，则与《分别论》所说相违：'于苦谛中，有以萨迦耶见为因而非萨迦耶见之因者，即除萨迦耶见及与彼相应诸法之生、老、住、无常外，其余有漏苦谛。有既是萨迦耶见之因，又是萨迦耶见所摄者，即除上述诸法外之一切。'
迦湿弥罗诸论师说：'若尔，凡不诵『与彼相应诸法』者，亦应诵之，或应以义理而理解。'
首先，凡是以俱生因为因者，必定是俱生法。有是俱生法而非俱生因者，如诸法相顺法相之间、彼等互相之间、心随行相顺法相之间、彼等互相之间、有对色法互相之间、无对少分之间、一切大种等。得与相应得同时生起者是俱生法而非俱生因，因为非同一果报、异熟、等流故。彼等亦非与心同行性质，因为前后都可生起故。

།དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རུང་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་རྒྱུ་དང་འབྲས་ བུའི་དངོས་པོར་གྲགས་པ་རྣམས་ལ་ཚུལ་འདི་མི་སྣང་བས་ཇི་ལྟར་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་ཡིན་པ་དེ་བརྗོད་པར་བྱའོ།།དཔེར་ན་མར་མེ་དང་འོད་དག་དང་མྱུ་གུ་དང་གྲིབ་མ་དག་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་ཅི་མར་མེ་འོད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་ཚོགས་པ་སྔར་བྱུང་བ་ཁོ་ན་མར་མེ་འོད་དང་བཅས་པ་ སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དཔྱད་པར་བྱའོ།།འོ་ན་ནི་ཡོད་དམ་མེད་ན་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་སྨྲ་བ་རྣམས་རྒྱུ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུའི་མཚན་ཉིད་ནི་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་ཞིག་ཡོད་དམ་མེད་ན་གང་ཞིག་ངེས་པར་ཡོད་དམ་མེད་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ཞིང་ཅིག་ཤོས་ནི་རྒྱུ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ ཀྱང་གཅིག་ཡོད་ན་ཐམས་ཅད་ཡོད་ལ་གཅིག་མེད་ན་ཐམས་ཅད་མེད་པས་རྒྱུ་དེ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་རིགས་པ་ཡིན་ནོ།།རེ་ཞིག་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་རུང་ན་ཕན་ཚུན་དུ་གོ་ཇི་ལྟར་རུང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཕན་ཚུན་དང་འབྱུང་བ་རྣམས་ དང་ཡང་ལྷན་ཅིག་དེར་ཐལ་བར་འགྱུར་ལ།སེམས་ཀྱི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཡང་སེམས་ལ་སོགས་པ་དང་དེར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ནི་མྱུ་གུ་གསུམ་ཕན་ཚུན་སྟོབས་ཀྱིས་གནས་པ་བཞིན་དུ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་རྣམས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་འགྲུབ་བོ། །རེ་ ཞིག་ཅི་འདི་དག་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་གནས་སམ།འོན་ཏེ་ཚོགས་པ་སྔ་མའི་དབང་གིས་དེ་ལྟར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དཔྱད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་གཞན་ཡང་སྲད་བུ་འམ་གཟེར་བུ་འམ་རྟེན་པར་བྱེད་པ་ས་ཡང་ཅུང་ཟད་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་ཡང་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ལ་སོགས་ པ་གཞན་དག་ཀྱང་ཡོད་པས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཉིད་གྲུབ་བོ།།སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན། སྐལ་མཉམ་རྒྱུ་ནི་འདྲ་བའོ། །ཆོས་འདྲ་བ་རྣམས་ནི་ཆོས་འདྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་དགེ་བ་རྣམས་ ཀྱི་ཡིན་ནོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ནོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་གཟུགས་ནི་ལྔ་པོ་དག་གི་ཡིན་ལ། བཞི་ནི་གཟུགས་ཀྱི་མ་ཡིན་ཏེ། དམན་པ་ དང་སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ནུར་ནུར་པོ་ནི་ནུར་ནུར་པོ་ལ་སོགས་པ་གནས་སྐབས་བཅུ་པོ་དག་གི་ཡིན་ནོ། །མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་རིས་མཐུན་པ་གཅིག་ལ་རེ་རེ་ཕྲི་ནས་མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པ་མཐུན་པ་གཞན་དག་ཏུ་ནི་གནས་སྐབས་བཅུ་ཆར་ ཡང་བཅུ་པོ་དག་གི་ཡིན་ནོ།།ཕྱིའི་དག་ལ་ཡང་ནས་ནི་ནས་ཀྱི་ཡིན་ལ། སཱ་ལུ་ནི་སཱ་ལུའི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །གང་དག་གཟུགས་ཀྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་གཟུགས་ཡིན་པར་མི་འདོད་པ་དེ་དག་ལ་ནི་འདས་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ནི་མ་འོངས་པའི་འབྱུང་ བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་བདག་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་གཞུང་འདི་འདོད་པ་ལ་གནོད་པར་གནས་སོ།།ཅི་འདྲ་བ་ཐམས་ཅད་འདྲ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རང་རིས་ས་པའོ། །འདི་དག་ལ་རང་གི་རིས་དང་ས་ ཡོད་པས་འདི་དག་ནི་རང་གི་རིས་དང་ས་པ་དག་གོ།།རིས་ནི་ལྔ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནས་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བར་རོ། །ས་ནི་དགུ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་བརྒྱད་དོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་གྱི་གཞན་དག་གི་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བར་དུ་ཡང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ནོ།

虽然这一切都可以，但是在种子等因果事物中并不见到这种情况，所以应当说明同时生起的诸法是如何成为因果事物的。
例如灯与光、芽与影等。
首先应当观察：是灯为光的因，还是说唯有前生的聚合才是生起带光之灯的因？
如是，有或无时与彼等同时，因此诸说因者说，具因之因的特征即是彼。
若有或无时某者必定有或无，彼即是因，另一者即是具因，同时生起的诸法也是一者有时一切皆有，一者无时一切皆无，故彼因果事物是合理的。
首先，同时生起者若是相互了知如何可能？正因为如此。
若如是，则无有所造色时不生起的相互生起及诸大种也将成为同时生起，心的相应特征等也将与心等成为同时生起。
如是，如同三芽相互依力而住，同时生起者成为因果事物。
首先应当观察：是这些依同时生起之力而住，还是依前聚之力如是生起？
于此，还有线或钉或所依之地也稍有。
于彼中也有相应因等其他，故同时生起因得以成立。
何为相应因？相应因即是相似。
相似法是相似法的相应因，如是：五种善蕴互为善法之因。
染污者是染污者之因。
无记者是无记者之因。
其他人说：无记色是五者之因，而四者非是色之因，因为低劣及力小故。
凝酪位是凝酪位等十位之因。
血精位等是同类中逐一减去后血精位等之因。
于其他相似种类中，十位皆是十位之因。
于外法中，稻是稻之因，粳稻是粳稻之因，应当如是广说。
对于不承认色的相应因是色者，'过去大种是未来大种之因与所依'此教证即成为破除其主张之所依。
是否一切相似皆是一切相似的相应因耶？答曰：不是。
若问如何？答：是同类同地者。
此等有自类与地，故此等是同类同地者。
类有五种：从见苦所断乃至修所断。
地有九种：欲界及八种禅定无色。
其中，见苦所断者是见苦所断者的相应因，而非其他者之因。
如是乃至修所断者也是修所断者之因。

།དེ་དག་ཀྱང་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནི་ཡང་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ལ།བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་རྣམས་ཀྱང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་ཡིན་པ་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ས་པའི་བར་དག་ཀྱང་དེའི་ས་པའི་རྣམས་ཁོ་ནའི་ཡིན་གྱི་གཞན་དག་གི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། སྔར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ ཕྱི་མ་སྐྱེ་བ་དང་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།།མ་འོངས་པ་ཁོ་ན་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་ལས་སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་ལས་ཏེ། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན། དགེ་བའི་རྩ་བ་སྔར་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་རང་གི་ཁམས་ན་དགེ་བའི་རྩ་བ་ ཕྱིས་འབྱུང་བ་རྣམས་དང་།དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུས་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་འདས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ནོ། །འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་མ་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཆོས་ གང་ཆོས་གང་གི་རྒྱུའི་ཡིན་པའི་ཆོས་དེ་རེས་འགའ་ཞིག་ཆོས་དེའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ།ནམ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་འདི་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཡིན་ནོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ལས་དགོངས་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཉེས་པ་མེད་ དོ།།གང་ཞིག་ཆོས་མ་འོངས་པ་དེ་ཡང་སྐྱེ་བའི་ཚེའི་གནས་སྐབས་ན་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་ངེས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཐ་མའི་གནས་སྐབས་དེ་ལས་དགོངས་ནས་ནམ་ཡང་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་ནི་དེའི་ ལན་དུ་མི་རུང་སྟེ།འདི་ལྟར་ཆོས་དེ་སྐྱེ་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་ནས་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ལས་ཕྱིས་ཡིན་པས་སོ། །ཆོས་གང་ཞིག་ཆོས་གང་གི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་ཡིན་པའི་ཆོས་དེ་རེས་འགའ་ཞིག་ཆོས་དེའི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་འདྲི་བ་ འདི་ཡང་ཡོངས་སུ་རྟོགས་པ་འདིས་རེས་འགའ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་ནུས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་དུ་གལ་ཏེ་ཆོས་དེ་མ་སྐྱེས་པར་གྱུར་ནའོ་ཞེས་གསུངས།དེར་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་འདིར་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་ལ། འདིར་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དེར་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་སྒོ་གཉིས་སུ་བསྟན་ པར་བྱ་བའི་བར་རོ།།དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ཡོན་ཏན་ཅི་ཞིག་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་འདིར་བསྟན་བཅོས་བྱེད་པ་མི་མཁས་པ་ཁོ་ནར་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་ལན་སྔ་མ་ཁོ་ན་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་གང་འདི་སྐད་དུ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་མ་འོངས་པ་དང་། དེ་ དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་མ་གཏོགས་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཡིན་ལ།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྒྱུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མ་གཏོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྒྱུ་ ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཡིན་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེ་ན།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་མ་འོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའམ། ཡང་ན་དོན་གྱིས་ན་དེ་ལྟར་གོ་བར་བྱའོ། །འོ་ན་ བཏགས་པའི་བཤད་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བཞི་ཚན་དུ་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་། རྟེན་དང་དམིགས་པར་ངེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཇི་ལྟར་དང་། འདིར་རྒྱུ་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །འབྲས་བུ་ནི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་དང་། བདག་ པོའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ།།རྟེན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའོ། །དམིགས་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་ན་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ལས་རྒྱུ་ཡིན་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ། གནས་སྐབས་ནི་འདོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་རྫས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཚོགས་ པ་ནི་གནས་སྐབས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་ཡིན་གྱི།རྫས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

这些欲界所行的也是欲界所行的，初禅地的也是初禅地的，乃至有顶地的也只是那地的，而不是其他的。这些也不是一切。那么是什么呢？先生者是后生者和未生者的同类因。唯未来不是同类因，这些是从论中所说的。论中说：什么是同类因？先前生起的善根对于自界中后起的善根和与彼相应的诸法是同类因。如是，过去和现在的是因。过去和现在的是未来的因，应当如是说。
某法是某法的因，此法有时不是彼法的因吗？答：从不如此。这也是论说。因为是就俱生因、相应因和异熟因而说的，所以无过失。
若未来法在生起时必定成为同类因。因此，认为是就最后阶段而说'从不是非因'的这种想法，不能作为答案。因为此法在生起阶段之前不是同类因，而后来才是因。
某法是某法的等无间，此法有时不是彼法的等无间吗？这个问题也能以这个理解回答'从不如此'，为什么说'若彼法未生则不是'？应当在这里如彼说，在彼如此说，应当如是双向宣说。若如是，有何功德可得？如此则会使人确信此论作者实在不善巧。因此这里前面的回答才是正确的。
那么，如说'除去未来的身见及与之相应的苦谛外，其余苦谛是从身见因所生，但不是身见因。所除的则既是从身见因所生，也是身见因'，对此应当说'除去未来的身见及相应的苦谛'，或者应当依义理如是理解。
那么，假说分别中说'一切法决定为四分：因、果、所依、所缘'，这如何理解？这里，因是相应因和俱生因。果是士用果和增上果。所依是眼等。所缘是色等，应当如是理解。如此，岂不是从非同类因变成因了吗？状态唯是假立，而非实体。聚合是状态果，而非实体果。

།གལ་ཏེ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་བཞིན་དུ་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡང་མ་འོངས་པ་ཡིན་ན་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། བསྟན་བཅོས་ལས་དེ་སྨོས་པར་འགྱུར་རོ། །འབྲས་བུ་འབྱིན་པ་དང་འཛིན་པར་བྱེད་ནུས་པ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་སྨོས་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེ་ན།དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུས་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ན་དེ་ཡང་མ་འོངས་པ་ལ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྔ་ཕྱི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱུང་ཟིན་པ་ཡང་མ་འོངས་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པར་མི་རུང་སྟེ། དཔེར་ ན་ད་ལྟའི་འདས་པ་བཞིན་ནོ།།རྒྱུ་བས་འབྲས་བུ་སྔ་ན་མི་རུང་བས་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མ་འོངས་པ་ནི་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཡང་མ་འོངས་པ་ཡིན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་སྔ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ལ། མ་འོངས་པའི་དུས་ ལ་ཡང་སྔ་ཕྱི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན།དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ནི་སྔ་ཕྱི་མེད་པར་འདྲ་བའི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་འདྲ་བ་ཡིན་པས་ཕན་ཚུན་དུ་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཕན་ཚུན་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཉིད་དུ་ནི་རིགས་པ་དང་ལྡན་པ་མ་ ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ནི་སྔ་ཕྱི་མེད་བཞིན་དུ་ཡང་དེ་ལྟར་ཕན་ཚུན་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ནི་གནས་སྐབས་ལས་རྣམ་པར་གནས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་ པའི་རྒྱུ་ནི་མཚན་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་གནས་པ་ཡིན་པས་མ་འོངས་པ་ཡང་མི་བཟློག་གོ།།སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་ཅི་དེ་ལྟར་ངེས་སམ་ཞེ་ན། དེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་ནི་ངེས་སོ། །ས་དགུའི་ལམ་ནི་ཕན་ཚུན་དུ། །སྐལ་བ་མཉམ་ པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།།ཞེས་བྱ་བར་སྐབས་དང་སྦྱར་ཏེ། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་དག་གི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཕན་ཚུན་དུ་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ ནི་ས་དེ་དག་ཏུ་གློ་བུར་དུ་འོངས་པ་ཡིན་ལ།ས་དེ་པ་དག་གིས་བདག་གིར་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཁམས་དེ་དག་ཏུ་གཏོགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་ས་གཞན་པའི་རིགས་མཐུན་པའི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་། མཉམ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཡིན། །ཆུང་ངུའི་རྒྱུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ནི་དེ་ཉིད་མ་འོངས་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ནོ། །མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཁོ་ནའི་ཡིན་ནོ། །མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་རྣམས་ནི་གསུམ་དང་གཉིས་དང་གཅིག་དག་གི་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ ཡང་དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་ལམ་ནི་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དང་རྣོན་པོའི་ལམ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་ལ།དབང་པོ་རྣོན་པོའི་ལམ་ནི་དབང་པོ་རྣོན་པོའི་ལམ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་དད་པས་མོས་པ་དང་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་ནི་དྲུག་དང་བཞི་དང་གཉིས་དག་གི་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱིས་ རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་དང་།དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་ནི་གསུམ་དང་གཉིས་དང་གཅིག་གི་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ས་གོང་མ་པས་འོག་མ་པའི་ལམ་དང་མཉམ་པའམ་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་ཞེ་ན། དབང་པོ་དང་རྒྱུས་རྒྱས་པར་བྱས་པའི་སྒོ་ནས་ཏེ། དེ་ལ་ རྒྱུས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པར་བྱས་པ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་དང་།ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་པ་གོང་ནས་གོང་དུའོ། །རྒྱུད་གཅིག་ལ་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ལམ་དག་མི་སྲིད་མོད་ཀྱི་འབྱུང་བ་ནི་མ་འོངས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །ཅི་ལམ་ཁོ་ན་མཉམ་པ་དང་ ཁྱད་པར་ཅན་དག་གི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།འཇིག་རྟེན་པ་དག་ཀྱང་། སྦྱོར་བྱུང་དེ་གཉིས་ཁོ་ནའི་ཡིན། །མཉམ་པ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་དག་གི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་གྱི་དམན་པའི་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

如果像异熟因那样，等流因也是未来的话会如何呢？论中会说明这一点。如果说因为只说明了能产生和摄持果的，所以没有过失的话。
这是不对的。等流因是由等流果而有果的，这对未来是不合理的，因为没有前后。已生的也不能成为未来的等流，就像现在的过去一样。
因为因不能在果之前，所以未来没有等流因。如此的话，异熟因也不应该是未来的，因为异熟果不能在前或同时，而且未来时也没有前后。
这是不对的。等流因是前后无别的相似等流因，因为互为因，所以会导致互为等流的过失。互为等流是不合理的。
异熟因虽然没有前后，但不会导致互为果的过失，因为因果有不同的性质。因此，等流因只是从位置上安立，而异熟因是从性质上安立，所以未来也不会被遮遣。
所说的等流因是同地的，这是否确定呢？对于有漏法是确定的。九地的道互为等流因。这是指不动地、殊胜静虑、四静虑和三无色定的道谛互为等流因。
为什么呢？因为这是暂时来到这些地，未被那些地所摄持，所以不属于那些界，因此也是其他地的同类等流因。
而且，是平等和殊胜的因，不是低劣的因。比如，苦法忍是未来的苦法忍和无生智的殊胜因。无生智因为没有其他殊胜，所以只是无生智的因。
见道、修道和无学道分别是三、二、一的因。其中钝根的道是钝根和利根道的因，利根道只是利根道的因。比如信随行、信解和时解脱的道分别是六、四、二的因。
法随行、见至和不时解脱的道分别是三、二、一的因。又如何是上地对下地道的平等或殊胜因呢？是通过根和串习的方式，其中极为串习的是从见道等和下下品等逐渐向上。
虽然在一相续中不可能同时有信随行和法随行的道，但作为未来因是可能的。是否只有道才是平等和殊胜的等流因呢？
答：不是，世间的加行所生法也是这两者的因，是平等和殊胜的等流因，而不是低劣的因。

།དཔེར་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། ཐོས་དང་བསམས་བྱུང་ལ་སོགས་ པའང་།།ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་དང་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་སྦྱོར་བ་ལས་འབྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་དེ་དག་ཀྱང་ཉམས་པ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་དག་ཁོ་ནའི་རྒྱུ་ཡིན་གྱི་དམན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་བསམས་པ་ལས་བྱུང་ བ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ནོ།།བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། བསམས་ པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཁོ་ནའི་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་དགུ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིན་ལ། ཆུང་ངུའི་འབྲིང་པོ་དག་ནི་བརྒྱད་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། ལུགས་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ་། །སྐྱེས་ ནས་ཐོབ་པ་ཅན་གྱི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་དགུ་པོ་ཐམས་ཅད་ཕན་ཚུན་དུ་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་ པ་འམ་།བཟོའི་གནས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སེམས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བཞི་དང་། གསུམ་དང་། གཉིས་དང་། གཅིག་དག་གི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །སྤྲུལ་པའི་སེམས་བསམ་གཏན་བཞིའི་འབྲས་བུ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡང་ ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་བསམ་གཏན་གོང་མའི་འབྲས་བུ་ནི་བསམ་གཏན་འོག་མའི་འབྲས་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འབད་པ་འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར་དུ་འོང་བའི་ཕྱིར་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཅན་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་དམན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སཱ་ལུ་དང་ནས་ལ་སོགས་པའི་ ལྟ་བུའོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་སྐྱེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་མ་སྐྱེས་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་ཐམས་ཅད་དམན་པའི་ལྟ་བུའོ། །རྒྱུད་གཅིག་ལ་ངེས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ ཆོས་སྔོན་ཐོབ་པ་ཕྱིས་སྐྱེས་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ཡོད་དེ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་མ་འོངས་པ་དག་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་ལྟ་བུའོ། ། འདི་ལྟར་འབྲས་བུ་སྔ་མའམ་། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མ་འོངས་པ་ནི་མེད་དོ། །ཟག་པ་ མེད་པའི་ཆོས་སྔར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཕྱིས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ།ཆེན་པོ་ཆུང་ངུའི་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འབྲས་བུ་གོང་མ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་འབྲས་བུ་འོག་མ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཚེ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་ཐོབ་པ་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་ མ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པའི་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུ་སྟེ།དམན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མཚུངས་ལྡན་རྒྱུ་ནི་སེམས་དག་དང་། །སེམས་བྱུང་། དེ་ལྟ་ན་ནི་དུས་དང་རྒྱུད་ཐ་དད་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ རྣམས་ཕན་ཚུན་དུ་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།འོ་ན་ནི་རྣམ་པ་དང་དམིགས་པ་གཅིག་ལ་དག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་དེ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ནི་དུས་གཅིག་པ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ཟླ་བ་ཚེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟ་བའི་ལྟ་བུར་རྒྱུད་ཐ་དད་ པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་རྟེན་མཚུངས་པ་ཅན་རྣམས་སོ། །གང་དག་ལ་རྟེན་མཚུངས་པ་ཡོད་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་དུ་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།

如何举例说明呢？回答说：听闻、思维等所生功德，以及由听闻、思维、修习所生的功德，这些由修习所生的功德也是退失和殊胜者的因，而不是低劣者的因。比如，欲界所行的闻所生慧是闻所生和思所生的因。思所生慧是思所生的因，因为没有修所生慧。色界所行的闻所生慧是闻所生和修所生的因，因为没有思所生慧。修所生慧唯是修所生的因。由于这些又分为九品差别，故小品中的下品是一切的因，小品中的中品是八品的因，如是类推。生得善法的九品互为等流因，有漏法也是如此。无覆无记法有四种：异熟生、威仪路、工巧处、及与变化心俱生。这些依次是四、三、二、一的等流因。四禅所生的变化心的果也是欲界所行，其中上地禅定的果不是下地禅定的果。为了避免精进无果，等流因所生的果不会低劣，如稻谷和大麦等。正因如此，有人问：'已生的无漏法是否有不作为未生无漏法之因的情况？'答：有，如未生起苦法智忍的情况，以及一切殊胜者对低劣者的情况。有人问：'在一相续中，先前获得的无漏法是否有不作为后来所生法之因的情况？'答：有，如未来的苦法智忍对苦法智的情况。因为未来的果或等流因是不存在的。有人问：'先前所生的无漏法是否有不作为后来所生无漏法之因的情况？'答：有，如大对小的情况。例如，从上果退失而现前下果时，以及与苦法智的得后刹那俱生的苦法智忍的得的情况，因为是低劣的缘故。等流因已经解释完毕。相应因是心与心所。如此则会导致不同时间和相续所生法互为相应因的过失。那么说是缘同一行相和所缘的。如此仍有同样的过失。那么说是同时的。如此对于同时观看月亮等的不同相续所生法也会有过失。因此是所依相同的。凡是有所依相同的心和心所，彼此互为相应因。

།མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་མི་དད་པ་སྟེ། འདི་ ལྟ་སྟེ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་མིག་གི་དབང་པོའི་སྐད་ཅིག་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་ བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཡང་དོན་གང་གིས་ན་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན། གང་གིས་ན་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཕན་ཚུན་འབྲས་བུའི་དོན་གྱིས་ན་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། འདྲོན་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ལྷན་ཅིག་ལམ་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ། །མཚུངས་པ་ལྔས་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་དོན་གྱིས་ན་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། འདྲོན་པ་དེ་དག་ཉིད་ཟས་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་བྱ་བ་ལ་འདྲ་བར་སྦྱོར་བ་བཞིན་ནོ། །གཅིག་མེད་ན་ཡང ཐམས་ཅད་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པས་འདི་ནི་དེ་དག་གི་རྒྱུའི་དངོས་པོ་ཡིན་ནོ།།ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན། ཀུན་འགྲོ་ཞེས་བྱ་ཉོན་མོངས་ཅན། །རྣམས་ཀྱི་རང་སར་ཀུན་འགྲོ་ལྔ། །རང་གི་ས་པའི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཆོས་སྔར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས། ཕྱི་མ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་ བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ཀྱང་འོག་ནས་ཕྲ་རྒྱས་བསྟན་པའི་མཛོད་ཀྱི་གནས་ཉིད་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །འདི་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །རིས་གཞན་དག་གི་ཡང་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་གི་ མཐུས་ནི་རིས་གཞན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དག་ཀྱང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།ཅི་འཕགས་པའི་གང་ཟག་གི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དག་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་ལས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་དང་། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་འདུས་བྱས་རྣམས་དང་། མི་དགེ་བ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་པ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱས་པར་འཇིག་ཚོགས་ལ་ ལྟ་བ་དང་།ཆོས་དེ་དག་གི་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་དང་གནས་པ་དང་། མི་རྟག་པ་ཉིད་དག་མ་གཏོགས་པ་དེ་དག་ལས་གཞན་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ་། །འོ་ན་བཏགས་པའི་བཤད་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མི་དགེ་བའི་རྒྱུ་ཅན་ཁོ་ ན་ཡིན་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ཡོད་དེ་། འཕགས་པའི་གང་ཟག་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དེ་ལས་དང་པོར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ཇི་ལྟར་དྲང་ཞེ་ན་། དེ་ནི་རྒྱུ་མ་སྤངས་པ་ལས་ དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི་དེའི་རྒྱུ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་སྤངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་མ་གསུངས་སོ།།ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན། རྣམ་སྨིན་རྒྱུ་ནི་མི་དགེ་དང་། །དགེ་བ་ཟག་བཅས་རྣམས་ཁོ་ན། །མི་དགེ་བ་རྣམས་དང་། དགེ་བའི་ ཆོས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འགྲུབ་པར་མི་བྱེད་ཅེ་ན། སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་ས་བོན་རུལ་བ་བཞིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ མ་ཡིན་ཞེ་ན།སྲེད་པས་མངོན་པར་མ་བརླན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མངོན་པར་མ་བརླན་པའི་ས་བོན་གྲུང་པོ་བཞིན་ནོ།

所谓'相应'是指无差别，如同：眼识所依的眼根刹那，正是与之相应的受等诸法的刹那，乃至意识与其相应诸法的意的刹那，也应当如是了知。
凡是相应因，也是俱生因。为何是俱生因？为何是相应因？由于互为果的缘故是俱生因，如同旅伴们互相依靠力量一同赶路。由于五相相应的缘故是相应因，如同那些旅伴们在饮食等受用行为上相同地参与。若缺一者则一切不相应，故此是彼等的因性。
何为遍行因？遍行即是染污法，彼等自地遍行五。前生的自地遍行法是染污法后生诸法的遍行因。此等将在后面烦恼品中详细解说。此是染污法的共同因，故与相应因分开建立。也是异品的因，以其力量也能生起异品烦恼。
圣者的染污法是否也从遍行因所生？迦湿弥罗诸师说：一切染污法皆从见所断因所生。如分别论中说：'何者是从见所断因所生法？染污诸法及见所断诸法的异熟。'又说：'何者是从无记因所生法？无记有为诸法及不善法。'又说：'于苦谛中，有以萨迦耶见为因非萨迦耶见为因者'，乃至广说萨迦耶见及彼等法的生、老、住、无常性除外，其余苦谛中的染污法。
若问：《施设论》说'不善法唯从不善因所生者有否？'答：有。如说：'已离欲界贪圣者退失时，初起染污思。'此如何解释？此是就未断因而说，已断见所断因故未说。
已说遍行因。何为异熟因？异熟因唯是不善及有漏善法。不善诸法及有漏善法是异熟因，因为是异熟法故。
为何无记法不能成就异熟？因为力量微弱，如同腐败种子。为何无漏法非异熟因？因为未被爱润湿，如同未润湿的干燥种子。

།ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་གང་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞིག་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པར་འགྱུར། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་གཉི་ག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འགྲུབ་པར་ བྱེད་དེ་ས་བོན་གྲུང་པོ་མངོན་པར་བརླན་པ་བཞིན་ཏེ།འདི་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཞིག་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཉིད་རྒྱུ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཡིན། དེས་ན་ཅིར་འགྱུར་། གལ་ཏེ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཞིག་རྣམ་པར་སྨིན་ པའི་རྒྱུ་ཡིན་ན་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེར་མི་འགྱུར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ལ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཏེ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཉིད་རྒྱུ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ན་ནི་ལས་ ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེར་མི་འགྱུར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉི་ག་ལྟར་ཡང་རུང་ངོ་ཞེས་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། མི་འདྲ་བར་ སྨིན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ།།འདོད་པའི་ཁམས་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཕུང་པོ་གཅིག་ལ་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་ཅན་ནི་ཐོབ་པ་རྣམས་དང་དེ་དག་གི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཕུང་པོ་གཉིས་པ་ལ་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་ཅན་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དང་དེ་དག་གི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཕུང་ པོ་བཞི་ལས་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་ཅན་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པ་དག་གོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཕུང་པོ་གཅིག་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཅིག་པ་ཅན་ནི་ཐོབ་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་ པ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པའོ།།ཕུང་པོ་གཉིས་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པའོ། །ཕུང་པོ་བཞི་པ་ནི་དགེ་བའི་སེམས་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་ནའོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་པ་ནི་མཉམ་པར་བཞག་པ་ནའོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུས་ཕུང་པོ་གཅིག་ལ་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་ཅན་ནི་ཐོབ་པ་དང་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པའོ།།ཕུང་པོ་བཞི་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དགེ་བ་རྣམས་དང་དེ་དག་གི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །གང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཆོས་ ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་ཁོ་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱང་ཡོད་དེ།གང་གི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཡིན་པའོ། །གང་གི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་པ་དེའི་ནི་གཉིས་ཏེ། ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གོ། །གང་གི་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །གང་གི་ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་ མཆེད་ཡིན་པ་དེའི་ནི་གསུམ་སྟེ།ལུས་དང་རེག་བྱ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གོ། །གང་གི་གཟུགས་དང་དྲི་དང་རོའི་སྐྱེ་མཆེད་དག་ཡིན་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །གང་གི་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་པ་དེའི་ནི་བཞི་སྟེ། མིག་དང་ལུས་དང་རེག་བྱ་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་སོ། །གང་གི་རྣ་བ་ དང་།སྣ་དང་། ལྕེའི་སྐྱེ་མཆེད་དག་ཡིན་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །གང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལྔ་དང་། དྲུག་དང་། བདུན་དང་། བརྒྱད་དང་། དགུ་དང་། བཅུ་དང་། བཅུ་གཅིག་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་ལས་དེ་ཡང་ཡོད་དེ། ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྣ་ཚོགས་དང་། སྣ་ཚོགས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྱིའི་ས་བོན་ བཞིན་ནོ།།དཔེར་ན་ཕྱིའི་ས་བོན་རྣམས་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་འབྲས་བུ་སྣ་ཚོགས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་པདྨ་དང་། བལ་པོ་སེའུ་དང་། ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འབྲས་བུ་སྣ་ཚོགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ནས་དང་གྲོ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་ ལྟ་བུའོ།།ལས་དུས་གཅིག་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དུས་གསུམ་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་མི་འགྱུར་གྱི་ལས་དུས་གཉིས་པའི་ཡང་དུས་གཅིག་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་བས་འབྲས་བུ་ཧ་ཅང་ཉུང་བར་འགྱུར་དུ་འོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དུ་མ་པ་ནི་ཡིན་ གྱི་བཟློག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

不相应法等将会产生与何者相应的异熟果。其余诸法由于是二种性质，故而得以成就，如同湿润的良种，对此应当如何了知？是异熟因作为异熟因，还是异熟本身作为因而成为异熟因？由此将如何？若是异熟因作为异熟因，则不应说'从眼的异熟所生'。为何？因为是从业所生，而业非异熟性。若是异熟本身作为因而成为异熟因，则不应说'业的异熟'。为何？因为异熟是因，而异熟非业性。如前所说，两者皆可。
复次，何为异熟之义？不同熟即是异熟。欲界中异熟因一蕴具一果者，即是诸得及其生等。二蕴具一果者，即是身语业及其生等。四蕴具一果者，即是善不善心心所及其生等。
色界中异熟因一蕴具一异熟者，即是得及无想定并其生等。二蕴者，即是初禅的表色及其生等。四蕴者，即在不等持的善心中。五蕴者，即在等持中。
无色界中异熟因一蕴具一果者，即是得及灭尽定并其生等。四蕴者，即是诸善心心所及其生等。
有业其异熟唯成熟一法处，即是命根者。若是意处者则二处：意处与法处。若是触处者亦同。若是身处者则三处：身处、触处与法处。若是色处、香处、味处者亦同。若是眼处者则四处：眼处、身处、触处与法处。若是耳处、鼻处、舌处者亦同。
有业其异熟成熟五、六、七、八、九、十、十一处者，由于业果有种种与非种种，如同外在种子。譬如外在种子，有些果实种种不同，如莲花、波罗树、尼拘陀树等。有些果实则不种种不同，如稻麦等。
一时业的三时异熟不会发生，二时业的一时异熟也不会发生，因为果将过于少于因。同样，一刹那的多刹那异熟是有的，反之则不然。

།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ལས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། མཇུག་ཐོགས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ནི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དྲངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་སྨིན་པ་ནི་རྒྱུ་ལ་ ལྟོས་པ་ཡིན་ནོ།།ཡང་རྒྱུ་འདི་དག་གི་དུས་ངེས་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་དག་གི་དུས་ངེས་པར་དོན་གྱིས་ནི་བཤད་མོད་ཀྱི་མདོར་བྱས་ནས་མ་བཤད་པས། དེའི་ཕྱིར་མདོར་བྱས་ཏེ། ཀུན་འགྲོ་སྐལ་མཉམ་དུས་གཉིས་པ་དང་། འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་མ་འོངས་པ་དག་ནི་མེད་དོ། ། འདིར་གཏན་ཚིགས་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གསུམ་པོ་དག་ནི་དུས་གསུམ་པ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་དག་ནི་དུས་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ། །བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ནི་དུས་ངེས་པ་མ་བསྟན་པས་དུས་ཐམས་ཅད་པ་དང་། དུས་དང་བྲལ་བར་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། །རྒྱུ རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ།།རྒྱུ་དེ་དག་གང་གི་ཡིན་པའི་འབྲས་བུ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་བྲལ་བཅས་འབྲས་བུ་ཡིན། །བསྟན་བཅོས་ལས། འབྲས་བུའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བའོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་འདུས་མ་བྱས་ འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་གང་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་རྒྱུར་ཡང་འགྱུར་ལ།རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་གང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་འབྲས་བུར་ཡང་འགྱུར་རོ། །འདུས་བྱས་ཁོ་ན་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་ཡོད་ཀྱི། འདུས་མ་བྱས་ལ་དེ་དག་མེད། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱུ་རྣམ་པ་དྲུག་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དང་། འབྲས་བུ་རྣམ་པ་ལྔ་མི་སྲིད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ལམ་འབྲལ་བའི་བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུར་མི་འདོད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་བགེགས་མི་བྱེད་པའི་ངོ་བོར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ན་འདུས་མ་བྱས་ནི་སྐྱེ་བ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་དེ་གང་གིའམ་ཇི་ལྟར་ན་འབྲས་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཏེ། དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་ འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།འོ་ན་ནི་དེ་དེ་ཁོ་ན་ལ་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཐོབ་པ་ཁོ་ན་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་གྱི་བྲལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཐོབ་པ་ལ་ཡང་དེའི་ནུས་པ་གཞན་ལ། བྲལ་བ་ལ་ཡང་གཞན་ཏེ། ཐོབ་པ་ལ་དེ་ཇི་ལྟར་ནུས་ཤེ་ན་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྲལ་བ་ལ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་རེ་ཞིག་ལམ་ནི་ཇི་ལྟར་ཡང་འདིའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་གྱི་བྲལ་བ་ནི་འདིའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །ཡང་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ཡང་མེད་ན་གོ་ཇི་ལྟར་ན་འདུས་མ་བྱས་བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཡིན་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་ལ་མི་སྒྲིབ་པའི་དངོས་པོས་བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཡིན་གྱི་འདི་ལ་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དུས་ལས གྲོལ་བ་ལ་འབྲས་བུ་འཛིན་པ་དང་།སྨིན་པའི་མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་ལས་ཀྱང་འདུས་མ་བྱས་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མ་གསུངས་ཀྱི། རྒྱུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་གསུངས་སོ་། །ཇི་ལྟར་གསུངས་ཤེ་ན། གཟུགས་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་གང་དག་ ཡིན་པ་དང་།རྐྱེན་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་མི་རྟག་པ་ཡིན་ན་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་མི་རྟག་པ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་གཟུགས་ལྟ་རྟག་པར་ག་ལ་འགྱུར། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ དམིགས་པའི་རྐྱེན་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ།།སྐྱེས་པའི་ཞེས་དཀར་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་གང་དག་ཡིན་པ་དང་རྐྱེན་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་མི་རྟག་ན་ཞེས་གསུངས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་མི་རྟག་ན་ཞེས་ནི་མི་གསུངས་སོ། །རྒྱུ་རྣམས་ཀྱང་ གང་དག་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་དེ་དག་ཁོ་ན་མི་རྟག་གོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མི་སྒྲིབ་པའི་དངོས་པོ་ཙམ་གྱིས་བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་མི་དགག་པ་ཡིན་ནམ།མདོ་ལས་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཡིན་པར་གསུངས་ཀྱི་མི་སྒྲིབ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པར་ནི་མ་གསུངས་པས། མདོ་ལས་འདུས་མ་བྱས་རྒྱུའི་དངོས་པོ་མི་ འགྲུབ་བོ།།མ་གསུངས་མོད་ཀྱི་བཀག་པ་ནི་མེད་དོ།

异熟不是与业同时异熟，也不是随后异熟，因为随后的刹那是由等无间缘所引。异熟因所成熟的果是依赖于因。
又问：这些因的时间决定是什么？虽然这些的时间决定已经以义理说明，但未在摄颂中说明，因此摄颂说：遍行因和同类因是二时，即过去和现在，而无未来。此中的理由已经说明。三因是三时，即俱生因、相应因和异熟因是三时。作因未说明时间决定，应知是一切时及离时。诸因已说明。
问：这些因的果是什么？答：有为法和离系是果。论中说：'何为果法？一切有为法和择灭。'如此则无为法既是果，则应成为某果的因，既是因，则应成为某因的果。唯有为法有因果，无为法无因果。为什么？因为不可能有六种因和五种果。
问：为什么不承认道的离系是作因？答：因为它是以不障碍生起的体性而安立，而无为法不具有生起。那么它是什么的果或如何是果？是道的果，因为由其力而获得。如此则由于它唯对彼有功能，则唯获得是道果，而离系不是。获得有其一种功能，离系有另一种功能。问：对获得如何有功能？答：因为能生起。问：对离系如何？答：因为能获得。
因此，首先道无论如何都不是它的因，而离系是它的果。又若无增上果，则如何说无为法是作因？答：以不障碍生起的事物而成作因，而此无果，因为离时者无摄持果和成熟的功能。
经部师们说：'世尊从未说无为法是因，而是以种种方式说非因。'问：如何说？答：'凡是能生色的因和缘，彼等亦是无常，依止无常因缘所生的色法怎么会是常？乃至识亦如是。'如此则无为法也不应成为识的所缘缘。
因为经中说'凡是能生识的因和缘，彼等亦是无常'，而未说'凡是识的缘，彼等亦是无常'。因为经中说唯生起的因是无常，所以不应否定无为法仅以不障碍事物而成作因，还是说因为经中说是所缘缘而未说是不障碍因，所以经中不成立无为法是因事？虽未说，但也未遮止。

།མདོ་རྣམས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་ནུབ་ན་མ་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཇི་ལྟར་ངེས་པར་གཟུང་ཡང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་། སྔར་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མ་བཤད་དམ། དེའི་ཚེ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་ པས་འགོག་པ་གང་ཞེ་ན།གང་བྲལ་བའོ་ཞེས་བཤད། ད་ནི་བྲལ་བ་གང་ཞེ་ན། གང་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའོ་ཞེས་བཤད་པས་ཕན་ཚུན་རྟེན་པའི་བཤད་པ་འདི་ནི་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་གསལ་བར་བྱ་བ་ལ་ནུས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་གཞན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེའི་ རང་གི་ངོ་བོ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཁོ་ནས་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ།བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་བརྟགས་པ་དང་དགེ་བའི་རྫས་གཞན་ཞིག་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཙམ་ཞིག་ནི་བརྗོད་པར་ནུས་སོ་། །མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་འདུས་མ་བྱས་ ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྫས་སུ་མེད་པ་ཁོ་ན་སྟེ།དེ་ནི་གཟུགས་དང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རྫས་གཞན་དུ་ནི་མེད་དོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རེག་བྱ་མེད་པ་ཙམ་ནི་ནམ་མཁའ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མུན་པའི་ནང་དག་ན་ཐོགས་པ་མ་རྙེད་ན་ནམ་མཁའོ་ཞེས་ཟེར་ཏོ། །ཕྲ་རྒྱས་དང་སྐྱེ་བ་སྐྱེས་པ་འགགས་ནས་སོ་ སོར་བརྟགས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཞན་མི་སྐྱེ་བ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཡིན་ནོ།།སོ་སོར་བརྟགས་པ་མེད་པ་ཁོ་ནར་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་མི་སྐྱེ་བ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་སྟེ་དཔེར་ན་བར་མ་དོར་འཆི་བའི་རིས་མཐུན་པ་ལྷག་མ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སྡེ་པ་ གཞན་དག་ན་རེ་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་མི་སྐྱེ་བར་བྱ་བ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ནུས་པ་ཡོད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་མི་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་ཕྲ་རྒྱས་མེད་པ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ནུས་པ་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ ཡིན་པས་འགོག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ་དེ་ཡང་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མེད་པས་མི་འགྲུབ་པས་དེ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།གཞན་དག་ན་རེ་སྔར་སྐྱེས་པ་ཕྱིས་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རང་གི་ངང་གིས་འགག་པའི་ཕྱིར་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་ཟེར་ཏེ་།རྟོག་པ་དེ་ལ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་མི་རྟག་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། མ་ཞིག་ན་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཡང་སོ་སོར་བརྟགས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ མ་ཡིན་ཏེ།སྔར་སོ་སོར་བརྟགས་པ་ཡིན་ལ་ཕྱིས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་མི་སྐྱེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། དེ་དག་མི་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་སྔ་ནས་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། ཆོས་གང་དག་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མེད་ན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་སོ་སོར་བརྟགས་པ་སྐྱེས་ན་ཡང་མི་སྐྱེའོ། །འདི་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་ མཐུ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ་གེགས་མ་བྱས་པ་རྐྱེན་རྣམས་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མི་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ན་འོ་ན་མདོའི་ཚིག་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཀུན་ཏུ་བསྟེན་། གོམས་པར་བྱས། ལན་མང་དུ་བྱས་ན་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ སྡུག་བསྔལ་སྤངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཇི་ལྟར་དྲང་།སྤངས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ། །མི་སྐྱེ་བ་ནི་མ་འོངས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་སྐད་དུ་འབྱུང་བ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་ པ་སྤངས་པས་སྡུག་བསྔལ་སྤོང་བར་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།གཟུགས་ལ་འདུན་པ་དང་འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པ་དེ་སྤོངས་ཤིག་།འདུན་པ་དང་འདོད་ཆགས་སྤངས་ན་ཁྱེད་ཀྱིས་གཟུགས་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ཡང་སྤངས་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྒྱས་པར་རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་གསུངས་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་དུས་གསུམ་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་པར་རུང་ངོ་། །ཅི་སྟེ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ན། དེར་ཡང་ཚུལ་ནི་འདི་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།

对于'如果诸经多数都灭尽了就不说'这句话应当如何理解，以及所谓的'离'是什么？以前不是说过是择灭吗？那时说择灭是什么呢？就是离。现在又问离是什么？就说是择灭。这种相互依存的解释对于阐明其本质是无能为力的。因此，应当另外阐述其本质。
其本质唯有圣者们自己能够证知。所谓的'离'和'择灭'是什么，只能说是某种所观察的善法实体而已。
经部师们说，一切无为法都是非实有的，它不像色、受等那样是另外的实体。那么是什么呢？虚空仅仅是无触碍性，就像在黑暗中找不到障碍时称为虚空一样。
随眠和已生起的生灭尽后，由择力而不再生起的是择灭。不是由择力而仅仅因缘不具足而不生的是非择灭，比如中阴身余类。
其他部派说，智慧有能力使随眠不生，因此这是择灭。至于苦不生起，那是因为生起之缘——随眠本就不存在，智慧对此无能为力，所以那是非择灭。但这种说法不成立，因为没有择力就不能成就，所以那也只是择灭。
另有人说，先前已生而后来不存在的，因为是自然灭去，所以是非择灭。但按这种观点，非择灭就只能是无常的了，因为未灭时就不存在的缘故。
择灭也因为以择为前提，难道不是无常吗？它不是以择为前提，不是先有择后来诸生不生。那么是什么呢？那些不生本来就存在。任何在无择时会生起的法，即使生起择力也不会生起。在这里择力的作用是这样的：即是对未被阻碍的诸缘生起起阻碍作用的事物。
如果说涅槃仅仅是不生，那么经中所说'这五根若修习、熟习、多修习，能断过去、未来、现在的苦'如何解释？断是涅槃。不生仅是未来，而不是过去和现在。
虽然有这样的说法，但是世尊是说由断除缘于彼的烦恼而断苦，如说：'应断除对色的欲望和贪着。断除欲望和贪着后，你们对如是色也将断除和遍知'，乃至广说到识。这样则可以断除三世的苦。即使经中说断除过去、未来、现在的烦恼，其道理也是如此。

།ཡང་ན་དགོངས་པ་ནི་འདས་ པའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཚེ་རབས་སྔ་མ་པ་ཡིན་ལ།ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཚེ་འདི་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སྲེད་པ་རྣམ་པར་སྤྱད་པ་དག་ལ་འདས་པའི་དུས་ལ་བརྟེན་ནས་སྲེད་པ་རྣམ་པར་སྤྱད་པ་བཅཝ་བརྒྱད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བ་འདས་པའི་ཚེ་རབས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཉོན་མོངས་པ་གཉིས་པོ་འདིས་ཀྱང་རྒྱུད་འདི་ལ་མ་འོངས་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ས་བོན་གྱི་དངོས་པོ་བཞག་པ་དེ་སྤངས་པས་དེ་ཡང་སྤངས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཟད་པ་ལས་ཟད་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་བུའོ། ། མ་འོངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ས་བོན་མེད་པའི་ཕྱིར་གཏན་དུ་མི་སྐྱེ་བ་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་ལ་ཅི་ཞིག་སྤང་དུ་ཡོད་དེ། འགགས་ཟིན་པ་དང་། འགག་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ལ་ནི་འབད་པ་དོན་དང་བཅས་པར་མི་འགྱུར་རོ་སྙམ་པ་འདི་ཡིན་པར འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་འདུས་མ་བྱས་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་གང་དག་འདུས་བྱས་ཀྱང་རུང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་རུང་དེ་དག་གི་མཆོག་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པར་བཤད་དོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ། ཇི་ལྟར་ན་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་པར་འོས། འདུས་ མ་བྱས་མེད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཀྱང་མི་སྨྲའི་དེ་ནི་ཁོ་བོ་ཅག་གིས་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།།དཔེར་ན་སྒྲ་ལ་སྔ་ན་མེད་པ་ཡང་ཡོད། ཕྱིས་མེད་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་མེད་པ་ནི་ཡོད་པར་མི་འགྲུབ་པ་ལྟར་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །མེད་པ་ཡང་ཁ་ཅིག་ཤིན་ ཏུ་བསྔགས་པ་ཡོད་དེ།གང་གནོད་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་འདུལ་བ་རྣམས་དེ་ལ་འདུན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཞན་དག་གི་མཆོག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྔགས་པ་འཐོབ་པར་འོས་སོ། །གལ་ཏེ་འདུས་མ་བྱས་མེད་པ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་ན་འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཡིན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཅུང་ ཟད་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།རེ་ཞིག་འགོག་པའི་བདེན་པའི་དོན་འདི་གང་ཡིན། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དོན་མ་ཡིན་ནམ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ཁོ་ནའོ། །སྡུག་བསྔལ་མེད་པ་ལ་ཡང་མེད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་འདི་གཉི་ག་ཡང་ཕྱིན་ཅི་མ་ ལོག་པར་གཟིགས་ན་འདི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཉིད་ཡིན་པར་འགལ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད།ཇི་ལྟར་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་གསུམ་པ་ཡང་ཡིན་པར་འགྱུར། ཇི་ལྟར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཡིན་པ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཉིས་པའི་འོག་ཏུ་མཐོང་བ་དང་བསྟན་པས་ན་ གསུམ་པ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་འདུས་མ་བྱས་དངོས་པོ་མེད་པ་ཙམ་ཡིན་ན་ནམ་མཁའ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཡོད་པ་ཉིད་བསམ་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་འདུས་མ་བྱས་རྫས་ཁོ་ནར་འདོད་པར་གྱུར་ན་ ཅིར་འགྱུར།ཅི་ཞིག་ཏུ་ཡང་འགྱུར། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲས་པའི་ཕྱོགས་བསྐྱབ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་འདི་བསྐྱབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པར་སེམས་ན་ལྷ་སྐྱོབ་པར་འགྱུར་གྲང་། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཟུགས་དང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་དེའི་ རང་གི་ངོ་བོ་ཡང་མི་དམིགས་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ལས་ཀྱང་མི་དམིགས་སོ།།དངོས་པོ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་གི་འགོག་པ་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་ཇི་ལྟར་རབ་ཏུ་བརྟགས་ཏེ་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྲེལ་བ་འགའ་ ཡང་མེད་ཀྱི་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་མེད་པའོ་ཞེས་འགག་པ་ཙམ་དུ་རུང་ངོ་།།དངོས་པོ་གཞན་ཉིད་ཡིན་ན་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་གང་གི་ཐོབ་པ་ཆད་ནས་འགོག་པ་གང་ཐོབ་པ་དེ་དེའི་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཐ་སྙད་གདགས་སོ། །འོ་ན་དེ་ཐོབ་པར་འདོད་པའི་རྒྱུ་གང་ཞིག་ཡིན། མདོ་ལས་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པ་ཐོབ་པའི་དགེ་སློང་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ན་མེད་པ་ཐོབ་པར་རུང་།གཉེན་པོ་ཐོབ་པས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཡང་སྲིད་པའི་སྐྱེ་བ་དང་ཤིན་ཏུ་འགལ་བའི་རྟེན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ།

或者，所谓意趣是：过去的烦恼是前世的，现在生起的烦恼是今生的。例如，如经中所说'依过去时而有十八种爱行'是就过去世而言，现在生起的也是如此。由这两种烦恼在此相续中种下未来的种子，断除了种子的实体，也就断除了它。就像因尽了业报而得以灭尽一样。
对于未来的痛苦烦恼，因为无有种子，所以永远不会生起，这就是断除。若不如此，过去和现在有什么可断呢？对已经灭去的和即将灭去的，努力就没有意义了。
如果说无为法仅仅是不存在的，那么世尊所说'无论是有为法还是无为法，其中最殊胜的是离贪'，怎么能说不存在的是最殊胜的呢？我们并不说无为法仅仅是不存在，而是如我们前面所说的那样。
比如说声音，有前际不存在，也有后际不存在，但是不存在并不能成立为存在。无为法也应当如此观察。有些不存在也是值得赞叹的，凡是远离一切过患的，为了使修行者向往，称之为殊胜，这是应当获得赞叹的。
如果无为法仅仅是不存在，则灭谛就不应成为圣谛，因为它丝毫不存在。那么，灭谛的含义是什么？难道不是无颠倒的真实义吗？圣者们如实见到苦是苦，无苦是无苦，这两者都是无颠倒的，这有什么不可以成为圣谛呢？
如何既是不存在又是第三圣谛呢？如何是圣谛已经解释过了。因为在第二谛之后见到和宣说，所以是第三。
如果无为法仅仅是事物的不存在，那么缘虚空和涅槃的智慧就会成为缘不存在的。这应当如同思维过去和未来是存在的一样来思维。
如果承许无为法仅仅是实体，会有什么过失呢？会成为维护毗婆沙师的立场。如果认为这是应当维护的，那就成了维护天神了。会成为非如理的遍计。为什么呢？因为既不能像色受等那样见到它的自性，也不能像眼等那样见到它的作用。
某某法的灭，如何安立呢？因为因果等事物不可得，所以它与彼无有任何关联，只是某某法不存在的灭而已。
即使是别的事物，也可以说：断除了某烦恼的得而获得某灭，那个灭就是那个烦恼的灭，可以如此施设。那么，想要获得它的因是什么？经中说'得现法涅槃的比丘'，怎么能获得不存在呢？
因为获得对治，所以与烦恼和后有生起完全相违的所依，称为获得涅槃。

།ལུང་ལས་ཀྱང་དངོས་པོ་མེད་པ་ཙམ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་མཛད་དེ། འདི་སྐད་དུ་ སྡུག་བསྔལ་འདི་མ་ལུས་པར་སྤངས་པ།ངེས་པར་སྤངས་པ་། བྱང་བར་འགྱུར་བ། ཟད་པ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ། འགོག་པ། རྣམ་པར་ཞི་བ། ནུབ་པ། སྡུག་བསྔལ་གཞན་དང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་མེད་པ། ལེན་པ་མེད་པ། འབྱུང་བ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་ཐམས་ ཅད་ངེས་པར་སྤངས་པ།སྲེད་པ་ཟད་པ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ། འགོག་པ་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ནི་ཞི་བའོ། །འདི་ནི་གྱ་ནོམ་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ཡིན་ན་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་ཅི་སྟེ་མི་འདོད་ཅེ་ན། བདུན་པ་འདི་ནི་ནུས་ པ་མེད་པར་ལྟའོ།།འདིར་ཡིན་ན་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ན་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་མི་རྟག་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་མི་འབྱུང་བ་ཁོ་ནར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་ཐོབ་ན་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ན་ནི་གང་ཁོ་ནས་དེ་ འཐོབ་པར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་དེ་ཉིད་ཡོད་དམ་ཐོབ་ན་སྡུག་བསྔལ་མི་འབྱུང་བར་འདོད་པར་གྱིས་ཤིག་།དེ་ལྟར་ན། མར་མེ་ཤི་བར་གྱུར་པ་ལྟར། །དེ་ཡི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར། །ཞེས་གསུངས་པའི་དཔེ་འདི་ཡང་ལེགས་པར་དྲངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་མར་མེ་ཤི་བ་མེད་པ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན འདས་ཀྱིས་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ།།ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཀྱང་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་ལུས་མེད་པ་དང་། རང་གི་ངོ་བོ་མེད་པ་ནི་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་ བ་རྣམས་ན་རེ་འདིའི་དོན་ནི་འདི་མ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། དངོས་པོ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། རང་བཞིན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་ཇི་སྐད་དུ་དེ་དངོས་པོ་གང་ཞིག་ཐོབ་པའི་དངོས་པོ་དེ་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དམིགས་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཇི་སྐད་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་ པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།ལྡན་པའི་དངོས་པོ་ཇི་སྐད་དུ་དངོས་པོ་གང་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དང་ལྡན་པ་དེ་ཡང་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཀུན་ནས་བཀྲིས་པ་དང་ཡང་ལྡན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྒྱུའི་དངོས་པོ་ནི་ཇི་སྐད་དུ་དངོས་པོ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ རྣམས་གང་ཞེ་ན།འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་དངོས་པོ་ནི་ཇི་སྐད་དུ་ཞིང་གི་དངོས་པོ་དང་། ཁྱིམ་གྱི་དངོས་པོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ལ་འདིར་ནི་རྒྱུའི་དངོས་པོའི་སྒྲར་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདུས་མ་བྱས་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ ཁོ་ན་ཡིན་ལ་དེ་ལ་ཡང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་ནི་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།རེ་ཞིག་དེ་ནི་རྫོགས་སོ།། །། ཡང་འབྲས་བུ་འདི་དག་ལས་འབྲས་བུ་གང་ཞིག་རྒྱུ་གང་གི་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་སྨིན་འབྲས་བུ་ཐ་མའི་ཡིན། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ནི་ཐ་མར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཐ་མ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་ པའི་འབྲས་བུ་ནི་དེ་ཡིན་ནོ།།བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དང་པོའི་ཡིན། །བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ནི་དང་པོར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་པོ་སྟེ་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ནི་དེའི་ཡིན་ནོ། །བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ནི་བདག་པོ་ཡིན་ནོ། །མི་སྒྲིབ་པའི་དངོས་པོ་ཙམ་དུ་གནས་པ་གོ་ཅི་ཞིག་དབང་བྱེད་ཅེ་ན། དེ་ཉིད་དབང་བྱེད་པ་ཡིན་ ནོ།།བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ལ་སྐྱེད་པའི་དངོས་པོ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་ལ་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་ལྟ་བུ་དང་། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་ལས་རྣམས་ལྟ་བུའོ། །རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པ་ལ་བརྒྱུད་པས་དབང་བྱེད་པ་ཡོད་དེ། ཐོས་ནས་ ལྟ་བར་འདོད་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ།།རྒྱུ་མཐུན་སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་བའི། །འདི་གཉིས་དང་འདྲ་བའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེས་བུ་པ་ནི་གཉིས་ཀྱི་ཡིན། །སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ལྷན་ཅིག་ འབྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་དག་གི་ཡིན་ནོ།

经中也说明了仅仅是无实体性，如此说道：'完全断除这一切苦，确实断除，得以清净，灭尽，离贪，寂灭，完全寂静，息灭，不与其他痛苦相连，无所取，无所生，即是如此：确实断除一切蕴，灭尽渴爱，离贪，寂灭，涅槃，这是寂静。这是殊胜。'
在此若不生起则称为无生，为何不如是承许呢？这第七是无力的见解。此处'若存在则不生起'是如何解释的？若配合'若存在'之说法，则涅槃因无常而永远不生，这将成过失。若配合'若获得'之说法，则应当承许以何获得彼涅槃的遍计执存在或获得后苦不生起。
如是说：'如同灯火熄灭，如是其心得解脱。'这个比喻也是很好地引用，如同灯火熄灭成为无，世尊的心解脱也是如此。
阿毗达磨中也说：'什么是无实法？即是无为法。'解释说无实即是无体性，无自性。
毗婆沙师们说此义不是这样。那是什么呢？实有五种：自性实，如说'彼得何实，即与彼相应'。所缘实，如说'应以如实智了知一切法'。相应实，如说'与贪随眠相应的实法也与嗔随眠相应'。因实，如说'什么是有实法？即是有为法'。所取实，如说'田地之实，房舍之实'。此中说的是因实的词义，因此无为法唯是实有，而其中没有因果。暂时结束于此。
复次，这些果中，何果属于何因？异熟果属于最后，因为异熟因说为最后，所以异熟果属于它。增上果属于第一，因为能作因说为第一，所以增上果属于它。增上果即是增上。仅仅是无障碍性，为何有主导力呢？即彼即是主导。
能作因中也有生起作用，如五识身对十处，如诸业对器世间。耳等对于产生眼识也有间接的主导作用，因为听闻后生起想看的欲望，应当如是等配合。等流果属于同类遍行，因为这两者的果与之相似，所以是等流果。士用果属于二者，士用果属于俱生因和相应因。

།སྐྱེས་བུའི་ངོ་བོ་ལས་མི་གཞན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེའི་འབྲས་བུ་ནི་སྐྱེས་བུ་ཡིན་པའོ། །སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ཆོས་གང་གི་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྐྱེས་བུའི་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་ནི་སྐྱེས་བུ་ བྱེད་པ་སྟེ།དཔེར་ན་སྨན་བྱ་རོག་རྐང་དང་། མི་གླང་པོ་ཆེ་མྱོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཅི་གཞན་དག་ལ་ཡང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ཡོད་དམ། འོན་ཏེ་གཉིས་ཁོ་ནའི་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་དག་ལ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་ འབྲས་བུ་ནི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྱུང་བ་ཡིན་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་དག་ན་རེ་དེ་ལ་ཡང་སྐྱེས་བུའི་བྱེད་པའི་འབྲས་བུའི་སྐལ་བ་ནི་ཡོད་དོ། ། དཔེར་ན་ཞིང་པ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ ནི་ཅི་ཡིན།བདག་པོའི་འབྲས་བུའི་བར་དུ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་སྨིན་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ཆོས། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་བརྗོད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་ བ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར།ལུང་བསྟན་ཕྱིས་བྱུང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་བསྟན་པས་ལུང་དུ་བསྟན་པའོ། །གང་ཞིག་དེ་ལས་དུས་ཕྱི་མ་ལ་འབྱུང་ཞིང་དེ་མ་ཐག་ཏུ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་ པར་སྨིན་པ་སྟེ།འདི་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་ལས་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཐུན་མོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་གཞན་གྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་སྤྱད་པར་ནུས་སོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ཐུན་ མོང་མ་ཡིན་པའི་སྟེ།གཞན་གྱིས་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་གྱིས་མྱོང་བར་ནི་མེད་དོ། །བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ཅིའི་ཕྱིར་མྱོང་ཞེ་ན། ཐུན་མོང་གི་ལས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་རྒྱུ་དང་འདྲ་བའོ། །རྒྱུ་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ། འདི་ ལྟ་སྟེ་སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དག་གི་ལྟ་བུའོ།།གལ་ཏེ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུའི་འབྲས་བུ་ཡང་འདྲ་བ་ཡིན་ན་གོ་ཅིའི་ཕྱིར་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཁོ་ནར་མི་འདོད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་ནི་ས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལས་འདྲ་བ་ཡིན་གྱི། རྣམ་པ་ལས་ཀྱང་འདྲ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་ཞིག་རྣམ་པ་ལས་ཀྱང་འདྲ་བ་དེ་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གང་ཞིག་གང་གི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞིར་བྱ་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ནི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་པའོ། ། གཉིས་པ་ནི་རིས་གཞན་པའི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུའོ། །གསུམ་པ་ནི་རིས་གཅིག་པའི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུའོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །བྲལ་བ་བློ་ཡིས་ཟད་པའོ། །ཟད་པ་ནི་འགོག་པའོ། །བློ་ནི་ཤེས་རབ་སྟེ། དེས་ན་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ནི་བྲལ བའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ།།གང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་གང་སྐྱེ་བའི། །འབྲས་དེ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་ལས་སྐྱེས། །དཔེར་ན་ས་འོག་མ་པའི་སྦྱོར་བའི་སེམས་ཀྱིས་གོང་མ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཟག་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ཀྱི་ སྤྲུལ་པའི་སེམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ།།སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ནི་གང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་འཐོབ་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །སྔོན་བྱུང་མ་ཡིན་འདུས་བྱས་ནི། །འདུས་བྱས་ཁོ་ནའི་བདག་པོའི་འབྲས། །སྔར་བྱུང་བ་ལས་གཞན་པའི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་འདུས་བྱས་ ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ་།།སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དག་ལ་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ནི་བྱེད་པ་པོའི་ཡིན་ནོ།

由于不异于补特伽罗的本性，故补特伽罗作用即是补特伽罗自身。其果即是补特伽罗。
若问此补特伽罗作用是什么？某法的作用如同补特伽罗的作用即是补特伽罗作用，如同'乌足药'和'醉象人'等。
问：其他诸法是否也有补特伽罗作用果？还是仅此二者独有？除异熟因外，其他诸法也有。如是，补特伽罗作用果是俱生及等无间生，而异熟则不然。
其他论师说：彼等亦有补特伽罗作用果之份，如同农夫们的果实。
复次，何为异熟果？乃至何为增上果？异熟是无覆无记法。异熟是无覆无记之法。
由于也有非显示有情者，故说'有情所摄'。由于也有等流及长养所生，故说'后时所生'。善与不善因异熟故说为有记。
若于后时生起而非等无间者，即是异熟，此即是异熟之相。
问：为何非有情所摄义之业所生非为异熟？因为是共同的缘故。彼亦能为他人同样受用。异熟是不共的，他人所作业的异熟不为他人所感受。
问：为何感受增上果？因为是共业所生故。
等流果与因相似。与因相似之法即是等流果，如同同类因与遍行因。
若遍行因之果亦是相似，为何不唯许为同类因？因为彼是从地与烦恼相似，而非从行相相似。
若从行相亦相似者，即承许为同类因。因此，若问某法是某法之同类因，是否亦是遍行因？应作四句分别：第一句是同类因非遍行。第二句是异品遍行因。第三句是同品遍行因。第四句是除彼等行相外。
离系果是以慧所灭。灭即是灭谛。慧即是智慧，故将说择灭是离系果。
以何力生何果，彼果从士用生。如以下地修心生上地等持，有漏生无漏，禅定心生变化心等如是等。
择灭应说是以何力所得。
非先有之有为法，唯是有为之增上果。非先前所生之有为法是一切有为法之增上果。
问：士用果与增上果有何差别？士用果是作者所有。

།བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ནི་བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཡང་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བཟོ་བོ་རྣམས་ཀྱི་བཟོ་ནི་སྐྱེས་བུ་ བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་ཡིན་ལ་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ཡང་ཡིན་ནོ།།གཞན་དག་གི་ནི་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཡང་རྒྱུ་འདི་དག་ལས་རྒྱུ་གང་ཞིག་དུས་གང་དུ་འབྲས་བུ་འཛིན་ཏམ་འབྱིན་ཅེ་ན། ལྔ་པོ་ད་ལྟར་འབྲས་བུ་འཛིན། །ཡོངས་སུ་བཟུང་ཟིན་པའི་ཕྱིར་འདས་པ་རྣམས་ ཀྱང་མ་ཡིན་ལ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ།།བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་མོད་ཀྱི་དེ་ནི་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པར་མ་ངེས་པས་མ་བརྗོད་དོ། །གཉིས་ནི་རབ་ཏུ་འབྱིན་པར་བྱེད། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་དག་ནི་ད་ལྟར་འབྲས་བུ་ འབྱིན་པར་བྱེད་དེ།འདི་གཉིས་ཀྱི་འབྲས་བུ་འཛིན་པ་དང་འབྱིན་པ་ནི་དུས་མཉམ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ད་ལྟར་གྱི་དང་འདས་པ་དག་།འབྲས་བུ་འབྱིན་པར་བྱེད་དེ། སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དག་གོ། །རེ་ཞིག་གང་འདས་པ་དག་ནི་རིགས་ནི་ད་ལྟར་གྱི་དག་གོ། །རྒྱུ་མཐུན་པའི་ འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་འབྱིན་ཅེ་ན།མཇུག་ཐོགས་སུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འབྲས་བུ་གྲུབ་ན་ནི་དེ་དག་ཀྱང་འདས་པ་ཡིན་ལ་འབྲས་བུ་ཡང་བྱུང་ཟིན་པས་ཡང་དེ་ཉིད་མི་འབྱིན་ཏོ། །དགེ་བའི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་འབྲས་བུ་འཛིན་ལ་མི་འབྱིན་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དག་ཀུན་ཏུ་གཅོད་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མར་འདོར་བའི་ཐོབ་པ་གང་དག་ཡིན་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དག་གི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དང་པོར་འཐོབ་པ་གང་དག་ཡིན་པའོ། །འདི་སྐད་དུ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་ཞེས་ བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གསུམ་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་མ་ཆད་པའི་གནས་སྐབས་ལྷག་མ་རྣམས་སུའོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །མི་དགེ་བའི་མུ་དང་པོ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མར་འདོར་ བའི་ཐོབ་པ་གང་དག་ཡིན་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དང་པོར་འཐོབ་པ་གང་དག་ཡིན་པའོ། །འདི་སྐད་དུ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བའི་གནས་སྐབས་ལྷག་མ་རྣམས་སུའོ།།བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ནི་ ཚིག་ཕྱི་མ་དང་སྦྱོར་བ་སྟེ།རེ་ཞིག་འབྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་འཛིན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །འཛིན་པ་ལས་མི་འབྱིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ཕུང་པོ་ཐ་མ་རྣམས་སོ། །དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ངེས་པས་ནི་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་སྟེ། དགེ་བའི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་འབྲས་བུ་འཛིན་ ལ་མི་འབྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མུ་བཞིའོ།།མུ་དང་པོ་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནམ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་མངོན་དུ་བྱེད་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་བཟློག་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དགེ་བ་ཁོ་ནའོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་ མ་གཏོགས་པའོ།།མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ན་འབྲས་བུ་གཟུང་བ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ས་བོན་གྱི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཅིག་ནི་འདས་པས་འབྱིན་པར་འགྱུར། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ནི་འདས་པ་ཁོ་ནས་འབྲས་བུ་འབྱིན་ཏེ། འདི་ ལྟར་ལྷན་ཅིག་གམ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་མེད་དོ་།།གཞན་དག་ནི་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་བཞི་ཞིག་ཏུ་ཡང་འཆད་དེ། རྟེན་གྱི་འབྲས་བུ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱིས་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལྟ་བུ་ནས་ས་གཞིའི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པའི་བར་ལྟ་བུའོ། །སྦྱོར་བའི་འབྲས་བུ་ནི་ འདི་ལྟ་སྟེ་མི་སྡུག་པ་ནས་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་བར་ལྟ་བུའོ།

增上果不是作者性的，就像这样：工匠们的工艺既是士夫作用果，也是增上果。其他的则仅是增上果。又问：这些因中哪个因在什么时候取果或者引果呢？五种现在取果。已经取得的缘故，过去的也不是，非士夫作用的缘故，未来的也不是。能作因虽然也与此相同，但是它不一定有果，所以未说。
二种能引生。俱生因和相应因在现在引生果，这二者的取果和引果是同时的。现在和过去引生果，即同分因和遍行因。首先过去的是现在的种类。
问：如何引生等流果呢？因为是随后成就的缘故。果成就时，它们也成为过去，果也已经生起，所以不再引生。问：善的同分因有取果而不引果的吗？有四句：第一句是由于断善根而舍弃一切最后所得的。第二句是由于结生善根而得到一切最初所得的。这里不应该说'由于它们自身结生'。第三句是在善根未断的其余阶段。第四句是除了这些情况之外的。
不善的第一句是由于得到离欲界贪而舍弃一切最后所得的。第二句是由于从离欲界贪退失而得到一切最初所得的。这里应该说'由于它们自身退失'。第三句是在离欲界贪的其余阶段。第四句是除了这些情况之外的。有覆无记也同样依照得阿罗汉果和退失而相应配合。无覆无记则与后句相配。
首先，凡是引生的也是取的。有取而不引生的，即阿罗汉最后的诸蕴。由于有所缘的决定，是在每一刹那，善的同分因取果而不引生有四句：第一句是在善心之后现起染污或无记心。第二句是相反的情况。第三句是在善心之后唯有善心。第四句是除了这些情况之外的。不善等也同样配合。
又问：如何是取果呢？因为趋近于它的种子体性的缘故。一种唯由过去引生。异熟因唯由过去引生果，因为没有同时或者等无间的异熟。其他论师还解释有四种果：所依果，如风轮对水轮乃至大地根本等。加行果，如不净观乃至无生智等。

།ཚོགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པ་དག་གི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ལྟ་བུའོ། །བསྒོམ་པའི་འབྲས་བུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ལམ་གྱི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ལྟ་བུའོ། །འདི་ ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དག་གི་ཁོངས་སུ་འདུས་སོ།།རྒྱུ་རྣམས་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་ལ་ཆོས་གང་ཞིག་རྒྱུ་དག་དུ་ཞིག་གིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅེ་ན་སྨྲས་པ། མདོར་བསྡུ་ན་ཆོས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ཆོས་ཉོན་མོངས་ པ་ཅན་རྣམས་དང་།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་རྣམས་དང་། དེ་དག་གི་ལྷག་མ་རྣམས་སོ། །ལྷག་མ་ཡང་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ དང་པོ་མ་གཏོགས་པའི་དགེ་བ་རྣམས་སོ།།ཆོས་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི། ཉོན་མོངས་ཅན་དང་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས། །ལྷག་དང་དང་པོ་འཕགས་རིམ་བཞིན། །རྣམ་སྨིན་ཀུན་འགྲོ་དེ་གཉིས་དང་། །སྐལ་མཉམ་མ་གཏོགས་ལྷག་ལས་སྐྱེས། །ཆོས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ སྨིན་པའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་ལྔ་ལས་སྐྱེའོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་ལྔ་པོ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེའོ། །ཆོས་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་བཞི་ལས་སྐྱེའོ། །ཟག་པ་ མེད་པའི་དང་པོ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དེ་དག་དང་།སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་གསུམ་ལས་སྐྱེའོ། །ཆོས་རྣམ་པ་བཞི་པོ་བསྟན་པ་དེ་དག་གང་ཡིན་སྙམ་པ་ལ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འོ་ན་གང་དག་ སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་དེ་དག་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མཚུངས་ལྡན་མ་གཏོགས་གཞན་དེ་བཞིན། །མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་གཅིག་པོ་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་སོགས་པ་གཞན་ཡང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ཁོ་ན་ བཞིན་དུ་སྐྱེ་སྟེ།དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་བཞི་ལས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གསུམ་ལས་སོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་དང་པོ་ནི་གཉིས་ལས་ཏེ། རྒྱུ་གཅིག་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ནི་མེད་དོ། །རྒྱུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། །། རྐྱེན་རྣམས་གང་ཞེ་ན། རྐྱེན་ནི་བཞི་པོ་དག་ཏུ་གསུངས། །གང་ནས་གསུངས་ཤེ་ན། མདོ་ལས་རྐྱེན་ཉིད་ནི་བཞི་སྟེ་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཉིད་དང་། དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཉིད་དང་། དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཉིད་དང་། བདག་པོའི་རྐྱེན་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རྐྱེན་དུ་འདྲ་བ་ནི་རྐྱེན་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱུ ལྔ་ཡིན།བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ་ལྔ་ནི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །སེམས་དང་སེམས་བྱུང་སྐྱེས་པ་རྣམས། །ཐ་མ་ཡིན་མཚུངས་དེ་མ་ཐག་།དགྲ་བཅོམ་པའི་ཐ་མ་མ་གཏོགས་པ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ཏེ། རྐྱེན་འདི་ནི་མཚུངས་པ་ཡང་ ཡིན་ལ་དེ་མ་ཐག་པའི་ཡང་ཡིན་པས་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཏོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མི་མཉམ་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་ནི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་རེས་འགའ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། གཟུགས་ན་ སྤྱོད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་འབྱུང་ངོ་།།རེས་འགའ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་འབྱུང་བས་གཟུགས་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་འཆོལ་པ་ཡིན་ནོ། །མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་འཆོལ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བཙུན་པ་དབྱིག་བཤེས་ན་རེ་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་མ་འགགས་པ་ཁོ་ནར་གཉིས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།བཙུན་པ་ན་རེ་ཆེས་མང་བ་དང་ཉུང་ངུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། རེས་འགའ་ནི་གཟུགས་མང་པོ་ལས་ཉུང་ངུ་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན་སོག་མའི་ཐལ་བ་ལྟ་བུའོ།

众缘果是这样的，如眼等的眼识等。修习果是这样的，如色界道的变化心。这一切都包含在士用果和增上果中。因和果已经说完。
若问某一法由几种因所生？答：略说法有四种，即：有漏法、异熟生法、无漏根法以及其余诸法。其余是哪些呢？除异熟外的无记法，以及除无漏第一刹那外的善法。
这四种法：有漏和异熟生，余和初圣依次，除异熟遍行二，及等流余所生。有漏法从除异熟因外的其余五因所生。异熟生法从除遍行因外的其余五因所生。余法从除异熟因和遍行因外的其余四因所生。无漏初法从除异熟因、遍行因和等流因外的其余三因所生。
对于所说的这四种法是什么的疑问，说'是心和心所'。那么，那些非心相应和色法又是怎样的呢？除相应余亦然。除去相应因一种，其他有漏等法也如心和心所那样生起，其中有漏法和异熟生法从四因所生。余法从三因所生。无漏初法从二因所生，没有从一因所生的法。广说因已竟。
什么是缘？说有四缘。从何处说的呢？经中说：'缘有四种，即因缘、等无间缘、所缘缘和增上缘。'作为缘的共同性质即是缘性。其中，因即五因。除开能作因外的五因是因缘。
心心所生起者，除最后为等无间。除阿罗汉最后心外，心和心所是等无间缘，此缘既是相等又是无间，故称等无间缘。正因为此，由于不等起，色法不是等无间缘。如欲界色之后，有时生起欲界和色界无表色，有时生起欲界和无漏色，所以色的现起是不定的。等无间缘则不是不定的。
尊者胜友说：'因为从等流所生的色相续不间断而生起第二个的缘故。'尊者说：'因为生起多少不定的缘故，有时从多色生起少色，如稻草灰一样。'

།རེས་འགའ་ནི་ཉུང་ངུ་ལས་མང་པོ་ འབྱུང་སྟེ།དཔེར་ན་ཤིང་པ་ཏའི་ས་བོན་ཆུང་ངུ་ལས་རིམ་གྱིས་ཡལ་ག་དུ་མ་སྐྱེ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷའི་བར་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་ཡང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་དག་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་ལ་ཆེས་མང་བ་དང་ཉུང་ངུ་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།རིགས་གཞན་ལ་ནི་ཡོད་ཀྱི་རང་གི་རིགས་ལ་ནི་མེད་དེ། ནམ་ཡང་ཚོར་བའམ་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ཆེས་མང་དུ་འབྱུང་བ་མེད་དོ། །ཡང་ཅི་རང་གི་རིགས་ཁོ་ནའི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་ རྐྱེན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདིར་ནི་ཚོགས་མཐའ་དག་ཁོ་ན་ཚོགས་མཐའ་དག་གཞན་གྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་གྱི། འདིར་ནི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་རྫས་ཉུང་ངུ་ལས་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་རྫས་མང་པོ་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཙམ་ཞིག་བཤད་པར་ ཟད་དོ།།རྒྱུད་འདྲ་བ་དག་ནི་རང་གི་རིགས་ཁོ་ནའི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཀྱང་སེམས་ཁོ་ནའི་ཡིན་ལ། ཚོར་བ་ཡང་ཚོར་བ་ཁོ་ནའི་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་རྒྱས་པར་སེམས་ཤིང་གང་གི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དེའི་ མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་སྔོན་འགགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་ཏེ།དཔེར་ན་ལྡང་བའི་སེམས་ཀྱི་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་སྐད་དུ་ནི་མི་བརྗོད་དོ། །ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་འཆོལ་བར་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཚུངས་པ་ དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་མ་ཡིན་ཏེ།ཁམས་གསུམ་པ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཅིག་ཅར་མངོན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པ་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དུ་མི་འདོད་ཅེ་ན། མ་འོངས་པའི་དུས་ནི་འཆོལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྔ་ཕྱི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་མ་འོངས་པ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་གི་མཇུག་ཏུ་མ་འོངས་པ་འདི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་ཇི་ལྟར་མཁྱེན་ཅེ་ན།འདས་པ་དང་ད་ལྟར་གྱི་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལས་འདི་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་བུ་འམ་ཆོས་ལས་ཆོས་སྐྱེས་ སོ་ཞེས་བྱ་བར་འདས་པའི་དུས་གཟིགས་ལ།ད་ལྟའི་ལས་འདི་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དེ་ལྟ་བུའམ། ཆོས་ལས་ཆོས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་མཁྱེན་ལ། དེའི་མཁྱེན་པ་དེ་ཡང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ ཏེ།འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་ནས་མ་འོངས་པའི་རྫས་འཆོལ་པ་རྣམས་མངོན་སུམ་དུ་བརྟགས་ཏེ། གང་ཟག་འདིས་ལས་འདི་ལྟ་བུ་བྱས་པས་མ་འོངས་པའི་འབྲས་བུ་འདི་ཡོངས་སུ་བཟུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་མཁྱེན་ ཏོ་ཞེས་གྲག་གོ།།དེ་ལྟ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔོན་གྱི་མཐའ་མ་གཟིགས་པར་ཕྱི་མའི་མཐའ་མི་མཁྱེན་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་འབྲས་བུའི་རྟགས་སུ་གྱུར་པ་སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཞིག་ཡོད་དེ། བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་དེ་གཟིགས་ནས་བསམ་གཏན་ནམ་མངོན་པར་མཁྱེན་པ་མངོན་དུ་མཛད་བཞིན་དུ་ཡང་མ་འོངས་པ་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་དེ་ལྟར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཚན་མཁན་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འགྱུར་གྱི་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ནི་བཞེད་པ་ཙམ་གྱིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཏེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་བོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མ་འོངས་པའི་གོ་རིམས་ངེས་པར་གནས་པ་མེད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཁོ་ན་སྐྱེའི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

有时从少生多，如同从小小的菩提树种子逐渐生长出具有众多枝叶的尼拘陀树那样。心和心所法中也有善、不善和无记的心，以及具有寻伺等三种禅定，难道不是有多有少吗？
在其他种类中是有的，但在自类中是没有的。任何时候感受或想等都不会生起更多。再者，是否唯有自类才是等无间缘呢？
这是不对的。此处是一切聚合唯一是其他一切聚合的等无间缘，此处并非从少许感受等实法生起众多感受等实法，仅此而已。
相续相似者唯是自类的等无间缘，即心唯是心的，感受唯是感受的，如是广思。当无染污后生起染污时，彼染污的等无间缘是先前已灭的染污，如同从等至心出定的心一样，但不应如是说。
不相应行法因为显现杂乱的缘故，不是等无间缘。因为三界不相应法同时显现的缘故。为何不承许未来法为等无间缘呢？因为未来时是杂乱的，没有先后次第。
那么世尊如何知道在某未来之后会生起这个未来呢？是通过推度过去和现在的业，世尊见到'如是业有如是异熟'或'从法生法'的过去时，现在的业也是如此，因此也知道从此业会产生如是异熟，或从法生法。
这种智慧也不是从推理而来。如是世尊推度过去和现在后，直接观察杂乱的未来诸法，知道'此补特伽罗造如是业，将获得此未来果'，如是传说。
如此则成世尊不见前际而不知后际。其他论师说众生相续中有作为果报标志的不相应行的特殊性，世尊见此后，即使现前禅定或神通，也能知晓未来。
经部师说如此则世尊仅成为相师，而非现量证知。因此世尊仅以意欲即能遍知一切。世尊也说'诸佛境界不可思议'。
若未来的次第不决定安住，为何法智忍之后唯生苦法智忍，而非其他？

།དེ་བཞིན་དུ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཟད་པ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་སྐྱེའི་གཞན་མ་ཡིན་པའི་བར་དུ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་ཞིག་གང་ལ་རག་ལས་ཏེ་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྐྱེ་སྟེ། དཔེར་ན་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ མེད་བཞིན་དུ་ཡང་ས་བོན་ལ་སོགས་པའི་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐ་མ་རྣམས་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་གཞན་དང་འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་འགགས་མ་ཐག་པའི་ སེམས་ཡིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཐ་མ་ཡིད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ།ཡིད་ནི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་གྱི། བྱེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་མ་ཡིན་པས་རྟེན་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་མ་ཚང་བས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ གཞན་མི་སྐྱེ་བ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ།།མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་བྱེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེས་ཆོས་གང་འབྲས་བུར་གཟུང་བ་དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དམ་སྲོག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་ཡང་མི་སྐྱེ་བར་དགག་པར་མི་ནུས་སོ། །ཆོས་གང་དག་སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་ ཅན་ཡིན་པ་དེ་དག་སེམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་པ་ཅན་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ལྡང་བའི་སེམས་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་གོ། །མུ་གཉིས་པ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྐད་ཅིག་ མ་དང་པོ་དང་སེམས་དང་བཅས་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།མུ་གསུམ་པ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་དང་། སེམས་དང་བཅས་པའི་གནས་སྐབས་དག་གོ། །མུ་བཞི་པ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ལྡང་ བའི་སེམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།ཆོས་གང་དག་སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་ཅན་ཡིན་པ་དེ་དག་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དེ་མ་ཐག་པ་ཅན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དག་གོ། །དང་པོ་དང་གཉིས་པ་གང་ དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་གང་དག་ཡིན་པར་བཤད་དོ།།ད་ནི་ཇི་ལྟར་ལྡང་བའི་སེམས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ཏུ་ཆད་པ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སེམས་གཞན་གྱིས་མཆོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ བཤད་ཟིན་ཏོ།།དམིགས་པ་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་དོ། །ཅི་རིགས་པར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པའི་ནི་གཟུགས་སོ། །རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནི་སྒྲའོ། །སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནི་དྲིའོ། །ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རོའོ། །ལུས་ཀྱི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རེག་བྱའོ།།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །ཆོས་གང་ཞིག་ཆོས་གང་གི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཆོས་དེ་ནི་མི་དམིགས་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནམ་ཡང་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཤིང་ལ་སོགས་པ་མི་སྲེག་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུའི་ མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བུད་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྫས་དང་། སྐད་ཅིག་མ་ངེས་པས་དམིགས་པ་ལ་སྐད་ཅིག་བདག་ཉིད་ཇི་ལྟ་བར་ངེས་པ་འདི་དག་ཅི་རྟེན་ངེས་པས་ཀྱང་ངེས་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་ པ་དེ་བཞིན་ཏེ།སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་རྟེན་དང་ལྷན་ཅིག་པ་དག་ཡིན་ནོ། །མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་དང་། འདས་པ་རྣམས་ནི་རྟེན་དང་མ་འབྲེལ་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་འདས་པ་རྣམས་ཀྱང་རྟེན་དང་ལྷན་ཅིག་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་བཤད་ཟིན་ཏོ། །བྱེད་ རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བདག་པོར་བཤད།།བྱེད་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །རྐྱེན་འདི་ནི་ལྷག་པ་ཡིན་པས་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཏོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ལ། བདག་པོའི་རྐྱེན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ན་འདི་ལ་ལྷག་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། ལྷན་ ཅིག་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ནམ་ཡང་དམིགས་པ་མ་ཡིན་གྱི་བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་ཡིན་པས་འདི་ལ་ལྷག་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ།

同样地，如果说在金刚喻之后唯有生起尽智而非其他的话，任何法依赖于何法而生起，即是在其后生起，比如虽然无有等无间缘，但如种子等生起苗芽等一样。
为何阿罗汉的最后心和心所不是等无间缘呢？因为不与其他心相连。
如此，若说刚灭的心是意，由于无有等无间识，最后心也不应成为意吗？意是由所依事物来区分，而非由作用来区分，所依存在但由于因不具足，只是其他识不生起而已。
等无间缘是由作用来区分的。它所取的任何果法，即使是一切法或一切有情也无法以任何方式阻止其生起。
问：凡是心的等无间所摄的诸法，是否也都是心的无间所摄？答：有四句。第一句是从无心定中出定之心，以及入定第二刹那等。第二句是入定第一刹那和有心位的生等。
第三句是入定第一刹那和有心位。第四句是入定第二刹那等和出定心的生等。
问：凡是心的等无间所摄的诸法，是否也都是定的等无间所摄？答：有四句。所谓第三句和第四句即是第一句和第二句。所说的第一句和第二句即是第三句和第四句。
现在，如何称经过长时间间断的出定心为入定心的等无间？因为未被他心所间隔。
等无间缘已说完毕。所缘是一切法。相应地，眼识及其相应法的所缘是色，耳识的是声，鼻识的是香，舌识的是味，身识的是触，
意识的是一切法。某法是某法的所缘，即使该法不被认知，由于具有如是相，永远都是所缘，如同柴薪等虽不燃烧，但由于具有如是相而称为燃料一样。
心和心所法以处、事和刹那决定而缘取所缘，如其自性刹那，这些是否也由所依决定而决定呢？答：是的，已生的诸法是与所依同时的。未生的诸法和已灭的诸法是不与所依相连的。
有些人说已灭的诸法也是与所依同时的。所缘缘已说完毕。增上缘即所说的能作因。凡是能作因即是增上缘。此缘是殊胜的，故为增上缘。
所缘缘是一切法，增上缘也是一切法，那么此中有何殊胜？同时生起的诸法永远不是所缘，但是增上缘则是，因此此中确实有殊胜性。

།ཡང་ན་ལྷག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་ངོ་བོ་མ་གཏོགས་པའི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིན་ནོ། །རྐྱེན་བཞི་ཆར་གྱིས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་རྐྱེན་མ་ ཡིན་པའི་ཆོས་ལྟ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ཡོད་དེ། རང་གི་ངོ་བོས་རང་གི་ངོ་བོ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་གྱི་ངོ་བོ་ཡང་ཡོད་དེ། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་འདུས་བྱས་ལྟ་བུ་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་འདུས་མ་བྱས་ལྟ་བུའོ། །ཡང་རྐྱེན་འདི་དག་བྱ་བ་བྱེད་པ་ན་གནས་སྐབས་གང་གི་ཆོས་ལ་བྱེད་ཅེ་ན། རེ་ ཞིག་རྒྱུའི་རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔར་བཤད་པ་དེ་ལས།རྒྱུ་གཉིས་པོ་དག་འགག་པ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་དོ། །འགག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ད་ལྟར་ཡིན་ཏེ། འགག་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ནི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་དག་བྱ་བ་བྱེད་དེ། དེ་གཉིས་ནི་ ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་དོ།།གསུམ་པོ་ནི་སྐྱེ་བ་ལའོ། །སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་འོངས་པ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་རྣམས་བྱ་བ་བྱེད་དེ། རེ་ཞིག་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་ དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་།།དེ་ལས་གཞན་པའི་རྐྱེན་དག་དེ་ལས་བཟློག་པ་ཡིན། མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་དང་། དམིགས་པའི་རྐྱེན་དག་ནི་བྱེད་པའི་ཚུལ་གང་གིས་རྒྱུའི་རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བྱས་ནས་བཤད་པ་དེ་ལས་བཟློག་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་ སྐབས་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་དོ།།དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་ད་ལྟར་གྱི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་འགག་པ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་དོ། །བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྒྲིབ་པའི་ངོ་བོར་གནས་པས་འདིའི་བྱ་བ་ནི་འདི་ཉིད་ཡིན་ནོ། །རྐྱེན་ རྣམས་བྱེད་པ་དང་བཅས་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཡང་ཆོས་གང་ཞིག་རྐྱེན་དུ་ཞིག་གིས་སྐྱེད་ཅེ་ན། བཞི་ཡིས་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་རྣམས། །དེ་ལ་འདི་དག་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་རྒྱུ་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་དོ། །མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སྔ་མ་གཞན་དག་ གི་བར་དུ་མ་ཆོད་པ་རྣམས་སོ།།དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་ཅི་རིགས་པར་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་དང་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །གསུམ་གྱིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གཉིས། །འགོག་པ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་ པ་དག་ལ་ནི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་མེད་དེ།དེ་དག་ནི་དམིགས་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ནི་ས་མཚུངས་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་སྔར་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །མཚུངས་ པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པའོ།།བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་དག་ནི་སེམས་ཀྱི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་ཅན་དག་ནི་ཡིན་གྱི་ སེམས་སྐྱེ་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ནི་གཉིས་པོ་དག་ལས་སྐྱེ། །ཆོས་གཞན་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་དང་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ནི་རྒྱུ་དང་བདག་པོའི་རྐྱེན་དག་ལས་སྐྱེའོ།

或者是增上缘，除了一切法的自性之外，是一切有为法的缘。四缘是否有不是法的缘的法呢？有，如自性对自性。他性也有，如无为法对有为法，无为法对无为法。又这些缘作用时是对何时的法作用呢？首先从所说的五种因缘中，两种因对灭起作用。所谓灭是现在的，因为趋向于灭的缘故。其中俱生因和相应因起作用，这两者对俱生果起作用。三种是对生起作用。所谓生是未来的，因为趋向于生的缘故。其中同类因、遍行因和异熟因起作用。首先因缘是如此的。
其他诸缘与此相反。等无间缘和所缘缘，应当了知与因缘分为两种而说的方式相反，等无间缘因为开启机会而对生起作用。所缘缘因为被现在的心和心所摄持的缘故对灭起作用。增上缘在一切时中住于无障碍性，这就是它的作用。诸缘的作用已经说完。
又问何法由何缘所生？四缘生心及心所。其中这些的因缘是全部五因。等无间缘是前面其他无间断的心和心所。所缘缘是随其所应的五境和一切法。增上缘是除了自性之外的一切法。三缘生二定。灭尽定和无想定没有所缘缘，因为它们不是能缘。这两者的因缘有两种：俱生因是生等。同类因是同地的前生善法。等无间缘是与定相应的心。增上缘如前。这些定是由心的造作而生的缘故，是有心的等无间，而不是等无间缘，因为它们障碍心的生起。其余由二缘生。其他不相应法和色法是由因缘和增上缘所生。

།དངོས་པོ་རྣམས་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེའི་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་གཅིག་པུ་དབང་ཕྱུག་དང་སྐྱེས་བུ་དང་།གཙོ་བོ་ལ་སོགས་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་གཏན་ཚིགས་ཅི་ཞིག་ཡོད། གལ་ཏེ་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་བྱས་པའི་གྲུབ་པར་སེམས་ན་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་དབང་ ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་ཅིག་ཅར་དུ་ཞིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྨྲ་བ་འདི་བསྩལ་བ་མ་ཡིན་ནམ།གཞན་ཡང་། དབང་ཕྱུག་སོགས་མིན་རིམ་སོགས་ཕྱིར། །གལ་ཏེ་དབང་ཕྱུག་གམ། གཞན་ཡང་རུང་སྟེ་རྒྱུ་གཅིག་པུ་ཁོ་ན་ཞིག་ཡིན་ན་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཅར་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། དངོས་པོ་རྣམས་ནི་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བ་ཡང་སྣང་ངོ་། །དེ་ནི་འདི་ནི་ད་ལྟར་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཅིག་།འདི་ནི་འགག་པར་གྱུར་ཅིག་།འདི་ནི་ཕྱིས་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་དབང་ཕྱུག་གི་འདོད་པའི་དབང་གིས་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་འདོད་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དུ་མར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ལ། འདོད་པ ཐ་དད་པ་དེ་ཡང་དེའི་རྒྱུའི་དབང་ཕྱུག་ལ་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཅིག་ཅར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།འོན་ཏེ་རྒྱུ་གཞན་ལ་ལྟོས་ན་ནི་དབང་ཕྱུག་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ལ། དེ་དག་ཀྱང་རིམ་གྱིས་སྐྱེ་བ་ལ་རྒྱུ་གཞན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ བས་རྒྱུ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་བྱེ་བྲག་མཐའ་ཡས་པ་ཐོག་མ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་དབང་ཕྱུག་གི་རྒྱུར་མོས་པ་འདི་ནི་ཤཱཀྱའི་སྲས་པོའི་ལུས་ཁོ་ན་ལས་མ་འདས་པ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་དབང་ཕྱུག་གི་འདོད་པ་རྣམས་ཅིག་ཅར་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་འགྲོ་བ་ནི་ཅིག་ ཅར་མ་ཡིན་ཏེ།འདོད་པ་ཇི་ལྟ་བར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལ་ཕྱིས་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རེ་ཞིག་དབང་ཕྱུག་གི་འབྱིན་པའི་ཚེགས་འདི་རྙེད་ལ་དོན་ཅི་ཞིག་ཡོད། གལ་ཏེ་དགའ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ནི་ཐབས་མེད་པར་དེ་བྱེད་པར་མི་ནུས་པས་དེ་ལ་ དབང་ཕྱུག་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།གཞན་ལ་ཡང་དེ་ཁོ་ན་དང་འདྲའོ། །གལ་ཏེ་ཡང་དབང་ཕྱུག་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེ་དགུ་གནོད་པ་མང་པོ་དང་འབྲེལ་པ་དག་ཕྱུང་ནས་དེས་དགའ་བར་འགྱུར་ན་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་དབང་ཕྱུག་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །དེ་ལས་བརྩམས་ནས། གང་ཕྱིར་ མ་ལུས་སྲེག་པ་དང་།།གང་ཕྱིར་རྣོ་དང་གང་ཕྱིར་གཏུམ། །གང་ཕྱིར་གདུང་ལྡན་གང་གི་ཕྱིར། །ཤ་དང་ཁྲག་དང་རྐང་ཟ་བ། །དེ་ཕྱིར་དྲག་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཡང་ལེགས་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་གཅིག་ཏུ་ཡོངས་སུ་བཟུང་བས་དོན་གཞན་ དག་གི་སྐྱེས་བུའི་བྱེད་པ་མངོན་སུམ་ནི་བསྙོན་པར་འགྱུར་རོ།།རྒྱུ་རྣམས་དང་བཅས་པའི་དབང་ཕྱུག་ལ་ཡང་རྒྱུར་རྟོག་པ་རྣམས་ནི་གུས་པས་སྨྲ་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དེ། རྒྱུ་རྣམས་ལས་གཞན་གྱིས་བྱེད་པ་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་ཕྱུག་དེ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་དབང་ ཕྱུག་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།འོན་ཏེ་དང་པོ་བྱུང་བ་དབང་ཕྱུག་གི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་རྒྱུ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་དབང་ཕྱུག་བཞིན་དུ་ཐོག་མ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཙོ་བོ་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འཇིག་རྟེན་ གྱི་རྒྱུ་གཅིག་པུ་ནི་མེད་ཀྱི་འདི་ནི་རང་གི་ལས་རྣམས་ཁོ་ནས་སྐྱེ་བ་དེ་དང་དེར་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ།།ཉོན་མོངས་བློ་མ་སྦྱངས་པ་རྣམས་ནི་རང་རང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ན་ལོག་པར་གཞན་དབང་ཕྱུག་ཏུ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ནི་རྫོགས་སོ།

诸事物仅从如前所说的因缘而生，一切众生并非由大自在天、神我、胜性等单一因所生，对此有何理由？若认为由理由而成立，那么岂不是以此而否定了'一切的因是大自在天等一个'的说法？此外，
因为不是大自在天等且有次第等的缘故。若大自在天或其他任何单一因，则一切众生应当同时产生，然而诸事物是次第生起。'愿此现在生起，愿此灭去，愿此后来生起'，这是由大自在天的意愿所致。若如此，则因意愿差别而成立多因，而彼意愿差别又因其因大自在天无差别故应同时生起。
若依赖其他因，则大自在天根本不是因，而彼等次第生起又依赖其他因的差别，将导致无穷过失，因为已承认因与因相续的差别无边无始，所以这种信仰大自在天为因的观点仅仅未超出释迦子的身体而已。
即使大自在天的意愿是同时的，众生却不是同时的，因为是随意愿而生。这是不对的，因为彼等后来无差别。大自在天创造的劳累有何意义？若说是为了欢喜，则因无方便而不能做到，故非大自在天，对其他也同样。
若大自在天创造众生于地狱等处遭受诸多痛苦而感到欢喜，我向如此的大自在天顶礼。关于这点，'因为焚烧一切，因为锐利，因为凶暴，因为具苦，因为食肉血骨，所以称为暴怒者'这个偈颂也说得很好。
再者，执著单一因生众生，将否定其他明显的补特伽罗作用。那些认为具因的大自在天为因者，仅仅是恭敬而说罢了，因为除诸因外不见其他作用。彼大自在天对俱有因等诸因也将不成为大自在天。
若说最初生起是从大自在天因所生，则彼因不依赖其他因故，应如大自在天成为无始。对胜性也应如理而说。
因此，世间并无单一因，而是由各自业力而生于此生彼。烦恼未净化的智者们，在经历各自的异熟果和士用果时，错误地遍计他者为大自在天。
此终

། །། ཡང་། གཞན་ནི་གཉིས་པོ་དག་ལས་སྐྱེ། །ཞེས་གང་བཤད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ན་འབྱུང་བ་རྣམས་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ཡི་འབྱུང་བ་རྣམ་པ་གཉིས། །འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་དག་གིས སོ།།འབྱུང་ལས་གྱུར་པའི་རྣམ་པ་ལྔ། །བྱུང་བ་རྣམས་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྐྱེད་ཕྱིར་བརྟེན་ཕྱིར་གནས་ཕྱིར་དང་། །རྟོན་པའི་ཕྱིར་དང་འཕེལ་བྱེད་ཕྱིར། །དེ་ཡང་བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་ལྔ་ཐ་དད་པ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་དེ་དག་ལས་སྐྱེ་ བའི་ཕྱིར་རོ།།བརྟེན་པའི་རྒྱུ་ནི་སྐྱེས་པ་འབྱུང་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སློབ་དཔོན་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་པ་བཞིན་ནོ། །གནས་པའི་རྒྱུ་ནི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རི་མོའི་རྩིག་པ་བཞིན་ནོ། །རྟོན་པའི་རྒྱུ་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ རྒྱུ་ནི་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་གི་སྐྱེ་བ་དང་། འགྱུར་བ་དང་། བརྟེན་པ་དང་གནས་པ་དང་། རྟོན་པ་དང་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འབྱུང་འགྱུར་རྣམ་གསུམ་ཕན་ཚུན་དུ། །རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། སྐལ་བ་ མཉམ་པ་དང་།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་དག་གིས་སོ། །བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་མི་བགྲང་ངོ་། །དེ་ལ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཕན་ཚུན་དུ་ཡིན་གྱི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །སྐལ་བ་ མཉམ་པའི་རྒྱུ་ནི་སྔར་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་གང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པའོ་། །འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་དེ་རྣམས་གཅིག་།འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ནི་རྣམ་པར་ སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།ལུས་དང་ངག་གི་ལས་གང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་རྣམས་ཡིན་པའོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་བྱེ་བྲག་མེད་པར་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དུ་བཤད་ཀྱི་། སེམས་གང་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་གང་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ངེས་པ་ནི་མ་བཤད་ པས་ད་ནི་དེ་བརྗོད་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་རེ་ཞིག་མདོར་བསྡུ་ན་སེམས་བཅུ་གཉིས་སོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདོད་ཡིད་དགེ་དང་མི་དགེ་དང་། །བསྒྲིབས་པ་དང་ནི་མ་བསྒྲིབས་པ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་ན་སེམས་བཞི་སྟེ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་ མ་བསྟན་པ་དང་།མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན། །མི་དགེ་ལས་གཞན། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་མི་དགེ་བ་མེད་ཀྱི་གསུམ་ཡོད་དོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཡང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་བཅུ་པོ་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་དང་ བཅས་པའི་སེམས་ཡིན་ནོ།།ཟག་མེད་གཉིས། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་སེམས་བཅུ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ། འདོད་སེམས་དགེ་བ་ལས་སེམས་དགུ། །མཇུག་ཐོགས་སུ་ཞེས་འོག་ནས་འཆད་དེ། འདོད་པའི་ཁམས་ན་དགེ་བའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེའི་མཇུག་ ཐོགས་སུ་ནི་སེམས་དགུ་འབྱུང་སྟེ།རང་གི་ས་པ་བཞི་དང་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་གཉིས་ཏེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ་དགེ་བ་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་བསྒྲིབས་པའོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་བསྒྲིབས་པ་ཁོ་ ན་སྟེ།ཤིན་ཏུ་བསྐལ་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ནས་རིང་བ་ཉིད་བཞིས་རིང་བ་ཡིན་ཏེ། རྟེན་དང་རྣམ་པ་དང་། དམིགས་པ་དང་། གཉེན་པོ་རིང་བ་ཉིད་དག་གིས་སོ། །དེ་ལ་རྟེན་རིང་བ་ཉིད་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་རྟེན་ཉིད་དུ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་རིང་བ་ཉིད་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་རགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དག་ཏུ་རྣམ་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

又说'其余从二者生'，那么如何是诸大种为诸大种的因缘呢？其大种有二种，即是大种因的意思，由等同类因和俱生因。
从大种所生五相，诸大种从大种所生的因有五种。如何呢？为生故、为依故、为住故、为持故、为增长故。此即是作因的五种差别，生因是从彼等生起故。依因是生已随顺大种故，如依止师长等。住因是成为所依故，如绘画的墙壁。持因是相续不断的因故。增长因是增长的因故。
因此，说明彼等是生起、转变、依止、安住、持续和增长的因。
大种转变三种互为因，即由俱生、等同类和异熟因。作因因由于无差别而运行，故常不计数。其中俱生因是身语业随顺心互为因，而非其他所造色。等同类因是一切前生为等同类因。异熟因是身语业的异熟为眼等。
诸大种彼等一，大种所生色对诸大种唯是异熟因，即是身语业的诸异熟。
心与心所无差别地说为等无间缘，但未说明何心之后生起何者，今当说此。其中首先略说有十二心。如何？欲界意善与不善，有覆及无覆。
欲界有四心：善、不善、有覆无记、无覆无记。色界与无色界中，除不善外。色界中无不善而有三种。无色界中亦同，如是彼十心是有漏心。
无漏二种，即有学与无学，如是彼等为十二心。其中，从欲界善心生九心，后文将说'其后'，欲界中善心之后生起九心：自地四心、有学、无学、色界二心，即入定时善心与结生时有覆心。无色界运行者唯结生时有覆心，
由极远故非善。无色界运行者从欲界远离有四种：所依远离、行相远离、所缘远离、对治远离。其中所依远离是不可能成为等无间缘的所依故。行相远离是不作欲界粗重等行相故。

།དེས་ན་དམིགས་པ་རིང་བ་ཉིད་ཀྱང་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཁོ་ན་ལ་རགས་པ་ལ་སོགས་ པའི་རྣམ་པ་དག་ཏུ་དམིགས་སོ།།གཉེན་པོ་རིང་བ་ཉིད་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ལ་དེ་མངོན་དུ་འགྱུར་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་སུན་འབྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པར་སུན་དབྱུང་བར་མི་ནུས་སོ། །སློབ་པ་དང་ མི་སློབ་པའོ།།དེ་ནི་བརྒྱད་པོ་ཁོ་ན་ལས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བའི་སེམས་དེ་ནི་བརྒྱད་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། རང་གི་ས་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་གཉིས་ལས་ཏེ། ལྡང་བའི་ཚེ་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་གཟིར་བ་ས་འོག་མའི་དགེ་བ་ ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་བསྒྲིབས་པ་དང་།ལྡང་བའི་ཚེ་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་དག་ལས་སོ། །མི་དགེ་བ་ནི་བཅུ་དག་ལས། །སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་དག་མ་གཏོགས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཇུག་ ཐོགས་སུ་མི་དགེ་བའི་སེམས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལས་བཞི་སྟེ། མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་སེམས་བཞི་འབྱུང་སྟེ། རང་གི་ས་པ་དག་ཁོ་ནའོ། །ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་མི་དགེ་བའི་སེམས་བཤད་པ། བསྒྲིབས་དེ་བཞིན། བཅུ་པོ་ཁོ་ནའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་ ལ།དེ་ལས་ནི་བཞི་ཁོ་ནའོ། །མ་བསྒྲིབས་པ་ནི་ལྔ་དག་ལས། །འདོད་པ་ན་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ནི་ལྔའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། རང་གི་ས་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་ལས་སྤྲུལ་པའི་སེམས་སོ། ། དེ་ལས་མཇུག་ཐོགས་སེམས་བདུན་ནོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པས་ལས་ནི་རང་གི་ས་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་གཉིས་ཏེ། སྤྲུལ་པའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དགེ་བ་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ཉིང མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཁོ་ནའོ།།གཟུགས་ན་དགེ་བ་ལས་བཅུ་གཅིག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་དགེ་བའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སེམས་བཅུ་གཅིག་ཁོ་ན་འབྱུང་སྟེ། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མ་གཏོགས་སོ།།དེ་ནི་དགུ་ཡི་མཇུག་ཐོགས་སུ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བའི་སེམས་དེ་ནི་དགུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གཉིས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མ་གཏོགས་ སོ།།བསྒྲིབས་པ་བརྒྱད་ལས། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་བརྒྱད་ལས་འབྱུང་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གཉིས་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་གཉིས་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་ལས་དྲུག་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་བསྒྲིབས་ལ་ ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་དྲུག་སྟེ།རང་གི་ས་པ་གསུམ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །མ་བསྒྲིབས་པ་ནི་གསུམ་ལས་སོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་གསུམ་ཁོ་ན་ ལས་འབྱུང་སྟེ།རང་གི་ས་པ་དག་ཁོ་ན་ལས་སོ། །དེ་ལས་དྲུག་སྟེ། རང་གི་ས་པ་གསུམ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་ ལྟར།གཟུགས་མེད་པའང་དེའི་ཚུལ་ལོ། །དེ་ན་ཡོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་རང་གི་ས་པ་གསུམ་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་ལ། དེ་ལས་ཀྱང་རང་གི་ས་པ་གསུམ་དང་། ས་འོག་མ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་དང་དྲུག་འབྱུང་ངོ་། །དགེ་བ་ལས་སེམས་དགུ་དག་གོ། ། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བའི་སེམས་ལས་ནི་སེམས་དགུ་འབྱུང་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དང་། འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་མ་གཏོགས་སོ།

因此也说明了所缘远，即唯于第四禅定中缘粗等行相。对治远是因为未离欲贪者不可能现前的缘故。破除等也不应理，因为非境不能破除。有学和无学。
彼唯从八种之后生起欲界善心，即从自地四种和色界二种，因为出定时善心，以及被烦恼定所逼迫时依下地善心的缘故。有覆及出定时从有学和无学。不善从十种，除有学和无学，于欲界结生时，从一切色界和无色界心之后生起不善心。
从彼四种，即不善心之后生起四种心，唯是自地。如说欲界不善心，有覆亦如是，唯从十种之后生起，从彼唯四种。无覆从五种，配合'于欲界'，无覆无记心从五种之后生起，即自地四种和色界善所化心。
从彼之后生七心。从欲界无覆无记生起自地四种和色界二种，即所化心之后善心，及结生时烦恼心，结生时唯无色界烦恼心。色界善心从十一种。色界善心之后唯生起十一种心，除无色界无覆无记。
彼从九种之后，色界善心从九种之后生起，除欲界二种烦恼心和无色界无覆无记。有覆从八种，色界有覆无记从八种生起，除欲界二种烦恼心及有学、无学二种。
从彼六种，色界有覆无记之后生六种，即自地三种和欲界无覆无记除外者。无覆从三种，色界无覆无记唯从三种生起，即唯从自地。从彼六种，即自地三种和欲界烦恼心及无色界烦恼心。
如说色界无覆无记，无色界亦同理。彼处无覆无记亦唯从自地三种生起，从彼亦生起自地三种和下地烦恼六种。善心从九种，从无色界善心生起九种心，除欲界善心和欲界、色界无覆无记。

།དེ་དྲུག་གི་།གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་ནི་རང་གི་ས་པ་གསུམ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དག་ལས་སོ། །བསྒྲིབས་པ་ལས་བདུན། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་བསྒྲིབས་པ་ལས་ནི་རང་གི་ས་པ་གསུམ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབས་པ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན གཉིས་སོ།།དེ་དེ་བཞིན། དེ་ཡང་བདུན་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་སྟེ། འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་དང་། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་དག་མ་གཏོགས་སོ། །སློབ་པ་བཞི་ལས། ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བ་དང་། སློབ་པ་ལས་སོ། །དེ་ལས་ལྔ། བཞི་པོ་དེ་དག་ཉིད་ དང་།མི་སློབ་པའོ། །མི་སློབ་པ་ནི་ལྔ་ལས་སོ། །བཤད་མ་ཐག་པའི་ལྔ་པོ་དེ་ཉིད་ལས་སོ། །དེ་ལས་སེམས་ནི་བཞི་དག་གོ། །མི་སློབ་པའི་སེམས་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་སེམས་བཞི་འབྱུང་སྟེ། ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བ་དང་། མི་སློབ་པའོ། །སེམས་བཅུ་གཉིས་རྫོགས་སོ།། །། ཡང་བཅུ་གཉིས་དེ་དག་ཉི་ཤུར་ཡང་བཤད་དེ། ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་ཤེ་ན། གསུམ་དུ་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་དང་། །སྦྱོར་བྱུང་དགེ་རྣམས་གཉིས་ཕྱེ་ནས། །ཁམས་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་དང་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་བའི་སེམས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེའོ། །རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང སྤྱོད་ལམ་པ།།བཟོ་ཡི་གནས་དང་སྤྲུལ་པ་དང་། །འདོད་ན་ལུང་བསྟན་མིན་རྣམ་བཞིར། །ཕྱེ་ནས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། བཟོའི་གནས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་ སེམས་དང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེའོ།།གཟུགས་ན་བཟོ་མ་གཏོགས་པའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དབྱེ་སྟེ། དེ་ན་བཟོ་མེད་པའི་ཕྱིར་བཟོའི་གནས་པ་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་སེམས་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་ཡང་དགེ་བ་དྲུག་དང་། མ་ བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་བདུན་དུ་ཕྱེ་ནས་ཉི་ཤུར་འགྱུར་རོ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་སྤྱོད་ལམ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྤྱོད་ལམ་པ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་མེད་དོ། །དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ནི་གཟུགས་དང་། དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །བཟོའི་ གནས་པ་ནི་སྒྲ་ཡང་ཡིན་ནོ།།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། བཟོའི་གནས་པ་དག་གི་སྦྱོར་བ་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བཟོའི་གནས་པས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་ གཉིས་ལ་དམིགས་པ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཡང་སེམས་ཉི་ཤུ་པོ་འདི་དག་ལས་གང་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་གང་ཞིག་འབྱུང་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་བརྒྱད་ལས་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་སེམས་བཅུ་འབྱུང་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་ པ་རང་གི་ས་པ་བདུན་དང་།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའོ། །དེ་ནི་བརྒྱད་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། རང་གི་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དག་ལས་སོ། །སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་དགུ་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་ས་པ་བདུན་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་གོ། །དེ་ནི་བཅུ་གཅིག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ འབྱུང་སྟེ།སྔ་མ་བཞིན་དུ་རང་གི་བདུན་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དག་ལས་སོ། །མི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བདུན་ཏེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་རང་གི་དག་ཁོ་ནའོ། ། དེ་དག་ནི་སེམས་བཅུ་བཞིའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། རང་གི་བདུན་དང་། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་བཞི་དང་། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་གསུམ་ལས་སོ།

其六，无色界善心是从自地三种、色界善心、有学心和无学心而生。有覆心从七种生，无色界有覆心是从自地三种、色界善心和有覆心、欲界染污二种而生。同样，那也是从七种生，除了欲界和色界染污心以及有学心和无学心。有学心从四种生，从三界善心和有学心而生。从此五种生，即前述四种和无学心。无学心从五种生，即前述五种而生。从此生四种心，无学心之后生四种心，即三界善心和无学心。十二心圆满。
又将此十二心分为二十种，如何分呢？三界中生得善心和加行善心分为二种。欲界无覆无记心分为四种，即异熟生、威仪路、工巧处和变化心。色界除工巧处有三种。因为彼处无工巧，故除工巧处。如是，此十二心又分为六种善心和七种无覆无记心，成为二十种。无色界中因无威仪路等，故无威仪路等心。
彼等所缘是色、香、味、触。工巧处心亦缘声。唯是意识。威仪路和工巧处的加行是五识身。有人说工巧处所成就的意识也有缘十二处的。
复次，此二十心中，何心之后生何心？且欲界八心中，加行心之后生十心，即除神通果，自地七心及色界加行心、有学心和无学心。彼从八心后生，即从自地善心和染污心、色界加行心和染污心、有学心和无学心。生得心之后生九心，即除神通果，自地七心及色界和无色界染污心。彼从十一心后生，如前从自地七心、色界加行心和染污心、有学心和无学心。不善心和有覆无记心之后生七心，如前唯自地心。彼等从十四心后生，即自地七心，除加行心和神通果，色界四心，除加行心的无色界三心。

།སྤྱོད་ལམ་པ དང་།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བརྒྱད་དེ། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་ས་པ་དྲུག་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་གོ། །དེ་དག་ནི་སེམས་བདུན་གྱི་མཇུག་ ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ།སྔ་མ་བཞིན་དུ་རང་གི་བདུན་ཁོ་ན་ལས་སོ། །བཟོའི་གནས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་དྲུག་སྟེ། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་རྣམས་ཁོ་ནའོ། །དེ་ནི་བདུན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་ འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་དག་ཁོ་ན་ལས་སོ།།མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་གཉིས་ཏེ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དང་རང་གི་དྲུག་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་ཡང་དེ་གཉིས་ཁོ་ན་ལས་སོ། །ད་ནི་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ དྲུག་གི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བཅུ་གཉིས་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དག་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། རང་གི་དྲུག་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའོ། །དེ་ན་སེམས་ བཅུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དག་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དག་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཉོན་མོངས་ པ་ཅན་དག་དང་།སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དག་ལས་སོ། །སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བརྒྱད་དེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་ལྔ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། ། དེ་ནི་ལྔ་ལས་ཏེ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་དག་ཁོ་ན་ལས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་དགུ་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དག་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་སྟེ་བཞི་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་ལྔའོ།།དེ་ནི་སེམས་བཅུ་གཅིག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་ལྔ་དང་། སྦྱོར་བ་ལས་ བྱུང་བ་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་གསུམ་ལས་སོ།།སྤྱོད་ལམ་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བདུན་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་དང་། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ།།དེ་ནི་ལྔའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་དག་ཁོ་ན་ལས་སོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ ནི་གཉིས་ཏེ།རང་གི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དག་ཁོ་ནའོ། །དེ་ཡང་དེ་དག་ཁོ་ན་ལས་སོ། །ད་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་བཞི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བདུན་ཏེ། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་ བ་དང་།རང་གི་བཞི་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའོ། །དེ་ནི་སེམས་དྲུག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་གསུམ་དང་། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་དག་ལས་སོ། །སྐྱེས་ནས་ ཐོབ་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བདུན་ཏེ།རང་གི་བཞི་དང་། ས་འོག་མ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་གོ། །དེ་ནི་བཞི་ལས་ཏེ། རང་གི་དག་ཁོ་ན་ལས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བརྒྱད་དེ། རང་གི་བཞི་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་གོ།

在威仪心和异熟生心之后有八种，即除了加行所生和神通果之外的自地六种，以及色界和无色界所摄的烦恼心。这些心在七种心之后生起，如前所说唯从自地七种心生。
在工巧处心之后有六种，即除了加行所生和神通果之外唯有自地诸心。此心在七种心之后生起，即除了神通果之外唯从自地诸心生起。
在神通果心之后有二种，即神通果心和自地六种以及色界所摄的加行所生心。此心也唯从这二种心生起。
现在应当说明色界所摄的六种心：在加行所生心之后有十二种，即欲界所摄的善心、神通果心、自地六种心、无色界所摄的加行所生心、有学心和无学心。此心在十种心之后生起，即从欲界所摄的加行所生心、神通果心，除了威仪心和异熟生心之外的自地四种心，以及无色界所摄的加行所生心、烦恼心、有学心和无学心生起。
在生得心之后有八种，即欲界所摄的烦恼心，除了神通果之外的自地五种心，以及无色界所摄的烦恼心。此心从五种心生起，即唯从除了神通果之外的自地诸心生起。
在烦恼心之后有九种，即欲界所摄的善心和烦恼心共四种，以及除了神通果之外的自地五种心。此心在十一种心之后生起，即从欲界所摄的生得心、威仪心、异熟生心，除了神通果之外的自地五种心，以及除了加行所生心之外的无色界所摄三种心生起。
在威仪心之后有七种，即欲界所摄的烦恼心，除了加行所生心和神通果之外的自地四种心，以及无色界所摄的烦恼心。此心在五种心之后生起，即唯从除了神通果之外的自地诸心生起。异熟生心也应当如是说明。
在神通果心之后有二种，即唯有自地加行所生心和神通果心。此心也唯从这些心生起。
现在应当说明无色界所摄的四种心：在加行所生心之后有七种，即色界所摄的加行所生心、自地四种心、有学心和无学心。此心在六种心之后生起，即从色界所摄的加行所生心，除了异熟生心之外的自地三种心，以及有学心和无学心生起。
在生得心之后有七种，即自地四种心和下地的烦恼心。此心从四种心生起，即唯从自地诸心生起。
在烦恼心之后有八种，即自地四种心、色界所摄的加行所生心和烦恼心，以及欲界所摄的烦恼心。

།དེ་ནི་བཅུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། རང་གི་བཞི་དང་། འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྐྱེ་གནས་ཐོབ་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་ལས་སོ། །རྣམ་པར་སྨིན པ་ལས་སྐྱེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་དྲུག་སྟེ།སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་གསུམ་དང་། འོག་མའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གསུམ་མོ། །དེ་ནི་བཞི་ལས་ཏེ། རང་གི་དག་ཁོ་ན་ལས་སོ། །སློབ་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་དྲུག་སྟེ། ཁམས་གསུམ་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ རྣམས་དང་།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྐྱེ་གནས་ཐོབ་པ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའོ། །དེ་ནི་བཞི་ལས་ཏེ། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་གསུམ་དང་། སློབ་པ་ལས་སོ། །མི་སློབ་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་ལྔ་སྟེ། སློབ་པ་གཅིག་པུ་མ་གཏོགས་པ་སློབ་པའི་མཇུག་ཐོགས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། དེ་ནི་ལྔ་ལས་ཏེ། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་གསུམ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དག་ལས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། བཟོའི་གནས་པའི་སེམས་དག་འབྱུང་ལ། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ནི དེ་དག་ལས་མ་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་དག་ནི་སྤྱོད་ལམ་དང་། བཟོ་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་ལ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྟོབས་ཆུང་བ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འབྱུང་བའི་སེམས་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་ འཇུག་པས་དེ་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་བར་རིགས་སོ།།དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་ལས་ཀྱང་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བ་ལ་ནི་དེ་ཡོངས་སུ་ ཤེས་པ་ལས་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་མངོན་དུ་འགྱུར་བར་རིགས་སོ།།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྐྱེ་གནས་ཐོབ་པ་ལ་ནི་གསལ་བའི་ཕྱིར་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་གི་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དེ་ ལས་ནི་དེ་དག་མི་འབྱུང་ངོ་།།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྐྱེ་གནས་ཐོབ་པ་འབྱུང་སྟེ། གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ སྐྱེ་གནས་ཐོབ་པ་མི་འབྱུང་སྟེ།མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་གསུམ་སྟེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་དཔེར་ན་གཟུགས་ནི་གནོད་པར་བྱར་རུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ་སྙམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་དང་ལྡན་ པའོ།།མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་མི་སྡུག་པ་དང་། ཚད་མེད་པ་དང་། གཟུགས་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་དག་ལའོ། །དེ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འཕགས་པའི་ ལམ་མངོན་དུ་བྱེད་ལ།དེ་ལས་ཀྱང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་ལྟ་ན་མི་སྡུག་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་པའི་དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སྤྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཁོ་ནའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འཕགས་པའི་ ལམ་མངོན་དུ་བྱེད་ལ།དེ་ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མི་སྡུག་པས་སེམས་བཏུལ་ནས་སྤྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འཕགས་པའི་ལམ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར་བརྒྱུད་པ་ལས་དགོངས་ནས་མི་སྡུག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་སྒོམ་པར་ བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཡང་སྤྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

这是在十种之后出现的，即从自类的四种、欲界和色界所行的得生处、威仪路、异熟生等而来。在异熟生之后有六种，除了加行生之外的自类三种，以及下地的三种有漏。
这是从四种而来，即仅从自类而来。在有学之后有六种，即三界的加行生诸法、欲界所行的得生处、有学和无学。这是从四种而来，即三种加行生和有学。
在无学之后有五种，除了唯一的有学之外，如同有学之后一样。这是从五种而来，即三种加行生、有学和无学。
为何在加行生心之后会出现异熟生、威仪路和工巧处心，而加行生却不从它们之后生起呢？因为它们专注于威仪和工巧作意，力量微弱，且无作意而转，故与加行生不相顺。
生起心是无作意而转，所以它适合在加行生心之后生起。如此说来，从有漏中也不应生起加行生，因为不相顺。然而，由于烦恼生起而生厌离时，从遍知它而适合现起加行生。
在欲界所行的得生处中，由于明显的缘故，有学、无学和色界加行生可以在其后生起，但由于无作意而生起的缘故，从它则不生起这些。
在色界有漏之后可以生起欲界所行的得生处，因为明显的缘故。在无色界有漏之后不生起色界所行的得生处，因为不明显的缘故。
作意有三种：自相作意，例如'色是可损害相'等这样的思维。共相作意，即具有十六行相。胜解作意，即不净观、无量、色解脱、胜处、遍处等。
其中，在三种作意之后现起圣道，从圣道也有三种作意。因此，'与不净观俱行修习念觉支'这种说法是合理的。
有些人说只有在共相作意之后现起圣道，从圣道有三种。由于以不净观调伏心后，在共相作意之后现起圣道，因此基于间接的意趣而说'与不净观俱行修习念觉支'。
其他人说在圣道之后也只有共相作意。

།རེ་ཞིག་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ས་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ངེས་པ་ལ་འཇུག་ན་ནི་ལམ་དེ་རྣམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྤྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་པར་འགྱུར་ན།གལ་ཏེ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ངེས་པ་ལ་འཇུག་ན་གོ་ཇི་ལྟར་ཏེ། ཤིན་ཏུ་བསྐལ་པའི་ཕྱིར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་མི་ནུས་སོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་མ་ གཏོགས་པར་དེ་དག་གི་ས་པ་ཡང་མི་ཐོབ་བོ།།འཕགས་པ་ནི་ཡང་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་མངོན་དུ་མཛད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་ཐོབ་ཟིན་པ་དེའི་སྦྱོར་བ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་ནི་དེ་དང་འདྲ་བའི་སྤྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གཞན་ཡང་འདི་ལྟ་ སྟེ།འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བདག་མེད་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བའོ་སྙམ་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་མངོན་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་སྐད་དུ་ནི་མི་བརྗོད་དོ། །མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་འཐོབ་པའི་ ལྡང་བའི་སེམས་ནི་དེའི་ས་པའམ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ།།ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་བརྟེན་ནས་འཐོབ་པ་ནི་དེའི་ས་པའམ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་པ་ཡིན་ནོ། །ས་ལྷག་མ་རྣམས་སུ་ནི་རང་གི་ས་པ་ཁོ་ནའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གསུམ་སྟེ། ཐོས་པ་དང་ བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་།སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་རྣམས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་གསུམ་སྟེ། ཐོབ་པ་དང་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་རྣམས་སོ། །བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་དོ། །གང་གི་ཚེ་དེ་དག་སེམས་པར་རྩོམ་པ་དེའི་ཚེ་དེ་དག་གི་ཏིང་ངེ་ འཛིན་ཁོ་ན་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ནོ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་དག་གོ། །དེ་ལ་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་དག་མ་གཏོགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་ལྔའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འཕགས་པའི་ལམ་མངོན་དུ་འགྱུར་ཏེ། སྦྱོར་བ་ལ་རག་ ལུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་ཡང་མངོན་དུ་འགྱུར་ཏེ། གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་དག་སེམས་བཅུ་གཉིས་བཤད་པ་དེ་དག་ལས་སེམས་གང་ལ་དུ་ཞིག་རྙེད་ཅེ་ན། ཁམས་གསུམ་པ་ཡི་ཉོན་མོངས་ཅན། །དྲུག་དང་དྲུག་ དང་གཉིས་རྙེད་དོ།།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་མངོན་དུ་གྱུར་ན། སེམས་དྲུག་པོ་འདི་དག་དང་མི་ལྡན་པ་ལས་རྙེད་དེ། ཐེ་ཚོམ་གྱིས་དགེ་བའི་རྩ་བའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། ཁམས་སུ་སླར་ལྡོག་པ་ལས་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་དགེ་བ་དང་། ཁམས་སུ་སླར་ ལྡོག་པ་དང་།ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་མི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། སློབ་པའོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་ཡང་དྲུག་རྙེད་དེ།ཁམས་སུ་སླར་ལོག་པ་ལས་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་གསུམ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། སློབ་པའོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་ནི་གཉིས་རྙེད་དེ།ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དེ་ཉིད་དང་། སློབ་པའོ། །གཟུགས་སྐྱེས་དགེ་ལ་གསུམ་དག་གོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་ལ་སེམས་གསུམ་རྙེད་དེ། དགེ་བ་དེ་ཉིད་དང་། འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་ དུ་མ་བསྟན་པ་དག་གོ།།སློབ་པ་ལ་བཞི། སློབ་པ་དེ་ཉིད་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པ་ན་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་དགེ་བའོ། །ལྷག་མ་དེ། ལྷག་མར་བྱས་པས་ལྷག་མ་སྟེ། །སེམས་གང་ལ་རྙེད་པ་མ་བཤད་པ་དེ་ལ་ནི་དེ་ཉིད་རྙེད་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །གཞན་དག་ལ་ནི་ཁྱད་པར་མེད་པར་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་སེམས་ལ་ནི། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགུ་རྙེད་བརྗོད། །དགེ་བའི་སེམས་ལ་དྲུག་ཡིན་ཏེ། །ལུང་མ་བསྟན་ལ་དེ་ཉིད་དོ།

暂时，如果依靠无所对碍等三地而入决定，则在那些道的后面会现前欲界所行的共通作意。如果依靠第二禅等而入决定，那又如何？因为极其遥远的缘故，不能行于欲界。除了顺决择分，也不能获得彼等地。圣者也不会现前顺决择分，因为已获得果位者现前彼加行是不合理的。由此，也会获得与此相似的其他共通作意，即：'一切诸行皆无常，一切诸法皆无我，涅槃寂静'，将会现前。但不这样说。
依靠无所对碍而获得阿罗汉果的出定心，是彼地或欲界所行。依靠无所有处而获得的，是彼地或有顶地。在其余诸地中，唯是自地。
欲界中有三种作意：闻所生、思所生和生得。色界中有三种：得、修所生和生得。无思所生。当开始思维时，彼等唯住于等持。无色界中有修所生和生得。除了生得，在五种作意之后会现前圣道，因为依赖加行。在道之后也会现前欲界所行的生得，因为明显的缘故。
在所说的十二心中，各心能得几心？三界烦恼心，得六、六与二。若现前欲界烦恼心，从不具足这六心中得：以疑重新结生善根，从界还退得欲界善，从还退和退失得不善，得有覆无记，得色界烦恼，从退失得无色界烦恼，及得有学。
色界烦恼心也得六：从界还退得色界三种，得欲界无覆无记，从退失得无色界烦恼，及得有学。无色界烦恼心得二：从退失得彼烦恼，及得有学。
色界善得三。色界善心得三心：彼善，欲界和色界无覆无记。有学得四：彼有学，以圣道离欲界和色界贪时得欲界和色界无覆无记，及得无色界善。其余彼。余者以余，对未说得何心者，应视为得彼自心。
对其他诸心，无差别地对烦恼心，智者说得九，善心得六，无记得彼自心。

།ཞེས འཆད་དེ།དེར་མི་དགེ་བའི་སེམས་ལ་བདུན་ཡིན་ཏེ། ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བས་དགེ་བའི་རྩ་བའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་དང་། དེ་ ནི་ཡོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ཐོབ་པ་ལས་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དག་དང་།ངེས་འཇུག་དགྲ་བཅོམ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ། །སློབ་པ་དང་ནི་མི་སློབ་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི། སྐྱེ་ དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་།།འདོད་ཆགས་བྲལ་དང་ཡོངས་ཉམས་དང་། །དགེ་བའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ། །སེམས་དེ་ལྡན་པ་མིན་ལས་རྙེད། །རྐྱེན་གྱི་སྐབས་རྫོགས་སོ།། །།དབང་པོ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ་ལས་གནས་གཉིས་པ་རྫོགས་སོ།། །། ད་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ངེས་པ་ཉིད་ཀྱི་སེམས་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་བྱས་པ་དེ་ལ། འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དེ་དག་གང་ཡིན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར། དམྱལ་བ་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ་དང་། །མི་རྣམས་དང་ནི ལྷ་དྲུག་དག་།འདོད་པའི་ཁམས་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་སྨོས་ཏེ། འགྲོ་བ་བཞི་དང་། ལྷའི་རིས་དྲུག་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་ཆེན་བཞི་པོ་རྣམས་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་དང་། འཐབ་བྲལ་བ་རྣམས་དང་། དགའ་ལྡན་པ་རྣམས་དང་། འཕྲུལ་དགའ་བ་རྣམས་དང་། གཞན འཕྲུལ་དབང་བྱེད་པ་རྣམས་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་བཅས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གནས་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། དམྱལ་བ་དང་། གླིང་དབྱེ་བ་ལས་དེ་ཉི་ཤུ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གནས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་ལྷག་མ་དང་སྦྱར་རོ། །དམྱལ་བ་ ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཡོད་དེ་།ཡང་སོས་དང་། ཐིག་ནག་དང་། བསྡུས་འཇོམས་དང་། ངུ་འབོད་དང་། ངུ་འབོད་ཆེན་པོ་དང་། ཚ་བ་དང་། རབ་ཏུ་ཚ་བ་དང་། མནར་མེད་པ་དང་། གླིང་བཞི་སྟེ། འཛམ་བུའི་གླིང་དང་། ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་གླིང་དང་། ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་དང་། བྱང་གི་ སྒྲ་མི་སྙན་དང་།བཤད་མ་ཐག་པའི་ལྷའི་རིས་དྲུག་དང་། ཡི་དྭགས་རྣམས་དང་། དུད་འགྲོ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་པ་དག་ནས་མནར་མེད་པའི་བར་གྱི་གནས་ཉི་ཤུ་པོ་དེ་དག་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཡིན་ནོ། །སྣོད་དང་བཅས་པར་བཟུང་ན་ནི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ བར་ཡིན་ནོ།།འདོད་པའི་ཁམས་འདིའི། གོང་མའི་གནས་དག་བཅུ་བདུན་ནི། །གཟུགས་ཁམས་ཡིན། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དེར་སོ་སོའི། བསམ་གཏན་ས་ནི་གསུམ་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་དག་ན་རེ་རེ་ཞིང་ས་གསུམ་པ་ དག་ཡིན་ནོ།།བཞི་པ་ས་ནི་བརྒྱད་པ་ཡིན། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནི་ཚངས་རིས་རྣམས་དང་། ཚངས་པའི་མདུན་ན་འདོན་རྣམས་དང་། ཚངས་ཆེན་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་འོད་ཆུང་རྣམས་དང་། ཚད་མེད་འོད་རྣམས་དང་། འོད་གསལ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་ དགེ་ཆུང་རྣམས་དང་།ཚད་མེད་དགེ་རྣམས་དང་། དགེ་རྒྱས་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་ནི་སྤྲིན་མེད་རྣམས་དང་། བསོད་ནམས་སྐྱེས་རྣམས་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་བ་རྣམས་དང་། མི་ཆེ་བ་རྣམས་དང་། མི་གདུང་བ་རྣམས་དང་། གྱ་ནོམ་སྣང་བ་རྣམས་དང་། ཤིན་ཏུ་མཐོང་བ་རྣམས་དང་། འོག་མིན་རྣམས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་གནས་བཅུ་བདུན་པོ་འདི་དག་དེ་ན་གནས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་བཅས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ་བཅུ་དྲུག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཚངས་པའི་མདུན་ན་འདོན་ཁོ་ན་དག་ན་ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་གནས་ཆེས་མཆོག་ཏུ་གྱུར པ་གཙོ་བོ་གཅིག་པ་ཅན་ཅིག་སྤགས་པ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་གྲུབ་ཀྱི་ས་གཞན་ནི་མེད་དོ་ཞེས་གྲག་གོ།།གཟུགས་མེད་ཁམས་ན་གནས་མེད་དོ། །ཆོས་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་ནི་གནས་མེད་དེ། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ དང་།ཆོས་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་ཡུལ་ན་མི་གནས་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པ་ཡིན་ནོ།

如是解说。其中不善心有七种，应当这样说：以正见而结生善根之缘，从欲界所行善法和离贪欲所生欲界及色界所行无覆无记法，以及由获得彼等所有三摩地而生起色界无色界所行善法，决定趣入阿罗汉位时，有学及无学。其余应当以此解说而了知。摄颂曰：生起与等至，离贪及退失，结生善根时，彼心从不相应得。缘品终。根品者，谓藏论释中第二品终。
今当说明欲界、色界、无色界决定之心等，于彼等欲界、色界、无色界为何？为此说：地狱、饿鬼、畜生及人与六欲天，是为欲界。四趣及六天众，即：四大天王天、三十三天、离诤天、兜率天、化乐天、他化自在天。如是彼等连同器世间即是欲界。
其中有几处所？地狱及洲分共二十处。大地狱有八：等活、黑绳、众合、号叫、大号叫、炎热、极热、无间。四大洲：南赡部洲、东胜身洲、西牛货洲、北俱卢洲。前述六天众、饿鬼、畜生，如是从他化自在天至无间地狱共二十处，是为欲界。若连同器世间则至风轮际。
此欲界之上，十七处是色界。云何？于彼各自，初三禅地各有三处。第四禅地有八处。其中初禅天有：梵众天、梵辅天、大梵天。第二禅天有：少光天、无量光天、光音天。第三禅天有：少净天、无量净天、遍净天。第四禅天有：无云天、福生天、广果天、无烦天、无热天、善现天、善见天、色究竟天。如是此十七处及其所住有情即是色界。迦湿弥罗诸师说有十六处，谓唯于梵辅天中有大梵一尊主处，如附属而成就，无其他处所。
无色界中无处所。非色法无有处所，过去、未来、无表色及非色法决定不住于处所。

།དེ་ཡང་། སྐྱེ་བ་ལས་ནི་རྣམ་པ་བཞི། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སྐྱེ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་།ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་དག་ལ་ཡུལ་གྱིས་བྱས་པའི་བླ་འོག་ནི་མེད་དོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པ་རྣམས་ཡུལ་གང་དུ་འཆི་འཕོ་བ་དེ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་ལ། ཡང་དེ་ནས་འཆི་འཕོ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྲིད་པ་ བར་མ་ཡང་དེ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་བོ།།ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པ་དེ་ལྟར་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་ཅི་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་ཅེ་ན། དེར་ནི་རིས་དང་སྲོག་ལ་ཡང་། །སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ནི་བརྟེན་པ་ཡིན། །ཆོས་མངོན་ པ་པ་རྣམས་ན་རེ་རིས་མཐུན་པ་དང་།སྲོག་གི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ཡང་དེ་གཉིས་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པར་མི་འགྱུར། སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ ཡིན།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཁྱད་པར་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ནི་གཟུགས་དང་བྲལ་བའི་འདུ་ཤེས་ཅན་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ནས་འཇུག་པར་འགྱུར་གྱི་རྟེན་གྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ རིས་མཐུན་པ་དང་།སྲོག་གི་དབང་པོ་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པ་དེ་ལྟར་སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཅི་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པ་འདི་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་དུའོ། །འོ་ན་ནི་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དེ་གཉིས་ཁོ་ན་ཕན་ཚུན་དུ་ཅིའི་ ཕྱིར་མི་བརྟེན་།དེ་གཉིས་སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཡིན། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཁྱད་པར་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་དེ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དམ། སེམས་ཀྱང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་ལ་ཡང་མཚུངས་ཏེ་དེ་ལྟ་བས་ན་ སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྟེན་གཞན་ནི་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་ཡང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གང་གི་འཕེན་པའི་རྒྱུ་གཟུགས་ལ་སྲེད་པ་དང་མ་བྲལ་བ་དེ་ནི་གཟུགས་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་གོ། ། གང་གི་རྒྱུ་གཟུགས་ལ་ སྲེད་པ་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་གཟུགས་ལ་མི་ལྟོས་པར་འཇུག་སྟེ།རྒྱུ་དེ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་དག་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་རྣམས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ན་ཁམས་སོ། །འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་ ཁམས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སོ།།གཟུགས་དང་ལྡན་པའི་ཁམས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྡོ་རྗེའི་སོར་གདུབ་ལྟ་བུ་དང་། ན་ལེ་ཤམ་གྱི་བཏུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ན་གཟུགས་མེད་པས་གཟུགས་མེད་པའོ། །གཟུགས་ མེད་པའི་ངོ་བོ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ཉིད་དོ།།ཡང་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ནི་གཟུགས་སོ། །གཟུགས་མེད་པས་ན་གཟུགས་མེད་པའོ། །དེའི་ངོ་བོ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་དང་ལྡན་པའི་ཁམས་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སོ། །ཡང་ན་འདོད་པ་ རྣམས་ཀྱི་ཁམས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཏེ།གང་ཞིག་འདོད་པ་རྣམས་འཛིན་པའོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ།

其中，从生起的角度分为四种。无色界的生起差别有四种，即：空无边处、识无边处、无所有处、非想非非想处。在这些处所中，没有由境界所形成的上下之分。
获得禅定者在何处死亡就在何处转生，而从那里死亡者的中有也在那里形成。如同有色众生的心相续依托于色法而运转，那么无色界众生依托于什么而运转呢？
在彼处，心相续是依托于种类和命根。阿毗达磨论师们说是依托于同分和命根。那么，为什么有色众生的心相续不仅仅依托于这两者而运转呢？因为力量微弱的缘故。
那么，为什么在彼处具有力量呢？因为是从殊胜禅定中产生，那种禅定具有远离色法的想法。如此，既然具有力量，为何不仅仅依靠它运转而需要所依呢？
如同有色众生的同分和命根依托于色法而运转，那么无色众生依托于什么而运转，这也应当解释。这两者是相互依托。那么，为什么有色众生的这两者不相互依托呢？因为这两者力量微弱。
为什么彼处具有力量呢？因为从殊胜禅定中产生。经部师们说，这对于心相续或者心所法都是相同的，因此无色众生的心没有其他所依。
此外，心相续若未离对色法的贪爱，其牵引因就会与色法同时生起，因此依托于色法而运转。若已离对色法的贪爱，则不依托于色法而运转，因为已经背离了那个因。
又为什么这些称为欲界、色界和无色界呢？因为执持自相故称为界。具有欲的界是欲界。具有色的界是色界。省略了中间词，如同'金刚手镯'和'那利檀饮料'一样。
此处以无色故为无色。无色的本性即是无色性。或者说，可成为色的是色。以无色故为无色。其本性即是无色性。具有彼性的界即是无色界。
或者说，诸欲的界是欲界，即执持诸欲者。色界和无色界也应当如是理解。

།འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། མདོར་བསྡུ་ན་ཁམ་གྱི་ཟས་དང་། འཁྲིག་པ་དང་ལྡན་པའི་འདོད་ཆགས་ཡིན་ ཏེ།འཇིག་རྟེན་སྣ་ཚོགས་གང་ཡང་འདོད་པ་མིན། །སྐྱེས་བུའི་ཀུན་རྟོག་འདོད་ཆགས་འདོད་པ་ཡིན། །འཇིག་རྟེན་དག་ན་སྣ་ཚོགས་དེ་བཞིན་གནས། །འོན་ཀྱང་རྟེན་རྣམས་འདི་ལ་འདུན་པ་འདུལ། །ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་འཚོ་བྱེད་ཀྱིས་ འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་ལ།འཇིག་རྟེན་སྣ་ཚོགས་གང་དེ་འདོད་མིན་གྱི། །ཀུན་རྟོག་འདོད་ཆགས་འདིར་འདོད་ཡིན་སྨྲ་ན། །དེ་ནི་མི་དགེའི་རྟོག་པ་ཀུན་རྟོག་ཚེ། །དགེ་སློང་ཡང་ནི་འདོད་སྤྱོད་ཅན་དུ་འགྱུར། །ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུས། གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་སྣ་ཚོགས་ གང་དེ་འདོད།།ཅི་སྟེ་ཁྱོད་ཀྱི་ཀུན་རྟོག་འདོད་ཆགས་ནི། །འདོད་པ་མིན་ན་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ནས་ནི། །ཁྱོད་ཀྱི་སྟོན་པ་འང་འདོད་སྤྱོད་ཅན་དུ་འོང་། །ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཡང་ཅི་ཆོས་གང་དག་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་སྤྱོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་འདོད་པ་དང་ གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་དག་ཅིག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། གང་དག་ལ་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་དག་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའོ། །འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཡིན་ ཞེ་ན།གང་དག་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའོ། །ད་ནི་འདི་རྟ་དང་བྲེས་ལྟ་བུ་དེ་ཡིན་ཏེ། རྟའི་བྲེས་འདི་སུའི་ཡིན་ཞེས་སྨྲས་ན། རྟ་འདི་སུའི་ཡིན་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །རྟ་འདི་སུའི་ཡིན་ཞེས་སྨྲས་ན། རྟའི་བྲེས་འདི་སུའི་ཡིན་ པའོ་ཞེས་ཟེར་བས་གཉི་ག་ཡང་མི་ཤེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།།འདི་ནི་རྟ་དང་བྲེས་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གནས་བརྟེན་པ་དེ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའི་འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདོད་ཆགས་ཡིན་ལ་དེ་གང་དུ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་དེ་ཡང་འདོད་པ་དང་ལྡན་ པ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། འོག་མའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་དག་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སོ། །བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་དག་ལ་ འདོད་ཆགས་པ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་སོ།།སྤྲུལ་པའི་སེམས་ལ་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཐོས་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཉམས་ནས་དེ་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་སྤྲུལ་པའི་དབང་གིས་སྤྲུལ་པ་བྱེད་པའི་སེམས་ལ་ཡང་འདོད་ཆགས་ སོ།།ཡང་ན་དྲི་དང་རོ་སྤྲུལ་པའི་ཕྱིར་ན་དེ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པས་ནི་དེ་གཉིས་མི་སྤྲུལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཅི་ཁམས་གསུམ་གཅིག་ཁོ་ན་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་རྣམས་ལ་མཐའ་མེད་དེ། །ནམ་མཁའ་ཇི་ཙམ་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ ཁམས་དག་ཀྱང་དེ་ཙམ་མོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྔོན་མེད་པའི་སེམས་ཅན་འབྱུང་བ་ཡང་མེད་ལ། སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་རེ་རེས་སེམས་ཅན་གྲངས་མེད་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པ་མེད་དེ་ནམ་མཁའ་བཞིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ ཁམས་རྣམས་ཇི་ལྟར་གནས་ཤེ་ན།ཐད་ཀར་གནས་ཏེ། མདོ་ལས་དཔེར་ན་ཆར་གྱི་རྒྱུན་གཉའ་ཤིང་ཙམ་འབབ་པ་ན་བར་སྣང་ལས་ཆུའི་རྒྱུན་འབབ་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚམས་སམ་བར་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཤར་ཕྱོགས་སུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འཆགས་པ་དང་འཇིག་པ་རྣམས་ཀྱི་ མཚམས་སམ་བར་མེད་དོ།།ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཇི་ལྟ་བར་ལྷོ་དང་ནུབ་དང་བྱང་གི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི་སྟེང་དང་འོག་ཅེས་ནི་མ་གསུངས་སོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སྡེ་པ་གཞན་དག་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་སྟེང་དང་འོག་དག་ན་ཡང་ཡོད་དེ། འོག་མིན་གྱི་གོང་ན་ཡང་འདོད་ པའི་ཁམས་ཡོད་ལ།འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འོག་ན་ཡང་འོག་མིན་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་འདོད་པའི་ཁམས་གཅིག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དག་ལས་ཀྱང་དེ་དང་ འདྲའོ།

如果问什么是欲望？简而言之，就是对段食和淫欲的贪著。如偈颂所说：'世间种种非是欲，人之妄念贪欲是，世间种种如是住，然而诸根于此调。'
遍行外道对尊者舍利子说：'世间种种彼非欲，妄念贪欲此欲说，彼时不善想妄念，比丘亦成贪欲者。'
尊者舍利子回答说：'若谓世间种种欲，若汝妄念贪欲非，见诸色相之时候，汝之导师亦贪者。'
又问：一切在欲界、色界、无色界中行持的诸法，是否都与欲界、色界、无色界相应？答：不是。那么是什么呢？是对其生起欲界、色界、无色界贪著之处。
什么是欲界、色界、无色界的贪著呢？是在欲界、色界、无色界中增长的。
现在这就像马和马迹的比喻：若问'这马迹是谁的？'则答'这马是谁的。'若问'这马是谁的？'则答'这马迹是谁的。'如此二者都不知晓。
这与马和马迹的比喻不同，住于欲界所依之处的未离贪者，其贪著即是贪欲，而此法增长之处即是与欲相应。
同样，对于色界和无色界的贪著，以及已离下界贪著者，也应如理了知。或者，等持地的贪著是欲界贪著，对禅定和无色界的贪著是色界和无色界贪著。
问：对于变化心如何是欲界贪著？答：因为听闻后退失而对此贪著的缘故。或者因变化力而对变化心也有贪著。
或者因为变化香味的缘故，故是欲界所行，因为色界所行者不变化这二者。
又问：是否只有一个三界？答：三界无边际，虚空有多少，世界就有多少。
因此，既无新生的有情出现，又虽然每一尊佛出世都使无量有情涅槃，但有情却无穷尽，如同虚空。
问：诸世界如何安住？答：横向安住。如经中说：譬如雨滴如轭木般降下时，空中雨滴之间无有间隔。如是东方世界成住坏空之间亦无间隔。
如东方一样，南西北方乃至中间也是如此，但未说上下。其他有人说，因为在其他部派中提到，上下也有，即色究竟天之上也有欲界，欲界之下也有色究竟天。
若从一个欲界离贪，则从一切离贪。对色界和无色界也是如此。

།གང་ཞིག་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་དེས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་དུ་སྐྱེས་པ་ནས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་ཁོ་ན་ན་ཡོད་པའི་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་འགྲོའི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཁམས་གསུམ་པོ་དག་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། །དེར་ནི་ དམྱལ་སོགས་འགྲོ་བ་ལྔ།།རང་གི་མིང་གིས་བསྟན། དེ་དག་ཏུ་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དྭགས་དང་། ལྷ་དང་མི་ཞེས་བྱ་བ་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་རང་གི་མིང་དག་ཁོ་ནས་བསྟན་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་འགྲོ་བ་བཞི་དང་ལྔ་པའི་ཕྱོགས་སོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ ཁམས་དག་ན་ནི་ལྷའི་འགྲོ་བ་གཅིག་ཁོ་ནའི་ཕྱོགས་སོ།།གང་གིས་ན། དེ་དག་ཁམས་དག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་འགྲོ་བ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཁམས་དག་ཅིག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ་ཁམས་རྣམས་ནི་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། སྣོད་དང་སྲིད་པ་བར་མ་པའི་རང་བཞིན་དག་ ཀྱང་ཡིན་གྱི་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་གང་དག་ཡིན་པ།དེ་དག་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་ལུང་བསྟན་མིན། །སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བར་སྲིད་མིན། །འགྲོ་བ་རྣམས་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ནའོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འགྲོ་བ་ལྔ་འཆོལ་བར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ ཡང་སྲིད་པ་བར་མའི་རང་བཞིན་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།བཏགས་པ་ལས་ཀྱང་། སྐྱེ་གནས་བཞིས་ནི་འགྲོ་བ་ལྔ་བསྡུས་ཀྱི་འགྲོ་བ་ལྔས་ནི་སྐྱེ་གནས་བཞི་མ་བསྡུས་ཏེ། གང་ཞིག་མ་བསྡུས་ཤེ་ན། སྲིད་པ་བར་མའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལས་ཀྱང་མིག་གི་ཁམས་ གང་ཞེ་ན།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་དང་བ་གང་ཡིན་པ་དམྱལ་བ་འམ་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་པ་དང་ཡི་དྭགས་པའི་ཡུལ་པའམ། ལྷའམ་མིའམ། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའམ། སྲིད་པ་བར་མ་པའི་མིག་དང་། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ དང་།མིག་གི་ཁམས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །མདོ་ལས་ཀྱང་སྲིད་པ་བར་མ་འགྲོ་བ་རྣམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མཛད་དོ། །མདོ་གང་ལས་ཤེ་ན་སྲིད་པ་ནི་བདུན་ཏེ། དམྱལ་བའི་སྲིད་པ་དང་། དུད་འགྲོའི་སྲིད་པ་དང་། ཡི་དྭགས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། ལྷའི་སྲིད་པ་དང་། མིའི་སྲིད་པ་ དང་།ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། སྲིད་པ་བར་མའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལས་ཏེ། འདིར་ནི་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་དང་འགྲོ་བ་དང་བཅས་པར་བཤད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་འགྲུབ་སྟེ། དེའི་རྒྱུ་ལས་དེ་དག་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ཀྱང་གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་དམྱལ་བ་པའི་ཟག་པ་རྣམས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལས་དམྱལ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་རྣམས་བྱེད་ཅིང་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྐྱོན་དང་། སྙིགས་མ་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྲུབ་ནས་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལ་ཆོས་དེ་དག་མ གཏོགས་པ་དམྱལ་བ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་མདོ་འདོན་ཏེ་།དེའི་ཕྱིར་ཡང་འགྲོ་བ་དག་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་གཞུང་འགྲོ་བ་དག་ལ་ཕྲ་རྒྱས་ཐམས་ཅད་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ལན་གདབ་པར་བྱ་དགོས་ སོ་ཞེ་ན།འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ་། དེའི་ཕྱིར་འཇུག་པ་དང་བཅས་པའི་འགྲོ་བ་སྨོས་པས་དེ་ནི་ཉེས་པ་མེད་དེ། གྲོང་སྨོས་ན་གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་ཡང་སྨོས་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དགེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་ཀྱང་ཡོད་དོ།

依靠初禅而生起神通的人，从其所生之处直至所在处的梵天世界之间可以到达，而不能到其他处。三界中所说的，其中以地狱等五道，以各自名称而示。在其中以地狱、畜生、饿鬼、天人和人这五道，仅以各自名称而示。欲界中有四道和第五道的部分。色界和无色界中仅有天道一道的部分。
为何说'在那些界中'？是否有不属于五道的界？有的。诸界也是善、有烦恼、器世间和中有的自性，而五道是非烦恼性且无记。有情不是中有。诸道唯是无覆无记。若不如此，五道就会混乱。虽然是所谓的有情，但不是中有的自性。
在《施设论》中也说：'四生摄五道，而五道不摄四生。何者未摄？中有。'在《法蕴足论》中也说：'何为眼界？以四大种为因所生的净色，是地狱、畜生、饿鬼、天人、人、修所生或中有的眼、眼根、眼处、眼界。'经中也将中有与诸道分开而说。
在何经中？即'有七有：地狱有、畜生有、饿鬼有、天有、人有、业有和中有'中说。此处说明五道及其因和道。正因如此，成立无覆无记，因为将其因与彼等分开而说。
迦湿弥罗诸师也引经说：'长老舍利子说：具寿者，现前地狱漏，造作并积集感受地狱的诸业。具寿者，身语意轮、身语意过失、垢秽，其异熟色、受、想、行、识将在地狱中成熟。成熟后，归入地狱之数。具寿者，除此等法外，不见地狱。'因此，诸道唯是无覆无记。
那么，对《品类足论》中'一切随眠于诸道中增长'之说应当如何回答？五道中有五种结生心，因此说包含趣入的诸道并无过失，如说村落也包含村落近边一样。其他论师说善和有烦恼也有。

།ལས་ དེ་དག་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ནི་ཐ་དད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མཛད་པ་ཡིན་པར་ངེས་པ་མེད་དེ།དཔེར་ན་སྙིགས་མ་ལྔ་པོ་དག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྟ་བའི་སྙིགས་མ་དག་ཐ་དད་དུ་གསུངས་ཀྱང་ལྟ་བ་རྣམས་ཉོན་མོངས་པ་དག་མ་ཡིན་པ་ཡང་ མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་ཡང་ཡིན་འགྲོ་བ་ཡང་ཡིན་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་ཐ་དད་དུ་བསྟན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འདི་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མི་རུང་བའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ཏེ། དེར་འགྲོ་བས་ན་འགྲོ་བ་ཡིན་ན་སྲིད་པ་ བར་མ་ནི་འགྲོ་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ།འཆི་འཕོ་བའི་ཡུལ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱང་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ་འཆི་འཕོ་བའི་ཡུལ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་བར་མ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འགྲོ་བའི་བར་ མ་དོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་འགྲོ་བ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གྲུབ་ནས་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ཇི་ལྟར་དྲང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་གྲུབ་ནས་ཞེས་ བཤད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ནི་མ་བཤད་པ་ཇི་ལྟར།འོ་ན་ཚེ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལ་ཆོས་དེ་དག་མ་གཏོགས་པ་དམྱལ་བ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ཇི་ལྟར་དྲང་། ཕུང་པོ་དག་ལས་གཞན་པ་དམྱལ་བ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་འགྲོ་བར་འགྲོ་བའི་གང་ཟག་གི་རྫས་འགོག་ པར་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི་ཕུང་པོ་གཞན་འགོག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་འགྲོ་བ་རྣམས་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རང་བཞིན་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྒྱས་ པ་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འགྲོ་བ་ལྔ་པའི་ཁམས་གསུམ་པ་འདི་ཉིད་དུ། ལུས་དང་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་དང་། །ལུས་ཐ་དད་ཅིང་འདུ་ཤེས་གཅིག་།བཟློག་དང་ལུས་དང་འདུ་ཤེས་གཅིག་།གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་གསུམ་པོ་དག་།རྣམ་ཤེས་ གནས་པ་བདུན་རིམ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།མདོ་ལས་སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་ལུས་ཐ་དད་ཅིང་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་མི་རྣམས་དང་ལྷ་ཁ་ཅིག་གོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་དང་པོའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ལྷ་ཁ་ཅིག་གང་ཞེ་ན། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ རྣམས་དང་།བསམ་གཏན་དང་པོ་པ་དང་པོར་བྱུང་བ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་གི་ལུས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རམ། དེ་དག་གི་ལུས་ཐ་དད་པ་ཡིན་པས་ན་ལུས་ཐ་དད་པ་དག་སྟེ། ཁ་དོག་དང་རྟགས་དང་དབྱིབས་དུ་མའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་ཤེས་དུ་མའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པའོ། །དེ་འདི་ དག་ལ་ཡོད་པས་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་རྣམས་ཏེ།བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་ལུས་ཐ་དད་ཅིང་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ཚངས་རིས་ཀྱི་ལྷ་གང་དག་དང་པོར་བྱུང་བ་དེ་དག་ གོ།།འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་གཉིས་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དང་པོར་བྱུང་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་འདི་སྙམ་དུ་བདག་ཅག་ནི་ཚངས་པ་འདིས་ཕྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་འདུ་ཤེས་པར་འགྱུར་ལ། ཚངས་པ་ཡང་འདི་སྙམ་དུ་འདི་དག་ནི་བདག་གིས་ཕྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་པས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་ཐ་ མི་དད་པའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་དག་ཡིན་ནོ།།ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་ཆུ་ཞེང་དང་དབྱིབས་ཀྱི་ལུས་དང་། ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་། གོས་གྱོན་པ་ཡང་གཞན་ཡིན་ལ། དེའི་འཁོར་གྱི་ཡང་གཞན་ཡིན་པས་ན་ལུས་ཐ་དད་པ་དག་ཡིན་ནོ།

对于所说的'由于将那些业另外单独安立，所以是分开的'这种说法，虽然是分开宣说的，但并不能确定就是单独安立的。比如五浊中的烦恼浊和见浊虽然是分开宣说的，但见解也并非不是烦恼一样，业有也是趣，也是趣的因，为了让人了解这一点而分开显示。
如果说这样中有也会成为过失的话，这是不对的，因为不合理。虽然由于往趣而称为趣，但中有并非是所趣之处，因为是在死亡处所生。无色界众生也将不成为趣，因为是在死亡处所生。如此说来，正因为是中有，所以中有不是趣，因为是趣的中阴。如果成为趣的话，就不会称为中有了。
那么，对于长老舍利子所说的'异熟成就后，将往生于所谓地狱之数'如何理解？说'异熟成就后'，而并未说'唯是异熟'。那么对于所说的'具寿者，除了那些法，不见有地狱'又作何解释？'除蕴外不见有地狱'是在遮破趣中趣者的实体补特伽罗，而不是在遮破其他蕴。
毗婆沙师们说诸趣唯是无覆无记。其中有些人说唯是异熟性，其他人说也有等流性。
在这三界五趣中，身与想异，身异想一，相反及身想一，无色三处，应当依次了知七识住。
经中说：'有色身异想异的有情，如人类和某些天人，这是第一识住。'某些天人是指欲界诸天和初禅天除初生者。由于他们身体各异或因为他们身体是各异的缘故称为身异，因为有多种颜色、相貌和形状。由于诸想各异故为想异。由于他们具有这些故为想异者，因为有乐、苦、不苦不乐的缘故。
有色身异想一的有情，如初生的梵众天，这是第二识住。初生的那些天人都认为'我等是此梵天所化生'，梵天也认为'这些是我所化生'，由于想的活动无差别故为想一。梵天的身量、形状、语言、衣着与其眷属不同，故为身异。

།མདོ་ལས་དེ་དག་འདི་སྙམ་དུ་བདག་ཅག་ གིས་སེམས་ཅན་འདི་ཚེ་རིང་ཞིང་དུས་རིང་པོར་གནས་པར་མཐོང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་སེམས་ཅན་འདི་ཡང་སེམས་ལ་འདི་སྙམ་དུ་ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་གཞན་དག་ཀྱང་འདིར་བདག་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་སྨོས་ལ།བདག་ཅག་ཀྱང་འདིར་སྐྱེས་པས་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ་ ཞེས་གང་གསུངས་པ།དེ་དག་གིས་དེ་ཇི་ལྟར་མཐོང་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འོད་གསལ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཏེ། དེ་དག་ནི་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མ་ཐོབ་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ན་དེའི་ས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན། འོན་ཏེ་ཐོབ་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ན་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་ལ་ཞེན་པ་དག་ཡིན། གཞན་དག་ན་རེ་སྲིད་པ་བར་མ་ལ་གནས་པ་དག་གིས་མཐོང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ན་ཡང་བགེགས་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དུས་རིང་པོར་གནས པ་མི་སྲིད་ན་ཇི་ལྟར་ན་དེ་དག་འདི་སྙམ་དུ་བདག་ཅག་གིས་སེམས་ཅན་འདི་ཚེ་རིང་ཞིང་དུས་རིང་པོར་གནས་པ་མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ན་གནས་པ་དེ་དག་ཁོ་ནས་དེའི་སྔོན་གྱི་ཚུལ་རྗེས་སུ་དྲན་ཞིང་དེ་ལྟར་དུས་རིང་པོར་གནས་པ་མཐོང་ངོ་། །མཐོང་ ནས་ཀྱང་ཕྱིས་དེ་དག་མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ།།སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་ལུས་གཅིག་ཅིང་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་འོད་གསལ་གྱི་ལྷ་རྣམས་སོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་གསུམ་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིར་ནི་མཐའ་སྨོས་པས་བསམ་ གཏན་གཉིས་པ་མཐའ་དག་སྨོས་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འོད་ཆུང་རྣམས་དང་། ཚད་མེད་འོད་རྣམས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་གང་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་འགྱུར་ལ་། དེ་ལ་ཁ་དོག་དང་། རྟགས་དང་། དབྱིབས་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་ལུས་གཅིག་པ་དག་གོ། །བདེ་བར་འདུ་ ཤེས་པའི་ཕྱིར་དང་།བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དག་སྟེ། དེ་དག་ནི་དངོས་གཞིའི་ས་ལ་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་ནས་ཉེར་བསྡོགས་ལས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་མངོན་དུ་བྱེད་ལ། ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་བཏང་ སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་ནས་ནི་ཡང་དངོས་གཞིའི་ས་ལ་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་མངོན་དུ་བྱེད་དེ།དཔེར་ན་དབང་ཕྱུག་དག་འདོད་པའི་དགའ་བས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་ནས་ཆོས་ཀྱི་དགའ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་ལ། ཆོས་ཀྱི་དགའ་བས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་ནས་ནི་ཡང་འདོད་པའི་དགའ་བ་ ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་གྲག་གོ།།འདི་དགེ་རྒྱས་པ་དག་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་བདེ་བ་དེས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བ་མེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདེ་བ་ནི་ཞི་བ་ཡིན་ལ། ཡིད་བདེ་བ་ནི་སེམས་གཡོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་མ་ཞི་བ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་རོ།།མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ནི་མདོ་ལས་འོད་གསལ་བའི་ལྷའི་རིས་དེ་ན་སེམས་ཅན་གང་དག་སྐྱེས་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་པ་འཇིག་རྟེན་འདི་འཇིག་པ་ལ་མི་མཁས་ཤིང་འཆགས་པ་ལ་མི་མཁས་པ་དེ་དག་མེ་ལྕེ་དེ་མཐོང་ནས་མེ་ལྕེ་དེ་ཚངས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་སྟོང་པ་བསྲེགས་ནས་འདིར་འོང་ བར་འགྱུར་ན་མི་རུང་ངོ་ཞེས་སྐྲག་ནས་ཡི་ཆད་ཅིང་སྐྱོ་བར་འགྱུར་རོ།།འོད་གསལ་བའི་ལྷའི་རིས་དེ་ན་སེམས་ཅན་གང་དག་སྐྱེས་ནས་རིང་དུ་ལོན་པ་འཇིག་རྟེན་འདི་འཇིག་པ་ལ་མཁས་ཤིང་འཆགས་པ་ལ་མཁས་པ་ལ་དེ་དག་སེམས་ཅན་སྐྲག་པ་དེ་དག་ལ་གྲོགས་པོ་དག་མ་འཇིགས་ཤིག་།གྲོགས་ པོ་དག་མ་འཇིགས་ཤིག་།མེ་ལྕེ་འདི་ནི་སྔོན་ཡང་ཚངས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་སྟོང་པ་བསྲེགས་ནས་དེ་ཉིད་དུ་མེད་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་དབུགས་འབྱིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་དེ་དག་ཇི་ལྟར་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དག་ཡིན་པར་བཤད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་མེ་ལྕེ་འོང་བ་དང་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྲག་པ་དང་མི་སྐྲག་པར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དག་ཡིན་གྱི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཆད་དོ།

经中说道：'他们这样想：我们见到这个众生长寿而长久住世'，乃至'这个众生也心想：啊！愿其他众生也能与我同等福分而生于此处。我们也因生于此处'等所说。他们是如何见到的呢？
有人说是住于光明天者见到的，说他们是从那里死去转生的。若未得第二禅定，如何能忆念彼地前世？若已得第二禅定，又怎会执着以大梵天为所缘的戒禁取见？
另有人说是住于中有者见到的。在中有中因无障碍，不可能长久住世，那么他们怎能知道'我们见到这个众生长寿而长久住世'？
因此，是彼处住者自己忆念前世，见到如此长久住世。见已之后，才知道见到他们。
有些众生色身相同而想法不同，如光明天的诸天。这是第三识住处。此处说到最后，应知是说第二禅定的全部。
若不如此，少光天和无量光天应归属何种识住处？因为他们的颜色、相貌、形状相同，故为身体相同。
因为有乐想和不苦不乐想，所以想法不同。他们厌离根本地的喜根而现前近分地的舍根，又厌离近分地的舍根而现前根本地的喜根。
如传说：譬如富贵者厌离欲乐而体验法乐，又厌离法乐而体验欲乐一样。
难道这种情况不也会发生在遍净天吗？不会，因为他们不会厌离那种乐。为什么呢？因为乐是寂静的，而喜是令心动摇的，所以是不寂静的。
经部师们解释说：经中说'光明天众中，有些刚生不久、不了解世界毁坏与形成的众生，见到火焰时，害怕火焰会烧毁空梵宫殿来到此处，而感到恐惧失望。
光明天众中，有些生来已久、了解世界毁坏与形成的众生，对那些恐惧的众生说：朋友们不要怕！朋友们不要怕！这火焰以前也曾烧毁空梵宫殿后就在那里消失了。'他们是如此解释想法不同的。
因此，他们是因为对火焰来临与消失的认知不同，以及恐惧与不恐惧的想法不同而有不同的想法，而不是因为乐想、苦想、不苦不乐想而有不同的想法。

།སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་ལུས་གཅིག་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདི ལྟ་སྟེ།དགེ་རྒྱས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་སོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བཞི་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། བདེ་བར་འདུ་ཤེས་པ་དག་གོ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་འདུ་ཤེས་སུ་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གཉིས་ པ་ན་ནི་དགེ་བའི་འདུ་ཤེས་སུ་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དག་ཡིན་ནོ།།གསུམ་པ་ན་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་འདུ་ཤེས་སུ་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་པོ་ནི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་གི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བདུན་ཡིན་ནོ། ། འདི་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཅི་རིགས་པར་དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་བཞི་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར། ལྷག་མ་དེ་འཇོམས་བྱེད་ལྡན། ལྷག་མ་གང་ཞིག་ཅེ་ན། ངན་འགྲོ་རྣམས་དང་། བསམ གཏན་བཞི་པ་དང་།སྲིད་པའི་རྩེ་མོའོ། །འདི་དག་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་དག་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འཇོམས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞེ་ན། གང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ལ་ངན་སོང་ དག་ན་ནི་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ཡིན་ཏེ།གནོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་ན་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ན་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ ཡིན་ཏེ།སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གཅོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་སྨྲས་པ། གང་དུ་འདི་ན་གནས་པ་རྣམས་ན་འགྲོ་བར་འདོད་ལ། དེ་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི་བསྐྱོད་པར་མི་འདོད་པ་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པར་བཤད་ན། ངན་སོང་དག་ན་ནི་གཉི་ག་མེད་དོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་ན་ནི་སེམས་ཅན་ རྣམས་བསྐྱོད་པའི་ཡིད་དང་ལྡན་པ་དག་ཡིན་ཏེ།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པར་འཇུག་འདོད་ལ། འཕགས་པ་རྣམས་ནི་གནས་གཙང་མར་རོ། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནི་རྒྱུ་བ་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བདུན་པོ་ ཇི་སྐད་བཤད་པ་དེ་དག་དང་།སྲིད་རྩེ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས། །སེམས་ཅན་གྱི་ནི་གནས་དགུར་བཤད། །འདི་དག་ཏུ་སེམས་ཅན་རྣམས་རང་དགས་ཀུན་ཏུ་གནས་སོ། །མི་འདོད་བཞིན་གནས་ཕྱིར་གཞན་མིན། །གཞན་གང་ཞེ་ན། ངན་སོང་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཏུ་སེམས་ཅན་རྣམས་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ལས་ཀྱི་སྲིན་པོ་དག་གིས་ཀུན་ཏུ་གནས་སུ་འཇུག་གི་དགའ་སྟེ་གནས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གནས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་བཙོན་ར་བཞིན་ནོ། །མདོ་གཞན་ལས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བདུན་ཞེས་གསུངས སོ།།གཞན་ལས་ནི་གནས་པ་དག་ནི་ཡང་བཞི་སྟེ། ཞེས་གསུངས་པ། བཞི་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་གཟུགས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། ཚོར་བར་ཡང་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། འདུ་ཤེས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། འདུ་བྱེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའོ། །དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཅི་ ཞེ་ན།དེ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ། ཟག་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་བཞི། །དེ་དག་ཀྱང་རང་གི་ས་པ་ཉིད། ས་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གནས་པ་ནི་བརྟེན་པ་ཡིན་ན། སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ས་པའི་ཕུང་པོ་དག་ལ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྲེད་པའི་དབང་གིས་མི་ བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་ཞེས་མི་བྱ་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་གནས་པ་པོ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གནས་པ་པོ་ཉིད་ལ་ནི་གནས་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་ཉིད་རྒྱལ་པོའི་ བསྟན་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ།།ཡང་ན་ཆོས་གང་དག་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་ནས་གྲུ་དང་མཉེན་པའི་ཚུལ་དུ་འགྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཆོས་དེ་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་དག་ཅེས་བཤད་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་ནས་འགྲོ་བར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ མ་བཤད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

有些众生具有色身，具有同一想，如广果天的天人。这是第四识住处。所谓'同一想'，是指具有乐想。其中，在初禅天具有同一烦恼想；在二禅天具有不同的善想；在三禅天具有同一异熟想。三无色界如经中所说，如是彼等为七识住处。
此中何为识住处？根据情况，是与彼等相应的五蕴或四蕴。为何其余非识住处？因为：其余具有能损害者。其余是指何者？恶趣、第四禅天及有顶天。由于这些处所有能损害识的因素，故非识住处。
何为能损害？即能损害识者。其中，在恶趣中，能损害者是苦受，因为具有损害性。在第四禅天中是无想及无想定。在有顶天中是灭尽定，因为能断绝心相续。
又说：于此处所住众生欲往他处，而彼处所住众生不欲迁动者，说为识住处。恶趣中二者皆无。第四禅天中众生具有迁动意乐，凡夫欲入无想定，圣者则欲往净居天。有顶天因趣向不明显故非识住处。
如上所说七识住处，及有顶天、无想有情，说为九有情居。众生于此等处自在而住。由不欲住故余非是。其余何者？即诸恶趣。众生于彼处不欲而住，为业魔所迫而住，非乐意而住。故彼等非有情居，如同牢狱。
其他经中说七识住处。另有经说住处有四，何为四？识住趣向色、趣向受、趣向想、趣向行。彼等自性为何？彼等依次为：有漏四蕴，唯属自地。非属他地。何以故？住处是所依，对于不同地的诸蕴，识不因爱而依止。
为何不说识为识住处？说一切有部认为，舍弃能住者则无所谓住处，能住者本身不可称为住处，如国王本身非王座。或者，识住于某些法而如船般随之而行，此等法说为识住处，而识本身不住于识而行，故未说识为识住处。

།འོ་ན་མདོ་ལས། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཟས་ལ་དགའ་བ་ཡང་ཡོད། འདོད་ཆགས་ཀྱང་ཡོད་དོ། །གང་ལ་དགའ་བ་ཡོད་ཅིང་འདོད་ཆགས་ཡོད་པ་དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྟེན་ཅིང་གནས་སོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ནི་ཇི་ལྟ་བུ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ གནས་པ་བདུན་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ།དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ནི་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕུང་པོ་དག་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇུག་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སོ་སོར་དབྱེ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བཞི་དག་ཏུ། རྣམ་ཤེས་འབའ་ཞིག་གནས་པར་མ་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བཅོམ ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བཞི་ནི་ཞིང་གི་ངོ་བོར་བསྟན་ལ།ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟད་པར་ནི་ས་བོན་གྱི་ངོ་བོ་ཁོ་ནར་བསྟན་གྱི། ས་བོན་ཉིད་ས་བོན་གྱི་ཞིང་གི་ངོ་བོར་རྣམ་པར་གཞག་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་པ་ཡོངས་སུ་ བརྟག་གོ།།ཆོས་གང་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དེ་དག་ནི་འདིའི་ཞིང་གི་ངོ་བོར་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པ་ཡིན་པས་དེ་དག་ཉིད་འདིའི་གནས་པ་དག་ཅེས་བཤད་དོ། །ཡང་ཅི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བདུན་གྱིས་བཞི་བསྡུས་སམ། འོན་ཏེ་བཞིས་བདུན་བསྡུས་ཤེ་ན། བདུན་ གྱིས་བཞི་ཡང་མ་ཡིན་ལ་བཞིས་ཀྱང་བདུན་མ་ཡིན་གྱི།བསྡུ་ན་མུ་ནི་བཞི་ཡིན་ནོ། །བསྡུ་བ་དཔྱད་ན་བདུན་གྱིས་བསྡུས་ལ་བཞིས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་མུ་བཞིར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་བདུན་དག་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ ཡིན་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་ངན་སོང་རྣམས་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་དག་ནི་བདུན་དག་ཏུ་ཕུང་པོ་བཞི་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ གིས་ཐ་དད་པའི་ཁམས་གསུམ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ།དེར་ནི་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་སོགས། །སེམས་ཅན་སྐྱེ་གནས་བཞི་དག་ཏུ། །རིག་པར་བྱ་སྟེ། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་དང་། མངལ་ནས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་དང་། རྫུས་ཏེ་ སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་སོ།།སྐྱེ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། འདིར་སེམས་ཅན་རྣམས་འཆོལ་བར་འགྱུར་ཞིང་སྐྱེ་བ་ཐུན་མོང་པའི་ཕྱིར་འདྲ་བར་འགྱུར་བས་སྐྱེ་གནས་སོ། །སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ངང་པ་དང་། ཁྲུང་ཁྲུང་དང་། རྨ་བྱ་དང་། ནེ་ཙོ་དང་། རི་སྐེགས་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ་། །མངལ་ནས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་མངལ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གླང་པོ་ཆེ་དང་། རྟ་དང་། བ་ལང་དང་། མ་ཧེ་དང་། བོང་བུ་དང་། ཕག་ལ་སོགས པ་ལྟ་བུའོ།།དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་འབྱུང་བའི་དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྲིན་བུ་དང་། སྦུར་པ་དང་། ཕྱེ་མ་ལེབ་དང་། སྦྲང་བུ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྫུས་ཏེ་འབྱུང་བའི་སྐྱེ་གནས་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་ དབང་པོ་མ་ཚང་བ་མ་ཡིན་ཞིང་དམན་པ་མ་ཡིན་ལ།ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པར་ཅིག་ཅར་དུ་སྐྱེ་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་སྐྱེ་བ་ལ་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྫུས་ཏེ་འབྱུང་བ་རྣམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷ་དང་། དམྱལ་བ་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་ལ་ སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།།ཡང་འགྲོ་བ་གང་ན་སྐྱེ་གནས་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། མི་དང་དུད་འགྲོ་རྣམ་པ་བཞི་། །མི་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རེ་ཞིག་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁྲུང་ཁྲུང་མོ་ལས་སྐྱེས་པ་བྲག་དང་ཉེ་བྲག་དང་རི་དྭགས་འཛིན་གྱི་མའི་བུ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། རྒྱལ་པོ་ལྔ་ ལེན་གྱི་བུ་ལྔ་བརྒྱ་རྣམས་སོ།།མངལ་ན་སྐྱེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ད་ལྟར་གྱི་ལྟ་བུའོ།

那么，经中说：'对识食有喜爱，也有贪欲。凡是有喜爱和贪欲的地方，识就依止安住。'这是什么意思？所说的'七识住是五蕴的自性'又是什么意思？
如此说来，若无差别地对生处所摄的诸蕴具有喜爱而识趣入时，称为识住。
分别而言，如同色等令识生起烦恼，但仅仅识本身并非如此。因此，在四识住中，并未说仅识安住。
此外，世尊将四识住说为田的体性，而有取识的灭尽则仅说为种子的体性，而种子本身并未安立为种子田的体性，应当如此理解。
与识同时生起的诸法，作为其田的体性最为适宜，因此说它们是识的住处。
又问：是七识住摄四识住，还是四识住摄七识住？既非七摄四，亦非四摄七，若摄属则有四种情况。
若详细分析，有为七识住所摄而非四识住所摄等四种情况应当了知：第一种情况是七识住中的识。
第二种情况是除了恶趣、第四禅天和有顶天的识之外的诸蕴。
第三种情况是七识住中的四蕴。
第四种情况是除了上述情况之外的。
关于以趣等差别而说的三界，其中应当了知四种生处：卵生、胎生、湿生和化生。
所谓生处即是出生，因为此处众生混杂而生，由于出生相同故称为生处。
什么是卵生？即从卵中出生的众生，如鹅、鹤、孔雀、鹦鹉、山雀等。
什么是胎生？即从胎中出生的众生，如象、马、牛、水牛、驴、猪等。
什么是湿生？即从潮湿中出生的众生，如虫子、蚊虫、蝴蝶、苍蝇等。
什么是化生？即诸根具足无缺，不低劣，具足一切肢体而顿时出生的众生。
正因为如此，为使其出生庄严，称为化生，如天人、地狱众生、中有众生等。
又问：在何趣中有几种生处？答：人和旁生有四种。
人有四种：首先卵生如从鹤母所生的磐石和近磐石以及持鹿母的三十二子，以及波斯匿王的五百王子等。
胎生则如现在这样。

།དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ང་ལས་ནུ་བ་དང་། མཛེས་པ་དང་། ཉེ་མཛེས་དང་། ཐི་བའི་ཕྲེང་བ་ཅན་དང་། ཨ་མྲ་སྐྱོང་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ནི་བསྐལ་པ་དང་པོ་པ་རྣམས་ ཁོ་ནའོ།།དུད་འགྲོ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་ནི་སྣང་བ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། །རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ནི་ཀླུ་དང་། འདབ་བཟངས་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དམྱལ་བ་རྣམས་དང་ལྷ་རྣམས་དང་། །སྲིད་པ་བར་མ་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ། །དམྱལ་བ་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་པ་དང་། ལྷ་ཐམས་ ཅད་ནི་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།ཡི་དྭགས་མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་ཡང་ཡིན། འདི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་མཽད་གལ་གྱི་བུ་ཆེན་པོ་ལ་ཡི་དྭགས་མོ་ཞིག་ན་རེ། བདག་གིས་མཚན་མོ་བུ་ལྔ་དང་། །དེ་བཞིན་ཉིན་མོ་གཞན་ལྔ་དག་།བསྐྱེད་ ནས་དེ་དག་ཟ་མོད་ཀྱི།།འོན་ཀྱང་བདག་ནི་ཚིམ་པ་མེད། །ཅེས་སྨྲས་པའོ། །སྐྱེ་གནས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་བཟང་བ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་ཐ་མ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྐྱེ་བ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་ཡང་མངལ་ནས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་ལ་བརྟེན་ཅེ་ ན།དེ་ལྟར་མཛད་ན་དོན་ཆེན་པོ་གཟིགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཉེ་དུ་དང་འབྲེལ་པས་ཤཱཀྱའི་རིགས་ཆེན་པོ་ཆོས་ལ་གཟུད་པའི་ཕྱིར་དང་། འདི་ནི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རིགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཞན་དག་རིམ་གྲོ་བསྐྱེད་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་དང་། མིར་གྱུར་པ་དག་གིས་ཀྱང་གྲུབ་པ་འདི་ཐོབ་པོ་ ཞེས་གདུལ་བྱ་རྣམས་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། རིགས་དང་གདུང་མེད་ན། ཇི་ལྟར་གཞན་མུ་སྟེགས་ཅན་ན་རེ་བསྐལ་པ་བརྒྱར་འདས་ནས་སྒྱུ་མ་མཁན་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ནས་སྒྱུ་མས་འཇིག་རྟེན་ཟའོ་ཞེས་ཁ་ཟེར་བ་ལྟར་འདི་སུ་ཞིག་ཡིན། སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་ བུའམ།འོན་ཏེ་ཤ་ཟ་ཞིག་ཅེས་དེ་སྙམ་དུ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གང་དག་ལ་མི་རྣམས་དང་། གཞན་དག་གིས་མཆོད་པ་བྱས་ནས། སྟོང་ཕྲག་གིས་མཐོ་རིས་དང་བྱང་གྲོལ་འཐོབ་པ་རིང་བསྲེལ་སྐུ་གདུང་རྣམས་བཞག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྫུས་ ཏེ་སྐྱེ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ནི་ཕྱིའི་ས་བོན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཤི་བ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་མི་གནས་ཏེ།ཐོ་རངས་ཀྱི་ཏིལ་མར་གྱི་མར་མེ་ཤི་བར་གྱུར་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ལས་བྱུང་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཡིན་པར་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་ལན་དེ་རིགས་པ་ མ་ཡིན་ནོ།།དྲི་བ་ལས་དྲི་བ་གཞན་འབྱུང་སྟེ། གལ་ཏེ་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཞིག་པ་མེད་ན། ཇི་ལྟར་མདོ་ལས་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་ནམ་མཁའ་ལྡིང་གིས་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་ཀླུ་བཟའ་བའི་ཕྱིར་འབྱིན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན། ཟའོ་ཞེས་ནི་མ་གསུངས་པས་མ་ཤེས་ནས་བཟའ་བའི་ཕྱིར་ འབྱིན་པས་ཉེས་པ་མེད་དོ།།ཡང་ན་ཇི་སྲིད་མ་ཤིའི་བར་དུ་ཟ་བར་བྱེད་ཀྱི་ཤི་བ་དེའི་ཚིམ་པར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་གནས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་མང་བ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་འགྲོ་བ་གཉིས་དང་གསུམ་གྱི་ཕྱོགས་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་ཐམས་ཅད་ ཡིན་ནོ།།སྲིད་པ་བར་མ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། འདིར་གང་འཆི་དང་སྐྱེ་བ་ཡིན་། །སྲིད་པའི་བར་དུ་འབྱུང་བའོ། །ལུས་གང་ཡུལ་གཞན་དུ་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཆི་བའི་སྲིད་པ་དང་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པའི་བར་དུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དེ་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འགྲོ་བའི་བར་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་ན་འདི་སྐྱེ་བ་ཡང་ཡིན་ལ་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེ་ན། བགྲོད་པའི་ཡུལ་དུ་མ་ཕྱིན་ཕྱིར། །སྲིད་པ་བར་མ་བྱུང་བ་མིན། །སོན་པ་ནི་བྱུང་བ་ཡིན་ན་སྲིད་པ་བར་མ་འདི་ནི་བགྲོད་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་དུ་སོན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །བགྲོད་ པར་བྱ་བའི་ཡུལ་དེ་གང་ཞིག་ཅེ་ན།གང་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པས་འཕངས་པ་མངོན་ཞིང་རྫོགས་པའོ། །སྡེ་པ་གཞན་དག་ན་རེ། འཆི་བའི་སྲིད་པ་ཆད་པ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ནི་མི་འདོད་དོ།

湿生者如是：如蛇、蛭、美女、近美女、花鬘女、庵罗守护女等。
化生者唯是劫初有情。
傍生亦有四种，三种仅是显现。化生者如龙及金翅鸟等。
地狱众生、诸天及中有皆是化生。地狱、中有及一切天众唯是化生。
饿鬼亦有胎生，此声说明有化生者，如具寿大目犍连见一饿鬼女说：'我夜生五子，日生五子，生已食之，然我仍不饱足。'
于一切生处中何者为胜？化生为胜。
若尔，何故最后有菩萨虽得生处自在，仍依胎生？
如是作为有大义利：为令亲属相连之释迦大族入于正法，为令他人生敬重心知此是转轮王种姓，为令所化有情生起欢喜心知人身亦能证得此果。
若非如此，无种姓血统，如何能避免他外道说：'百劫后出现如是幻师，以幻术食世间'之说，而生疑惑此是何人？是幻化人耶？抑或是罗刹？
他人说：为留下舍利法身以供人天供养，千人得生天解脱。化生有情无外在种子，故死后身不住，如晨曦油灯熄灭。对于认为是佛陀加持神变者，此答非理。
问中生问：若化生者身无坏灭，如何经中说化生金翅鸟为食化生龙而出？答：未说已食，不知而欲食出无过。或可说未死前可食，死后不能饱足。
一切生处中何者最多？化生最多，此遍二三趣及一切中有。
何谓中有？此中死生间所生。为得生于他处而于死有生有间现起之身即是中有，因是趣之中间故。
云何此是生而非已生？答：未至所往处故，中有非已生。已至者是已生，而中有未至所往处，故非已生。
何为所往处？谓业异熟所引现前圆满处。
他部说：唯从死有断灭而生有生起。此非所许。

།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རིགས་པ་དང་ལུང་ལས་ཏེ། རེ་ཞིག་ རིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས།འབྲུའི་རྒྱུན་དང་ཆོས་མཐུན་ཕྱིར། །སྲིད་པ་ཆད་ལས་འབྱུང་བ་མིན། །རྒྱུན་གྱི་འཇུག་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཡུལ་གཞན་དག་ཏུ་འབྱུང་བ་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་འབྲུའི་རྒྱུན་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སེམས་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་འདི་ཡང་མི་འཆད་ པར་ཡུལ་གཞན་དུ་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ནོ།།ཆད་ནས་འབྱུང་བ་ཡང་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་མེ་ལོང་ལ་སོགས་པ་དག་གི་ནང་དུ་གཟུགས་ལས་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འཆི་བའི་སྲིད་པ་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་རུང་ངོ་ཞེ་ན། གཟུགས་བརྙན་མ་གྲུབ་ཕྱིར་བ་དང་། ། མི་འདྲའི་ཕྱིར་ན་དཔེ་མ་ཡིན། །གཟུགས་བརྙན་ཞེས་བྱ་བ་ཁ་དོག་གི་ཁྱད་པར་གཞན་ཁོ་ན་ཞིག་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་མ་གྲུབ་བོ། །གྲུབ་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་མི་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དཔེ་མ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་ཇི་ལྟར་མ་གྲུབ་ཅེ་ན། གཅིག་ན་ལྷན་ཅིག་གཉིས་མེད་ཕྱིར། །ཡུལ་དེ་ཉིད་ན་མེ་ལོང་གི གཟུགས་ཀྱང་སྣང་།གཟུགས་བརྙན་ཡང་སྣང་སྟེ། རྟེན་གྱི་འབྱུང་བ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་གཅིག་ཏུ་གཟུགས་གཉིས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ན་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚེའུའི་ཆུ་ཡུལ་གཅིག་ན་རང་གི་མདུན་རོལ་གྱི་ཡུལ་ན་གནས་པའི་གཟུགས་ རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་ཕན་ཚུན་དམིགས་ཏེ།གཟུགས་གཅིག་ལ་ལྟ་བ་པོ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷན་ཅིག་མི་མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་པས་དེར་གཟུགས་གཞན་ཞིག་འབྱུང་བར་རིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གྲིབ་མ་དང་ཉི་མ་གཉིས་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་མ་མཐོང་བ་ན་གྲིབ་མ་ན་འདུག་པའི་མེ་ལོང་གི་ནང་ན་ ཉི་མའི་གཟུགས་བརྙན་ཡང་དམིགས་པས་དེར་དེ་འབྱུང་བར་རིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན། གཅིག་ན་ལྷན་ཅིག་གཉིས་མེད་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། མེ་ལོང་གི་ངོས་དང་ཟླ་བའི་གཟུགས་བརྙན་ཏེ། མེ་ལོང་གི་ངོས་ཀྱང་གཞན་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ལ། ཟླ་བའི་གཟུགས་བརྙན་ནང་དུ་སོང་བ་ ཡང་ཁྲོན་པའི་ཆུ་བཞིན་དུ་གཞན་ཁོ་ན་ན་སྣང་ངོ་།། དེ་ཡང་དེའི་ནང་དུ་འབྱུང་ན་ནི་གཞན་ན་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་ཀྱི་གང་ཕྱིར་དེ་ལྟར་སྣང་བ་དེ་ནི་ཚོགས་ལ་དེའི་མཐུ་དེ་འདྲ་བ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཐུའི་བྱེ་བྲག་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་བོ། །རེ་ཞིག་ མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་ན་མི་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དཔེ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུན་མིན་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་འཆི་བའི་སྲིད་པ་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ལྟ་བུར་གཟུགས་བརྙན་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུན་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མེ་ལོང་གི་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྷན་ ཅིག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།རྒྱུན་ལ་མི་འཆད་པར་ཡུལ་གཞན་དག་ཏུ་འབྱུང་བར་བརྗོད་ཀྱི་རྒྱུན་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་པས་དཔེ་མི་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་བརྙན་ནི། གཉིས་ལས་འབྱུང་ཕྱིར། གཟུགས་བརྙན་ནི་གཟུགས་དང་མེ་ལོང་དང་རྒྱུ་གཉིས་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། གཙོ་བོའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་ན། སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ཡང་དེ་ལྟར་འཆི་བའི་སྲིད་པ་དང་། གཙོ་བོའི་རྒྱུ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་རྒྱུ་གཉིས་ལས་འབྱུང་བ་ནི་མེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་དེའི་འདི་ནི་མི་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། །ཕྱིའི་ཁུ་ཆུ་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པ་སེམས་པ་མེད་པ་གཙོ་བོའི རྒྱུ་ཡིན་པ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།གང་དུ་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ནམ་མཁའ་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་བ་དེར་ཅི་ཞིག་ཡོངས་སུ་བརྟག་།དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་རིགས་པ་ལས་འཆི་བའི་སྲིད་པ་འབྱུང་བར་མི་འདོད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སྲིད་པ་བར་མ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། །མགུར་ནས་གསུངས་ཕྱིར་ ཡོད།མདོ་ལས། སྲིད་པ་ནི་བདུན་ཏེ། དམྱལ་བའི་སྲིད་པ་དང་། དུད་འགྲོའི་སྲིད་པ་དང་། ཡི་དྭགས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། ལྷའི་སྲིད་པ་དང་། མིའི་སྲིད་པ་དང་། ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། སྲིད་པ་བར་མའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

为什么这样说呢？从理和教证来说。首先依据理证，由于与谷物相续相似的缘故，不会从断灭中产生。相续运行的诸法，可见是不间断地在其他处所生起，比如谷物的相续一样。因此，有情的心相续也是不间断地在其他处所生起的法。也可见从断灭中生起，比如在镜子等中从色法产生影像一样。如此，从死有也可以产生生有，若说这样的话。由于影像未成立故，以及不相似故，不能作为比喻。所谓影像只是另一种颜色差别的生起，这是未成立的。即使成立，由于不相似故也不能作为比喻。
首先，为什么未成立呢？因为在一处不能同时有二者故。在同一处所既显现镜中之色，又显现影像，由于所依的大种不同的缘故，在一处不可能同时生起两种色法。同样，对于处在不同方位的人们来说，在同一处的池水中，各自看到前方物体的影像，互相观察到，并非一个色法不能被两个观察者同时看到，因此在那里产生另一个色法是不合理的。阴影和阳光二者也未见同时生起，但在阴影中的镜子里也能见到太阳的影像，因此在那里产生那个是不合理的。
或者，'因为在一处不能同时有二者故'中的二者是什么呢？是镜子的表面和月亮的影像。镜子的表面确实存在于外部，月亮的影像好像进入内部，如同井水一样显现在另一处。如果那个在里面生起，就不会在外面被观察到。因此，那根本不存在，只是因为如此显现，这是缘起的这种力量，诸法的力用差别是不可思议的。首先，由于未成立故是如此。
为什么由于不相似故不能作为比喻呢？因为非相续故。如同死有和生有那样，影像并非是色法的相续，因为与镜子相续相关联故，以及同时生起故。相续是说不间断地在其他处所生起，而非相续则不是，所以是不相似的比喻。影像是因为从二者生起故。影像是从色法和镜子二因而生，若依主要因而生起，生有也如此从死有和任何主要因二者生起是不存在的。因此这也是不相似的。
外在的精血等无心识的主要因也是不合理的，因为对于化生者来说只在虚空中生起，那里还有什么可以观察的？如此，首先从理证来说不承认从死有生起。因此，中有确实存在。因为经中所说故而存在。经中说：'有有七种：地狱有、旁生有、饿鬼有、天有、人有、业有和中有。'

།མདོ་འདི་ནི་དེ་དག་མི་འདོན་ཏོ་ཞེ་ན། འོ་ན། དྲི་ཟ་ཞེས་བྱ་བ་ འདི་ལས་ཏེ།གནས་གསུམ་མངོན་དུ་གྱུར་པས་མའི་མངལ་དུ་བུ་ཆགས་པར་གྱུར་ཏེ། མ་རུང་ཞིང་ཟླ་མཚན་དང་ལྡན་པ་དང་། ཕ་མ་ཆགས་པར་གྱུར་ཅིང་ཕྲད་པ་དང་། དྲི་ཟ་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ནའོ་ཞེས་གསུངས་པ། སྲིད་པ་བར་མ་མ་གཏོགས་པར་དྲི་ཟ་གཞན་ གང་ཞིག་ཡིན།འདི་ཡང་དེ་དག་འདི་སྐད་དུ་མི་འདོན་ཏོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་ཞིག་པ་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ནའོ་ཞེས་འདོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ལྔ་ལེན་གྱི་བུའི་མདོ། ཁྱོད་ཀྱི་དྲི་ཟ་ཉེ་བར་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་རྒྱལ་རིགས་སམ། བྲམ་ཟེའམ། རྗེའུ་རིགས་ སམ།དམངས་རིགས་སམ། འོན་ཏེ་ཤར་ཕྱོགས་ནས་འོངས་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་ལྷོ་དང་ནུབ་དང་། བྱང་ནས་འོངས་པ་ཞིག་ཤེས་སམ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟར་དྲང་། ཕུང་པོ་ཞིག་པ་ནི་འོང་བར་རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཏེ་འདི་ཡང་མི་འདོན་ཏོ་ཞེ་ན། འོ་ན། སྔར་གསུངས། ཞེས་བྱ་བ་འདི་ ལས་ཏེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ནི་ལྔ་སྟེ། བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དང་། སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པར་ ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་།གོང་དུ་འཕོ་བའོ་ཞེས་གསུངས་པ་སྲིད་པ་བར་མ་མེད་ན་ཇི་ལྟར་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བར་མ་དོར་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷ་དག་ཅིག་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ ཡང་ལྷ་དག་ཅིག་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་རྟོག་པ་འདི་ནི་བཟང་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །འགྲོ་མདོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལས་ཀྱང་འགྲུབ་སྟེ། སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ་བ་བདུན་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དུས་དང་ཡུལ་གྱི་ཁྱད་པར་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ ལས་འདའ་བ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ།དཔེར་ན་ཞོག་མའི་མེ་ཆུང་ངུ་མངོན་པར་འགྲུབ་བཞིན་དུ་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་དང་པོ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན་ལྕགས་ཀྱི་ཚ་ཚ་གནམ་དུ་ཡར་བ་བཞིན་དུ་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་གཉིས་པའོ། །དཔེར་ན་ལྕགས་ཀྱི་ཚ་ཚ་གནམ་དུ་ཡར་ ནས་ས་ལ་མ་ལྷུང་བ་ཉིད་དུ་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་གསུམ་པའོ་ཞེས་གསུངས་ལ།བར་མ་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷ་ནི་ཡུལ་དང་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་ཐ་དད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་མེད་པས་འདི་ནི་རྟོག་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གང་ཞིག་ཚེའི་ཚད་ཀྱི་བར་ དུའམ།ལྷ་དང་ཉེ་བའི་བར་དུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེར་ནི་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཁམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་པའམ། འདུ་ཤེས་ཀྱི་གནས་སྐབས་པའམ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་གནས་སྐབས་པ་ཞིག་ཡོངས་སུ་ མྱ་ངན་ལས་འདའ་སྟེ།དེས་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་དང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་རིས་མཐུན་པ་ཡོངས་སུ་བླངས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་འབྱོར་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་ནས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་ལྷ་རྣམས་ ཀྱི་ཆོས་ཡང་དག་པར་འགྲོ་བའི་ནང་དུ་ཞུགས་ནས་སོ།།སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་འགྲོ་བ་མཆོག་ཏུ་ལྡན་པའི་ནང་དུ་ཞུགས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའམ། སྐྱེས་པ་ཙམ་ཁོ་ནར་མ་ཡིན་གྱི་ཚེ་ཕལ་ཆེར་བཅོམ་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ ལས་འདའ་བའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡུལ་དུ་འགྲོ་བའི་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞོག་མ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་དག་དང་། མི་འབྱོར་རོ། །ཚེའི་ཚད་ཀྱི་བར་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པ་དག་ཏུ་ཡང་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་ མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་གསུངས་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།བསམ་གཏན་དག་གི་བཅུ་ཚན་བཞི། །གཟུགས་མེད་དག་གི་བདུན་ཚན་གསུམ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་ནི་དྲུག་ཚན་དུ། །མཛད་ནས་ཚོམས་སུ་ཡང་དག་བསྡེབ་། །ཞེས་གསུངས་པའི་སྡོམ་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ལས་ ཀྱང་མི་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྟོག་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ།

如果说不诵此经，那么，从所谓'食香'这一说法，由三处显现而在母胎中结成胎儿，即母亲适宜且具有月经，父母生起贪欲并交合，以及食香神近住，如是所说，除了中有以外，其他何者是食香神？这些人也不如是诵。那么如何呢？诵为'蕴灭近住'。若如是，则五取蕴经中说：'你所说的食香神近住者，是刹帝利种姓，还是婆罗门种姓，还是吠舍种姓，还是首陀罗种姓？抑或是从东方来的，抑或是从南方、西方、北方来的，你知道吗？'如何解释？蕴灭是不应当来的。
若说此也不诵，那么从前所说：世尊说不还有五种：中般涅槃、生般涅槃、无行般涅槃、有行般涅槃及上流，如是所说，若无中有，如何成为中般涅槃？有人说有称为中般的天众。若如是，则生般等也应成为某种天众。因此，此种分别不善。
从所谓'趣经'中也可成立，即从'七种圣者趣'经中也以时间与处所差别而说三种中般涅槃：譬如小火苗将灭时死去者是第一种；譬如炽热铁块向上抛起时死去者是第二种；譬如炽热铁块抛向空中未落地时死去者是第三种。所谓中般天众并无如是三种时处差别，故此仅是分别而已。
其他人说，于寿量之间或近天之间断除烦恼者即是中般涅槃，彼又可分为界位、想位或分别位中般涅槃，故有三种。或者说，第一是生于色界同类中般涅槃，第二是享受天人受用后般涅槃，第三是入于天人正法中般涅槃。
生般涅槃是入于最胜正趣中般涅槃，或非仅是生起而已，而是灭尽大部分寿命后般涅槃。所有这些由于无处所趣向的差别，故与火苗等譬喻不相符合。若谓于寿量之间般涅槃，则无色界中也应说有中般涅槃，然而'色界四十、无色二十一、想位三十六，如是摄颂中'亦未出现。因此，这一切都仅是分别而已。

།འོན་ཏེ་དེ་དག་ནི་མདོ་དེ་དག་ཀྱང་མི་འདོན་ཏོ་ཞེ་ན། སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས། བསྟན་པ་འདིའི་འདྲེན་པ་ནི་མེད། རྣམ་པ་མང་པོ་ནི་ཐ་དད་ཀྱི་སྟེང་དུ་ད་དུང་ཡང་ཚིག་ དང་དོན་ལ་དགའ་དགུར་བྱེད་ན་གོ།།ང་ཅི་ཞིག་བྱར་ཡོད་དེ་རེ་ཞིག་གང་དག་ལ་ལུང་འདི་ཚད་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ལ་ནི་ལུང་ལས་ཀྱང་སྲིད་པ་བར་མ་གྲུབ་བོ། །འོ་ན་མདོ་ལས། དེ་ནས་བདུད་སུན་འབྱིན་བྱེད་རང་གི་ལུས་ཁོ་ནས་མནར་མེད་པའི་དམྱལ་བ་ཆེན་པོར་ལྷུང་ངོ་ཞེས་གང་གསུངས་ པ་ཇི་ལྟར་དྲང་འདིར་དགོས་པ་ནི་དེ་གསོན་པོ་ཁོ་ནར་དམྱལ་བའི་མེ་དག་གིས་བསྐོར་ཏེ་ཤི་ནས་སྲིད་པ་བར་མས་མནར་མེད་པར་སོང་ངོ་སྙམ་དུ་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ།།ལས་ཤིན་ཏུ་དྲག་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་རྣམས་ནི་ལུས་འདོར་བ་ལ་མི་སྡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་འདིའི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱང་ བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་དང་པོར་སྨིན་ལ།སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་ཕྱིས་སྨིན་ཏེ་། ད་ནི་མཚམས་མེད་པ་ལྔའི་ལས་གང་དག་བྱས་ཤིང་བསགས་ནས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ཇི་ལྟར་དྲང་། དགོངས་པ་ནི་འགྲོ་བ་གཞན་དུ་མི་འགྲོ་བར་ ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ།དེར་ནི་སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་སུ་གསུངས་སོ། །འོན་ཏེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་བརྟགས་ན་ནི་ལྔ་ཁོ་ན་བྱས་ནས་ཡིན་གྱི་གཅིག་ཅེས་བྱ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ། བྱས་མ་ཐག་ཏུ་ཡིན་གྱི་དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་གསོན་པོར་འདུག་ནས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །སྲིད་པ་ བར་མ་སྐྱེ་བ་ཉིད་ཡིན་པར་གོ་སུ་ཞིག་མི་འདོད་དེ།འདི་འཆི་བའི་སྲིད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་བར་མ་ཁོ་ནས་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་གྱི་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ནི་མི་སྨྲའོ། །འོ་ན། བྲམ་ཟེ་ན་ཚོད་ཁྱེར་ཟིན་རྒ་བ་དང་། །ན་བ་ཡིན་ཏེ་གཤིན་ རྗེའི་དྲུང་དུ་ཕྱིན།།བར་ན་ཁྱོད་ཀྱི་གནས་ཀྱང་ཡོད་མིན་ཞིང་། །ཁྱོད་ཀྱི་ལམ་བརྒྱགས་ཀྱང་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཇི་ལྟར་དྲང་། འདིར་ཡང་དགོངས་པ་ནི་མི་དག་གི་ནང་ན་གནས་སུ་མེད་དོ་སྙམ་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་སྐྱེ་བའི་ཡུལ་དུ་ཕྱིན་པར་ བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་འགྲོ་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་བར་མ་ན་ཡང་འདི་གནས་པ་མེད་དོ་སྙམ་པ་ཡིན་ནོ།།འདི་ལ་འདི་ནི་དགོངས་པ་ཡིན་གྱི་འདི་ནི་དགོངས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ག་ལས་བརྟགས་པ་འདི་ནི་ཁྱོད་ལ་ཡང་མཚུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་གཉི་གའི་ཕྱོགས་ ལ་ཡང་ཇི་སྐད་གསུངས་པའི་མདོ་མི་འགལ་བའི་ཕྱིར་འདི་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་མེད་པའི་ཁུངས་མ་ཡིན་ནོ།།ཁུངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་པར་བྱེད་པ་གཞན་དུ་ཤེས་པར་མི་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་འགྲོ་བ་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་བའི་སྲིད་པ་བར་མའི་ཤ་ཚུགས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་མངོན་པར་ འགྲུབ་ཅེ་ན།དེ་ནི་འཕེན་པ་གཅིག་པའི་ཕྱིར། །སྔོན་དུས་སྲིད་འབྱུང་ཤ་ཚུགས་ཅན། །ལས་གང་གིས་འགྲོ་བ་འཕེན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དེར་ཕྱིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་བར་མ་ཡང་འཕེན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་འགྲོ་བ་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་བའི་འགྲོ་བ་དེ་དུས་སྔ་མའི་སྲིད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ གང་ཡིན་པ་དེའི་ཤ་ཚུགས་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ཁྱི་མོ་ལ་སོགས་པའི་མངལ་གཅིག་ཏུ་འགྲོ་བ་ལྔ་པའི་སྲིད་པ་བར་མ་མངོན་པར་འགྲུབ་པས་དམྱལ་བའི་སྲིད་པ་བར་མས་མའི་མངལ་ཚིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་སྲིད་པ་སྔ་མ་ལ་ཡང་དམྱལ་བ་ པ་རྣམས་ལྷག་པ་དག་ན་འཕྱན་པ་ན་རྟག་ཏུ་འབར་བ་མ་ཡིན་ན་སྲིད་པ་བར་མ་པ་རྣམས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས།ཡང་ན་འབར་དུ་ཆུག་ན་ཡང་དེ་ནི་ལུས་ཤིན་ཏུ་དང་བའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟ་བ་བལྟར་མི་ནུས་པ་དེ་ལྟར་རེག་པ་ཡང་མི་ནུས་པས་འདི་ནི་ཀླན་ཀར་མི་རུང་ངོ་། །སྲིད་པ་བར་མ་རྣམས་ ཀྱང་མངལ་ན་ཕན་ཚུན་མི་རེག་པའི་ཕྱིར་དང་།ལས་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་མི་ཚིག་གོ། །ཕོད་ཚོད་ནི། དཔེར་ན་བྱིས་པ་ལོ་ལྔའམ་དྲུག་ལོན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ཡང་དབང་པོ་གསལ་བ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དཔེར་ན་གཞོན་ནུ་ཐོར་བུ་ལྟ་བུ་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།

若问他们连那些经也不诵读，则答：导师已经完全涅槃，此教法已无引导者，在诸多差别之上还随意对文字和义理妄加解释，我又能如何？暂且对于那些认为此教法是正量的人来说，从教法中也不能成立有中有。
那么经中所说：'于是魔王损害者仅以自身堕入大无间地狱'，如何解释？此处的密意是指他活着时被地狱之火包围，死后经由中有去往无间地狱。
极为猛烈圆满的业不待舍身，因此此人现法受业先熟，生后受业后熟。那么现在所说'造作积集五无间业者立即转生地狱'如何解释？密意是指不往其他趣处，那是说的生后受业。
若按照字面理解，则必须造五无间业而非一业，且必须造业后立即往生而非存活一段时间。谁会不承认中有即是生有？此是死有之后趋向投生，是以中有往生地狱而非已生。
那么，'婆罗门已到暮年且，病苦缠身近阎罗，中间汝处亦非有，汝之资粮亦非有'，此偈如何解释？此处密意是指在人间无处可住。或者是为了往生处而去，因无障碍行进，故于中有亦无住处。
于此说'此是密意，彼非密意'从何而知？此问于你也同样适用。因此于双方而言所说经文皆无相违，故此非无中有之依据。所谓依据，即是能令了知而非由他而知。
又问往何趣处的中有其形貌如何？答：由于同一牵引，故具前世生有形貌。业牵引往某趣，亦牵引中有，故往生何处，其中有即具前世将生彼趣之形貌。
若尔，则于一母狗腹中五趣中有同时形成，地狱中有将使母胎焚烧？答：且说前生时地狱众生在上界游行时尚且不常燃烧，何况中有？或纵使燃烧，因身极其微细，如同不可见般亦不可触，故此难不成立。
中有众生在胎中互不相触，且依业力故不焚烧。其大小如五六岁童子，且诸根明利。菩萨中有则如少年，具足相好。

།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྲིད་པ་བར་མ་ལ་གནས་པ་ཡུམ་གྱི་ལྷུམས་སུ་ཞུགས་པས་གླིང་བཞི་པ་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྣང་བར་མཛད་དོ། །འོ་ན་གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡུམ་གྱི་རྨི་ལམ་ན་ལྷུམས་སུ་གླང་པོ་ཆེའི་ཕྲུ་གུ་དཀར་པོ་ཞུགས་པར་གཟིགས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དུད་འགྲོའི་ སྐྱེ་གནས་བཟློག་ནས་ཡུན་རིང་དུ་ལོན་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་མཚན་མ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ།དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་ཀྲྀ་ཀིས་གླང་པོ་དང་། ཁྲོན་པ་དང་། ཕྱེ་དང་། ཙན་དན་དང་། ཚལ་དང་། གླང་པོ་ཆེའི་ཕྲུ་གུ་དང་། སྤྲེའུ་གཉིས་དང་། རས་ཡུག་དང་། འཐབ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་རྨི་ལམ་བཅུ་མཐོང་བ་ལྟ་བུའོ། ། སྲིད་པ་བར་མ་ནི་ལྟོ་བ་བརྟོལ་ཏེ་འཇུག་པ་མ་ཡིན་གྱི་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་སྒོ་ནས་འཇུག་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཚེ་མ་ལས་གང་ཕྱིས་བྱུང་བ་དེ་ནི་ནུ་བོ་ཞེས་བྱའོ། །གང་སྔར་བྱུང་བ་དེ་ནི་ཕུ་བོ་ཞེས་བྱའོ། །འོ་ན་ཆོས་ལྡན་རབ་འབྱོར་གྱིས། །གླང་ཆེན་དཀར་པོ་མཆེ་བ་དྲུག་ལྡན་པ། །རྐང་བཞི མཛེས་དང་ལྡན་པར་ཞལ་བཞེས་ནས།།དྲང་སྲོང་གནས་ཞེས་པ་ནི་ཇི་བཞིན་དུ། །ཡུམ་གྱི་ལྷུམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཞུགས་པར་གྱུར། །ཅེས་བཤད་པ་འདི་ཇི་ལྟར་དྲང་ཞེ་ན། འདི་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དྲང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་མདོ་སྡེ་ཡང་མ་ཡིན། འདུལ་བ་ཡང་མ་ཡིན། ཆོས་མངོན་པ་ཡང་མ་ཡིན་གྱི། འདི་ནི་རང་བཟོ་ཡིན་ཏེ། རང་བཟོ་མཁན་རང་བཟོ་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་ཁ་ཅིག་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་གདོན་མི་ཟ་བར་དྲང་བར་བྱའོ་ཞེ་ན་ཡང་ཇི་ལྟར་ཡུམ་གྱི་རྨི་ལམ་ན་དེ་ཞུགས་པར་གཟིགས་པ་ལྟར་དེས་ཀྱང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ འདི་ལྟར་བྱས་སོ་ཞེས་དེ་ལྟར་དྲང་བར་བྱའོ།།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྲིད་པ་བར་མ་ཡང་བོང་ཚོད་རྫོགས་པ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་ཤས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་གོས་དང་བཅས་པར་འབྱུང་ངོ་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡང་གོས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ་སློང་མ་དཀར་མོའི་ཡང་གོས་དང་ བཅས་པ་ཡིན་ཏེ།སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དཀྲིས་ནས་བསྲེགས་པའི་བར་དུ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ངོ་ཚ་མེད་པའི་ཤས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་གཞན་ནི་གཅེར་བུ་ཡིན་ནོ། །ཡང་སྲིད་པ་སྔ་མ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་འཆི་བའི་སྔོན་རོལ་ཏེ། །སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་ ཕན་ཆད་དོ།།སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་གོ་།ད་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། སྲིད་པ་བར་མ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའོ། །སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ནི་འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་མའོ། །དེ་ཕན་ཆད་འཆི་བའི་སྐད་ཅིག་མ་མ་གཏོགས་པའི་ སྲིད་པ་གཞན་ཐམས་ཅད་ནི་དུས་སྔ་མའི་སྲིད་པ་ཡིན་ནོ།།སྐད་ཅིག་མ་ཐ་མ་ནི་འཆི་བའི་སྲིད་པ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེ་ན་གང་གི་འོག་ཏུ་སྲིད་པ་བར་མ་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །སྲིད་པ་བར་མ་དེ་ཡང་། རིས་མཐུན་ལྷ་མིག་དག་པས་མཐོང་། །སྲིད་པ་བར་ མ་རིས་མཐུན་པ་དག་གིས་མཐོང་ངོ་།།གང་དག་ལ་ལྷའི་མིག་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡོད་པ་དེ་དག་གིས་འདི་མཐོང་གི་། ཤིན་ཏུ་དང་བའི་ཕྱིར་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའི་མིག་གིས་ནི་མི་མཐོང་ངོ་། །གཞན་དག་ན་རེ་ལྷའི་སྲིད་པ་བར་མ་པས་ནི་ཐམས་ཅད་མཐོང་ངོ་། །མི་ དང་།ཡི་དྭགས་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། དམྱལ་བའི་སྲིད་པ་བར་མ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་གོང་མ་མ་གཏོགས་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ལས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ཤུགས་དང་ལྡན། །རྫུ་འཕྲུལ་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བའོ། །ལས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་བྱེད་པས་ན་ལས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ལོ། །དེའི་ཤུགས་ནི་ལས་ ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཤུགས་དེ་མགྱོགས་པ་ཉིད་དོ།།དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་ལས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཤུགས་དང་ལྡན་པའོ། །དེས་ན་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དགག་པར་མི་སྤྱོད་དེ། ལས་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་ཀུན་ཚང་། དབང་པོ་ ལྔ་ཆར་ཚང་བའོ།།ཐོགས་མེད་ལྡན། ཐོགས་པ་ནི་རྡུགས་པའོ། །དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ཐོགས་པ་དང་ལྡན་པའོ། །ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་ལྡན་པས་ན་ཐོགས་མེད་ལྡན་ཏེ། རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་མི་ཟློགས་པའི་ཕྱིར་རོ།

因此，处于中有身的菩萨入母胎时，使百俱胝四大洲显现。那么，菩萨之母在梦中见白色小象入胎是何缘故？因为已经长久远离畜生道，所以这只是一个象征而已。就像国王克利克见到大象、水井、面粉、檀香、园林、小象、两只猴子、布匹、战斗等十种梦境一样。
中有身并非破腹而入，而是从生门而入。因此，对于双胞胎而言，后出生的称为弟弟，先出生的称为哥哥。那么，法师罗卜尔所说：'六牙白象，具足四肢庄严，承诺后，称为仙人住处，入于母胎。'这该如何解释？这不必一定要解释，因为这既非经，也非律，也非论，而是自造的。自造者有些想法会增益。如果一定要解释的话，就如同母亲梦中所见那样，他也作了这样的偈颂，应当如此解释。
色界中有身因身量圆满且惭愧心强，故现有衣。菩萨也是有衣的。比丘尼白衣也是有衣的，由愿力故，直到被火化时都被衣所裹。欲界因无惭愧心强，其他则是裸体。
前有是什么？那是在死亡之前，从生的刹那以后。有，泛指五取蕴。现分为四种：中有如前所说。生有是在诸趣结生的刹那。从此以后除临死刹那外的一切有都是前有。最后刹那是死有，如果投生于有色众生中，之后便出现中有。
中有只有同类和清净天眼能见。同类中有能互相看见。具有清净天眼神通者能见到它，因为极其清净的缘故，生得眼不能见。有人说，天界中有能见一切，而人、饿鬼、畜生、地狱的中有除了上界外都能互见。
具业神通力，神通是指空中行走。因为能行业之神通故称业神通。其力即业神通之力的迅速。具此故称具业神通力。因此，即便诸佛也不能阻止，因为具有业力。
诸根具足，即具足五根。无碍具足，碍即阻碍。有此故称有碍。具无碍故称无碍具足，因为即便金刚等也不能阻挡。

།འདི་ལྟར་ལྕགས་ཀྱི་ཐུ་ལུམ་འབར་བ་གཤགས་ནས་དེའི་ནང་ནས་ བྱུང་བའི་སྲིན་བུ་དམིགས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ།།དེ་འགྲོ་བ་གང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་ཟློགས་ཏེ། མིའི་སྲིད་པ་བར་མ་མེད་པར་གྱུར་ནས་ལྷའི་སྲིད་པ་བར་མའམ། གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་ནམ་ཡང་མེད་ཀྱི་འདི་འགྲོ་བ་གང་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དེ་ ཁོ་ནར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་སོ།།ཡང་ཅི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྲིད་པ་བར་མ་ཡང་ཁམ་གྱི་ཟས་ཟའམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་ཏེ། རགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དྲི་ཟའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དྲི་ཟ་ཞེས་བྱའོ། །དབང་ཆུང་བར་ གྲགས་པ་ནི་དྲི་མི་ཞིམ་པ་ཟ་བའོ།།དབང་ཆེ་བར་གྲགས་པ་ནི་དྲི་ཞིམ་པོ་ཟ་བའོ། །དུས་ཇི་སྲིད་ཀྱི་བར་དུ་གནས་ཤེ་ན། བཙུན་པ་ན་རེ་ངེས་པ་མེད་དེ། ཇི་སྲིད་དུ་སྐྱེ་བའི་ཚོགས་པ་མ་རྙེད་ཀྱི་བར་དུའོ། །དེའི་ཚེ་འཕེན་པ་ལོགས་ཤིག་ན་མེད་དེ་། རིས་མཐུན་པ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་དེའི་ཚེ་ཟད་པས་འཆི་བའི་སྲིད་པར་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གལ་ཏེ་ཤའི་ཕུང་པོ་རི་རབ་ཙམ་དུ་གྱུར་ལ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྲིན་བུ་རྣམས་ཀྱིས་གང་བར་གྱུར་ན། དེ་ཅི་དེ་དག་གི་སྲིད་པ་བར་མ་རྣམས་དེར་སྡོད་པ་ཁོ་ནར་གྱུར་ཏམ། དེ་དག་ག་ལས་འོངས་པ་བརྗོད པར་བྱའོ་ཞེ་ན།འདི་མདོའམ་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་ནི་མི་འབྱུང་མོད་ཀྱི། འདི་ལྟར་དྲི་དང་རོ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པའི་སྐྱེ་བོ་ཕྲ་མོ་ཚེ་ཐུང་ངུ་རྣམས་མཐའ་མེད་པས་དེ་དག་དྲི་ཚོར་ནས་དྲི་དང་རོ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་རྣམས་འཆི་བ་ན་སྲིན་བུའི་ངོ་བོར་འགྱུར་བའི་ལས་སད་པར་བྱས་ནས། སྲིད་ པ་དེས་སྲིན་བུའི་ནད་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བར་མི་རུང་ངོ་།།ཡང་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་དེའི་རྐྱེན་མང་པོ་ཁོ་ནའི་དུས་སུ་དེར་འགྱུར་བའི་ལས་རྣམས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པ་རྙེད་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་ལས་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་སྐྱེ་དགུའི་ཚེ་ ལོ་བརྒྱད་ཁྲི་འམ།ཚེ་ལོ་ཆེས་མང་བ་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་འབྱུང་གི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་བོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བཙུན་པ་དབྱིག་བཤེས་ན་རེ་ཞག་བདུན་དུ་གནས་སོ། །གལ་ཏེ་ དེ་སྲིད་ཀྱི་ཚོགས་པ་མ་རྙེད་ན་ཤི་འཕོས་ཤིང་ཤི་འཕོས་ནས་ཡང་དེ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ཞག་བདུན་ཕྲག་བདུན་དུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་དེ་ནི་སྲིད་པ་ཚོལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མྱུར་བ་ཁོ་ནས་སོང་སྟེ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བས་ན་དུས་ཐུང་ངུར་ གནས་སོ་།།གང་གི་ཚེ་རྐྱེན་ཚོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་འདི་ངེས་པར་ཡུལ་དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཡང་ཡིན་ནོ་དེའི་ཚེ་ལས་རྣམས་ཁོ་ནས་རྐྱེན་དག་ཚོགས་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །འོན་ཏེ་མ་ངེས་ན་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཡུལ་དུ་སྐྱེ་བ་དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེ་འདྲ་བར་ སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ་བ་ལང་དག་ནི་དབྱར་རྣམས་སུ་འཁྲིག་པ་མང་ལ། ཁྱི་རྣམས་ནི་སྟོན་ཀར་རོ། །དོམ་རྣམས་ནི་དགུན་ཀར་རོ། །རྟ་རྣམས་ནི་སོས་ཀར་རོ། །བ་མེན་དང་། ཅེ་སྤྱང་དང་། བོང་བུ་དང་། དྲེད་མོ་རྣམས་ལ་ནི་དུས་མེད་པས་དུས་གཞན་པ་བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་ འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བ་མེན་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེའོ།། ཁྱི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཅེ་སྤྱང་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུའོ། །རྟ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བོང་བུ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུའོ། །དོམ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དྲེད་མོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འཕེན་པ་ གཅིག་པའི་ཕྱིར་རིས་གཞན་གྱི་སྲིད་པ་བར་མས་རིས་མཐུན་པ་གཞན་དུ་སྐྱེ་བར་མི་ནུས་པས་དེ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ།

据说，铁制的炽热容器裂开后，从其中出现了虫子。它投生到任何趣处都不会改变，既不会中断人的生有而成为天的中有，也不会转生他处，而是确定一定会投生到所对应的那一趣处，绝不会是其他处。
又问：欲界的中有是否也食用段食？答：是的，但不是粗食。那是什么样的呢？是食香的。正因为如此才称为食香。据说能力小的食用不悦意的香，能力大的食用悦意的香。
问：中有住世多久？尊者说：没有确定，直到找到投生的因缘聚合为止。此时不会另外有牵引力，因为是同类相续的缘故。若不如此，则会导致寿尽而有死有的过失。
如果有如须弥山般大的肉团，全部充满虫子，那么是否这些虫子的中有都只住在那里？应该说明它们从何处而来。虽然经论中没有明说，但是这样的微小而短命的众生无量无边，他们对香和味贪著，死时造作成为虫子的业，以此生有而投生为虫疾，这是合理的。
或者必定是在众多因缘聚合时，才会成熟那些将在彼处成就的业，而不是其他情况。就像虽有转轮王业，但只有在人寿八万岁或更长寿时才会出现转轮王，其他时候则不会。正因如此，世尊说众生的业果不可思议。
尊者德友说：中有住世七日。如果这期间没有找到投生的因缘，就会死而复生，继续在同处投生。其他人说是七个七日。说一切有部认为：因为是寻求生有，所以很快就离开，由于结生相续，所以住世时间短暂。
当因缘未聚合而此者必定要投生某处时，业力本身会牵引因缘聚合。如果不确定，则会投生到其他处所。其他人说会这样投生：比如牛在夏季多交配，狗在秋季，熊在冬季，马在春季。
野牛、豺狼、驴子、貘则没有固定时节，所以原本要投生为牛的会投生为野牛，要投生为狗的会投生为豺狼，要投生为马的会投生为驴子，要投生为熊的会投生为貘。
因为是同一牵引力，所以其他类的中有不能投生到不同类中，这是不必说明的。

།ཡང་འགྲོ་བའི་ཡུལ་དུ་ཕྱིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབྱུང་བའི་སྲིད་པ་བར་མ་དེ་ནི། བློ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གྱུར་པས། །རྩེ་དགས་འགྲོ་བའི་ཡུལ་དུ་འགྲོ། །ད་ནི་ལས་ཀྱི་མཐུ་ ལས་བྱུང་བའི་མིག་གིས་རང་གི་སྐྱེ་བའི་ཡུལ་ཐག་རིང་པོ་ན་འདུག་ཀྱང་མཐོང་ངོ་།།དེས་དེ་ན་ཕ་མ་ཉལ་པོ་བྱེད་པ་དེ་མཐོང་ནས་ཕོ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དེས་མ་ལ་ཕོའི་འདོད་ཆགས་སྐྱེའོ། །མོ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཕ་ལ་མོའི་འདོད་ཆགས་སྐྱེའོ། །བཟློག་པ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ་སྐྱེ་བ་ སྟེ།བཏགས་པ་ལས་འདི་སྐད་དུ་དེའི་ཚེ་དྲི་ཟ་ལ་སེམས་གཉིས་ལས་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་ལྡན་པའམ། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་གང་ཡང་རུང་བའི་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ནི་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པས་ཡུལ་དེར་ཕྱིན་པ་དང་། དགའ་བར་འདོད་པའི་ གནས་སྐབས་དེར་བདག་ཉིད་མོས་སོ།།མངལ་གྱི་གནས་མི་གཙང་བ་དེར་ཕྱིན་ནས་དགའ་བ་སྐྱེས་ནས་གནས་སོ། །དེ་ནས་དེའི་ཕུང་པོ་མཁྲང་པོར་འགྱུར་ལ་སྲིད་པ་བར་མ་ཡང་འགག་པར་འགྱུར་བས་ན་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ཕོ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་མའི་ལྟོའི་གཡས་ཕྱོགས་སུ་སྙེས་ནས་ རྒྱབ་རོལ་དུ་ཁ་བལྟས་ཏེ་ཙོག་ཙོག་པོར་སྐྱེའོ།།གལ་ཏེ་མོ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དེ་མའི་ལྟོའི་གཡོན་ཕྱོགས་སུ་སྙེས་ནས་ལྟོའི་མདུན་རོལ་དུ་ཁ་ལྟའོ། །འོན་ཏེ་དེ་མ་ནིང་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དེ་འདོད་ཆགས་གང་དང་ལྡན་པ་དེ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །སྲིད་པ་བར་མའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ཚང་བ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་མ་ཚང་བ་མ་ཡིན་པ་སྟེ་།དེའི་ཕྱིར་མོར་གྱུར་པ་དང་། ཕོར་གྱུར་པ་ཞུགས་ནས་གནས་པའི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །ཕྱིས་ལུས་སྐྱེ་ཞིང་མ་ནིང་དུ་འགྱུར་རོ། །ད་ནི་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ཁུ་ཆུ་དང་། ཁྲག་གི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་ཁོ་ན་འདིའི་ དབང་པོའི་རྟེན་དུ་འགྱུར་རམ།འོན་ཏེ་ལས་རྣམས་ལས། དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ཁུ་ཆུ་དང་ཁྲག་དབང་པོ་མེད་པ་ན་ནི་འགག་ལ། ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་འགག་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་ཚུལ་དུ་དབང་པོ་དང་བཅས་པ་ནུར་ ནུར་པོ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱེའོ།།དེ་ལྟར་བཤད་ན་ཕ་མའི་ནུར་ནུར་པོ་མི་གཙང་བ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་དག་ཁྱེད་ཀྱིས་ནི་ཡུན་རིང་པོ་ནས་དུར་ཁྲོད་སྐྱེད་དོ། །ཁྲག་གི་ཐིགས་པ་བླངས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའི་མདོའི་ཚིག་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་འབྱུང་བ་གཞན་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ལོ་མའི་སྲིན་བུ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། མི་གཙང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ལ་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་མདོ་དང་ཡང་མི་འགལ་ལོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །རེ་ཞིག་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། མངལ་ནས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་འཇུག་པ་ནི་དེ་ལྟ་ བུའོ།།གཞན་ལ་ནི་ཅི་རིགས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལ་རིགས་པ་ནི་འདི་ཡིན་པར་སྣང་ངོ་། །དྲི་དང་གནས་ལ་མངོན་འདོད་གཞན། །དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་ལས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བའི་གནས་གཙང་མའམ་མི་གཙང་བར་དྲི་འདོད་པས་འགྲོའོ། །རྫུས་ཏེ་ སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་གནས་འདོད་པས་སོ།།ཇི་ལྟར་ན་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་གནས་འདོད་ཅེ་ན། བློ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་བདག་ཉིད་རླུང་དང་ཆར་པ་ཤིན་ཏུ་གྲང་མོ་དག་གིས་བཏབ་ནས་ཉེན་པ་དང་དམྱལ་བ་དག་ན་མེ་འབར་བ་མཐོང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དྲོ་བར་འདོད་དེ་རྒྱུག་གོ། །ཡང་ བདག་ཉིད་རླུང་ཚ་བ་དང་ཉི་མ་དང་མེའི་གདུང་བ་དག་གིས་ཉེན་པ་དང་དམྱལ་བ་དག་ན་བསིལ་བ་མཐོང་བས་བསིལ་བ་འདོད་པས་རྒྱུག་གོ།།སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དག་ན་རེ་བདག་ཉིད་གནས་སྐབས་གང་གིས་དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ལས་བྱས་པའི་གནས་སྐབས་དེ་ཡིན་པ་དང་། སེམས་ཅན་དེ་དག་ ཀྱང་མཐོང་ནས་རྒྱུག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ལ་ལྷའི་སྲིད་པ་བར་མ་ནི་སྟན་ལས་ལྡང་བ་བཞིན་དུ་གྱེན་དུ་འགྲོའོ། །མི་དང་དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དྭགས་རྣམས་ཀྱི་ནི་མི་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།

为了前往所生之处，其中阴身由于心识颠倒，以游戏心前往所生之处。此时由业力所生之眼，虽远处也能见到自己的生处。
见到父母交合时，若是男性则对母亲生起男性贪欲，若是女性则对父亲生起女性贪欲。相反则生起嗔恨。
如论中所说：'彼时中阴有情生起二种心，或者具有贪著，或者具有嗔恨，任一心识现前。'
由于这两种颠倒而前往彼处，于欲乐之时自身迷醉。到达不净胎位后生起欢喜而住。此后其蕴变得坚实，中有也随之灭尽，即为出生。
若是男性，则依附于母胎右侧，面向背部蹲坐而生。若是女性，则依附于母胎左侧，面向腹部前方。若是黄门，则随其具有何种贪欲而住。
由于中有诸根具足，故无诸根不全，因此如入胎时为女性或男性而住。后来身体生长时成为黄门。
现在当观察：是否仅由业力使精血大种成为根身所依？抑或由诸业依彼等而生起大种？
有人说唯是彼等，因为精血无根时则灭，如种子与芽灭与生的方式，具根之凝滑即生。
如是所说'从父母不净凝滑所生'以及'诸比丘，汝等长久以来增长尸林，取血滴'等经文皆善。
其他人说唯是其他大种，如叶虫一般，依不净而生是依据密意而说，故与经不相违。
暂且，卵生与胎生入胎是如此。其他则应随理而说。此中道理似为如是。
香与处所希求他，湿生者由欲求香气随业力往生于净或不净处所。化生者则由欲求处所。
问：为何欲求地狱处所？答：因为心识颠倒。彼被极冷风雨所逼时，见地狱火焰燃烧，欲求温暖而奔往。
又被热风、日光、火热所逼时，见地狱清凉而欲求清凉奔往。
古代诸师说：见到与自己造作彼处生业时的状态相同的有情而奔往。
其中天界中有如从座位起身般向上行。人、旁生、饿鬼等则如人等一般。

།དམྱལ་བ་ཡི་ནི་སྤྱིའུ་ཚུགས་ཡིན། །ཡང་དག་སྡོམ་དང་དཀའ་ཐུབ་ཅན། །དྲང་སྲོང་རྣམས་ལ་ སྐུར་འདེབས་པ།།དེ་དག་སྤྱིའུ་ཚུགས་དག་ཏུ་ནི། །དམྱལ་བ་ཁོ་ནར་ལྟུང་བར་འགྱུར། །ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བློ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གྱུར་པས། །རྩེ་དགས་འགྲོ་བའི་ཡུལ་དུ་འགྲོ། །ཞེས་བཤད་པ། ཅི་ངེས་པར་སྲིད་པ་བར་མ་པ་ཐམས་ཅད་མའི་མངལ་དུ་དེ་ལྟར་ འཇུག་གམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་མདོ་ལས་མངལ་དུ་འཇུག་པ་ནི་བཞི་ཞེས་གསུངས་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། གཅིག་ནི་ཤེས་བཞིན་དུ་འཇུག་གོ། །གནས་པ་དང་འབྱུང་བ་ནི་ཤེས་བཞིན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ནི་གནས་པ་ཡང་ཤེས་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཡང་ ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་འཇུག་པ་ཡང་ངོ་།།གཞན་ནི། འབྱུང་བའང་། ཤེས་བཞིན་དུ་སྟེ། ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པ་དང་། གནས་པའོ། །གཞན་ནི་ཐམས་ཅད་རྨོངས། ལ་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། འཇུག་པ་ཡང་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་ལ་ གནས་པ་དང་འབྱུང་བ་ཡང་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ།།མངལ་དུ་འཇུག་པ་དེ་བཞི་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བསྡེབ་པ་དང་མཐུན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཟློག་སྟེ་བསྟན་ཏོ། །སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་རྟག་ཏུའོ། །སེམས་ཅན་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་རྟག་ཏུ་ཐམས་ཅད་རྨོངས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་ཇི་ལྟར་ སྐྱེ་གནས་སུ་འཇུག་ཅེ་ན།གང་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་མིང་གིས་བསྟན་ཏེ། དཔེར་ན་མདོ་ལས་འདུས་བྱས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ན་འབྲས་ཆན་འཚེད་དོ། །ཕྱེ་འཐག་གོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ སྟེ།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ནི་ཉེས་པ་མེད་དོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ན་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པར་མའི་མངལ་དུ་འཇུག་ཅིང་འབྱུང་བའི་བར་དུ་ཡིན་པའམ། ཇི་ལྟར་ན་ཤེས་བཞིན་དུ་ཡིན་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་སེམས་ཅན་དབང་ཐང་ཆུང་བར་གྲགས་པ་མའི་མངལ་དུ་འཇུག་པ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་རླུང་ལངས་པའམ། ཆར་པ་ འབབ་པའམ།གྲང་བའམ། ཡུལ་ངན་ནམ། སྐྱེ་བོ་ཕལ་པོ་ཆེའི་ཚོགས་ཀུ་ཅོ་འདོན་པ་སྙམ་བྱེད་ནས། མ་ལ་རྩཝ་ཐིབས་པོའམ། ནགས་ཐིབས་པོའམ། རྩཝའི་སྤྱིལ་པོའམ། ལོ་མའི་སྤྱིལ་པོར་འཇུག་པའམ། ཤིང་དྲུང་ངམ། རྩིག་པའི་དྲུང་དུ་འགྲོའོ། །གནས་ན་ཡང་འདི་དག་ ཏུ་གནས་པར་བྱའོ།།འབྱུང་ན་ཡང་འདི་དག་ནས་འབྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་ལོག་པའི་འདུ་ཤེས་དང་མོས་པ་དག་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཅན་དབང་ཐང་ཆེ་བར་གྲགས་པ་ནི་ཀུན་དགའ་ར་བའམ། སྐྱེད་མོས་ཚལ་ལམ། ཁང་བཟངས་སུ་འཇུག་པའམ། ཁང་པ་བརྩེགས་པའམ། ཁྲི་ལ་ འཛེག་གོ།།དེ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །འབྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །རེ་ཞིག་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པར་འཇུག་པ་ནས་འབྱུང་བའི་བར་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཤེས་བཞིན་ཡིན་པ་ནི་མའི་མངལ་ལ་འཇུག་གོ། །དེ་ཉིད་དུ་གནས་སོ། །དེ་ཉིད་ནས་འབྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བར་ དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ།འདི་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་འདུ་ཤེས་དང་མོས་པ་དག་མི་འབྱུང་ངོ་། །ཡང་འདིར་བསྟན་པ་དང་། མངལ་དུ་འཇུག་པ་གསུམ་དག་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་དང་རང་བྱུང་གཉིས། །འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དང་། རང་བྱུང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དག་སྟེ། འོག་ནས་ གོ་རིམས་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ནི་དང་པོ་སྟེ། དེ་ནི་འཇུག་པ་ཁོ་ན་ཤེས་བཞིན་ཡིན་གྱི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། འབྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །རང་སངས་རྒྱས་ནི་གནས་པ་ཡང་ངོ་། །སངས་རྒྱས་ནི་འབྱུང་བ་ཡང་ངོ་། །འདིར་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ མིང་གིས་བསྟན་ཏོ།།ལས་སམ་ཡེ་ཤེས་སམ་གཉི་ག་།རྒྱ་ཆེའི་ཕྱིར་ན་གོ་རིམས་བཞིན། །ལས་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསོད་ནམས་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་དང་པོ་ཡིན་ནོ། །ཡེ་ཤེས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཐོས་པ་མང་བ་དང་རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་བྱས་པ་རྣམས་ནི་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ། །བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་དང་ ཡེ་ཤེས་རྒྱ་ཆེ་བ་རྣམས་ནི་གསུམ་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་དེ་དག་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཞི་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ།

地狱中的倒立者，对于持守正戒和苦行的仙人们进行诽谤者，他们必定会堕入地狱中的倒立处。因为偈颂中如是说。由于心颠倒，以游戏心前往他处。如是说道。
问：是否一切中有众生都如是入胎？答：不是。然而经中说入胎有四种。何为四种？其一是知而入胎，但住胎与出胎则非知。其二是知而住胎，'又'字表示入胎也知。其三是知而出胎，'又'字表示入胎和住胎也知。其四是一切迷惑，有些则一切不知，即入胎不知，住胎和出胎也不知。
这四种入胎方式是为了与偈颂相应而倒序说明。卵生者恒常如是。卵生众生恒常皆是迷惑。
问：卵生者如何入胎？答：将要出生者即称为卵生。或者以将要出现的名称来表示，如经中说'有为法造作'，世间说'煮饭''磨面'等，因此无过失。
问：如何是不知而入母胎乃至出胎？如何是知而入胎？首先，福报微薄的众生入胎时会想：'有风起或下雨或寒冷或恶地或众人喧嚣'，认为要进入茂密的草丛或密林或草棚或叶棚，或去往树下或墙边。住胎时也认为住在这些处所。出胎时也认为从这些处所出来，会生起这样颠倒的想法和信解。
福报广大的众生则认为要进入园林或游乐园或宫殿或楼阁或登上宝座。同样认为住在这些处所，认为从这些处所出来。以上是不知入胎乃至出胎的情况。
知而入胎者则如实了知：'我入母胎，住于此处，从此处出'，不会生起颠倒的想法和信解。
此处所说的入胎又有三种：转轮王和自然觉者二种。即转轮王、独觉和圆满佛陀，下文将依次解说。
其中转轮王是第一种，他只知入胎而不知住胎和出胎。独觉也知住胎。佛陀也知出胎。此处也是以将要出现的名称来表示。
业或智或二者，因广大故而依次。广大业即广大福德者是第一种。广大智即多闻善分别者是第二种。具足广大福德业和智慧者是第三种。应知这些依次即是转轮王等。其余众生是第四种，如是成立。

།ད་ནི་འདིར་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་འཇིག་རྟེན་གཞན་དུ་འཕོའོ་ཞེས་ བྱ་བར་དམ་བཅའ་ན་བདག་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་རྒོལ་ཏེ།དེ་དགག་པའི་ཕྱིར། བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བདག་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། གང་ཕུང་པོ་འདི་དག་འདོར་ཞིང་ཕུང་པོ་གཞན་དག་ཏུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ནང་གི་ བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་དེ་ལྟ་བུ་དེ་མེད་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ།ལས་ནི་ཡོད་དོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ཡོད་དོ། །ཆོས་སུ་བརྡར་བཏགས་པ་མ་གཏོགས་པ་གང་ཕུང་པོ་འདི་དག་འདོར་ཞིང་ཕུང་པོ་གཞན་དག་ཏུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་བྱེད་པ་པོ་ནི་མི་དམིགས་སོ། །དེ་ལ་ ཆོས་སུ་བརྡར་བཏགས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ་འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་བའོ་ཞེས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ། །འོ་ན་བདག་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་མི་དགག་ཅེ་ན། ཕུང་པོ་ཙམ་ཉིད་དོ། །གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་ཙམ་ཁོ་ན་ལ་བདག་ཅེས་འདོགས་ན་དེ་ལ་ནི་དགག་པ་མེད་དོ། ། དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ཕུང་པོ་བདག་ཉིད་འཇིག་རྟེན་གཞན་དུ་འཕོའོ་ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེ་ན། དེ་དག་ནི་མི་འཕོ་བའི་ཕུང་པོ་ཙམ་ནི། ཉོན་མོངས་ལས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱས། །སྲིད་པ་བར་མའི་རྒྱུན་གྱིས་ན་། །མར་མེ་བཞིན་དུ་མངལ་དུ་འགྲོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་སྐད་ཅིག མ་སྟེ།དེ་དག་ལ་ནི་འཕོ་བའི་མཐུ་མེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ལས་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ཕུང་པོ་ཙམ་གྱིས་སྲིད་པ་བར་མ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུན་གྱིས་མའི་མངལ་དུ་འགྲོ་སྟེ། དཔེར་ན་མར་མེ་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་ཡང་རྒྱུན་གྱིས་ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་དེ་ ནི་ཉེས་པ་མེད་དོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་བདག་མེད་བཞིན་དུ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་མའི་མངལ་དུ་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གྲུབ་བོ། །དེ་ཡང་། ཇི་ལྟར་འཕངས་བཞིན་རིམ་གྱིས་རྒྱུན། །སྐྱེས་ནས་ལས་དང་ཉོན་མོངས་ ཀྱིས།།འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་དག་ཏུ་འགྲོ། །ཚེའི་ལས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཕེན་པ་འདྲ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་། དེའི་ཕྱིར་གང་ཞིག་ཇི་སྲིད་དུ་འཕངས་པ་དེ་དེ་སྲིད་དུ་རིམ་གྱིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །རིམ་པ་གང་གིས་ཤེ་ན། གཙུག་ལག་ལས། དང་པོར་ནུར་ནུར་པོ་ ཡིན་ནོ།།ནུར་ནུར་པོ་ལས་མེར་མེར་སྐྱེ། །མེར་མེར་པོ་ལས་ནར་ནར་སྐྱེ། །ནར་ནར་པོ་ལས་མཁྲང་འགྱུར་སྐྱེ། །མཁྲང་ལས་རྐང་ལག་འགྱུས་པ་འདྲ་། །སྐྲ་སྤུ་སེན་མོ་ལ་སོགས་པ་། །དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་དང་ནི། །མཚམས་རྣམས་རིམ་གྱིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །ཞེས་འབྱུང་ ངོ་།།ནུར་ནུར་པོ་དང་། མེར་མེར་པོ་དང་། ནར་ནར་པོ་དང་། མཁྲང་འགྱུར་དང་། རྐང་ལག་འགྱུས་པའི་གནས་སྐབས་དེ་དག་ནི་མངལ་གྱི་གནས་སྐབས་ལྔ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དུས་གཞན་ན་མངལ་གྱི་ཟུག་རྔུ་དེ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་གྱུར་པ་མངལ་གྱི་ནང་ན་གང་དག་གིས་མངལ་གྱི་ ཟུག་རྔུ་དེ་བསྒྱུར་ནས་མའི་ལུས་ཀྱི་མི་གཙང་བའི་སྒོ་ལོགས་སུ་ཁ་བསྟན་ནས་འཇོག་པར་བྱེད་པ་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་རླུང་དག་ལྡང་སྟེ།དེ་གནས་ནས་སྦེད་པ་ན་མི་གཙང་བ་མཁྲང་པོ་དེ་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་འཚིར་བ་བཞིན་དུ་སྤོ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ན་རེས་འགའ་ མའི་ཟས་དང་།གནས་པའི་བྱ་བ་མི་མཐུན་པར་སྤྱོད་པའམ་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་ཉེས་པས་མངལ་ཁོ་ནར་འཆི་བར་འགྱུར་རོ།

现在，如果外道宗派主张'众生转生他世'，执持我见而论辩，为了破除此见，故说'无我'。何为我？认为有一内在作者能舍弃此蕴而结生其他诸蕴，如此之我是不存在的。世尊曾如是说：'业是存在的，异熟是存在的，除了法的假名施设外，并不见有能舍弃此蕴而结生其他诸蕴的作者。其中法的假名施设是指：此有故彼生'，如是广说缘起。
那么，什么样的我不被否定呢？仅仅是蕴的自性。如果仅仅对蕴假立为我，对此则无须否定。如此一来，若说蕴体本身转生他世，对此回答：诸蕴并非转生，而是仅仅诸蕴，由烦恼业所显现，以中有相续之流，如灯火般入于胎中。
诸蕴是刹那性的，它们虽无转生之力，但由诸烦恼和诸业所熏习的仅仅诸蕴，以所谓中有相续之流入于母胎，譬如灯火虽是刹那性，但以相续之流趣向他处，因此无过失。
因此，虽无我，但由烦恼和诸业所造作的诸蕴相续入于母胎，此理得以成立。又如：如同所引业，次第相续流，由业及烦恼，趣向于他世。
由于寿业差别，并非一切蕴相续的引业都相同，因此随其所引业，次第而生起。以何次第？如经中说：'最初为凝滑，从凝滑生胞，从胞生肉团，从肉团生坚，从坚生支节，发毛爪等相，以及诸色根，诸处次第生。'
凝滑、胞、肉团、坚、支节等状态是胎中五个阶段。后来，当胎中之苦成熟时，由业异熟所生的风起，使胎中之苦转向，使其面向母体不净之门。当从住处被挤压时，如同挤压极大的不净硬物一般，是极难推出的。
有时由于母亲饮食起居不当，或因往昔业力过失，便会在胎中死亡。

།དེ་ནས་འདི་དེ་ཤེས་པའི་བུད་མེད་དམ། གཞོན་ནུའི་སྨན་པས་མར་སར་རམ། ཏིལ་མར་འཇམ་ཙམ་མམ། ཤིང་ཤལ་མ་ལི་ལེགས་པར་བཏགས་པའི་ཕྱེ་མའམ། གཞན་ཡང་རུང་བས་ལག་པ་བསྐུས་ནས། དེ་ལ་མཚོན་རྣོན་པོ་སྲབ་མོ་བཏགས་ཏེ།[་(]རྐྱག་[,]སྐྱག་[)་དོང་ལྟ་བུར་མི་བཟད་པ་དྲི་ང་བ་མུན་ཁུང་ལ་སོགས་པའི་འདམ་རྫབ་སྲིན་བུའི་རིགས་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་སྟོང་ཕྲག་གི་གནས། རྟག་ཏུ་འཛག་པར་འགྱུར་བ། རྟག་ཏུ་བྱི་དོར་བྱ་དགོས་པ། ཁུ་ཆུ་དང ཁྲག་དང་ཆུ་སེར་དང་དྲི་མས་ཀུན་ཏུ་མྱགས་པ།རྣམ་པར་མྱགས་པ། རུལ་བ། རྣགས་པ། འགྲེད་པ། མཐོང་ན་འཇིགས་སུ་རུང་བ་པགས་པ་རྡོལ་བ་སྲབ་མོས་གཡོགས་པ། སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ལུས་ཀྱི་རྨ་འཁྱིམས་པ་ཆེན་པོ་དེར་ལག་པ་བཅུག་སྟེ། ཡན་ལག་ དང་ཉིང་ལག་བཅད་ནས་འབྱིན་ཏོ།།དེ་ཡང་སྔོན་གྱི་ལས་ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བས་ཤེད་དུ་ཁྲིད་པར་བྱེད་དོ། །འོན་ཏེ་བདེ་བར་བཙའ་བར་འགྱུར་ན་ནི་དེ་ནས་འདི་བུ་འདོད་པའི་མའམ། དེའི་གཡོག་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་བཙས་མ་ཐག་པའི་ལུས་རྨ་སར་པ་ལྟ་བུ་མཚོན་ དང་ཐལ་བའི་སྨན་ལྟ་བུའི་རེག་པ་དང་ལྡན་པའི་ལག་པ་གཉིས་ཀྱིས་བླངས་ནས་འཁྲུ་བར་བྱེད་དོ།།ནུ་ཞོ་དང་མར་སར་གྱིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་རིམ་གྱིས་ཁ་ཟས་རགས་པ་བཟའ་བར་གོམས་པར་ཡང་བྱེད་དོ། །དེ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུས་དབང་པོ་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་ནས་ནི་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ རྣམས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་ཅིང་།ལས་རྣམས་ཀྱང་སྩོགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་གི་ལུས་ཞིག་ནས་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་དུ་སྲིད་པ་བར་མའི་རྒྱུན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་སྟེ། སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་ཐོག་མ་མེད། །རྣམ་པ་དེས་ན་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སྐྱེ་བ་དང་། ཡང་ དེ་ལས་བྱུང་བའི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་།ཡང་དེ་ལས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཡིན་པས་ན་སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་ཐོག་མ་མེད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཐོག་མ་ཞིག་བརྟགས་ན་ནི་དེའི་རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་གཅིག་ཡིན་ན་ནི་འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྒྱུ་ མེད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་ཡུལ་དང་དུས་སོ་སོར་ངེས་པ་ལས་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་ལ་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་དང་།ཚོས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མེ་ལ་སོགས་པའི་ནུས་པ་ཡང་མཐོང་བས་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་འབྱུང་བ་ནི་མེད་དོ། །རྒྱུ་རྟག་པ་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ནི་སྔར་བསལ་ཟིན་ པ་ཉིད་དོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་འཁོར་བའི་ཐོག་མ་ནི་མེད་པ་ཁོ་ནའོ། །སྐྱེ་བ་ནི་རྒྱུ་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ཟད་པ་ལས་མཐའ་དང་ལྡན་པར་ནི་རིགས་ཏེ། ས་བོན་ཟད་པས་མྱུ་གུ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་སྐྱེ་བའི་གནས་སྐབས་གསུམ་པ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ། དེ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ འབྱུང་བའི།།ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཆ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ནི་མ་རིག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིང་དང་གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་དང་། ཆ་ གསུམ་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་།ཕྱི་མའི་མཐའ་དང་། བར་དག་སྟེ། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་སྐྱེ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །ཆ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཏུ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། སྔོན་དང་ཕྱི་མཐའི་གཉིས་གཉིས་པ། ། མ་རིག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་ རྣམས་ནི་སྔོན་གྱི་མཐར་རོ།།སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་ནི་ཕྱི་མའི་མཐར་རོ། །ལྷག་མ་བརྒྱད་ནི་བར་དུའོ། །ཡང་ཅི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་འདི་ལ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་སུ་ལ་ཡོད་ཅེ་ན། ཡོངས་རྫོགས་ལྡན་ནོ། ། འདི་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ ཡོད་པས་ན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ལྡན་ནོ།

然后，懂得这些的女人或年轻医生，用新鲜酥油或芝麻油，或者木棉树磨成的粉末，或其他合适的东西涂抹手后，用锋利的薄刀，伸入那如厕所般令人难以忍受、臭气熏天、黑暗等污秽之处，有数千种虫类的住所，经常流出，需要经常清洗，被精液、血液、黄水和污垢完全浸染，腐烂、化脓、流溢，令人见之生畏，被薄薄的破皮覆盖，由往昔业力果报所生的身体大创口中，切割肢体和支节取出。这也是由于往昔业力将在其他时候感受而引导。
如果能顺利分娩，那么这个想要孩子的母亲或其女仆们，用双手接住刚出生的身体，如新伤般，用具有如刀和灰药般触感的手为其清洗。用乳汁和新鲜酥油抚育，并逐渐使其习惯食用粗糙食物。
由于出生的因缘，诸根完全成熟后，又会生起烦恼，造作诸业。他们的身体毁坏后，如前所述，以中有相续往生他世。轮回无始，因此应知由业和烦恼因所生的生，又从此生起业和烦恼，再从此生起诸生，所以轮回是无始的。
若寻求其始，则会导致无因的过失。若是无因，则一切都将成为无因，然而我们看到在特定地点和时间，从种子等生出芽等，从火等产生熟等的功能，所以无因生是不存在的。常因论已在前面破除。因此，轮回确实无始。
由于生依赖于因，从因灭尽而有终际是合理的，如种子灭尽则无芽。如是已说蕴相续生起的三种状态，即是十二缘起支的三分。
其中十二支是：无明、行、识、名色、六处、触、受、爱、取、有、生、老死。三分是：前际、后际和中际，即过去、未来和现在的诸生。
问：如何在这三分中安立十二支？答：前后际各二，无明和诸行在前际，生和老死在后际，其余八支在中际。
问：是否一切众生的此生都具有这八支？答：不是。问：那么谁具有？答：具足者。因为具有圆满，故称具足者。

།འདིར་ནི་གང་ཟག་གང་ཞིག་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་འདི་ཐམས་ཅད་ལ་རེག་པ་དེ་ལ་དགོངས་པ་ཡིན་གྱི། གང་བར་མ་དོ་ཁོ་ནར་འཆི་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་གླེང་གཞི་ཆེན་ པོའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མདོ་ལས་ཀུན་དགའ་བོ་གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་ཞུགས་པར་མ་གྱུར་ན་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་ཁོ་ནར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།གང་གི་ཚེ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྔོན་གྱི་མཐའ་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་པ་ཞེས་རྣམ་པ་ གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་དེའི་ཚེ་ནི་ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པའི་བར་ཡན་ལག་བདུན་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའ་པ་ཡིན་ལ།ལྔ་ནི་ཕྱི་མའི་མཐའ་པ་ཡིན་ཏེ། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་དང་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་དག་སྨོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གང་ཡིན་ཞེ་ན། མ་རིག་ཉོན་ མོངས་སྔོན་གནས་སྐབས།།ཚེ་སྔ་མ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ལ་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་དབང་གིས་དེ་དག་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོ་གཤེགས་སོ་ཞེས་བྱས་ན་དེའི་ཞ་འབྲིང་པ་ཡང་འོང་བར་འགྲུབ་པ་བཞིན་ནོ། །འདུ་ བྱེད་དག་ནི་སྔོན་ལས་ཀྱི།།གནས་སྐབས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཚེ་སྔ་མ་ལ་བསོད་ནམས་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ལ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལས་གང་གིས་འདིར་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །རྣམ་ཤེས་མཚམས་སྦྱོར་ཕུང་པོ་ཡིན། །མའི་མངལ་ དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ།།མིང་དང་གཟུགས་ནི་དེ་ཕན་ཆད། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དོད་ཚུན་ཆད་དོ། །མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་ཕན་ཆད་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་མ་དོད་ཀྱི་བར་གྱི་གནས་སྐབས་དེ་ནི་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ། ། སྐྱེ་མཆེད་བཞི་དོད་ཚུན་ཆད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པ་ལས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་བརྗོད་པ་ནི་དེའི་ཚེ་དེ་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་གསུམ་འདུས་ཚུན་ཆད་དོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དོད་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་གསུམ་མ་འདུས་པ་དེ་སྲིད་ཀྱི་གནས སྐབས་དེ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་རེག་པ་བདེ་སྡུག་ལ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཤེས་ནུས་པ་ཚུན་ཆད་དོ།།རེག་པ་ནི་གསུམ་འདུས་ཏེ་དེས་ཇི་སྲིད་དུ་ཚོར་བ་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་མ་ནུས་པའི་གནས་སྐབས་དེ་ནི་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་གཅོད་ནུས་ནས་ནི། ཚོར་འཁྲིག་ཚུན་ ཆད།ཚོར་བའི་གནས་སྐབས་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་འཁྲིག་པའི་འདོད་ཆགས་ཀུན་ཏུ་མི་སྤྱོད་པའི་བར་རོ། །སྲེད་པ་ནི། ལོངས་སྤྱོད་འཁྲིག་པའི་ཆགས་ཅན་གྱི། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། འཁྲིག་པའི་འདོད་ཆགས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་གནས་སྐབས་ཇི་སྲིད་དུ་ཡུལ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ལ་མ་ ཞུགས་པ་ནི་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཉེ་བར་ལེན་པ་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས། །ཐོབ་པར་བྱ་ཕྱིར་ཡོངས་རྒྱུག་པའི། །གནས་སྐབས་གང་དུ་ཡུལ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ལ་ཞུགས་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུག་པ་དེ་ནི་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་ རྒྱུག་པ་ན།།དེ་སྲིད་འབྲས་བུ་འབྱུང་འགྱུར་བའི། །ལས་བྱེད་དེ་ནི་སྲིད་པ་ཡིན། །དེ་ཡུལ་རྣམས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་རྒྱུག་པ་ན་ཡང་སྲིད་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་ནི་དེའི་སྲིད་པ་ཡིན་ནོ། །ལས་དེས་ཡང་འདི་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཚེ་ཕྱི་མར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་འགྱུར་ཏེ། ཉིང་ མཚམས་སྦྱོར་བ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན།འདི་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡན་ལག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚེ་གཞན་དུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཕན་ཆད་ཚོར་བའི་བར་ནི་རྒ་ཤི་ཡིན། སྐྱེ་བ་ཕན་ཆད་ཚོར་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བར་ནི་རྒ་ཤི་སྟེ། འདི་ལ་ཡན་ལག་བཞི་པོ་མིང་དང་གཟུགས་དང་ སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་།རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་གཞན་དག་ཏུ་རྒ་ཤི་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དེ་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་བརྗོད་དོ། ། སྐད་ཅིག་མ་དང་། རྒྱུན་ཆགས་པ་དང་། འབྲེལ་པ་ཅན་ དང་།གནས་སྐབས་པའོ།

此处是针对某个补特伽罗在所有这些暂时差别中都会接触到的情况而言，并非仅指中阴身，也不是指色界和无色界众生。如《大缘起经》中说：'阿难，如果识不入母胎'，因此这是专门针对欲界众生而说的。
当把缘起分为前际和后际两种时，从受以前的七支是前际，五支是后际，因为提到了前际、后际、果和因。
若问这些无明等是什么？前世烦恼位即无明，前世烦恼的状态在此称为无明，因为是俱行的缘故，由于它的力量使那些都生起，就像说'国王来了'，其随从也会跟着来一样。
'诸行是前世业的状态'，在前世所造的福业等状态，在此称为诸行，即能在此处成熟的业。
识是结生蕴，在母胎结生的刹那五蕴即是识。
名色是从此之后直至六处未生之间。从结生心之后直至六处未生起之间的状态称为名色。虽应说是四处，但说六处是因为当时已经建立了它。
彼至三和合。从六处生起直至根、境、识三者未和合之间的状态称为六处，即能了知触、乐、苦等因的阶段。
触是三和合，直至未能完全决定三受因之间的状态称为触。
从能决定开始，受至淫欲，受的阶段是直至未行淫欲贪之间。
爱是对欲尘和淫欲有贪著的，是对欲妙和淫欲贪行的阶段，直至未开始追求境的状态称为有。
取是为获得诸欲而奔走的阶段，为获得境而开始追求并到处奔走的状态称为取。
如是奔走时，能生起果报的业即是有。当为获得诸境而奔走时所造作的后有等业即是其有。
由该业从此处死亡后在来世结生，该结生即是生。此中识支即是转生他世。
从此之后直至受即是老死。从生之后直至受的阶段即是老死，此中名色、六处、触、受四支在他处即是老死。
如是，这些即是十二支。缘起分为四种：刹那、相续、相属和阶位。

།སྐད་ཅིག་མ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཡོད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆགས་པའི་དབང་གིས་སྲོག་གཅོད་པའི་རྨོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་རིག་པའོ། །སེམས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ་། ། དངོས་པོ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཕུང་པོ་བཞི་ནི་མིང་དང་གཟུགས་སོ། །མིང་དང་གཟུགས་ལ་རྣམ་པར་གནས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་འདུས་པ་ནི་རེག་པའོ། །རེག་པ ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ནི་ཚོར་བའོ།།ཆགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྲེད་པའོ། །དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་རྣམས་ནི་ལེན་པའོ། །དེས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལུས་དང་། ངག་གི་ལས་ནི་སྲིད་པའོ། །ལས་དེ་རྣམས་སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བའོ། །ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ནི་ རྒ་བའོ།།ཞིག་པ་ནི་ཤི་བའོ། །ཡང་སྨྲས་པ། སྐད་ཅིག་པ་དང་། འབྲེལ་པ་ཅན་ནི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འབྱུང་ཞེ་ན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་གང་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན།འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གནས་སྐབས་པ་ནི་བཅུ་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་གནས་སྐབས་ཚེ་གསུམ་བར་ཆད་མེད་པར་འབྲེལ་པ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་རྒྱུན་ཆགས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །དེ་རྣམས་ལས་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་གང་ལས་དགོངས་ཤེ་ན།འདི་ནི་གནས་སྐབས་པར་འདོད་ལོ། །གལ་ཏེ་ཡན་ལག་དང་ཡན་ལག་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ཡོད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཁོ་ནར་བསྒྲགས་ཤེ་ན། གཙོ་བོའི་ཕྱིར་ན་ཡན་ལག་བསྒྲགས། །མ་རིག་པ་ གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་མ་རིག་པར་བཤད་ལ།འདུ་བྱེད་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་ནི་འདུ་བྱེད་ནས་རྒ་ཤི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་བར་དུ་ནི་རྒ་ཤི་ཁོ་ན་བཤད་པས་ཉིས་པ་མེད་དོ། ། ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་ལས་ནི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སུ་གསུངས་ལ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་ལས་ནི་ རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་གང་ཞེ་ན།འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་གཞན་དུ་འབྱུང་ཞེ་ན། མདོ་ལས་གསུངས་པ་ནི་དགོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པ་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གནས་སྐབས་པ་དང་། སྐད་ཅིག་པ་དང་། རྒྱུན་ ཆགས་པ་དང་།འབྲེལ་པ་ཅན་དང་། སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་དང་། སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པར་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐ་དད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་ཁོ་ན་གསུངས་ཤེ་ན། སྔོན་དང་ཕྱི་མཐའ་བར་དག་ལ། །རྨོངས་པ་རྣམ་པར་བཟློག་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཆ་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་རྨོངས་པ་ལ་ནི་འདི་ཇི་ལྟར་བདག་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཏམ། འོན་ཏེ་བྱུང་བར་མ་གྱུར་བདག་ཅི་ཞིག་ཏུ་ནི་བྱུང་བར་གྱུར། བདག་ཇི་ལྟར་ན་ནི་བྱུང་བར་གྱུར་སྙམ་པའི་ཐེ་ཚོམ་འདི་སྐྱེའོ། །ཕྱི་མའི་མཐའ ལ་རྨོངས་པ་ལ་ནི་འདི་ལྟར་ཅི་མ་འོངས་པའི་དུས་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རམ་སྙམ་པ་རྒྱས་པར་ཐེ་ཚོམ་འདི་སྐྱེའོ།།བར་དུ་རྨོངས་པ་ལ་ནི་འདི་ལྟར་ཅི་ཞིག་ཡིན། འདི་ཇི་ལྟར་ཡིན། ཡོད་པ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན། འགྱུར་བ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་སྙམ་པའི་ཐེ་ཚོམ་འདི་སྐྱེའོ། ། དེ་ལྟར་ན་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་བཟློག་པའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་ཁོ་ན་ཆ་གསུམ་དུ་བསྟན་ཏེ་། མ་རིག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་སྲིད་པའི་བར་དང་གོ་རིམས བཞིན་ནོ།།འདི་ལྟར་མདོ་ཉིད་ལས་དགེ་སློང་དག་དགེ་སློང་གིས་གང་ཕན་ཆད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མཐོང་བ་དེ་ནི་ཅི་བདག་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཏམ་སྙམ་དུ་ སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་འབྲང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ།

什么是刹那？一刹那中有十二支，即：由贪著力而杀生的愚痴即是无明。诸等思即是诸行。对诸事物的各别了知即是识。与识俱生的四蕴即是名色。安住于名色的诸根即是六处。六处和合即是触。领受触即是受。贪著即是爱。与彼相应的诸烦恼即是取。由彼所发起的身语业即是有。彼等业生即是生。圆满成熟即是老。毁坏即是死。
又说：刹那和相续，如论中所说。如论中云何说？缘起是什么？一切有为法。缘起法是什么？一切有为法。分位即是十二支具足的五蕴分位于三世无间相续。此即是相续。
世尊从何处思维此等？此是承许为分位。若支分与支分皆有五蕴，为何唯说无明等法？为主要故说支分。在无明为主要的阶段说为无明，行为主要时说为行，乃至老死为主要时说为老死，故无过失。
又为何经中说十二支，而论中说'缘起是什么？一切有为法'而有不同？经中所说是带密意的。对法论中是标准的。如是分位、刹那、相续、相应、显示有情、显示非有情等是有差别的。
又为何经中唯说显示有情？为遣除对前际、后际、中际的愚痴。故此是三分。其中对前际愚痴者生起如是疑惑：我于过去世是否生起？若生起我是何等？我如何生起？对后际愚痴者如是生起广大疑惑：我于未来世是否将生？对中际愚痴者生起如是疑惑：是什么？如何？有是什么？将成是什么？
如是为遣除此三种愚痴，经中唯以三分显示缘起显示有情，即：无明与诸行，生与老死，从识至有，如是次第。如经中云：'诸比丘！比丘以正慧如实见缘起及缘起法，则不追寻前际而作是念：我于过去世是否生起？'等广说。

།གཞན་དག་ན་རེ་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྨོངས་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་དག་ཀྱང་བསྟན་ཏེ། འདི་དག་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པ་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ལས་དང་བཞི་ངག་དང་། གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཉོན་མོངས་གསུམ་མོ། །ཡན་ལག་གསུམ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཏེ་། མ་རིག་པ་དང་། སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་རྣམས་སོ། །ལས་གཉིས་སོ། ། ཡན་ལག་གཉིས་ནི་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། འདུ་བྱེད་དང་། སྲིད་པའོ། །གཞི་བདུན། ཡན་ལག་བདུན་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིང་དང་། གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་རྣམས་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞིའི་ཡན་ལག་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་ཡན་ལག་བདུན་གཞི་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་འབྲས་བུ་ཡིན། ཡན་ལག་བདུན་པོ་ཉིད་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་ལྔ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུར་གྱུར་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ཡང་ ཅིའི་ཕྱིར་གཞི་རྣམ་པ་ལྔ་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་དབུས་སུ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱེད་ལ།མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་མདོར་བསྡུས། འདས་པའི་དུས་སུ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྒོ་གཅིག་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ རྒྱུ་མདོར་བསྡུས་ཤེ་ན།གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་མདོར་བསྡུས་པ། །བར་མའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལས་། །བར་མ་ཁོ་ནས་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་དག་གི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྒྱས་པར་རྗེས་སུ་དཔག་པར་ནུས་པས་མ་བཤད་དེ། ཡང་དོན་མེད་པའི་འབད་པ་མ་བྱས་སོ། །གལ་ ཏེ་ཡང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཁོ་ན་ཡིན་ན་དེ་ལྟ་ན་གོ།།མ་རིག་པའི་རྒྱུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ཐོག་མ་ཅན་དུ་ཡང་འགྱུར་ལ། རྒ་ཤིའི་འབྲས་བུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མཐའ་དང་ལྡན་པར་ཡང་འགྱུར་བའམ། ཡང་ན་ནི་ཡན་ལག་གཞན་ གྱིས་ཁ་བསྐང་དགོས་སོ།།དེ་ལ་ཡང་གཞན་ཞིག་ཡོད་ན་ནི་ཐུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། ཁ་བསྐང་བར་བྱ་མི་དགོས་ཏེ། འདི་ལྟར་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཉོན་མོངས་དང་། །བྱ་བ་ཉིད་དོ་དེ་ལས་གཞི། །དེ་ལས་གཞི་དང་ཉོན་མོངས་སྐྱེས་། ། འདི་ནི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་ལུགས། །ཞེས་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་སྟེ། སྲེད་པ་ལས་ལེན་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ལས་ལས་ཏེ། ལེན་པ་ལས་ནི་སྲིད་པ་དང་། མ་རིག་པ་ལས་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ། །ལས་ལས་གཞི་སྟེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ལས་རྣམ་པར ཤེས་པ་དང་།སྲིད་པ་ལས་སྐྱེ་བའོ། །གཞི་ལས་གཞི་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མིང་དང་གཟུགས་ནས་རེག་པ་ལས་ཚོར་བའི་བར་དང་། སྐྱེ་བ་ལས་རྒ་ཤིའོ། །གཞི་ལས་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། ཚོར་བ་ལས་སྲེད་པའོ། །གང་གི་ཕྱིར་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་དེ་ལྟར་ རྣམ་པར་གཞག་པ་དེའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ཉོན་མོངས་པའི་རང་བཞིན་ཡང་གཞི་འམ་ཉོན་མོངས་པ་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ལ།རྒ་ཤི་ནི་ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པའི་གཞི་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་པས་ཡང་འདི་ལ་ཁ་བསྐང་བར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ ཀྱང་མེད་དེ།དེ་ལྟར་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འདི་འབའ་ཞིག་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འདིའི་ནུས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་པར་འགྱུར། གཞན་དག་ན་རེ་མདོ་གཞན་ལས་མ་རིག་པ་ཡང་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་ པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡང་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་ལ། དེ་ནི་འདིར་ཡང་ལེན་པའི་ནང་དུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ། ལེན་པའི་ནང་དུ་ཇི་ལྟར་འདུས། གལ་ཏེ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལས་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་སྲིད་པ་དང་མ་རིག་པ་དག་གི་ནང་དུ་ཡང་དེ་འདུས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།

有人说为了遣除对后际的迷惑，也宣说了爱、取、有，这些是真实的因。十二缘起支又应当了知为烦恼、业、事三者的自性。其中烦恼有三，三支是烦恼自性，即无明、爱、取。业有二，二支是业的自性，即行和有。事有七，七支即识、名色、六处、触、受、生、老死，是业和烦恼的所依，故为事支。
如同七支是事，同样也是果。七支本身即是果。其余五支因为是业和烦恼的自性，所以是因。又为何因为事有五种、烦恼有二种差别，所以在中间广说因果，而在未来时因为二种差别而略说果，在过去时因为烦恼归为一门而略说因呢？
二者因果的略说，是从中间推度而来。仅由中间就能推度前际和后际的因果广说，所以未说，也未作无义之劳。若仅有十二缘起支，如此则因为未说无明的因，轮回将有始，因为未说老死的果，也将有终，或者需要以其他支分补充。
若有其他支分，则成无穷。对此说不需要补充，如此世尊已说：'从烦恼生烦恼及业，从彼生事，从彼生事及烦恼，此是有支之理。'从烦恼生烦恼，即从爱生取。从烦恼生业，即从取生有，从无明生诸行。从业生事，即从诸行生识，从有生生。
从事生事，即从识生名色乃至从触生受，从生生老死。从事生烦恼，即从受生爱。因为有支的道理如是安立，所以说明无明虽是烦恼自性，也从事或烦恼而生，老死也从以受为最后的事中生烦恼，所以此中毫无需要补充之处。
如是说'唯此大苦蕴集起'，若非如此，此有何用？其他人说：'在别的经中说无明也从非理作意因而生，非理作意也从无明因而生。'这在此中已摄入取中而说。非理作意如何摄入取中？若说是从相应而有，则应成也摄入有和无明中。

།ནང་དུ་འདུས་པ་ཡིན་དུ་ཆུག་ན་ཡང་ཇི་ལྟར་འདིར་མ་རིག་པ་ནི་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་བསྟན་པ་ཡིན། གལ་ཏེ་ནང་དུ་འདུས་པ ཁོ་ནས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་ཤེས་པར་འགྱུར་ན།འོ་ན་ནི་སྲེད་པ་དང་མ་རིག་པ་དག་ཀྱང་དེའི་ནང་དུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་གཞན་ཉིད་དུ་མི་བྱ་བར་ནུས་སོ། །གཞན་དག་ན་རེ་མདོ་གཞན་ལས་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་ མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྙོག་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རེག་པའི་དུས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ།མདོ་གཞན་ལས་མ་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྲེད་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ ཚོར་བའི་དུས་སུ་ཡང་མ་རིག་པ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོད་དོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་རེག་པའི་དུས་ན་ཡོད་པའི་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་ཚོར་བ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱི་ངོ་བོར་གྲུབ་པས་མ་རིག་པ་རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ཞིང་། ཡན་ལག་གཞན་གྱིས་ཁ་ བསྐང་བར་ཡང་མི་བྱའོ།།ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྙོག་པ་ཞེས་འབྱུང་བས་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་ཡང་གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་ནི་དེ་ནི་གཞན་དུ་གསུངས་པས་འདིར་ ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་སོ་ཞེ་ན།བརྗོད་པར་བྱ་མི་དགོས་སོ། །མ་བརྗོད་བཞིན་དུ་ཇི་ལྟར་གོ་ཞེ་ན་རིགས་པ་ལས་སོ། །རིགས་པ་གང་གིས་ཤེ་ན། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚོར་བ་མ་རིག་པ་མེད་པ་ནི་སྲེད་པའི་རྐྱེན་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པའི་སྲིད་པ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཚོར་བའི་ རྐྱེན་མ་ཡིན་ལ།དགྲ་བཅོམ་པ་མ་རིག་པ་མེད་པའི་རེག་པ་ཡང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་པ་འདིས་སོ། །ཇི་སྙེད་རིགས་པས་འཐད་པ་དེ་སྙེད་མ་བཤད་བཞིན་དུ་ཡང་གོ་བར་འགྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་ལན་མ་ཡིན་ནོ། །མ་རིག་ པ་དང་།རྒ་ཤི་དག་ལས་གཞན་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་དང་ལྡན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཀླན་ཀར་མི་རུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་མ་ཚང་བར་བསྟན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདིར་ནི་ཇི་ལྟར་ན་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ནས་འཇིག་རྟེན་འདིར། འཇིག་ རྟེན་འདི་ནས་ཡང་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་དུ་འབྲེལ་སྙམ་དུ་འཇུག་པ་ལ་རྨོངས་པའི་གདུལ་བ་རྣམས་ལ་དེ་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་པར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་ལ།དེ་ནི། སྔོན་དང་ཕྱི་མཐའི་བར་དག་ལ། །རྨོངས་པ་རྣམ་པར་བཟློག་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་བྱ་བ་འདིས་སྔར་བཤད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དག་ཁྱེད་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་བསྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ། ཡང་དེ་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ། གཉི་ག་ཡང་འདུས་ བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་པར་གསུངས་སོ།།ད་ནི་ཇི་ལྟར་ན་མ་འོངས་པ་མ་བྱུང་བ་རྣམས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དག་ཅེས་བྱ། རེ་ཞིག་མ་འོངས་པ་མ་བྱས་པ་རྣམས་ཁོ་ན་ཡང་ཇི་ལྟར་ན་འདུས་བྱས་དག་ཅེས་བྱ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་སེམས་པས་བསམས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར། དེ་དག་ཀྱང་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་པ་དགེ་བས་བསམས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་། དེ་དང་རིགས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་མཐུན་པར་བསྒྲེས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་རེ་ཞིག་གཟུགས་སུ་མི་རུང་བ་ཡང དེ་དང་རིགས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་པས་དེ་ནི་ཉེས་པ་མེད་དོ།།མདོའི་དགོངས་པ་ནི། འདིར་ནི་འབྱུང་བ་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། །བྱུང་བ་འབྲས་བུ་ཡིན་པར་འདོད། །ཅེས་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཡན་ལག་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

即使包含在内，也如同此处所说的无明是从非如理因而生。如果仅仅由包含在内就能了知因果事物的话，那么贪爱和无明也因为包含在其中，就不应成为其他支分。
其他人说，在其他经中说无明的因是非如理作意，由于说'依靠眼和色等生起愚痴所生的作意扰动'，所以是在触的时候宣说的。在其他经中说'依靠无明触所生的受而生起贪爱'，因此在受的时候也必定有无明。
因此，在触时存在的非如理作意，由于成为与受同时运行的无明缘的本体，所以无明既非无因，也不需要由其他支分来补充。也不会有无穷尽的过失，因为说'愚痴所生的作意扰动'，所以说那个非如理作意也是从愚痴所生。
如果说那是在其他处所说的，在此处也应当说明，则不需要说明。如果问不说明如何理解，是从理证而知。若问是什么理证，就是'阿罗汉的受因为无无明所以不是贪爱的缘，无颠倒的有也不是烦恼受的缘，阿罗汉无无明的触也不是颠倒'这样的理证。
如果说有多少理证成立就能不说而理解的话，那就会太过，所以这不是答案。
说若除无明和老死外未说其他，轮回应成有始有终的这种诘难完全不合理，也不是说得不完整。为什么呢？因为这里是为了那些对于如何从后世到此世、从此世到后世相续而迷惑的所化众生，只想说明这些，这已经由'为遣除前后际中的迷惑'这句话解释过了。
世尊说'比丘们，我将为你们宣说缘起和缘起法'，如果问这二者有什么差别，首先论典中没有任何差别，说二者都是一切有为法。
现在，未来未生的诸法如何称为缘起？首先，未来未造作的诸法如何称为有为？因为被造作意志所思维。
无漏法如何？那些也是为了获得而被善思所思维。如果说这样涅槃也会有过失，是因为与彼相同类别而如是相应，比如不可见色因与彼同类而称为色一样，所以无过失。
经的密意是'此中生起是因，已生是果'，因位的支分是缘起，因为从此生起的缘故。

།འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་ཡན་ལག་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གཉི་གར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ཡིན་ཡང་ལྟོས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གང་ལ་ལྟོས་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ལ་ལྟོས་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དེ་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་བཞིན་དང་ཕ་དང་བུ་བཞིན་ནོ། །གནས་བརྟན་བསམ་རྫོགས་ན་རེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་དག་མ ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་མུ་བཞི་སྟེ།མུ་དང་པོ་ནི་ཆོས་མ་འོངས་པ་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཆོས་ཐ་མ་འདས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་འདས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་ནི་ཆོས་འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ སོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ།།འདིར་མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་རྒོལ་བར་བྱེད་དེ། ཅི་འདི་དག་གང་ཞིག་གང་འདོད་པའི་འདོད་རྒྱལ་དུ་འཆད་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་མདོའི་དོན་ཡིན། སྨྲས་པ། མདོའི་དོན་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མདོའི་དོན་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། འདི་ནི་མདོའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་ རེ་ཞིག་གནས་སྐབས་པའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་འདི་ནི་བཅུ་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་ནི་མདོ་དང་འགལ་བ་ཡིན་ནོ།།མདོ་ལས་ནི་མ་རིག་པ་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྔོན་གྱི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་ པའོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་ཏེ།ངེས་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དྲང་བའི་དོན་མ་ཡིན་པས་འདི་ནི་མདོའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཐམས་ཅད་ངེས་པའི་དོན་ཁོ་ན་ཡང་མ་ཡིན་གྱི། གཙོ་བོ་ཇི་ལྟ་བར་བསྟན་པར་ཡང་མཛད་དེ། དཔེར་ན་གླང་པོ་ཆེའི་རྗེས་ལྟ་བུ་ལས། སའི་ ཁམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་འདི་ལྟ་སྟེ།སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་དག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་ལ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་གཞན་ཡང་ཡོད་དེ་། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་གཙོ་བོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་དཔེ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་ནི་གང་གིས་ན་དེ་ དག་མ་རྫོགས་པར་བསྟན་པར་འགྱུར་བ་སའི་ཁམས་ཀྱི་སྐྲ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་འོན་ཀྱང་དེ་ལས་ནི་སྐྲ་ལ་སོགས་པ་དག་ཁོ་ནས་སའི་ཁམས་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ།སྐྲ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཡང་སའི་ཁམས་མེད་པས་འདི་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདི་ ལས་ཀྱང་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཁོ་ནར་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སྐྲ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པར་ཡང་མཆི་མ་དང་། མཆིལ་མ་དང་། སྣབས་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་སའི་ཁམས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་བསྟན་ཟིན་ པ་ཉིད་དེ།ལུས་འདི་ལ་གཞན་ཡང་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་གལ་ཏེ་དེ་ཁོ་ན་དང་འདྲ་བར་བསྟན་པར་ནུས་ན་མ་རིག་པའི་ལྷག་མ་ཡོད་ལ་རག་གོ། །རིགས་ཐ་དད་པ་ནི་མ་རིག་པར་ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན། གནས་སྐབས་དེ་དག་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་གང་ཞིག་ཡོད་དམ་ མེད་ན་གང་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་ངེས་པ་དེ་ཁོ་ན་ཡན་ལག་ཡིན་ནོ།།དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡོད་ཀྱང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་མི་འབྱུང་ལ་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བར་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། སྲེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་མདོའི་དོན་ནི་ཇི་ སྐད་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།མུ་བཞིར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཡང་། གལ་ཏེ་ཆོས་མ་འོངས་པ་རྣམས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནམ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན། མ་རིག་པ་ནས་རྒ་ཤིའི་བར་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་མདོ་དང་འགལ་ལོ། ། ཡང་ན་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤིའི་ཡན་ལག་དག་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་མི་འདོད་པར་བྱ་དགོས་པས་ཆ་གསུམ་དུ་དགོད་པ་རྣམ་པར་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ།

作为果的支分即是缘起，如是一切支分也因为成为因果的缘故而成就二者。虽然如此，依靠差别的安立也并非不存在，依靠何者而成为缘起，对于彼者本身而言则非缘起，如因果、父子。
上座满贤说：'有是缘起而非缘起法'等四句分别：第一句是未来诸法。第二句是阿罗汉最后的过去和现在诸法。第三句是除此之外的过去和现在诸法。第四句是无为诸法。
此处经部诸师驳斥道：此等是随意解释还是经义？答：是经义。若说是经义，此非经义。为何？首先说此暂时缘起是具有十二支的五蕴暂时的十二支分，此说违背经典。
经中广说：'何为无明？答：不知前际'等。决定义非是引导义，故此非经义。从教说而言，一切也非唯是决定义，而是如主要所说而教示。
譬如从象迹经中，依'何为地界'而说：'即是发毛'等，彼等中也有色等其他，如是此处也是如主要而说。
此非譬喻，因为彼处并非显示不圆满的地界发等，而是唯以发等显示地界，除发等外亦无地界，故此唯是圆满显示。
如是从此中也是唯圆满显示无明等，而非有余。
除发等外，泪、唾、涕等中岂无地界耶？彼亦已说，因说'此身中复有'故。或者若能如彼显示，则需有无明的余分。
为何说异类为无明？虽然彼等阶段皆有五蕴，但若有或无时定有或定无者，唯彼为支分。
阿罗汉虽有五蕴，诸行亦不生，非福及不动识、爱等亦非，故经义唯如所说。
对于所说四句，若未来诸法是缘起，则与'何为缘起法？答：从无明乃至老死'之经相违。或者不许未来时中安立生及老死支分，则三分安立将坏。

།དེ་སྡེ་པ་གཞན་དག་ན་རེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱུང་ཡང་རུང་མ་བྱུང་ཡང་རུང་ཆོས་ཉིད་འདི་དག་ནི་གནས་པ ཁོ་ནའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ནི་དགོངས་པའི་དབང་གིས་དེ་བཞིན་ཡང་ཡིན་ལ་དེ་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཡིན། །ཡང་ན་ཇི་ལྟར་ན་དེ་བཞིན་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་དགོངས་པ་འདི་ དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱུང་ཡང་རུང་མ་བྱུང་ཡང་རུང་རྟག་ཏུ་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་གི་མ་བརྟེན་པར་རམ།གཞན་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་ནམ་ཡང་མ་ཡིན་པས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པ་ནི་རྟག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི། དེ་དེ་ བཞིན་ནོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ།།འོན་ཏེ་དགོངས་པ་འདི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དངོས་པོ་གཞན་རྟག་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་དེ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགག་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འབྱུང་བ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དངོས་པོ་གཞན་རྟག་པ་ནི་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་ཡང་མི་རུང་ངོ་། །འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ཅི་ཞིག་འབྲེལ་ན་གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བརྗོད་པར་འགྱུར། རྟག་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ལ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར འབྱུང་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བས་ཚིག་གི་དོན་ཀྱང་ནུས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།ཡང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྲད་པའི་དོན་ཏོ། །ི་ཏི་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཏོ། །ཉེ་བར་བསྒྱུར་བའི་དབང་གིས་སྐད་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་ཡོངས་ སུ་བསྒྱུར་བའི་ཕྱིར་ཕྲད་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་ནོ།།པ་ད་ནི་ཡོད་པའི་དོན་ཏོ། །སམ་དང་ཨུད་གོང་ན་ཡོད་ན་འབྱུང་བའི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་ཕྲད་ནས་འབྱུང་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཚིག་གི་དོན་འདི་ནི་རིགས་པ་མ་ ཡིན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱེད་པ་པོ་གཅིག་གིས་བྱ་བ་གཉིས་ནི་དུས་སྔར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་རྐྱེན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཁྲུས་བྱས་ཏེ་བཟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་སྔར་ཕྲད་ནས་ཕྱིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བའི་སྔོན་རོལ་ན་འགའ་ཡང་མེད་ལ། བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་བྱ་བ་ཡང་མེད་དོ། ། འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་འབྱུང་སྔོན་ཕྲད་ནས་ཡིན། །མེད་ཕྱིར་རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ལྷན་ཅིག་འདིར་དེ་ནི། །མ་གྲུབ་སྔོན་དུ་བྱེད་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་ཉེས་པ་མེད་དེ། རེ་ཞིག་སྒྲ་པ་ལ་གནས་སྐབས་གང་གིས་ཆོས་ཞིག་སྐྱེ། ད་ལྟའི་འམ་འོན་ཏེ་མ་འོངས་པ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་འདི་བྲི་བར བྱའོ།།དེ་ལས་ཅིར་འགྱུར། ཅི་སྟེ་ད་ལྟའི་ཞིག་སྐྱེའོ་ཞེ་ན་ནི། གལ་ཏེ་མ་སྐྱེས་ན་ཇི་ལྟར་ད་ལྟར་ཡིན། འོན་ཏེ་སྐྱེས་ཟིན་པ་ཞིག་ཡང་སྐྱེ་ན་ནི་ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་མ་འོངས་པ་ཞིག་སྐྱེའོ་ཞེ་ན། མེད་པ་ཇི་ལྟར་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དམ། བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་བྱ་བ་འགྲུབ། དེའི་ཕྱིར་གནས་སྐབས་གང་སྐྱེ་བའི་གནས་སྐབས་དེ་ཉིད་དང་ཕྲད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །གནས་སྐབས་གང་ཞིག་སྐྱེ་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་མ་འོངས་པ་སྟེ། གནས་སྐབས་དེ་ཁོ་ན་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ནས་ཞེས་བྱའོ། །སྒྲ་པའི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱེད་པ་པོ་དང་བྱ་བ་རྣམ་པར་འཇོག་པ འདི་ཡང་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ།སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ལ། སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བྱ་བ་ཡིན་ན་འདི་ལ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ལས་བྱ་བ་གཞན་ཡང་མ་མཐོང་ངོ་། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཐ་སྙད་དག་ལ་ཀླན་ཀ་མེད་དོ། །ཚིག་གི་དོན་ནི་འདི་ཡོད་ན་འདི་འབྱུང་། འདི་སྐྱེས་པས་འདི་སྐྱེ་ཞེས་ བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ནོ།

其他部派说：'如来出世或不出世，这些法性是恒常安住的'，因为经中这样说，所以缘起是无为法。这是依据密意而说，既是如此也非如此。
首先，怎样是如此？又怎样不是如此呢？如果密意是说：如来出世或不出世，恒常依于无明等而生诸行等，一切时中都是如此，不依于无明等或依于其他则永远不会生起，因此缘起是常住的。若是这样理解，则应当承许是如此。
但若密意是说：缘起是某个常住的实体，则应当否定这种理解。为什么呢？因为'生起'是有为法的特征。常住的实体不可能具有无常的特征。'生起'是指产生，这与无明等有什么关联而称为缘起呢？既说是常住又说是缘起，这在语义上是矛盾的。
那么，'缘起'这个词的含义是什么呢？'缘'是会遇的意思，'尼提'是行走的意思。由于词根变化的缘故，'会遇'的意思就变成了'缘'。'巴达'是存在的意思，'三'和'乌德'在前面时表示生起的意思。因此，会遇而生起就是缘起。
这种词义解释是不合理的。为什么呢？因为同一个作者的两个动作用'特'词尾表示先后，如'洗浴而后吃饭'。先遇后生的情况下，在生起之前根本不存在任何东西，没有作者就没有作用。
这里有人说：'若生起前有会遇，因为不存在故不应理。若是同时，则不成立，因为有先后作用故。'这并无过失。首先，对于语法学家来说，应当考察：法是以什么时态生起？是现在时还是未来时？
由此会如何？若说是现在时生起，未生起时怎么会是现在？若已生起又再生，则会有无穷过。若说是未来时生起，不存在的东西如何成为作者？或者没有作者的作用如何成立？
因此，正如'与生起的那个时态会遇'这样说。那么是什么时态生起呢？是即将生起的未来时，正是与那个时态的因缘会遇。
语法学家的这种作者与作用的安立也是不成立的。因为'将生'是作者，'生'是作用，但除了'将生'的含义外，未见有其他作用。因此，对于世俗言说不应寻求过失。
词义就是：此有故彼有，此生故彼生，这就是缘起的含义。

།འདིར་བཤད་པ། ཇི་ལྟར་མེད་པ་སྐྱེ་བ་ལྟར། །མེད་པ་ཕྲད་པའང་དེ་དང་འདྲ། །སྐྱེས་པ་སྐྱེ་ན་མཐར་ཐུག་མེད། །འོན་ཏེ་སྔ་ན་ཡོད་ནའང་རུང་། །ལྷན་ཅིག་པ་ལའང་དེ་ཡོད་དེ། །མར་མེ་བྱུང་ནས་ མུན་པ་མེད།།ཁ་གདངས་ཉལ་བཞིན་གལ་ཏེ་ཕྱིས། །བཙུམས་པ་ལ་ཡང་ཅི་ཕྱིར་མིན། །གཞན་དག་ནི་ཀླན་ཀ་འདི་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དོན་གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པ་ནི་ཟློས་པའི་དོན་ཡིན་ནོ། །སམ་ནི་འདུ་བའི་དོན་ཡིན་ནོ། །ཱི་ཏྱ་ནི་ འགྲོ་བར་རུང་བ་སྟེ་མི་སྡོད་པའོ།།ུད་གོང་ན་ཡོད་པའི་པ་ད་ནི་འབྱུང་བའི་དོན་ཏེ། འདི་སྐད་དུ་ཚོགས་པ་དེ་དང་དེ་ན་འགྲོ་བར་རུང་བ་རྣམས་འདུས་ནས་སྐྱེ་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །རྟོགས་པ་འདི་ནི་འདི་ཁོ་ན་ལ་རབ་ཏུ་བརྟག་ཏུ་རུང་གི་མིག་དང་ གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་ཇི་ལྟར་རུང་།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་ཡོད་ན་འདི་འབྱུང་། འདི་སྐྱེ་བས་འདི་སྐྱེའོ་ཞེས་རྣམ་གྲངས་གཉིས་གསུངས་ཤེ་ན། ངེས་པར་གཟུང་བའི་དོན་ཏེ། དཔེར་ན་ གཞན་ལས་མ་རིག་པ་ཡོད་ན་འདུ་བྱེད་རྣམས་འབྱུང་གི་།མ་རིག་པའི་རྐྱེན་མེད་པར་འདུ་བྱེད་རྣམས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་ཡན་ལག་འདི་ཡོད་ན་འདི་འབྱུང་ངོ་། །ཡན་ལག་འདི་སྐྱེས་པས་ཡན་ལག་གཞན་སྐྱེའོ་ཞེས་ཡན་ལག་བརྒྱད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་སྔོན་གྱི་མཐའ་ཡོད་ན་ད་ལྟར་གྱི་མཐའ་འབྱུང་ངོ་། །ད་ལྟར་གྱི་མཐའ་སྐྱེས་པས་ཕྱི་མའི་མཐའ་སྐྱེའོ་ཞེས་ཚེ་བརྒྱུད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་རེས་འགའ་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་མ་རིག་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་ངོ་། །རེས་འགའ་ནི་བརྒྱུད་ནས་སོ་ཞེས་མངོན་སུམ་དང་བརྒྱུད ནས་རྐྱེན་གྱི་ངོ་བོར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་རྒྱུ་མེད་ན་དངོས་པོ་མི་འབྱུང་ལ། རང་བཞིན་དང་སྐྱེས་བུ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་རྟག་པ་ལས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་སྐྱེའོ་ཞེས་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། རྒྱུ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་དགག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། རྟོག་པ་འདི་ལ་ནི་ ཚིག་སྔ་མ་སྨོས་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ།འདི་སྐྱེས་པས་འདི་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཁོ་ནས་སྨྲས་པ་གཉི་ག་དགག་པ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་ནི་གང་ལགས་བདག་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ཡོད་པས་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། །མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་པས་དེ་དག་སྐྱེ་བར་ རྟོག་པར་བྱེད་པ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་དེ་བསལ་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར་གང་ཞིག་སྐྱེས་པས་གང་སྐྱེ་བ་ནི་དེ་ཉིད་ཡོད་པས་དེ་འབྱུང་གི་།གཞན་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདི་ངེས་པར་གཟུང་བ་མཛད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན པོ་འདི་འབའ་ཞིག་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ཡིན་ནོ།།སློབ་དཔོན་དག་ན་རེ། མ་རིག་པ་མ་སྤངས་ན་འདུ་བྱེད་རྣམས་མི་སྤོང་ལ་དེ་ཉིད་སྐྱེས་པས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མ་སྤངས་པ་དང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྒྱུའི་ རྒྱུན་ཇི་སྲིད་པ་དེ་སྲིད་དུ་འབྲས་བུའི་རྒྱུན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།རྒྱུ་ཉིད་སྐྱེས་པས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གནས་པ་དང་སྐྱེ་བ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འབྱུང་བའི་དབང་དུ་མཛད་པ་ཡིན་ན་གནས་པའི་ཚིག་ཏུ་ཐལ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ ཅིའི་ཕྱིར་རིམ་པ་མི་མཐུན་པར་སྔར་ནི་གནས་པ་དང་ཕྱིས་ནི་སྐྱེ་བ་གསུངས་པར་འགྱུར།ཡང་སྨྲས་པ། འདི་ཡོད་ན་འདི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་ཡོད་ན་རྒྱུ་འཇིག་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་པར་འགྱུར་བས་སྨྲས་པ། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མེད་ པ་ལས་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་ན་འདི་སྐྱེས་པས་འདི་སྐྱེའོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།

这里说道：就像无中生有一样，无中相遇也是如此。已生之物若再生，则无有穷尽。即便先前已有，也是如此。同时存在者也是这样，如灯亮起时黑暗消失。如同张口而睡，若是之后闭口，为何不是这样？
其他人为了完全断除这个诘难，而作出其他推测。缘起是重复的意思。'sam'是聚集的意思。'ītya'是可以行进、不停止的意思。前面的'pada'是生起的意思，这样说就是：在那些聚集中可以行进的诸法聚集而生起，这就是缘起。
这种推测只能用于这种情况，对于'依眼和色生起眼识'这样的说法如何能适用？
又为什么世尊说'此有故彼生，此生故彼生'这两种说法呢？是为了确定的意思。例如说'有无明时诸行生起，无无明缘时则无诸行'这样。
或者是为了显示'此支存在则彼生起，此支生起则彼支生起'这八支的缘故。
或者是为了显示'有前际则现在际生起，现在际生起则后际生起'这生命相续的缘故。
或者是为了显示'有时诸行紧随无明而生起，有时则间接生起'这直接和间接因缘的本质。
其他人说：是为了遮遣无因和常因论者，即'无因则事物不生，从自性、神我等无生而恒常的因中也不会生起任何东西'。
对于这种推测，前面所说的话就成为无意义，因为仅说'此生故彼生'就足以成立对这两种观点的否定。
那么是什么呢？有人认为：由于有无明作为缘，诸行等生起；由于无明等生起，它们得以生起。因此为了遮除这种推测，确定'由某法生起而某法生起者，即由彼有故彼生起，而非从其他'。
例如：'以无明为缘而有诸行'乃至'如是唯有此大苦蕴集起'。
诸大师说：若不断无明则不断诸行，由彼生起故而得生起，这是为了广说未断和将生起的缘故。
其他人说：因的相续持续多久，果的相续就生起多久；因本身生起故果得以生起，这是为了正确显示安住和生起的缘故。
若是从生起的角度来说，有什么会成为安住的说法呢？为什么世尊也会不按次第，先说安住后说生起呢？
又说：'此有故彼生'是说有果时因灭而生起。那么会认为是从无因中生果，所以说：因此不是从无因中生起，如此说'此生故彼生'。

།གལ་ཏེ་མདོའི་དོན་དེ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི་འདི་ཡོད་པས་འདི་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ཁོ་ནར་བཀའ་སྩལ་པར་འགྱུར་ལ། རེ་ཞིག་སྔར་ནི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། ཕྱིས་ནི་འདི་ཡོད་ན་འདི་མི་འབྱུང་ བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་གོ་རིམས་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དུ་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་སྐབས་སུ་འཇིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རིག་པ་གང་ཞིག་ཡིན། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ནི་མདོའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ན་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་ བྱེད་རྣམས་ཡིན་པ་ནས་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤིའི་བར་དག་ཡིན་ཞེ་ན།འབྲེལ་པ་ཙམ་ཞིག་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། བྱིས་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་འདུ་བྱེད་ཙམ་འདི་མི་ཤེས་པས་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་བདག་ཉིད་བདེ་བའི་དོན་ཏམ། བདེ་བ་ཡང་མ་ ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་དོན་དུ་ལུས་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་རྩོམ་སྟེ།ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་བདེ་བའི་དོན་དུ་བསོད་ནམས་བདེ་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་དོན་དུ་ནི་མི་གཡོ་བ། ཚེ་འདི་ལ་བདེ་བའི་དོན་དུ་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་རྩོམ་ སྟེ།དེ་དག་ནི་འདིའི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ནོ། །ལས་ཀྱི་འཕེན་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུན་སྲིད་པ་བར་མ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་མེ་འབར་བ་འགྲོ་བའི་ཚུལ་དུ་འགྲོ་བ་དེ་དང་དེར་འགྲོ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་འདིའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ ནོ།།དེ་ལྟར་བཤད་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡན་ལག་བསྟན་པ་ལས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་གོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་མིང་དང་གཟུགས་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འགྲོ་བ་དེ་དང་དེར་སྐྱེ་བར་ འགྱུར་ཏེ།རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་དེ་སྐད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་འོག་ཏུ་མིང་དང་གཟུགས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་རིམ་གྱིས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཡུལ་དང་ཕྲད་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བས་གསུམ་འདུས་པ་ལས་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པའོ། །དེའི་ འོག་ཏུ་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ།།དེའི་འོག་ཏུ་སྲེད་པ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱིས་གཟིར་བའི་ཚོར་བ་བདེ་བ་ལ་ནི་འདོད་པའི་སྲེད་པའོ། །བདེ་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྲེད་པའོ། །བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་ ནི་གཟུགས་མེད་པའི་སྲེད་པའོ།།དེའི་འོག་ཏུ་ཚོར་བ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ལ་སྲེད་པ་ལས་འདོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་ལེན་ཏེ། དེ་ལ་འདོད་པ་རྣམས་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་དག་གོ། །ལྟ་བ་དག་ནི་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཏེ། ཚངས་པའི་དྲ་བ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སྤོང་བའོ།།བརྟུལ་ཞུགས་ནི་ཁྱི་དང་བ་ལང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་སོགས་པ་དང་། ཇི་སྐད་དུ་གཅེར་བུ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སྒྲེན་མོ་གོས་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། བྲམ་ཟེ་དང་། ཕྱུགས་བདག་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ལ་སོགས་ པ་དག་དབྱུ་གུ་དང་གཡང་གཞི་དང་།རལ་བུ་དང་། ཐལ་བ་དང་། དབྱུ་གུ་གསུམ་དང་སྒྲེ་བོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པའོ། །བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ནི་ལུས་ཏེ། དེ་ལ་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཡོད་པས་ན་བདག་ཏུ་སྨྲ་བའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ ཟེར་ཏེ།འདི་གཉིས་ཇི་ལྟར་ན་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་འདི་གཉིས་ཀྱང་བདག་གོ་ཞེས་སྨྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་མེད་པའི་ཕྱིར་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་དགེ་སློང་དག་བདག་དང་བདག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐོས་པ་དང་མི་ལྡན་པ་ བཏགས་པའི་རྗེས་སུ་ལྷུང་བར་ཟད་ཀྱི།འདི་ལ་བདག་གམ་བདག་གི་ནི་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་དག་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་དེ་དག་ལ་འདུན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་འདུན་ པའི་འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།

如果这是经典的含义，那么就应该只说'有此则彼不生'，然而先前说的是果的生起，后来才说'有此则彼不生'，这样的顺序是合理的。否则，在'什么是缘起'这一段落中，何为'灭'的道理呢？因此这不是经典的含义。
又如何是'无明缘行'乃至'生缘老死'呢？当说明其关联：凡夫不了解缘起仅是诸行，执著我见和我慢，为了自身快乐或非苦非乐的目的，以身等造作三种业：为了来世快乐而造作福业，为了非苦非乐而造作不动业，为了现世快乐而造作非福业，这些就是此处的无明缘行。
由业力牵引，识流与中有相连，如火焰行进般往生到各处，这就是此处的行缘识。如此解释时，在说明识支时所说的'什么是识？即六识聚'是合理的。
又以识为先导的名色五蕴往生到各处，如分别经中所说。其后，随着名色成熟而有六处。其后，当与境相遇时识生起，由三者和合而生起乐等感受的触。
其后是三种受。其后是爱：对于苦受而希求乐受是欲爱；对于乐受和非苦非乐受是色爱；对非苦非乐受是无色爱。
其后，由于对可意受的贪爱而取著欲等，其中欲是五欲功德。见有六十二种，如梵网经中所说。戒是持守非法戒。禁行是持守狗戒、牛戒等，如经中广说'裸行外道等是裸体无衣者'等，婆罗门、牧人、游方等执取杖、羊皮衣、发髻、灰、三杖、编发等。
我语取是身体，因为有我执而称为我语。有人说是我见和我慢，为何这二者是我语呢？因为这二者都说'我'。
因为无我，所以称为我语取，如经中说：'诸比丘，所谓我和我所，只是无闻凡夫随言说而已，此中实无我和我所。'对这些的取著即是对它们的欲望和贪著，如世尊于一切处所说：'什么是取？即是此中的欲贪。'

།ཡང་ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡང་སྲིད་པའི་ལ་སོགས་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་སྲིད་པ་ཡིན་ཏེ་མདོ་ལས། ཀུན་དགའ་བོ་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་ཡང་སྲིད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདིར་སྲིད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ པ་ལྟ་བུའོ།།སྲིད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇུག་པའི་ཚུལ་དུ་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཏེ་། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་ཡོད་ན་རྒ་ཤི་འབྱུང་སྟེ། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་འདི་འབའ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་བདག་གི་དང་བྲལ་བའོ། །སྡུག་ བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོགས་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའོ།།ཡང་དག་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བའོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལུགས་ནི་སྔར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཡང་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན། རིག་པ་མ་ཡིན་པ་ གང་ཡིན་པའོ།།མིག་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ནི་རིག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ཅི་ཡང་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཡང་རིག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན། རིག་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཆོས་གཞན། །མ་རིག་མི་མཛའ་བརྫུན་སོགས་བཞིན། །ཇི་ ལྟར་མཛའ་བོ་ཞེས་བཟློག་ན་དེའི་མི་མཐུན་པའི་ས་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་མི་མཛའ་བ་འགའ་ཞིག་ཡོད་ཀྱི།མཛའ་བོ་ལས་གཞན་པ་གང་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། མཛའ་བོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དང་། བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེན་པའོ། །དེ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཚིག་ནི་ མི་བདེན་པ་ཡིན་པ་དང་།ཆོས་མ་ཡིན་པ་དང་། དོན་མ་ཡིན་པ་དང་། བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཆོས་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ་མ་རིག་པ་ཡང་རིག་པའི་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཆོས་གཞན་ཞིག་ཏུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །འདི་ག་ལས་ཤེ་ན། རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོར་བསྟན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་ཀུན་སྦྱོར་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར། །མདོ་དག་ལས་མ་རིག་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། འཆིང་བ་དང་། ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཆུ་བོ་དང་། སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། མེད་པ་ཙམ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་འོངས་པ་མ་ཡིན་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་མ་རིག་པ་ནི་ཆོས་གཞན་ཁོ་ན་ཞིག་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་དཔེར་ན་ཆུང་མ་ངན་པ་ལ་ཆུང་མ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བུ་ངན་པ་ལ་བུ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟར་མ་རིག་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །གལ་ཏེ། ཤེས་རབ་ངན་པའོ་མིན་ལྟ་ཕྱིར། །སྨད་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ན་དེ་ཡང་ ལྟ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་མ་རིག་པ་ཡིན་པར་མི་རུང་ངོ་།།འོ་ན་ནི་གང་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དེ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་ཡིན་པར་མི་འོས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྟ་བ་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་ཕྱིར། །གལ་ཏེ་མ་རིག་པ་ཤེས་རབ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྫས་ཉིད་མཚུངས་ པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་མི་འགྱུར་རོ།།ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་བསྟན་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལས་ཀྱང་འགྲུབ་སྟེ། མདོ་ལས། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་སེམས་ནི་རྣམ་པར་མི་འགྲོལ་ལོ། །མ་རིག་པས་ཉེ་བར་ཉོན་ མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཤེས་རབ་ནི་རྣམ་པར་མི་འདག་གོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།ཤེས་རབ་དེ་ཉིད་ཤེས་རབ་དེའི་ཉོན་མོངས་པ་འདོད་ཆགས་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་ཇི་ལྟར་སེམས་ཀྱིས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པ་འདོད་ཆགས་རིགས་ཐ་དད་པ་གཞན་ཡིན་པ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་མ་རིག་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཡང་ ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་།ཤེས་རབ་དགེ་བ་འདྲེས་ན་རྣམ་པར་མི་འདག་པས་དེའི་ཕྱིར་འདི་དེའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་པར་མི་འདོད། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་སེམས་རྣམ་པར་མི་འགྲོལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ གདོན་མི་ཟ་བར་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཡིན་ནམ་ཅི།གང་རྣམ་པར་མི་འགྲོལ་བ་དེ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་ཉེ་བར་བཅོམ་པ་ཡིན་ལ། བག་ཆགས་རྣམ་པར་བཟློག་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ།

由于取的缘故而导致再有等，那就是有，如经中所说：'阿难，于后世中能成就再有的业，此即是有'。
由有缘而识入胎的方式，未来的生即是生，即是五蕴。有生则有老死，如经中所说。
如是'唯此'是说远离我与我所。'大苦蕴'是说无始无终的痛苦聚集。'当正生起'是说生。毗婆沙师的观点即是前述所说。
复次，'无明'的含义是什么？是非明。眼等诸根也会有此过失。若如此则是无明。如此则成为什么都不是，因为那也非明。因此，'明的违品是别法，无明如怨敌虚妄等'。
如同'友'的相反意义是处于相违位的某个'非友'，而非仅是异于友或无友。'谛'即是真实，其相违品即是'非谛'。
非法、非义、非作等也是如法等的相违品，同样，无明也应视为明的相违品别法。此从何得知？因为显示为缘的实法。
又由'结等之故'，诸经中说：'无明是结、缚、随眠、暴流、系'，仅是无并非如此，眼等诸根也非如此。
因此，无明必定是别法。若如此，如称恶妻为'非妻'，称恶子为'非子'，无明也与此相似。
若谓'非劣慧故'，劣慧是烦恼性，其为见的自性，故不应是无明。若如此则应是非见自性。那也不应理。何以故？'因与见相应故'。
若无明是慧，因慧体不能相应，则不应与见相应。'由说慧烦恼故'也可成立。
如经中说：'贪所染污之心不得解脱，无明所染污之慧不得清净。'
如同彼慧的烦恼贪不应是慧自身，如心的染污贪是异类，慧的无明也是如此。
又为何如此？染污慧与善慧混杂则不清净，因此不承认此为其近烦恼。心为贪所染污不得解脱者，岂必定是为贪所缠缚？凡不得解脱者，即是为贪如是所损，若遮除习气则得解脱。

།དེ་བཞིན་དུ་མ་རིག་པས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་ པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་མི་འདག་པས་མ་རིག་པས་ཉེ་བར་བཅོམ་པ་ཡིན་པར་ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་བྱའོ།།ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ལ་ནི་སུ་ཞིག་བཟློག་སྟེ། མ་རིག་པ་རིགས་གཞན་ཁོ་ན་ཞིག་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །གང་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཐམས་ཅད་མ་རིག་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེའི་ ཡང་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བསལ་བ་ཡིན་ཏེ།ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་ཡང་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བཤད་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བའམ་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་ཡང་མཚུངས་ པར་ལྡན་པར་མི་འགྱུར་ལ།སེམས་ཀྱང་མ་རིག་པས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ཁོ་ནར་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་ན་ནི་ཤེས་རབ་ལ་ཡང་མ་རིག་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱ་དགོས་པར་འགྱུར་རོ། །མ་རིག་པ་ཆོས་གཞན་ཞིག་ ཡིན་ལ་རག་ན་དེའི་རང་བཞིན་ཅི་ཡིན།བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་དང་། ལས་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་མི་གསལ་བའོ། །མི་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཡིན་པ་འདི་ཡང་མི་ཤེས་སོ། །གལ་ཏེ་གསལ་བ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་གམ། གསལ་བ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་མ་རིག་པ་ལ་ནི་ཇི་ལྟ་བ་ དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ།།འོན་ཏེ་གསལ་བའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ། ཆོས་གཞན་ཞིག་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་དེ་ཅི་ཡིན་པ་འདི་མི་ཤེས་སོ་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་བསྟན་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཡང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་མིག་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་དང་བ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་རྟེན་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་།བཙུན་པ་ཆོས་སྐྱོབ་ན་རེ་ངའོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཅན་ལ་འཇུག་པ་ནི་མ་རིག་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལས་གཞན་པའི་འཇུག་པ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། མདོ་ལས་བདག་གིས་དེ་ལྟར་ཤེས། །དེ་ལྟར་མཐོང་སྟེ། སྲེད་ པ་ཐམས་ཅད་དང་།ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་དང་། འཇུག་པ་ཐམས་ཅད་དང་། ངར་འཛིན་པ་དང་ང་ཡིར་འཛིན་པ་དང་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྲ་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཤིང་ཡོངས་སུ་ཤེས་ནས་གྲིབ་མ་མེད་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡིན་ ནོ།།འཇུག་པ་དེ་ཡོད་ཀྱང་དེ་ནི་མ་རིག་པ་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ག་ལས་ཤེ་ན་འདི་ལྟར་འདི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ང་རྒྱལ་གཞན་ཡང་ཡོད་པ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདི་ལ་དཔྱད་པར་ཆད་ན་བརྗོད་པ་མང་པོར་གྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་ བས་ན་འདི་ནི་བཞག་གོ།།ཡང་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། གཟུགས་ནི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །མིང་ནི་གཟུགས་ཅན་མིན་ཕུང་པོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མིང་དང་དབང་པོ་དང་དོན་གྱི་དབང་གིས་དོན་རྣམས་ལ་གཞོལ་བས་ན་མིང་ངོ་། །མིང་གང་གི་དབང་གིས་ཤེ་ན། འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པ་མིང་ཡིན་པ་སྟེ། དོན་དེ་དང་དེ་དག་གོ་བར་བྱེད་པ་བ་ལང་དང་། རྟ་དང་། གཟུགས་དང་། རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མིང་ཉིད་ཡིན་ཞེ་ན། འོན་ཏེ་དེ་དག་ལ་མིང་དེ་གཞོལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་འདིར་ལུས་བོར་ནས་སྐྱེ་བ་གཞན དུ་གཞོལ་བའི་ཕྱིར་མིང་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕུང་པོ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ནི་བཤད་ཟིན་ནོ། །ད་ནི་རེག་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་བར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་། འདུས་ཏེ་བྱུང་བ་ནི་། དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་དང་གསུམ་འདུས་པ་ལས་སྐྱེས་པའོ།།རེ་ཞིག་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ལྔ་ནི་དོན་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་དང་འདུ་བར་ཡང་རིགས་ན། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་འགགས་པའི་ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་གྱི་དག་དང་ཇི་ལྟར་འདུ་ཞེ་ན། རྒྱུ་ དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དེ་དག་གི་འདུ་བ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རེག་པ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ལ་མཐུན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་གཅིག་པའི་དོན་ནི་འདུ་བའི་དོན་ཏོ།

同样地，应当全面观察：由于无明所染污的智慧不清净，故为无明所摧毁。对于这种观察，谁能反驳呢？有人说唯有无明是另一种性质。
对于认为一切烦恼都是无明的想法，也可由此破除：若是一切烦恼的自性，则不应在结等之中另外宣说，且由于见等互不相应，故不应与见或其他烦恼相应，而且也只能说心为无明所染污。
若说为了区别而如此宣说，则对智慧也应当区分无明。若无明是另一种法，那它的自性是什么？是对于谛、三宝、业果等不明了。这个'不明了'是什么，也不知道。
若是不明了或无明了，则无明也会有同样的过失。若说是与明了相违的另一种法，那么同样也不知道它是什么。
确实有这样解释诸法的情况，例如'什么是眼？即是能作为色与眼识所依的净色'。
尊者法救说：'我执'于众生中的趣入即是无明。若问除了我慢之外的趣入是什么？经中说：'我如是知、如是见，已断除一切爱、一切见、一切趣入、我执、我所执，以及对我慢的执著等一切随眠，完全了知后无余涅槃。'
虽有此趣入，但怎么知道这就是无明呢？因为无法说这是其他烦恼。难道不是还有其他我慢吗？若详细分析此事，将有诸多论述，因此暂且搁置。
复次，'名色'的含义是什么？色已广说。名是非色蕴。为什么？因为依名、根、境趣入诸义，故称为名。依何种名？即世间共许的名，如用'牛'、'马'、'色'、'味'等令人理解各种意义的词。
为什么这些称为名？因为令人趣入那些义。其他人说：因为舍弃此身趣入他生，所以非色蕴是名。
六处已说。现在说触，即从眼触到意触。这些是和合而生，即从根、境、识三者和合而生。
首先，五根由于同时生起，与境和识和合是合理的，但已灭的意根如何与未来、现在的意识和法和合呢？因果关系即是它们的和合。
或者说，由于这三者都是随顺于生触，所以同一果义即是和合义。

།འདི་ལ་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་བློ་ཐ་དད་པར་གྱུར་ཏེ་། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདུས་ པ་ཉིད་རེག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།འདིར་མདོའི་ཁུངས་དེ་ལྟར་ན་ཆོས་གསུམ་པོ་འདི་དག་འབྲེལ་ཅིང་འདུས་ལ་ཚོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རེག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་ཁྱེར་ཏེ་འོང་བར་བྱེད་དོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་གཞན་ཁོ་ན་ཞིག་རེག་པ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།འདིར་མདོའི་ཁུངས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དྲུག་ཚན་དྲུག་གང་ཞེ་ན། ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། ཕྱིའི་ཡུལ་དྲུག་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་དང་། རེག་པའི་ཚོགས་དྲུག་དང་། ཚོར་བའི་ཚོགས་དྲུག་དང་། སྲེད་པའི་ཚོགས་དྲུག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་ཁྱེར་ ཏེ་འོང་བར་བྱེད་དོ།།འདིར་ནི་རེག་པའི་ཚོགས་དབང་པོ་དང་དོན་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་གང་དག་འདུས་པ་ཉིད་རེག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་དག་ནི་འདི་སྐད་དུ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཚོར་བ་དང་སྲེད་ པ་དག་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པར་འགྱུར་དུ་འོང་ངོ་ཞེས་ལན་འདེབས་པར་བྱེད་དོ།།དེ་ནི་ཉེས་པ་མེད་པ་དེ་དག་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བུར་འདིར་ལྷག་མ་གང་ཞིག་སྨོས་སུ་རུང་བ་རེག་པར་གྱུར་པ་གསུམ་ལས་གཞན་ གསུམ་ནི་མེད་དོ།།གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་དང་དོན་དག་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་དབང་པོ་དང་དོན་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གསུམ་བསྟན་ཟིན་པས་ཡང་རེག་པ་སྨོས་པ་ནི་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མིག་དང་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ལ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མིག་དང་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྲས་བུ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་གང་དག་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་རེག་པའི་དངོས་པོར་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་དེ་ དག་རེག་པ་ནི་འདུས་པ་ལས་གཞན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེའི་ཆོས་གསུམ་པོ་འདི་དག་འབྲེལ་ཞིང་འདུས་ལ་ཚོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རེག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་མདོ་འདི་ལ་ཇི་ལྟར་ལན་འདེབས་ཤེ་ན།དེ་སྐད་དུ་མི་འདོན་ཏོ། །ཡང་ན་ནི་འདི་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ ཟེར་རོ།།བརྗོད་པ་འདི་རྒྱ་ཆེ་བའི་རྣམ་པ་ཧ་ཅང་མང་པོར་འཕྲོ་བ་ཡིན་པས་ཞར་ལ་འོངས་པས་ཆོག་གོ། །ཆོས་མངོན་པ་རྣམས་ན་རེ་རེག་པ་གཞན་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །རེག་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལས། །ལྔ་ནི་ཐོགས་པའི་རེག་པ་ཡིན། །དྲུག་པ་བླ་དྭགས་ཚིག་ཅེས་བྱ། །མིག་ དང་།རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལྔ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ཐོགས་པའི་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དྲུག་པ་ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ནི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཀྱི་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚིགས་ བླ་དྭགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྷག་པར་འདིའི་དམིགས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཚིག་བླ་དྭགས་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གྲག་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་སྔོན་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་ཀྱི་སྔོན་པོའོ་ཞེས་བྱ་བར་ནི་རྣམ་པར་མི་ཤེས་སོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ པར་ཤེས་པས་ནི་སྔོན་པོ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་ལ་སྔོན་པོའོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།གཅིག་ནི་རྟེན་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་དམིགས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཚིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ ནས་དོན་རྣམས་ལ་འཇུག་གི་ལྔ་པོ་དག་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཡིན་ནོ། །དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རེག་པ་ནི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཀྱི་རེག་པ་ཞེས་བྱ་བས་གཅིག་ནི་རྟེན་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ ཟེར་རོ།

对此诸位论师的见解有所不同。有些人说集合本身就是触，在此引经据典说'此三法和合聚集者即是触'。有些人说唯是与心相应的其他法才是触，在此引经据典说'六种法类是什么？即是六内处、六外境、六识聚、六触聚、六受聚、六爱聚'。
在此经中触聚是与根、境、识分开而说的。对于那些说集合本身就是触的人们，他们这样回答说：'虽然是分开而说，但并不是完全分开存在，因为受和爱也会变成与法处分开而存在。'
这并无过失，因为除了那些之外还有其他法处存在。如此，在此除了成为触的三者之外，再也没有其他可说的了。即使没有识的根和境是存在的，但没有根和境的识是不存在的。因此，既然已经说了三者，再说触就成为无意义了。
有些人说：并非一切眼和色都是一切眼识的因，也并非一切眼识都是一切眼和色的果，因此，凡是因果关系的事物，那些就安立为触的事物。
对于那些说触异于集合的人，对于'此三法和合聚集者即是触'的经文如何回答呢？他们说：'并非如此诵读。或者说这是在因上假立果的说法。'
这个论述展开的方面太多，作为附带提及就够了。诸阿毗达磨论师们说触唯是别法。
在六触当中，五是有对触，第六称为名言触。眼、耳、鼻、舌、身的五种和合触，因为依靠有对根，所以称为有对触。第六意和合触称为名言触。
为什么呢？名言即是名称。因为这是它的主要所缘，所以称为名言和合触。如经中所说：'眼识了知青色，但不了知这是青色；意识既了知青色，也了知这是青色。'
第一是由所依而分别，第二是由所缘而分别。其他人说：意识是依靠语言而趣入诸义，五识则不是，因此它是名言。与之相应的触称为名言触，所以第一是由所依而分别，第二是由相应而分别。

།ཡང་རེག་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཉིད་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། རིག་དང་མ་རིག་དང་གཞན་རེག་།རིག་པའི་རེག་པ་དང་། མ་རིག་པའི་རེག་པ་དང་། དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་རིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་མ་རིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་རེག་པའོ། །དེ་དག་ཀྱང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ། དྲི་ མེད་ཉོན་མོངས་ཅན་ལྷག་མ།།ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རིག་པའི་རེག་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་རེག་པའོ། །མ་རིག་པའི་རེག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་རེག་པ་སྟེ། རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མ་ནི་གཉིས་ཀ་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ ཕྱིར་རིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་མ་རིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་རེག་པའོ།།ལྷག་མ་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །མ་རིག་པའི་རེག་པ་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་སྨོས་པས་རེག་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ ཏེ།གནོད་སེམས་རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་རེག་།གནོད་སེམས་དང་། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཐམས་ཅད་བསྡུ་ན། བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་ལ་སོགས་གསུམ། །བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། བདེ་བ་ ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ་།བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་དེ་མྱོང་བར་བྱ་བའམ། མྱོང་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། དེ་གང་ཞེ་ན། ཚོར་བ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་ བ་ཡོད་པས་ན་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པ་སྟེ།གང་ལ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ཡོད་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དག་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ནི་རེག་པ་བཅུ་དྲུག་ཡིན་ནོ། །རེག་པ་ བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཚོར་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེག་པ་རྣམ་པ་དྲུག་སྔར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་དྲུག་།མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་ བའོ།།དེ་དག་ལས། ལྔ་ནི་ལུས་ཀྱིའོ་སེམས་ཀྱི་གཞན། །མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ལྔ་ནི་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ནི་ སེམས་ཙམ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ཅི་ཚོར་བ་རེག་པའི་འོག་ཏུ་འབྱུང་ངམ། འོན་ཏེ་དུས་མཉམ་དུ་འབྱུང་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ཕན་ཚུན་དུ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དུས་མཉམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ གཉིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོར་འགྲུབ།ཇི་ལྟར་མི་འགྲུབ་མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཆོས་སྐྱེས་ཟིན་པ་ལ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ནུས་པ་མེད་དོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཉིད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཆོས་སྐྱེས་ ཟིན་པ་ལ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ནུས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་པས་དམ་བཅས་པ་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ནི་ཕན་ཚུན་དུ་སྐྱེས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དེ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ལ་ཕན་ཚུན་གྱི་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་མི་འདོད་པ་ཁོ་ ནའོ།།འདི་ནི་འདོད་མོད་ཀྱི་རེག་པ་དང་ཚོར་བ་དག་ཕན་ཚུན་ནམ་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་འདོད་པ་འདི་ནི་མདོ་ལས་མི་བཞེད་དེ། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་སྐྱེའོ། ། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་ འདུས་ཏེ་རེག་པ་སྐྱེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།

再者，那六触本身成为三种，即明触、无明触和其他触。明触、无明触和异于这二者的非明非无明触。这些也应当依次知道是无漏、烦恼和其余。明触是无漏触。无明触是烦恼触，因为与明和无明相应的缘故。其余是与二者都不相应，所以是非明非无明触。
其余是什么呢？是有漏善和无覆无记。由于无明触反复生起的一分而说，触成为二种，即害心和贪着触，因为与害心和贪着相应的缘故。
又若总摄一切，则有三种，即乐受、苦受等三。乐受触、苦受触和非乐非苦受触，因为与乐受等相顺的缘故。或者说，因为是所受、能受，所以称为受，这是什么呢？就是感受。
此中有乐受，所以称为乐受触，即有乐受者。同样也应当配合苦受和非乐非苦受，这些就是十六触。触已经解释完毕。
现在解释受，其中如前所说的六种触，从彼所生受有六，即眼触所生受、耳触所生受、鼻触所生受、舌触所生受、身触所生受和意触所生受。
在这些当中，五是身受，其他是心受。眼、耳、鼻、舌、身触所生的五受，因为依托于有色根，所以称为身受。意触所生受因为只依托于心，所以称为心受。
又问：受是在触之后生起，还是同时生起呢？说一切有部认为，因为是互为俱生因，所以是同时的。
如何成立俱生法为能生所生事？由于无有力用故不能成立，因为已生法对法无有力用。俱生性本身无有能生所生事，这就是说已生法对法无有力用，所以与所立无别。
那么就会导致相互生起的过失。因为承许故无过，因为不承许俱生因有相互果性。
虽然承许这点，但触和受互为果性的这种观点经中并不认可，因为经中说：'依眼触而生眼触所生受，但眼触所生受不会反过来生起眼触。'

།སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་གང་ཞིག་ཆོས་གང་གི་སྐྱེད་པར་བྱེད་པར་གནས་པ་དེ་ནི་དེ་དང་དུས་ཐ་དད་པར་གྲགས་ཏེ། དཔེར་ན་ས་བོན་སྔ་ལ་མྱུ་གུ་འཕྱི་བ་དང་། འོ་མ་ སྔ་ལ་ཞོ་འཕྱི་བ་དང་།བསྣུན་པ་སྔ་ལ་སྒྲ་འཕྱི་བ་དང་། ཡིད་སྔ་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཕྱི་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་སྔ་ཕྱིའི་དངོས་པོར་མ་གྲུབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་པའི་དངོས་པོར་ཡང་འགྲུབ་སྟེ། དཔེར་ན་མིག་གི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་།མིག་དང་གཟུགས་དག་དང་། འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་རྣམས་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ཡང་དབང་པོ་དང་དོན་དག་སྔ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཕྱི་བ་དང་། འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་རྒྱུ་ཚོགས་པ་སྔ་མ་ལས་ཕྱི་མ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་ འདོད་ན་དགག་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་འོ་ན་ནི་མྱུ་གུ་དང་གྲིབ་མ་དག་ཇི་ལྟ་བར་རེག་པ་དང་ཚོར་བ་དག་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རེག་པའི་འོག་ཏུ་ཚོར་བ་འབྱུང་སྟེ། དབང་པོ་དང་དོན་དག་ནི་སྔ་ལ་དེའི་འོག་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། གསུམ་འདུས་པ་དེ་ནི་རེག་པ་ཡིན་ནོ། །རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྐད་ཅིག་མ་གསུམ་པ་ཚོར་བ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཚོར་བ་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་རེག་པ་ཡིན་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་ཉེས་པ མེད་དེ།རེག་པ་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་པའི་ཚོར་བ་རེག་པ་སྔ་མའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པས་རེག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཚོར་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རེག་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ལ་མི་རིགས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། འདི་ ལྟ་སྟེ་རེག་པ་དམིགས་པ་ཐ་དད་པ་དག་རེག་པ་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་པའི་ཚོར་བ་རེག་པ་སྔ་མའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། རིགས་མི་འདྲ་བ་ལ་དམིགས་པའི་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་གཞན་ལ་དམིགས་པར་འགྱུར་བ་འམ། ཡང་ན་སེམས་གང་དང་མཚུངས་པར་ ལྡན་པ་དེ་ལས་གཞན་པ་ལ་དམིགས་པར་འགྱུར།འོ་ན་ནི་དེའི་ཚེ་རེག་པ་ནི་གྱུར་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཚོར་བ་མེད་པ་ཡིན་ལ། དེའི་སྔོན་རོལ་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོར་བ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རེག་པ་མ་ཡིན་ཏེ་རྐྱེན་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ཉེས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ས་མང་པོ་པ་བཅུ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ས་མང་པོ་པའི་ངེས་པ་ཉམས་པ་ཡིན་ནོ། །ངེས་པ་འདི་ག་ལས་གྲུབ། བསྟན་བཅོས་ལས་སོ། །ཁོ་བོ་ཅག་ནི་མདོ་ཚད་མར་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། ཁོ་བོ་ཅག་བསྟན་བཅོས་ཚད་མར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས ཀྱིས་མདོ་སྡེ་ལ་བརྟེན་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཡང་ན་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ས་མང་པོ་པའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ས་མང་པོ་པའི་དོན་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ས་ནི་གསུམ་སྟེ། རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ས་དང་། རྟོག་པ་མེད་ལ་ དཔྱོད་པ་ཙམ་དང་།རྟོག་པ་ཡང་མེད་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པའི་ས་དང་། དགེ་བའི་ས་དང་། མི་དགེ་བའི་ས་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ས་དང་། ཡང་གསུམ་སྟེ། སློབ་པའི་ས་དང་། མི་སློབ་པའི་ས་དང་། སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་སའོ། །དེ་ལ་གང་དག་ ས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ན་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་ནོ།།གང་དག་དགེ་བ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་ནོ། །གང་དག་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེ་དག་ནི་ཅི་རིགས་པར་རྣམ་ གྲངས་ཀྱིས་ཡིན་གྱི།ཐམས་ཅད་ཅིག་ཅར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་ནི་འདོན་པའི་ཞར་ལ་དེ་ཁོང་ནས་དྲངས་ཀྱི་སྔོན་ནི་མ་བསྟན་ཏོ། །གལ་ཏེ་རེག་པའི་འོག་ཏུ་ཚོར་བ་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན། མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་ མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་།གསུམ་འདུས་པའི་རེག་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་མདོའི་ལན་གདབ་པར་བྱ་དགོས་སོ།

由于与能生法相违故也不合理。任何法作为某法的能生因时，众所周知它与彼法在时间上有先后差别，比如种子在前芽在后，牛奶在前酸奶在后，击打在前声音在后，意根在前意识在后等等诸如此类。虽然因果二者不是仅仅成立为前后关系，也可以同时存在，比如眼识等与眼根和色尘，以及四大种和所造色等。对此，如果认为根境在前识在后，四大种和所造色是从前面的因缘聚合而产生后者，有什么可以反驳的呢？
毗婆沙师说：'那么如同芽和影子一样，触和受也是如此。'其他人说：'触之后生受，根境在前然后是识，三者和合即是触。以触为缘在第三刹那生受。'如此则一切识都将没有受，一切识也都不会成为触。这没有过失，因为后触所具有的受是从前触的因而生，所以一切触都具有受。一切识也都是触。这将不合理。
问：'这有什么不合理？'答：'就是说后触所具有的受是从前触的因而生这一点。'为什么呢？因为从缘取不同类的触所生的受将缘取其他对境，或者将缘取与其相应的心以外的对境。那么此时已转变的识是无受的触，而在其之前的具受识则不是触，因为不具足缘。如此有何过失？
将违背'一切有情都有十遍行'这一遍行的决定。问：'这个决定从何而立？'答：'从论典。'我们是以经为量，不以论为量，因为佛说应依经典。或者'一切心都有'的说法不是遍行的含义。
问：'那么什么是遍行的含义？'答：'地有三种：有寻有伺地、无寻唯伺地、无寻无伺地，善地、不善地、无记地，又有三种：有学地、无学地、非有学非无学地。其中，凡是遍于这些地的即是遍行。仅在善中有的是善遍行，仅在烦恼中有的是烦恼遍行。'
其他人说：'这些是随情况而定的，不是同时具足一切。'不善遍行是顺便提及的，之前并未说明。如果说触之后生受，就必须回答经中所说：'依眼色生眼识，三者和合生触，同时生受、想、思'这段经文。

།ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། རེག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཞེས་ནི་མ་གསུངས་ ན།འདི་ལ་ལན་གདབ་ཏུ་ཅི་ཞིག་ཡོད། ལྷན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དེ་མ་ཐག་པ་ལ་ཡང་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་བྱམས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པར་འགྱུར་བའི་དྲན་པ་ཡང་དག་པར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་འདི་ནི་ཁུངས་སུ་མི་རུང་ངོ་། །འོ་ན་མདོ་ལས་ཚོར་ བ་གང་ཡིན་པ་དང་།སེམས་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། འདུ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའི་ཆོས་དེ་དག་ནི་འདྲེས་པ་ཡིན་གྱི་མ་འདྲེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་ཇི་ལྟར་དྲང་། དེ་ལྟ་བས་ན་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་མ་འདྲེས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ མེད་དོ།།རེ་ཞིག་འདྲེས་པའི་དོན་ཅི་ཡིན་པ་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། མདོ་དེ་ཉིད་ལས་འདི་སྐད་དུ། །གང་མྱོང་བར་བྱེད་པ་དེ་སེམས་པར་བྱེད་དོ། །གང་སེམས་པར་བྱེད་པ་དེ། འདུས་ཏེ་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །གང་འདུས་ཏེ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ གསུངས་ན།ཅི་རེ་ཞིག་འདི་དེ་དག་གིས་དམིགས་པར་ངེས་པར་གསུངས་སམ། འོན་ཏེ་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ངེས་པར་གསུངས་པ་དེ་མི་ཤེས་སོ། །ཚེ་དང་དྲོད་དག་ལྷན་ཅིག་པ་ལ་འདྲེས་པ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ངེས་པ་ཡིན་པར་གྲུབ་བོ། །གང་ཡང་མདོ་ལས་གསུམ་ འདུས་པའི་རེག་པ་ཞེས་གསུངས་པས་དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡོད་ལ།གསུམ་འདུས་པ་ནི་མ་ཡིན་པའམ། ཡང་ན་འདུས་པ་ཡིན་ལ་རེག་པ་མ་ཡིན། དེ་ལྟ་བས་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་རེག་པ་དང་། རེག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་ པའི་ཚོར་བ་ཡང་འདོད་པར་བྱའོ།།ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་གཏམ་གྱིས་ཆོག་གི་དཀྱུས་མ་ཁོ་ན་རིམ་གྱིས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཚོར་བ་མདོར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་ཡིད་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་ལས། །རྣམ་པ་དག་ནི་ཡང་བཅོ་བརྒྱད། །ཡང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་ བ་དེ་ཉིད་ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་བཅོ་བརྒྱད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལས་རྣམ་པ་བཅོ་བརྒྱད་དུ་དབྱེའོ།།ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་བཅོ་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། ཡིད་བདེ་བའི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དྲུག་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བའི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དྲུག་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དྲུག་གོ། །དེ་དག་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ བཞག་།གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ན་ནི་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཡིད་བདེ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །འོན་ཏེ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལས་ན་ནི་ཡིད་དང་མཐུན་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་དམིགས་པ་ལས་ན་ནི་གཟུགས ལ་སོགས་པ་ཡུལ་དྲུག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།གསུམ་ཀར་ཡང་གཞག་སྟེ། དེ་དག་ལས་བཅོ་ལྔ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་ངེས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཆོས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་གསུམ་ནི་རྣམ་པ་གཉི་ག་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། ཡིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིད་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཡུལ་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ། །གཞན་དག་ན་རེ། ཡུལ་དག་ལ་ཡིད་ཉེ་བར་རྒྱུ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཚོར་བའི དབང་གིས་ཡིད་ཡུལ་དག་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་རྣམ་པར་རྒྱུ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཅིའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ནི་ཡིད་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་རྒྱུ་བར་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་མི་རུང་ངོ་། །བསམ་ གཏན་གསུམ་པའི་བདེ་བ་ཅིའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བའི་ནང་དག་ཏུ་མ་སྨོས་ཤེ་ན།དང་པོ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཡིད་ཀྱི་ས་པའི་བདེ་བའི་དབང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་མི་མཐུན་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཡིད་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ།

说是俱生。既然没有说是与触俱生，对此有什么可答复的呢？'俱'这个词也见于相邻之义，例如'修习与慈俱生的正念觉支'等，所以这不能作为依据。那么，经中所说'凡是受、思、想、识等法，它们是和合的，而非不和合'，这该如何理解？因此，受等也没有不和合的识。
首先应当考察何为和合义。就在那部经中说：'凡是能感受的，即是能思维的；凡是能思维的，即是能了知的；凡是能了知的，即是能识别的。'是否这里明确说的是它们的所缘确定？还是说的是刹那确定，这不得而知。由于经中说寿和暖是俱合的，所以可以确定是指刹那。
又经中说'三和合触'，那么怎么会有识而无三和合，或者有和合而无触呢？因此，必须承认一切识都有触，以及与触俱生的受。过分延伸的讨论到此为止，现在按次第说明正文。
已经简要解释了心所受。由于意近行，其种类有十八种。又将这心所受，从意近行十八种安立的角度，分为十八种。
什么是十八种意近行？即六种喜意近行、六种忧意近行、六种舍意近行。这些是如何安立的？如果从自性来说，应当是三种，即喜意近行、忧意近行和舍意近行。如果从相应来说，由于与意相应，应当是一种。如果从所缘来说，由于缘色等六境，应当是六种。
可以三种都成立。其中十五种是缘色等的近行，因为缘于各别确定的色等，所以是缘不和合的。缘法的三种近行则两种都有。
意近行的含义是什么？传说是依于意，喜等那些于境近行的缘故。其他人说：因为使意于境近行，即由于受的力量，意于诸境一再运行的缘故。
为什么身受不是意近行？因为这既不是唯依于意，又因为无分别，所以不能作近行，因此不合理。为什么没有提到三禅的乐在意近行中？传说因为首先欲界没有意地的乐根，其次因为没有与之相违的苦意近行。

།གལ་ཏེ་འདི་དག་ཡིད་ཀྱི་ ས་པ་ཁོ་ན་ཞིག་ཡིན་ན།འོ་ན་མདོ་ལས། མིག་གིས་གཟུགས་དག་མཐོང་ནས་ཡིད་བདེ་བའི་གནས་ལྟ་བུའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་གང་གསུངས་པ་དེ་ཇི་ལྟར་དྲང་། དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་ པ་ཉིད་ལ་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པར་ཟད་ཀྱི།འདི་དག་ནི་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མི་སྡུག་པ་ལྟ་བུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པ་ཡང་ཡིན་ལ། ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཡང་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་མཐོང་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རེག་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ གསུངས་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཀླན་ཀར་མི་རུང་བ་ཉིད་དོ།།གང་གིས་མ་མཐོང་བ་ནས་མ་རེག་པའི་བར་དུ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དེ་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དུ་ན་འདོད་པའི་ཁམས་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལ་དམིགས་པ་དག་ཀྱང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་ཡིན་པར་མི་འགྱུར་ ལ།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་འདོད་པའི་ཁམས་ལ་དམིགས་པ་དག་ཀྱང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་ཡིན་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཆེས་གསལ་བ་དེ་ལྟར་བཤད་དེ། གང་གཟུགས་དག་མཐོང་ནས་སྒྲ་རྣམས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དེ་དག་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི་དབང་ པོ་དང་དོན་རྣམ་པར་ཆད་པའི་སྒོ་ནས་ཇི་ལྟར་མི་འཆོལ་བ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ།།ཅི་གཟུགས་གང་ཡིད་བདེ་བའི་གནས་ལྟ་བུ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་ནས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་གནས་ལྟ་བུ་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་བར་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། རྒྱུད་ངེས་པས་ནི་ཡོད་ཀྱི་དམིགས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཡིད་ཀྱི་ཉེ་ བར་རྒྱུ་བ་འདི་དག་ལས་དུ་ཞིག་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་དེ་དག་ལས་ཀྱང་དུ་ཞིག་གི་དམིགས་པ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་བར་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདོད་པ་ཐམས་ཅད་རང་དམིགས་ཅན། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་བཅོ་བརྒྱད་ པོ་ཐམས་ཅད་ཡོད་ལ།དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡང་དེ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཉིད་ཀྱི། སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་ཅན་བཅུ་གཉིས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །དྲི་དང་རོ་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དྲུག་མ་གཏོགས་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་ན་དེ་གཉིས་མེད་པའི་ ཕྱིར་།གོང་མ་གསུམ་གྱི། སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། གཟུགས་མེད་པ་ནི་ཆོས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་གསུམ་གྱི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་པ་དང་ལྡན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཟུགས་དང་ལྡན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་། བསམ་གཏན་ནི། གཉིས་ན་བཅུ་གཉིས། ཡིད་མི་བདེ་བའི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་རྣམས་མ་གཏོགས་སོ། །བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཀྱང་འདོད་པར་འགྲོ་བས་ན་འདོད་འགྲོ་རྣམས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་ལ་དམིགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡུལ་རྣམ་པར་འཛིན་པའི་དོན་ལ་ཡང་འགྲོ་བ་སྦྱོར བ་མཐོང་སྟེ།འདི་ཇི་ལྟར་འགྲོ་ཞེ་ན། འདི་ནི་འདི་ལྟར་འགྲོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །རང་ལ་དམིགས་བརྒྱད། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དེ་ཉིད་ནི་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་བརྒྱད་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། དྲི་དང་རོ་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་བཞི་མ་གཏོགས་སོ། ། གཟུགས་མེད་པ་གཉིས་ཀྱི་སྟེ། ཆོས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དག་གི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་ན་དྲུག་།བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་དག་ན་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དྲུག་ཁོ་ན་ཡོད་ཀྱི་གཞན་དག་ནི་མེད་དོ། །དེ་དག་དྲུག་གི་།དམིགས་པ་ནི་འདོད་པའོ། །འདོད པའི་ཁམས་ནི་དྲུག་ཅར་གྱི་ཡང་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ།།རང་གི་བཞིའི། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་བཞི་ཡིན་ཏེ། དེ་ན་དྲི་དང་རོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གོང་མ་གཅིག་གི་དམིགས་པ་ཡིན། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནི་ཆོས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་གཅིག་ཁོ་ནའི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། ། གཟུགས་དང་ལྡན་པ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གཟུགས་མེད་ཉེ་བར་བསྡོགས་ན་བཞི། །གཟུགས་མེད་པའི་ཉེ་བར་བསྡོགས་ནི་འདིར་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉེ་བར་བསྡོགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ན་ནི་གཟུགས་དང སྒྲ་དང་རེག་བྱ་དང་ཆོས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་བཞིའོ།

如果这些仅仅是意识地界的话，那么经中所说:'以眼见色后，于如意乐处的诸色而游'等等这样的话如何解释？那是针对五识聚所成就而说的，这些是意识地界，就像不净观既是眼识所成就，也是意识地界一样。
而且，由于说'见已'乃至'触已'，所以这不能成为过失。未见乃至未触而游的也是意的游。否则，欲界中缘色界的也不会成为游于色等，色界中缘欲界的也不会成为游于香、味、触。
如何最为明显就如何说，见色已而游于声等，虽然也是意的游，但是从根境分别的角度说明如何不混乱。
问：是否有唯是意乐处乃至唯是舍处的色等？答：从相续确定而言有，从所缘而言则没有。
又问：在这些意游中，多少是欲界系，其中又有多少所缘是什么？如是乃至无色界系也应当说。答：欲界一切自所缘，欲界中有全部十八种，它们一切的所缘也是彼。其中，境为色有十二，色界是十二的所缘，除去游于香味六种，因为彼二不存在故。
上三的境，配合'境'字，无色界是法游三的所缘，因为从彼以上无色等故。
已说欲界系。当说色界系，其中首先，二禅有十二，除去意不乐游。那十二是欲行，即缘欲界的意思。在取境的意义上也见到运用'行'字，如'此如何行？此如是行'等。
自缘八，色界本身是它们的自性，它是八种意游的所缘，除去游于香味四种。无色二，是法游的所缘。
二禅有六，第三、第四禅中唯有舍游六种，无有其他。彼六的所缘是欲，欲界是全部六种的所缘。自四，色界是四种，因为彼处无香味故。上一所缘，无色界唯是法游一种的所缘。
已说色界系。今当说无色界系，无色近分四，此中无色近分是指空无边处近分，彼处有游于色、声、触、法四种。

།དེ་དག་ཀྱང་། གཟུགས་སྒྲའོ་། །དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཡིན་ཏེ། གང་དག་གི་ལྟར་ན་དེ་རྣམ་པར་ཆད་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །གང་དག་གི་ལྟར་ན་ནི་དེ་དག་བཟླུམས་ཏེ་དམིགས་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ ན་ནི་དེ་ན་ཆོས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་ཡོད་དོ།།གོང་མར་འགྲོ་བ་གཅིག་།དེ་ན་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ལ་དམིགས་པ་ནི་གཅིག་ཁོ་ན་སྟེ། ཆོས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བའོ། །དངོས་གཞི་ན་གཅིག་།གཟུགས་མེད་པའི་དངོས་གཞི་ན་ནི་ཆོས་ ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་གཅིག་ཁོ་ན་ཡོད་ཀྱི་གཞན་ནི་མེད་དོ།།དེ་ཡང་། རང་ཡུལ་ཅན། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་མེད་པའི་དངོས་གཞི་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་ཁ་ཅིག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དེ་དག་ ཀྱང་།བཅོ་བརྒྱད་ཐམས་ཅད་ཟག་དང་བཅས། །ཟག་པ་མེད་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །གང་ཞིག་དུ་དག་དང་ལྡན་ཞེ་ན། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བའི་སེམས་མ་ཐོབ་པ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ནོ། །བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་ པའི་ས་པ་ནི་དྲི་དང་རོ་ལ་དམིགས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་བརྒྱད་བརྒྱད་དང་ལྡན་ནོ།།བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་བཞི་པའི་ས་པ་ནི་བཞི་བཞི་དང་ལྡན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གཅིག་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ནོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བའི་ སེམས་ཐོབ་པ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ནོ།།བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་ནི་བཅུ་དང་ལྡན་ཏེ། ཡིད་བདེ་བའི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དྲི་དང་རོ་ལ་དམིགས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་བཞི་དང་། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་ས་པའི་བཏང་སྙོམས་ ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དྲུག་དང་ལྡན་ནོ།།བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་དང་། བཞི་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་དང་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ཏེ། སྲོལ་འདིས་ལྷག་མ་ཡང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །བསམ་གཏན་དུ་སྐྱེས་པ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་བཏང་སྙོམས་ཆོས་ལ་ ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་སྤྲུལ་པའི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་གཅིག་དང་ལྡན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་རྣམས་ཀྱི་དོན་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་ལྟ་བུ་འདི་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་མདོའི་དོན་ནི་གཞན་དུ་སྣང་ངོ་། །གང་ཞིག་གང་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་དམིགས་པ་དེ་ལ་ཉེ་ བར་རྒྱུ་བར་རྒྱུ་བར་རིག་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་ཡིད་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཀྱང་ཐམས་ཅད་ནི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཀུན་ན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གིས་ཡིད་ཡུལ་རྣམས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བར་བྱེད་པའོ། །ཇི་ལྟར་ཉེ་བར་རྒྱུ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། རྗེས་ སུ་ཆགས་པར་བྱེད།སོ་སོར་མ་བརྟགས་པ་ཡང་བཏང་སྙོམས་སུ་བྱེད་པ་སྟེ། གང་དག་གི་གཉེན་པོར་རྟག་ཏུ་ཡོད་པ་དྲུག་གནས་པ་ཡིན་པ་སྟེ། མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ནས་ཡིད་བདེ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ཞིང་། ཡིད་མི་བདེ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ། དྲན་པ་དང་ལྡན་ཞིང་ཤེས་ བཞིན་དུ་བཏང་སྙོམས་སུ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་ཤེས་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཡིད་བདེ་བ་མེད་པ་མ་ཡིན་པས་འདི་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཉེ་བར་ རྒྱུ་བ་དེ་དགག་པ་མ་ཡིན་པར་བདེ་བར་མངོན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཡང་ཡིད་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་ཞེན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་ལ་བརྟེན་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་སྟོན་པའི་བཀའ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་སྟོན་པས་བཀའ་སྩལ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལ་ཞེན་པ་ལ་བརྟེན་པ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་གོ། །ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པ་རྣམས་ནི་དགེ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་ཚོར་བ་དག་ཅེས་བྱ་བར་སྲེད་པའི་ཡན་ལག་འདིའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་དུ་མ་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡན་ལག་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཡང་མི་བརྗོད་དོ།

此等即是色声。彼等所缘是第四禅定，如有些人认为彼等是缘于断灭的。如有些人认为彼等是合一的，如彼等所说则彼处唯有一个缘于杂染法近行。
一个向上行。彼处缘于无色界者唯有一个，即法近行。根本定中一个。在无色界根本定中唯有一个法近行，而无其他。
彼亦缘于自境。唯缘于无色界，无色界根本定的所缘，有些不是，如下所说。彼等意近行亦，十八一切皆有漏。无漏者则一切皆无。
若问谁具几种？生于欲界未得色界善心者，具足一切欲界近行。初禅与二禅地者，除去缘于香味者，各具八种染污。三禅与四禅地者各具四种。无色界行者唯具一种染污。
已得色界善心未离贪者具足一切欲界行。初禅地者具十种，即除去缘于香味的喜近行四种染污，及未至定地舍近行六种。
第二禅、第三禅、第四禅及生于无色界者如前，以此法则应知余者。应知生于禅定者具一个欲界舍法近行，与变化心相应。
其他人说意近行的含义虽如毗婆沙师所说，但经义似乎不同。若已离某处之贪者，则不应知彼缘于彼境而近行。
因此，喜等有漏者亦非一切是近行。那么是什么？是诸烦恼，由彼等令意于诸境近行。
云何近行？随顺贪著，不加观察而行舍，为对治彼等而有六种常住，如说：'以眼见色已不生喜，亦不生忧，具念正知而住于舍'，乃至'如是以意知法已'等。
阿罗汉亦非无缘于世间善法的喜，故此似乎不是遮遣烦恼意近行。
复次，彼等喜等依止耽著与依止出离的差别，而说为三十六种教法，因为宣说彼等差别故。其中依止耽著者是染污。依止出离者是善。如是应知此爱支的差别有多种。其余支分则不再说。

།ཅིའི ཕྱིར་ཞེ་ན།བཤད་དང་འཆད་པར་འགྱུར་བ་གཞན། །འདིར་ཡན་ལག་ཁ་ཅིག་ནི་བཤད་ཟིན། ཁ་ཅིག་ནི་འོག་ནས་འཆད་དེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སོ་སོར་རྣམ་རིག་པ། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་དེ་ཡིན་ཞེས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཀྱང་། དེ་ དག་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་རྟེན་མིག་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་དང་བ་རྣམས་ཞེས་བཤད་ཟིན་ཏོ།།འདུ་བྱེད་དང་སྲིད་པ་ནི་ལས་ཀྱི་མཛོད་ཀྱི་གནས་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །སྲེད་པ་དང་ལེན་པ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་ཀྱི་མཛོད་ཀྱི་གནས་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །སྔར་རྟེན་ཅིང་ འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དེ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ལས་དང་། གཞི་རྣམས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ། འདིར་ནི་ཉོན་མོངས་ས་བོན་བཞིན། །ཀླུ་བཞིན་རྩཝ་བཞིན་ལྗོན་ཤིང་བཞིན། །དེ་བཞིན་ཤུན་པ་བཞིན་དུ་འདོད། །འདིའི་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་དང་ཆོས་མཐུན་ པ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན།དཔེར་ན་ས་བོན་ལས་སྡོང་བུ་དང་། ལོ་མ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་གཞི་རྣམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན་ཀླུ་གནས་པའི་མཚོ་ནི་སྐམ་པར་མི་འགྱུར་བ་ལྟར། ཉོན་མོངས་པའི་ཀླན་ཀ་གནས་ པའི་སྐྱེ་བའི་མཚོ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ།།དཔེར་ན་ནགས་ཚལ་རྩ་བ་ནས་མ་ཕྱུང་བ་རྣམས་ནི་བཅད་ཀྱང་སླར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ལྟར། ཉོན་མོངས་པ་རྩ་བ་ནས་མ་བཏོན་པའི་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །དཔེར་ན་ཤིང་ལྗོན་པ་རྣམས་དུས་དུས་སུ་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་ བཞིན་དུ།ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་ལན་ཅིག་མ་ཡིན་པར་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་གཞི་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན་ཤུན་པ་དང་བཅས་པའི་འབྲས་ཐུག་པོ་ཆེ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་བར་ནུས་ཀྱི་འབའ་ཞིག་དག་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པའི་ཤུན་པ་དང་བཅས་པའི་ ལས་སྐྱེ་བ་གཞན་དུ་སྐྱེ་བར་ནུས་ཀྱི་འབའ་ཞིག་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་ཉོན་མོངས་པ་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །ལས་ནི་ཤུན་བཅས་འབྲས་དང་འདྲ། །དེ་བཞིན་སྨན་དང་མེ་ཏོག་བཞིན། །འདི་ལ་ཤུན་པ་ཡོད་པས་ན་ཤུན་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། ཤུན་པ་ལྟ་ བུའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ད་ནི་ཤུན་པ་དང་བཅས་པའི་འབྲས་བུ་ལྟ་བུའི་ལས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དཔེར་ན་འབྲུ་དང་སྨན་དག་འབྲས་བུ་སྨིན་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་ལྡན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ལས་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་ནས་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མངོན་པར་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ ན་མེ་ཏོག་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ལ་ཉེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལྟར་ལས་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།གཞི་ནི་བཟའ་བཏུང་གྲུབ་པ་བཞིན། །དཔེར་ན་བཟའ་བ་དང་བཏུང་བ་གྲུབ་ཟིན་པ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱད་པར་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་ཡིན་གྱི་ཡང་བསྐྱེད་པར་བྱ་ བ་མ་ཡིན་པ་ལྟར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གཞི་ཡང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་ཚེ་རབས་གཞན་དག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་དང་འབྲེལ་པ་ནི་མེད་དེ་། གལ་ཏེ་འབྲེལ་པར་འགྱུར་ན་ནི་ཐར་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །ཡང་ཚེའི་རྒྱུན་དེ་དེ་ལྟར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ན་འདི་ ལྟ་སྟེ་སྲིད་པ་བར་མ་དང་།སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་དང་། དུས་སྔ་མའི་སྲིད་པ་དང་། འཆི་བའི་སྲིད་པ་དང་། སྲིད་པ་བཞི་ལས་མི་འདའ་སྟེ། དེ་དག་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྲིད་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ལས་གཅིག་ཏུ། སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ཉོན་མོངས་ཅན། །ཉོན་མོངས་པ་གང་གིས་ཤེ་ན། རང་གི་ས་ པའི་ཉོན་མོངས་ཀུན།།ཆོས་མངོན་པ་པ་རྣམས་ན་རེ་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ས་གང་ཡིན་པ་དེའི་ས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་ཡིན་པ་ཉིད་དེ། གང་གིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་དགག་པར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་ཁོ་ནས་ཡིན་གྱི་ཀུན་ནས་ དཀྲིས་པ་ཆིག་རྐྱ་ཐུབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གནས་སྐབས་དེ་ཞན་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། གང་ཞིག་གིས་གང་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་དང་། ཉེ་བར་དཔྱད་པ་དེ་ལ་ནི་དེའི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པ་དེ་ཉིད་ཉེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་ཏེ། སྔོན་འཕངས་པའི་ཕྱིར་རོ།

为什么呢？已经解说和将要解说的其他内容。在此某些支分已经解说过，某些将在下文解说。其中首先识蕴已经解说过：'识是各别了别，意处也是如此'。六处也已经解说过：'彼等之识依处为眼等净色'。行和有将在业品中解说。爱取等将在烦恼品中解说。前面已经简要说明缘起即是烦恼、业和事，对此进行阐述：
此中烦恼如种子，如龙王、如树根、如树木，如是亦如外壳。此中与种子等相似之法是什么呢？譬如从种子生长茎、叶等，如是从烦恼也生起烦恼、业和事。譬如龙王所住之湖不会干涸，烦恼过患所住之生死之湖亦复如是。
譬如未从根部拔除的树林，虽然砍伐仍会重新生长，如是未从根本断除烦恼的众生亦复如是。譬如树木按时节生出花果，如是烦恼也不是一次性地作为烦恼、业和事的因。譬如带壳的稻谷能够生长，而单独的谷粒则不能，如是具有烦恼得的外壳之业能在他处投生，而单独则不能。
如是首先应知烦恼如种子等。业如带壳谷粒，如是亦如药物、如花朵。此中由于有壳故称为带壳，如壳之烦恼已经解说过。现在要说明如带壳谷粒之业。譬如谷物和药物成熟后不再结果，如是诸业成熟后也不再产生异熟果。譬如花朵是产生果实的近因，诸业对于产生异熟果也应当如是了知。
事如饮食已成。譬如饮食已成只能受用而不能再生，所谓异熟之事也是如此，异熟果在其他生世中不会与其他异熟相连，若相连则不能解脱。又此生命相续如是缘起时，即是不离中有、生有、前有、死有四有，这些已经解说过。
在这四有之中，生有是烦恼性。是什么烦恼呢？是自地一切烦恼。阿毗达磨论师们说：生有是什么地，即是该地所有烦恼的地，没有任何烦恼可以阻止结生。只是由烦恼性而非独立的随烦恼。虽然那个阶段力量微弱，但是对某事反复观察时，彼时彼烦恼即会现前，因为先前已经投射故。

།སྲིད་པ་བར་མ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ ཡང་དེ་བཞིན་དུ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།གཞན་རྣམ་གསུམ་མོ། །སྲིད་པ་བར་མ་ལ་སོགས་པ་སྲིད་པ་གཞན་གསུམ་ནི་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་གསུམ་ཆར་ཡིན་ནོ། །ཡང་སྲིད་པ་འདི་རྣམས་ལས་གང་ཞིག་གང་ དང་ལྡན་ཞེ་ན།གཟུགས་མེད་གསུམ། སྲིད་པ་བར་མ་མ་གཏོགས་ཏེ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནི་གང་དུ་ཕྱིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་བར་མ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ནས་གཞན་དུ་ན་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་ནི་མེད་དོ། །འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་གིས་ནི་ཆད་ པ་མ་སྨོས་པས་སྲིད་པ་བཞི་པོ་ཐམས་ཅད་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་གནས་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ།།སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རྒྱས་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཇི་ལྟར་གནས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འགྲོ་བ་ཟས་ཀྱིས་གནས་པ་ཡིན། །བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་མཁྱེན་ཅིང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས་ཆོས་གཅིག་བཀའ་སྩལ་པ་འདི་ལྟ་སྟེ།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་ཟས་ཀྱིས་གནས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོའི་ཚིག་ཡིན་ནོ། །ཟས་རྣམས་ཀྱང་གང་དག་ཅེ་ན། ཟས་ནི་བཞི་སྟེ། ཁམ་ གྱི་ཟས་ནི་རགས་པ་དང་ཕྲ་བའོ།།ཕྲ་བ་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། དྲི་ཟ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷ་རྣམས་དང་། བསྐལ་པ་དང་པོ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ཡིན་ཏེ། བྱེ་མ་དག་གི་ནང་དུ་ཏིལ་མར་བླུགས་པ་བཞིན་དུ་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་འཇུག་པས་རྒྱུ་མཐུན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ ན་ཕྲ་མོ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་པས་ཕྲ་མོ་སྟེ།བྱིས་པ་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའིའོ། །རེག་པ་ནི་གཉིས་པའོ། །ཡིད་ལ་སེམས་པ་ནི་གསུམ་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཟས་ནི་བཞི་པའོ། །དེ་ལ་ཁམ་གྱི་ཟས་ནི་འདོད་པ་ན། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ ན་ནི་མེད་དོ།། དེའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དག་དེར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་། སྐྱེ་མཆེད་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་དོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ནི་སྣ་དང་། ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱིས་ཁམ་དུ་བཅད་ནས་ཁམ་དུ་བྱས་ཏེ་མིད་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཁམ་གྱི་ཟས་ ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།གྲིབ་མ་དང་། ཉི་མ་དང་། མེ་དང་། འོད་དག་ལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་ཟས་ཉིད་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ནི་ཕལ་ཆེ་བར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲག་གོ། །གང་དག་མི་མིད་ལ་གནས་པར་ཡང་བྱེད་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཟས་ཕྲ་མོ་ཡིན་ཏེ། ཁྲུས་དང་ལུས་མཉེ་བ་བཞིན་ནོ། །ཅིའི་ ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཟས་མ་ཡིན།།དེ་ཡང་ཁམ་དུ་བྱས་ནས་མིད་པར་ནི་བྱེད་དོ་ཞེ་ན། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་མ་ཡིན་དེས། །རང་དབང་གྲོལ་ལ་མི་ཕན་ཕྱིར། །ཟས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དབང་པོ་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ན་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་མེད་ པའི་ཚེ་རང་གི་དབང་པོའམ།དེའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་ཕན་མི་འདོགས་ན་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞན་དང་གཞན་དག་ལ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། གང་གི་ཚེ་མཐོང་བ་ན་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ཡང་དེ་ལ་དམིགས་པའི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པ་ཟས་ཡིན་གྱི་ གཟུགས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གྲོལ་བའི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཟས་ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་མཐོང་བ་རྣམས་ལ་ཡང་ཕན་འདོགས་པ་མེད་པའི་ཡང་ཕྱིར་རོ། །རེག་དང་སེམས་པ་རྣམ་ཤེས་ནི། །ཟག་བཅས་ཟས་ཡིན་གསུམ་དག་ན། །རེག་པ་གསུམ་འདུས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། སེམས་ པ་ཡིད་ཀྱི་ལས་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཁོ་ན་ཟས་ཡིན་ཏེ། ཁམས་གསུམ་ཆར་ན་ཡང་ཡོད་དེ་། ཅིའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་མ་ཡིན་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་འདི་ལྟར་སྲིད་པ་གསོ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ནི་ཟས་ཀྱི་དོན་ཡིན་ན་དེ་དག་ནི་སྲིད་པ་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ སྐྱེས་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་ཡང་མདོ་ལས། སེམས་ཅན་བྱུང་བ་རྣམས་གནས་པར་བྱེད་པ་དང་། འཚོ་བར་བྱེད་པ་དང་། སྲིད་པ་ཚོལ་བ་རྣམས་ལ་ཕན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ནས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས་ཟས་དག་མ་ཡིན་ནོ།

中有也同样应当了知必定是有烦恼的。其余三种。中有等其他三种有是善、有烦恼和无记三种。
再者，这些有中哪些具有哪些呢？无色三有，除中有外。无色界中没有为了往生而现起中有，除此之外也无间断。欲界和色界由于未说断绝，故知有全部四有。
已详细说明了有情缘起的情况。那么有情如何安住呢？众生依食而住。世尊自身现证圆满正觉后宣说一法，即'一切有情依食而住'，这是经文。
那么食有哪些呢？食有四种：段食有粗细之分。细的是中有众生的食，因为他们食香。天人和劫初有情的食也是细的，因为如同在沙中注入芝麻油一样进入诸根，无有相似因。或者说细微者的食是细的，即婴儿和湿生等的食。触是第二种。意思是第三种。识食是第四种。
其中段食在欲界，色界和无色界中则没有，因为离欲者生于彼处。此外，是三处的自性。欲界中的香、味、触处，由鼻、舌、身咬成段后吞咽，故全都是段食。
阴影、阳光、火和光明中的那些如何是食呢？据说这是就大多数而言。那些不吞咽而能维持的也是细食，如沐浴和按摩。
为什么色处不是食？虽然也是咬成段后吞咽。色处非食，因不益自在解脱故。所谓食是能利益诸根和大种，而色处在没有时对自根或其大种不起利益，既然对自境都不利益，何况其他。当见到时生起乐受和喜受时，也是缘于彼的乐受触是食，而色不是食。对于为解脱而来的不还和阿罗汉见到极不悦意的食时也无利益故。
触、思和识，有漏是食，三界中有。触是三和合所生，思是意业，识是有漏，唯这些是食，三界中都有。为什么无漏的不是食呢？毗婆沙师说：因为滋养有是食的含义，而那些是为了断尽有而生起的。
又经中说：'能令已生有情安住、存活，对求有者有利益。'而无漏法不是这样，所以不是食。

།རེ་ཞིག་བྱུང་བ་ ནི་སེམས་ཅན་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་ཤེས་ན།སྲིད་པ་ཚོལ་བ་རྣམས་གང་ཞེ་ན། ཡིད་ལས་བྱུང་དང་སྲིད་ཚོལ་དང་། །དྲི་ཟ་སྲིད་པ་བར་མ་དང་། །འགྲུབ་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྲིད་པ་བར་མ་ནི་བརྗོད་པ་འདི་དག་གིས་གསུངས་སོ། །དེ་ནི་ཡིད་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ ཡིད་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཕྱིའི་ཁུ་ཆུ་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་རྒྱུར་བྱས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྲིད་པ་ཚོལ་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་ཚོལ་བའོ། །དྲི་ཟ་བའི་ཕྱིར་ན། དྲི་ཟའོ། །སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་སྟེ། མདོ་ལས། གནོད་ པ་དང་བཅས་པའི་ལུས་མངོན་པར་གྲུབ་ནས་གནོད་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་མདོ་ལས། གང་གིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་སྤངས་ལ་སྐྱེ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་མ་ཡིན་པའི་གང་ཟག་ཀྱང་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་མུ་བཞི་ གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ།མུ་དང་པོ་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཁམས་གཉིས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ། །གཉིས་པ་ནི་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའོ། །གསུམ་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །ཡང་ན་བྱུང་བ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའོ། །སྲིད་པ་ ཚོལ་བ་རྣམས་ནི་སྲིད་པ་དང་བཅས་པ་དག་གོ།།ཡང་ཟས་དུ་ཞིག་ནི་སེམས་ཅན་བྱུང་བ་རྣམས་གནས་པར་བྱེད་པ་ཡིན། དུ་ཞིག་ནི་སྲིད་པ་ཚོལ་བ་རྣམས་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཉི་ག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། ཁམ་གྱི་ཟས་ཀྱང་དེ་ལ་ཆགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཟས་བཞི་ནི་ནད་དང་། འབྲས་དང་། ཟུག་རྔུའི་རྩ་བ་ཡིན་ནོ། །རྒ་ཤིའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡིད་ལ་སེམས་པ་ཡང་འདིར་གནས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པར་སྣང་སྟེ། འདི་སྐད དུ་ལོ་ཉེས་ཀྱིས་ཉེན་པའི་ཕ་ཞིག་གིས་ཐལ་བའི་རྐྱལ་བ་ཁ་ཐུར་མས་གཏུར་ཏེ་ཕྱེ་ཡིན་ནོ།།བར་དུ་བུ་གཉིས་ཤིག་ཡིད་ཆེས་པར་བྱས་པ་དང་། དེ་གཉིས་ཀྱང་དེ་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་ཅིང་རིང་མོ་ཞིག་ཏུ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །གཅིག་གིས་ཁ་ཕྱེ་ནས་ཐལ་བ་ཡིན་ནོ་སྙམ་སྟེ་རེ་བ་མེད་པར་གྱུར་པ་དང་ཤིའོ། ། ཡང་རྒྱ་མཚོར་གྲུ་ཆག་པའི་མི་ཞིག་ཐང་ཡིན་ནོ་སྙམ་ནས་དབུ་བའི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ། དེ་ལ་ཀུན་དུ་བསྣམས་ནས་རེ་བ་མེད་པ་དང་ཤིའོ་ཞེས་གྲག་གོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །འགྲོ་བའི་རྣམ་གྲངས་ལས་ཀྱང་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ནས་སྲོག་ཆགས་ཆེ་ལོང་རྣམས་ཆུ་ནང་ནས་སྐམ་ལ་འཐོན ཏེ་བྱེ་མ་ཅན་གྱི་ཐང་ལ་སྒོ་ང་རྣམས་བཞག་ནས་བྱེ་མས་བཀབ་སྟེ་སླར་ཡང་རྒྱ་མཚོའི་ནང་དུ་འགྲོའོ།།དེ་ལ་མ་གང་དག་གིས་སྒོ་ང་ལས་བརྩམས་ཏེ་དྲན་པས་མ་བརྗེད་པའི་སྒོ་ང་དེ་དག་ནི་འདྲུལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །གང་དག་གིས་བརྗེད་པ་དེ་དག་ནི་འདྲུལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། གཞན་ གྱི་ཟས་ཀྱིས་ཟས་དང་བཅས་པར་འགྱུར་དུ་འོང་བའི་ཕྱིར་དེ་ནི་མི་བརྗོད་ཀྱི།འདི་སྐད་དུ་སྒོ་ང་གང་དག་གིས་མ་ལས་བརྩམས་ནས་དྲན་པས་མི་བརྗེད་པས་དེ་དག་ནི་རེག་པའི་གནས་སྐབས་དེ་དྲན་པས་འདྲུལ་བར་མི་འགྱུར་ལ། གང་དག་གིས་བརྗེད་པ་དེ་དག་ནི་འདྲུལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ ནི་བརྗོད་དོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ཟས་བཞི་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྲིད་པ་རྣམས་གསོ་བར་བྱེད་པ་དག་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དེ་ལྟ་ན་ཡིན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་གཙོ་བོར་བཤད་དེ། འདི་ལ་གནས་དང་ནི། རྟེན་པ་རྒྱས་པའི་དོན་དུ་གཉིས། །སྲིད་ གཞན་འཕེན་དང་འགྲུབ་པ་ཡི།།དོན་དུ་གཉིས་ཏེ་གོ་རིམས་བཞིན། །གནས་ནི་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་སོ། །དེ་རྒྱས་པར་བྱེད་པ་ནི་ཁམ་གྱི་ཟས་སོ། །རྟེན་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །དེ་དག་རྒྱས་པར་བྱེད་པ་ནི་རེག་པ་སྟེ། རེ་ཞིག་འདི་གཉིས་ ནི་འདིར་སྐྱེས་པའི་སྲིད་པ་གསོ་བར་བྱ་བ་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ།།ཡིད་ལ་སེམས་པས་ནི་ཡང་སྲིད་པ་འཕེན་པར་བྱེད་དོ།

暂且说到已生的有情众生这一说法，那么寻求生存的众生是什么呢？从意生、寻求生存、食香、中有和成就。世尊以这些说法宣说了中有。因为是从意生，所以称为意生，因为丝毫不以外在的精血等为因。因为具有寻求生存的本性，所以是寻求生存。因为食香，所以是食香。因为趋向投生，所以是成就，如经中说：'成就有害之身后，将投生于有害的世间'。
同样在经中说到四句：'有断除现前成就的结缚而未断除投生结缚的补特伽罗'。第一句是离欲二界的不还者。第二句是中有般涅槃者。第三句是阿罗汉。第四句是除此之外的其他。或者说，已生的是阿罗汉。寻求生存的是具有生存者。
再者，多少食能使已生的有情安住？多少食能利益寻求生存的众生？毗婆沙师说：'一切皆是二者。'段食也能使贪著者生起，世尊说：'四食是病、疮、刺的根本，是老死的缘。'意思也显然能使此处安住，如说：'在饥荒时，一位父亲用灰袋倒置，告诉两个儿子是面粉。两个儿子相信后，对此作意思维，长时安住。其中一个打开看到是灰，绝望而死。又如一个在海上遇船难的人，以为是陆地，走向一大堆泡沫，抱着它绝望而死。'
在众生品类中也说：'大海中的大型生物从水中上到陆地，在沙地上产卵，用沙掩埋后又回到海中。其中那些对卵念念不忘的母亲所产的卵不会腐坏，那些遗忘的卵会腐坏。'因为会以他食成为有食，所以不说这个，而是这样说：'那些对母亲念念不忘的卵，由于忆念触的状态而不会腐坏，那些遗忘的则会腐坏。'
又为什么只有四食？难道一切有漏法不都能滋养诸有吗？虽然如此，但主要说明：'此中为住处和所依增长故二，为投生他有及成就故二，如其次第。'住处是具根身。使之增长的是段食。所依是心和心所法。使之增长的是触。首先这二者是此处已生有的主要滋养。意思能引发后有。

།འཕངས་ཟིན་པ་ནི་ལས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ས་བོན་ལས་མངོན་པར་འགྲུབ་པས་འདི་གཉིས་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་སྲིད་པ་སྐྱེས་པ་ལ་གཙོ་བོར་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ ཕྱིར་བཞིར་གསུངས་སོ།།སྔ་མ་གཉིས་ནི་སྐྱེས་ཟིན་པ་གསོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་མ་ལྟ་བུ་དག་ཡིན་ནོ། །ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་ལྟ་བུ་དག་ཡིན་ནོ། །གང་ལ་ལ་ཁམ་ཡིན་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ཟས་ཀྱང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཁམ་ཡིན་ལ་ཟས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་ དོ་ཞེས་བྱ་བ་མུ་བཞི་སྟེ།མུ་དང་པོ་ནི་ཁམ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་དབང་པོ་རྣམས་ཉམས་པར་འགྱུར་ལ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་འཇིག་པར་འགྱུར་བའོ། །མུ་གཉིས་པ་ནི་ཟས་གསུམ་པ་དག་གོ། །གསུམ་པ་ནི་ཁམ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་དབང་པོ་རྣམས་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞིང་ འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱང་འཕེལ་བར་འགྱུར་བའོ།།བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རེག་པ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་མུ་བཞིར་བྱའོ། །རེག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དབང་པོ་རྣམས་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞིང་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་ དེ་དག་ཟས་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་ལྟ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ཡོད་དེ། གཞན་གྱི་ས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་སོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ། གང་ཞིག་ཟོས་ནས་ཟ་བ་པོ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་དེ་ལ་ཡང་དང་པོ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་ཟས་ཡིན་ནོ། །ཟས་ནི་དུས་གཉིས་སུ་ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་དེ། ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཚེ་དང་། འཇུ་བའི་ཚེའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འགྲོ་བ་གང་ན་ཟས་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། ཐམས་ཅད་ན་ཐམས་ཅད་ཡོད་དེ། སྐྱེ་གནས་དག་ན་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །དམྱལ་བ་དག་ན་ཁམ་གྱི་ཟས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ལྕགས་ཀྱི་ཐུ་ལུམ་འབར་བ་དང་། ཟངས་ཞུན་མ ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ཡང་ཟས་ཡིན་ན་ནི་མུ་བཞི་ལ་ཡང་གནོད་པར་འགྱུར་ལ་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་གཞུང་ཁམ་གྱི་ཟས་གང་ཞེ་ན། ཁམ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་དབང་པོ་རྣམས་རྒྱས་པར་འབྱུང་ཞིང་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱང་འཕེལ་བ་དང་འཚོ་བ་དང་ཉེ་བར་འཚོ་བར་ འགྱུར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལ་ཡང་གནོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཟས་ལ་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ། །ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་ཟས་ནི་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་ཟས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེས་ཀྱང་བཀྲེས་ པ་དང་སྐོམ་པ་དག་འཇོམས་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་ཉི་ཚེ་བའི་དམྱལ་བ་དག་ན་མི་དང་འདྲ་བར་ཁམ་གྱི་ཟས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་ལྔ་པ་ཉིད་དུ་རིགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། གང་གིས་ཕྱིའི་དྲང་སྲོང་འདོད་པ་དག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་བརྒྱ་ལ་ཟས་བྱིན་པ་བས་གང་ གིས་འཛམ་བུའི་ཚལ་ན་འདུག་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་གཅིག་ལ་བྱིན་ན་སྦྱིན་པ་དེ་བས་སྦྱིན་པ་འདི་འབྲས་བུ་ཆེས་ཆེའོ་ཞེས་གསུངས་པ།འཛམ་བུའི་ཚལ་ན་འདུག་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འཛམ་བུའི་གླིང་ན་གནས་པ་ལྟོ་དང་ལྡན་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཅིག་ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་ལ་ཟས་བྱིན་ན་བསོད་ནམས་མང་པོར་འགྱུར་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉུང་ངུ་ལ་ཟས་བྱིན་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད། གཞན་དག་ན་རེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ ཉེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་དེ་སྐད་དུ་མི་བརྗོད་དེ། དེ་ལ་བྱིན་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་བྱེ་བ་ལ་བྱིན་པ་བས་བསོད་ནམས་ཆེས་མང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ཐོབ་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཡིན་པར་དགོངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

已经投生的是由业所熏习的识种子而成就，这两者是对未生有而生起的主要因素。因此说有四种。前两种是养育已生者，所以如同乳母。后两种是生起者，所以如同母亲。
若问凡是团食者是否都是食？有团食而非食者，这有四种情况：第一种情况是依靠团食而诸根衰退，大种也随之毁坏。第二种情况是其余三食。第三种情况是依靠团食而诸根增长，大种也随之增长。第四种情况是除去上述情况。
同样地，触等也应当随理安立四种情况。若问依靠触等而诸根增长、大种增长者是否有非食者？有，即他地的和无漏的。
毗婆沙师说：'若食用后对食者有害，因最初有益故亦是食。食有两个时期起作用：一是受用时，二是消化时。'
若问何趣中有几种食？一切趣中皆有一切食，诸生处中亦复如是。若问地狱中何种团食？是燃烧的铁丸和熔化的铜汁。
若说有害者亦是食，则违背四句分别，也违背论中所说'何为团食？谓依此团食诸根增长，大种增长，存活，维持生命'乃至'识'等广说。对此回答：因为是依增长的食而说，故无相违。
衰退的食在地狱中得食的性质，因为它也能止息饥渴。又因为孤独地狱中如同人间有团食，故应归为第五趣。
世尊说：'若以食施予离欲的百位外道仙人，不如施予一位住在阎浮园的凡夫，此施更有大果。'若问何为'住在阎浮园的凡夫'？
有人说是住在阎浮提有福报者。这不合理，因为说'一位'。若施食给众多凡夫得福多，施食给少数离欲者则不然，这有何差别？
其他人说是菩萨。毗婆沙师不作此说，因为施予彼者较施予亿位阿罗汉福德更多。因此他们说这是指已得顺决择分的凡夫。

།འདིའི་མིང་ ཡང་དོན་དང་མཐུན་པ་མ་ཡིན་ལ།མདོའམ་བསྟན་བཅོས་གང་ལས་ཀྱང་འཛམ་བུའི་ཚལ་དུ་གཏོགས་པ་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ཐོབ་པའོ་ཞེས་འོལ་ཕྱིར་མ་བཤད་པས་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་ཀྱི། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཛམ་བུའི་ཚལ་ན་བཞུགས་ པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་རིགས་ཏེ།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དེ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འདྲ་བས་དེའི་ཚེ་དེ་དག་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་གསུངས་སོ། །དེ་ནི་དེ་དག་མཐའ་ཡས་པ་བས་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ན། བརྒྱ་སྨོས་པ་ནི་དང་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་ བར་དེ་ལྟ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟར་དེ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ལས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་མཛད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འཛམ་བུའི་ཚལ་དུ་གཏོགས་པ་ལས་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཇི་ལྟ་བ་དང་།ཇི་ལྟར་གནས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་ཚེ་ཟད་པ་ལ་སོགས་པས་འཆི་འཕོ་བ་ལ་ཡང་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་སེམས་གང་ལ་གནས་ཏེ་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འཆད་དང་མཚམས་སྦྱོར་འདོད་ཆགས་ བྲལ།།ཉམས་དང་འཆི་འཕོ་སྐྱེ་བ་རྣམས། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཁོ་ནར་འདོད། །ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་དག་པར་འཆད་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། ཁམས་དང་ས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དང་། འཆི་འཕོ་ བ་དང་།སྐྱེ་བ་དང་། ཆོས་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འདོད་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་སྨོས་པ་ནི་སྲིད་པ་བར་མར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་བཤད་ཟིན་པའི་ངོ་བོར་རིག་པར་བྱའོ། །ཚོར་བ་ནི། འཆི་འཕོ་སྐྱེ་བ་བཏང་སྙོམས་ལ། །འཆི་འཕོ་བ་ནི་འཆི་འཕོ་ བ་ཉིད་ཡིན་ནོ།།སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །འདི་གཉིས་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོར་བ་གཞན་དག་ནི་གསལ་བ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསལ་བ་དག་གིས་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བར་ནི་རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་དེ་ལ་ཡང་།རྩེ་གཅིག་སེམས་མེད་ལ་དེ་མེད། །འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སེམས་ ལ་འཆི་འཕོ་བའམ་སྐྱེ་བ་མེད་དོ།།སེམས་མེད་པ་ལ་ཡང་མེད་དེ། སེམས་མེད་པ་ལ་ནི་གནོད་པ་བྱ་བར་མི་ནུས་སོ། །གང་གི་ཚེ་དེའི་ལུས་ཡོངས་སུ་འཇིག་པར་རྩོམ་པ་དེའི་ཚེ་ཡང་དེ་ལས་གདོན་མི་ཟ་བར་དེའི་ལུས་དང་འབྲེལ་པའི་སེམས་མངོན་དུ་གྱུར་ནས་ཕྱིས་འཆི་ འཕོ་བར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སྐྱེ་བ་ལ་ཡང་སེམས་འཆད་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་སེམས་མེད་པར་རིགས་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །འཆི་བའི་སྲིད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ལ། དགྲ་བཅོམ་པ་ནི། མྱ་ངན་འདས་ལུང་བསྟན་མིན་གཉིས། །སྤྱོད་ ལམ་པ་དང་།གལ་ཏེ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བཏང་སྙོམས་ཡོད་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སེམས་ལ་གནས་ནས་སོ། །ཅི་སྟེ་མེད་ན་ནི་སྤྱོད་ལམ་པ་ཁོ་ན་ལའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ལ་ཡིན་གྱི་གཞན་ལ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཉམ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་སེམས་འཆད་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་འཆི་བ་ན་ ལུས་ཀྱི་ཕྱོགས་གང་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགག་ཅེ་ན།ཅིག་ཅར་འཆི་ན་ནི་ཡིད་དང་བཅས་པའི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་མོད་ལ་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རིམ་གྱིས་འཆི་འཕོ་བ་ན་དེའི་ཚེ། འོག་མིན་ལྷར་འགྲོ་མི་སྐྱེ་རྣམས། །རིམ་གྱིས་འཆི་ན་ རྐང་པ་དང་།།ལྟེ་བ་སྙིང་གར་ཡིད་འཆི་འཕོ། །འོག་ཏུ་འགྲོ་བས་ན་འོག་ཏུ་འགྲོ་བ་སྟེ། ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་སོ། །མིར་འགྲོ་བས་ན་མིར་འགྲོ་བས་ཏེ། མིའི་ནང་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་སོ། །ལྷར་འགྲོ་བས་ན་ལྷར་འགྲོ་བ་སྟེ། ལྷའི་ནང་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་སོ།

此名也不符合其义，经典或论著中都未明确说过瞻部树林中获得决择分，因此这只是一种推测而已。此应当是菩萨住于瞻部树林，因为凡夫虽然似乎已离欲贪，但在当时说他们胜过其他人。他不仅胜过无量众生，说百数是就初始而言。
应当确知必定如此，因为除他之外的外道中，入流果者胜过其余众生。若不如此，则必定胜过瞻部树林所属众生。已经说明了众生缘起的情况及其安住的情形。也已经说明了寿尽等原因的死亡。
现在要说明心依止何处而有死亡和出生：'断、结生、离贪欲，退失及死生等，唯是意识所摄。'所谓善根的断除、善根的结生、从界地离贪、退失、死亡、出生这六法唯是意识所摄，而非其他。所说的出生应当理解为已说明的中有结生的本质。
关于感受：'死生唯舍受。'死亡即是死亡，出生即是出生。这两者都是非苦非乐的感受，因为它们不明显。其他感受是明显的，以明显的识不适合死亡和出生。
关于意识：'等持无心皆无有。'配合'死亡和出生'来理解。由于是不平等地的缘故，由于是从造作而生的缘故，由于是有所作为的缘故，等持心中无有死亡或出生。无心状态中也无有，因为无心时不能受到损害。当其身体开始毁坏时，必定先显现与其身体相关的心，之后才会死亡，不会是其他情况。
关于出生，由于没有心断绝的因缘，由于没有烦恼就不会出生，所以无心是不合理的。关于所说的三种死有：'阿罗汉涅槃无记二。'威仪者，如果欲界有异熟舍受，则依止异熟心。如果没有，则唯依止威仪心。
为什么只在无记心而非其他心？因为它微弱，随顺于心的断灭。又问死时识在身体何处灭尽？若顿时死亡，则意识及身根同时顿灭。若渐次死亡，则：'下行天行人，渐死从足起，脐心意识灭。'下行即是下趣，指往恶趣者。人行即是人趣，指往人道者。天行即是天趣，指往天界者。

།དེ་དག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ གྲངས་བཞིན་དུ་རྐང་པ་དང་།ལྟེ་བ་དང་། སྙིང་གར་འགག་གོ། །ཡང་མི་སྐྱེ་བས་ན་མི་སྐྱེ་བ་སྟེ། དགྲ་བཅོམ་པ་དག་གོ། །དེ་དག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྙིང་ཁར་འགག་གོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སྤྱི་བོར་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་དག་ཏུ་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་འགག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཆི་བའི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ རྡོ་ལེབ་བསྲེགས་པའི་ཐོག་ཏུ་ཆུས་བཏབ་པ་ཞུམ་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ་རྐང་པ་ལ་སོགས་པར་ནུབ་པར་འགྱུར་རོ།།གནད་འཆད་པའི་ཚོར་བས་ཉེན་པའི་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ནི་ཕལ་ཆེར་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་རིམ་གྱིས་འཆི་བར་འགྱུར་རོ། །གནད་གཅོད་པ་ནི་ཆུ་ལ་སོགས་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་ཕྱོགས་འགའ་ ཞིག་ཉམས་ན་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ནི་གནད་རྣམས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་དག་ཀྱང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ཁམས་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དྲག་ཏུ་འཁྲུགས་པར་གྱུར་པ་མཚོན་ཆ་ཐམས་ཅད་བདར་བས་བཏབ་པ་དང་འདྲ་བས་ཚོར་བ་མི་བཟད་པ་དག་གིས་བཅད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་གྱི། དེ་དག་ཤིང་ གཅོད་པ་ལྟ་བུར་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་བཅད་པ་དང་འདྲ་བར་ཡང་གཡོ་བ་མེད་པས་ན་བཅད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སའི་ཁམས་ཀྱི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སྐྱོན་བཞི་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རླུང་དང་མཁྲིས་པ་དང་བད་ཀན་རྣམས་ནི་སྐྱོན་གསུམ་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་གཙོ་བོ་ནི་ཅི་རིགས་པར་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ ཁམས་དག་ཡིན་ནོ།།གཞན་དག་ན་རེ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འཇིག་པ་དང་ཆོས་མཐུན་པས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ལྷ་དག་གི་ནང་ན་ནི་གནད་འཆད་པ་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ལྷའི་བུ་འཆི་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་ནི་ཉེ་བའི་སྔ་ལྟས་ལྔ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། གོས་རྣམས་དང་རྒྱན་རྣམས་ལས་སྒྲ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།ལུས་ཀྱི་འོད་ཆུང་བར་འགྱུར། ཁྲུས་བྱས་པའི་ཆུའི་ཐིགས་པ་དག་ལུས་ལ་ཆགས་པར་འགྱུར། གཡོ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡང་བློ་ཡུལ་གཅིག་ལ་གནས་པར་འགྱུར། མིག་གཉིས་འཛུམས་པ་དང་འབྱེད་པ་དག་སྲིད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ནི་འཁྲུལ་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །འཆི་ བའི་ལྟས་ལྔ་ལས་ནི་མི་འདའ་སྟེ།གོས་དྲི་མ་ཅན་དུ་འགྱུར། མེ་ཏོག་ཕྲེང་རྙིངས་པར་འགྱུར། མཆན་ཁུང་གཉིས་ནས་རྔུལ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ལུས་ལས་དྲི་ང་བ་དག་འབྱུང་བར་འགྱུར། ལྷའི་བུ་རང་གི་སྟན་ལ་མི་དགའ་བར་འགྱུར་བའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་འདི་དེ་ལྟར་ སྐྱེ་བ་དང་།གནས་པ་དང་འཆི་འཕོ་བ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚོགས་གསུམ་དུ་བཞག་སྟེ། ཚོགས་གསུམ་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཚོགས་དང་། ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཚོགས་དང་། མ་ངེས་པའི་ཚོགས་སོ། །དེ་ལ་འཕགས་དང་མཚམས་མེད་བྱེད་པ་དག་ཡང་དག་ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས། ཡང་ དག་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན།མདོ་ལས་གང་འདོད་ཆགས་གཏན་ནས་སྤངས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་གཏན་ནས་སྤངས་པ་དང་། གཏི་མུག་གཏན་ནས་སྤངས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་གཏན་ནས་སྤངས་པ་ཉིད་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་རྣམས་གང་ཞེ་ན། གང་དག་ལ་ཟག་ པ་མེད་པའི་ལམ་སྐྱེས་པའོ།།སྡིག་པའི་ཆོས་ལས་རིང་དུ་སོང་བས་ན་འཕགས་པ་རྣམས་ཏེ། གཏན་དུ་འབྲལ་བའི་ཐོབ་པ་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པར་ངེས་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ཐོབ་པ་ཡང་ གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་དག་མ་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་དག་ནི་ལོག་པ་ཉིད་དུ་ཡང་ངེས་པར་འགྱུར་ལ། དེ་དག་ཇི་ལྟར་དེ་ལྟར་ཐོགས་ན་སྲིད་པ་ལན་བདུན་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་དུས་ངེས་པར་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ཡང་མ་ ཡིན་ནོ།།ལོག་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། དམྱལ་བ་རྣམས་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་ཏེ། འདི་ནི་ལོག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལ་མཚམས་མེད་པ་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་དམྱལ་བར་ངེས་པའི་ཕྱིར་ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ངེས་པ་དེ་དག་ལས་གཞན་པ་ནི་མ་ངེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་སྟེ། དེ་དག་ནི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ན་གཉི་ག་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དང་། གཉི་ག་ལ་མི་བརྟེན་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་བཤད་ཟིན་ཏོ།

他们的识分别在脚、脐、心处停止。由于不再生起故为不生，即阿罗汉。他们的识在心处停止。其他人说在顶处。因为身根在这些处所停止的缘故。临终时的身根如同在热石上浇水般萎缩，从脚等处开始消退。大多数遭受要害部位痛苦的有情都是如此次第死亡。要害部位是指身体某些部位受到水等损害而致死的部位称为要害。这些要害也是由水、火、风任一大种剧烈紊乱，如同被所有利器砍伤般产生难忍的痛苦，并非如砍伐树木那样。或者说由于没有动摇而称为砍伤。
为何不是地大呢？因为没有第四过患。风、胆、痰是三种过患，它们的主要成分分别是水、火、风大。其他人说是与器世间坏灭相应的缘故。虽然天界中没有要害之痛，但将死的天子会出现五种临终前兆：衣服和装饰发出不悦耳的声音、身光减弱、沐浴后水珠粘附身体、性情活泼者专注于一境、眼睛时闭时开，这些都是错乱的表现。
死亡征兆有五种必然出现：衣服变脏、花鬘枯萎、两腋出汗、身体发出臭味、天子对自己的座位感到不悦。有情世间如是生、住、死时，世尊安立为三聚：正性定聚、邪性定聚、不定聚。其中圣者和造作无间罪者分别决定为正性和邪性。
什么是正性？经中说：'完全断除贪欲、完全断除嗔恚、完全断除愚痴、完全断除一切烦恼即是正性。'什么是圣者？即生起无漏道者。因远离恶法故称圣者，因为获得永远断除的得。他们因必定断尽烦恼故是正性定聚。
获得顺解脱分者虽必定是般涅槃法，为何不是正性定聚？因为他们也可能成为邪性定聚，如七返有等虽有定期但不是正性定聚。什么是邪性？地狱、畜生、饿鬼，这称为邪性。其中造无间罪者因决定堕地狱故是邪性定聚。除这些定聚外即是不定聚，因为他们依缘故可能依止二者或都不依止。有情世间已说完。

། ད་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི། །གནས་པར་འདོད་པའི་འོག་དག་གི་།རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་རྔམས་སུ་ནི། །ས ཡ་དྲུག་འབུམ་གྲངས་མེད་དོ།།སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ནི་འདི་ལྟར་གནས་པར་འདོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་འོག་ན་ནམ་མཁའ་ལ་བརྟེན་པའི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་མངོན་པར་འགྲུབ་སྟེ། དེའི་རྔམས་སུ་ནི་དཔག་ཚད་ས་ཡ་ དྲུག་འབུམ་མོ།།རྒྱར་ནི་གྲངས་མེད་དེ། འདི་ལྟར་གང་ཚན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོའི་རྡོ་རྗེས་ཀྱང་གཞིག་པར་མི་ནུས་པར་སྲ་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་སྟེང་ན། ཆུ་རྔམས་འབུམ་ཕྲག་བཅུ་གཅིག་དང་། །སྟོང་ཕྲག་དག་ནི་ཉི་ཤུའོ། །དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་དག་ གིས་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དེར་སྤྲིན་རྣམས་འདུས་ནས།ཆར་གྱི་རྒྱུན་གཉའ་ཤིང་ཙམ་འབབ་པ་དེ་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེའི་རྔམས་སུ་ནི་དཔག་ཚད་འབུམ་ཕྲག་བཅུ་གཅིག་དང་ཉི་ཁྲིའོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཆུ་དེ་དག་ཐད་ཀར་མི་འབོ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ དབང་གིས་ཏེ།དཔེར་ན་བཟའ་བ་དང་། བཏུང་བ་ཟོས་པ་དང་འཐུང་བ་མ་ཞུ་བ་ལོང་ཀར་མི་ལྟུང་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སྡེ་པ་གཞན་དག་ན་རེ་སྦྱང་གི་ཚུལ་དུ་རླུང་གིས་འཛིན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་མཐུ་ལས་བྱུང་བའི་རླུང་དག་གིས་ཆུ་དེ་ཀུན་ནས་དཀྲུགས་པ་ན་འོ་ མ་བསྐོལ་བ་སྤྲིས་མ་ཆགས་པའི་ཚུལ་དུ་སྟེང་མ་གསེར་དུ་འགྱུར་རོ།།ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་དེ་ཕྱིས་ནི་རྔམས་སུ་འབུམ་ཕྲག་བརྒྱད། ལྷག་མ་དག་ནི་གསེར་དུ་འགྱུར། །ལྷག་མ་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། ཆུའི་སྟེང་རིམ་དཔག་ཚད་སུམ་འབུམ་ཉི་ཁྲི་གསེར་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་ས་གཞིར་གྱུར་པ་ དེའི་ཆུ་དང་གསེར་གྱི་རྔམས་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཆུ་དང་གསེར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི། །ཐད་ཀར་འབུམ་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་དང་། །སྟོང་ཕྲག་གསུམ་དང་བརྒྱ་ཕྲག་ནི། །ཕྱེད་དང་ལྔ་རྣམས་ཁོ་ནའོ། །འདི་གཉི་ག་རྒྱ་མཉམ་མོ། །ཁོར་ཡུག་ཏུ་ནི་སུམ་འགྱུར་རོ། །ཁོ་ར་ཁོར་ཡུག་ཏུ་བརྩི་ན་ནི་སུམ་ འགྱུར་དུ་འགྱུར་ཏེ།དཔག་ཚད་ས་ཡ་ཕྲག་གསུམ་དང་། འབུམ་ཕྲག་དྲུག་དང་། ཁྲི་སུམ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །གསེར་གྱི་ས་གཞིའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆུའི་སྟེང་ན་གནས་པ་གང་ཡིན་པ། དེ་ལ་ལྷུན་པོ་གཉའ་ཤིང་འཛིན། །གཤོལ་མདའ་འཛིན་དང་སེང་ལྡེང་ཅན། །དེ་བཞིན་བལྟ་ན་སྡུག་རི་དང་། ། རྟ་རྣ་དང་ནི་རྣམ་བདུད་དང་། །མུ་ཁྱུད་འཛིན་རིའོ། །རི་ཆེན་པོ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ནི་གསེར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ཏེ། རི་རབ་ནི་དབུས་ནའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རི་རབ་བསྐོར་ཏེ་གནས་སོ། །རི་བདུན་གྱི་ར་བས་བསྐོར་བ་དེའི་ཕྱི་རིམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རི་མུ་ཁྱུད་འཛིན་ནོ། ། དེ་ནས་ནི་གླིང་རྣམས་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱི་རོལ་ན་ནི་གླིང་བཞི་དག་གོ། །དེ་དག་གི་ཡང་ཕྱི་རོལ་ན་ནི་ཁོར་ཡུག་སྟེ། དེས་ནི་གླིང་བཞིར་ཁོར་ཡུག་ཏུ་བསྐོར་ཏེ་། དེ་དག་ལས། བདུན་ནི་གསེར་ཡིན་ཏེ་ལྕགས་སོ། །གཉའ་ཤིང་འཛིན་ལ་སོགས་པའི་རི་བདུན་ནི་གསེར་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། ། ཁོར་ཡུག་ནི་ལྕགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །ལྷུན་པོ་རིན་ཆེན་བཞིའི་རང་བཞིན། གསེར་གྱི་རང་བཞིན་དང་། དངུལ་གྱི་རང་བཞིན་དང་། བཻཌཱུརྱའི་རང་བཞིན་དང་ཤེལ་གྱི་རང་བཞིན་ཏེ། ངོས་བཞི་དག་ཏུ་གྲངས་བཞིན་ནོ། །རི་རབ་ཀྱི་ངོས་གང་ཞིག་གང་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དེའི་མཐུས དེའི་ངོས་ཀྱི་ནམ་མཁའ་ཡང་དེའི་ཁ་དོག་ཏུ་སྣང་སྟེ།དེའི་ངོས་འཛམ་བུའི་གླིང་ལོགས་བཻཌཱུརྱའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། དེའི་འོད་ཀྱི་ཁ་དོག་གིས་འདིའི་ནམ་མཁའ་ཡང་བཻ་ཌཱུརྱའི་ཁ་དོག་ཏུ་སྣང་ངོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཡང་དེ་དག་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ཞེ་ན། གསེར་གྱི་རང་བཞིན་ གྱི་ས་གཞི་ལ་ཆར་པའི་རྒྱུན་འབབ་སྟེ།ས་བོན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཁོང་ན་ཡོད་པའི་ཆུ་དེ་དག་མཐུ་རྣམ་པ་དུ་མའི་བྱེ་བྲག་དང་ལྡན་པའི་རླུང་དག་གིས་བཤིག་པ་ན་རི་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ།

现在要解说器世间，关于器世间的安立，在下方的风轮深度为一百六十万由旬，其广度无量。
三千大千世界的安立是这样的：由于众生业力的缘故，在下方依于虚空而形成风轮，其深度为一百六十万由旬，广度无量，坚固到连大金刚杵也无法摧毁。
在其上方，水轮深度为十一万二千由旬。由于众生的业力，在风轮上聚集云层，降下如车轴般粗的雨流而形成水轮，其深度为十一万二千由旬。
若问为何这些水不会向下流失，有人说是由于众生的业力，就如同食物饮品在消化时不会落入腹腔一样。其他部派则说是由风以筛网方式托住。
又由众生业力所生之风搅动水轮，如同煮沸的牛奶上凝结乳脂般，上层转变成金。水轮后来深度为八万由旬，其余则转成金。
其余是指什么呢？水轮上层三十二万由旬转变成金质大地。水轮和金轮的深度已经说明。
水轮和金轮的直径为十二万三千五百由旬。这两者等宽，周长则为三倍。若计算周长则为三倍，即三百六万三千五百由旬。
在水上的金轮大地上有须弥山、持轭山、持双山、檀香山、善见山、马耳山、尼民达罗山和持边山。这八大山依于金轮，须弥山在中央，其余诸山环绕须弥山而住。
在七山所环绕的外圈即是持边山。其外是诸洲，再往外是四大部洲。在其外围是铁围山，环绕四大部洲。
其中七山是金质，铁围山是铁质。持轭山等七山是金质，铁围山是铁质。
须弥山由四种珍宝构成：金质、银质、琉璃质和水晶质，分别位于四面。须弥山任何一面是什么质地，由于其力量，该面的天空也呈现相应的颜色。
其中朝向南赡部洲的一面是琉璃质，其光芒使这一面的天空呈现琉璃色。
若问这些山是如何形成的，是由降落在金质大地上的雨水，其中含有各种种子，被具有种种特殊力量的风分解时，形成了这些不同的山。

། འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། གང་རིགས་ཐ་དད་པའི་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ལ་མ་ཕྲད་པར་ རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན་གྱི།ཇི་ལྟར་གྲངས་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གྲངས་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རྫས་གནས་པ་ལ་ཆོས་གཞན་ལོག་ན་ཆོས་གཞན་འབྱུང་བའོ། །འདི་ལ་ཉེས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། གནས་པ་གང་གི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བརྟག་པར་ བྱ་བའི་ཆོས་ཅན་ཉིད་མེད་དོ།།ཆོས་ཅན་རྣམས་ལས་ཆོས་ཅན་གཞན་ནོ་ཞེས་དེ་སྐད་དུ་ཟེར། ཆོས་དེ་ཉིད་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཙམ་ནི་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་མི་རིགས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། དེ་ཉིད་འདི་ཡིན་ལ། འདིས་དེ་ལྟ་བུ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་ལུགས་འདི་ནི་སྔོན་མ་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་བྱུང་བའི་གསེར་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱི་མཐུས་བསྐྱེད་པའི་རླུང་དག་གིས་བསྡུས་ནས་ཕུང་པོར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རི་དག་ཏུའང་འགྱུར་ལ། གླིང་རྣམས་སུ་ཡང་འགྱུར་རོ། །རི་རབ་ལ་སོགས་པ་ཁོར་ཡུག་ལ་ཐུག་པའི་རི་དེ་ དག་ནི་ཆུའི་ནང་དུ་བརྒྱད་ཁྲི་དག་ནུབ་བོ།།དེ་དག་གསེར་གྱི་ས་གཞིའི་སྟེང་ན་ཆུ་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཁྲི་ཡོད་པ་དེར་ནུབ་བོ། །ཆུའི་སྟེང་དུ་ཡང་། དཔག་ཚད་དག་ནི་བརྒྱད་ཁྲིའོ། །དེ་ལྟར་ན་རི་རབ་ནི་འཕང་དུ་དཔག་ཚད་འབུམ་དྲུག་ཁྲིའོ། །བརྒྱད་པོའི་འཕང་དུ་ཕྱེད་ཕྱེད་དབྲི། །རི་རབ་ཆུའི་སྟེང་དུ་ ཇི་ཙམ་འཕགས་པ་དེའི་ཕྱེད་ནི་གཉའ་ཤིང་འཛིན་ཏེ།དཔག་ཚད་བཞི་ཁྲི་ཡིན་ལ། དེའི་ཕྱེད་ནི་གཤོལ་མདའ་འཛིན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བས་། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལ་ཡང་མུ་ཁྱུད་འཛིན་གྱི་ཕྱེད་ནི་ཁོར་ཡུག་སྟེ། འཕང་དུ་དཔག་ཚད་སུམ་བརྒྱ་ཕྱེད་དང་བཅུ་གསུམ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ཕྱེད་ཕྱེད་ ཀྱིས་དབྲི་བར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་དག་རྔམས་སུ་འཕང་དང་མཉམ། །དེ་དག་ཆུ་ལས་ཇི་ཙམ་གྱེན་དུ་འཕགས་པ་རྔམས་སུ་ཡང་དེ་ཙམ་སྟེ། རྒྱར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་དག་བར་བདུན་རོལ་མཚོ་ཡིན། །མུ་ཁྱུད་འཛིན་ལ་ཐུག་པའི་རི་དེ་དག་གི་བར་བདུན་ནི་རོལ་མཚོ་བདུན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་ཆུས་གང་ངོ་། །ཆུ་དེ་ནི་བསིལ་བ་དང་། ཞིམ་པ་དང་། ཡང་བ་དང་། འཇམ་པ་དང་། དངས་པ་དང་། དྲི་ང་བ་མེད་པ་དང་། འཐུང་ན་མགྲིན་པ་ལ་མི་གནོད་པ་དང་། འཐུངས་ན་ལྟོ་ལ་མི་གནོད་པའོ། །ཡང་དེ་དག་ལས། དང་པོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུའོ། །རི་རབ་དང་གཉའ་ཤིང འཛིན་གྱི་བར་གྱི་རོལ་མཚོ་དང་པོ་ནི་ཁ་ཚོན་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཁྲིའོ།།དེ་ནི་ནང་གི་རྒྱ་མཚོ་ཡིན། །རྒྱ་མཚོ་ནི་གཉིས་ཏེ། ནང་གི་དང་ཕྱིའིའོ། །རོལ་མཚོ་དེ་ནི་ནང་གི་རྒྱ་མཚོ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ངོས་ལ་སུམ་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཚོན་ནི་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཁྲི་བཤད་དོ། །ངོས་ལ་ནི་གཉའ་ཤིང་འཛིན་གྱི་ འགྲམ་ནས་བགྲངས་ན་སུམ་འགྱུར་ཏེ།དཔག་ཚད་ཉིས་འབུམ་བཞི་ཁྲིའོ། །རོལ་མཚོ་གཞན་ནི་ཕྱེད་ཕྱེད་དོ། ། གཉའ་ཤིང་འཛིན་ནས་གཤོལ་མདའ་འཛིན་གྱི་བར་གྱི་རོལ་མཚོ་གཉིས་པ་ནི་དང་པོའི་ཕྱེད་དེ། དཔག་ཚད་བཞི་ཁྲི་ཡིན་ལ། གསུམ་པ་ནི་དེའི་ཕྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་བཞིན་ དུ་རོལ་མཚོ་བདུན་པ་ནི།དཔག་ཚད་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། རོལ་མཚོ་གཞན་རྣམས་ཕྱེད་ཕྱེད་ཀྱིས་དབྲིའོ། །དེ་དག་གི་སྲིད་དུ་ནི་ཧ་ཅང་འབྱམས་ཀླས་པའི་ཕྱིར་མ་བགྲངས་སོ། །ལྷག་མ་ཕྱིའི་མཚོ་ཆེན་ཡིན། །ལྷག་མ་གང་ཞིག་ཅེ་ན་མུ་ཁྱུད་འཛིན་དང་ཁོར་ཡུག་གི་ བར་དེའི་ནི་ཕྱིའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཏེ།ཚྭ་སྒོའི་ཚྭ་ཆུས་གང་ངོ་། །དེ་ཡང་ཁ་ཚོན་དུ་དཔག་ཚད་འབུམ་ཕྲག་གསུམ་དང་སྟོང་ཕྲག་ནི་ཉི་ཤུ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་རི་རབ་ཀྱི་ངོས་བཞི་ནི་གླིང་བཞི་སྟེ། དེ་ལ་ནི་འཛམ་བུའི་གླིང་སྟེ་ངོས་གསུམ་ལ། སྟོང་ཕྲག་གཉིས་པོ་ཤིང་རྟའི་དབྱིབས། །དེའི་ངོས་གསུམ་ ལ་དཔག་ཚད་ཉིས་སྟོང་ཉིས་སྟོང་ཡོད་ལ།དེའི་དབྱིབས་ཀྱང་ཤིང་རྟ་དང་འདྲའོ།

如是转变，即是对于产生不同种类果实差别之事，不接触而成为缘，并非如数论派所说的转变。
数论派的转变是怎样的呢？即是在实体存在的情况下，一种性质消失另一种性质生起。
这有什么过失呢？没有所应观察诸性质差别的有法。他们说有法与有法是相异的。
若说仅仅是性质本身转变为他者即是转变，如此也不合理。
这有什么不合理呢？'此即是彼，而彼又非如是'这样的说法是前所未有的。
如是生成的金等，由业力所生的风聚集成堆，这些成为诸山，也成为诸洲。
须弥山等直至围山的诸山，在水中沉入八万由旬。
这些山在金地基之上，沉入八万由旬深的水中。水面之上也是八万由旬。
如是须弥山高十六万由旬。八山的高度每次减半。
须弥山在水面上突出多少，持双山就是它的一半，即四万由旬，持双山的一半是持边山，
如是其他山也是如此，持轮山的一半是围山，高三百一十二又二分之一由旬，应知每次减半。
这些山的广度与高度相等。这些山从水面向上突出多少，广度也是多少，'广'是词尾。
这些山之间的七处是游戏海。直至持轮山的这些山之间的七处称为七游戏海，充满具有八功德的水。
此水具有清凉、甘美、轻盈、柔软、清澈、无异味、饮时不伤喉、饮后不伤腹等八种功德。
其中，第一海宽八万由旬。须弥山与持双山之间的第一游戏海宽度为八万由旬。
这是内海。海有两种：内海和外海。这游戏海是内海。
它的边长是三倍。宽度说是八万由旬。从持双山边缘算起边长是三倍，即二十四万由旬。
其他游戏海每次减半。持双山至持边山之间的第二游戏海是第一海的一半，即四万由旬，第三海又是它的一半，
如是直至第七游戏海为一千二百五十由旬。其他游戏海都是每次减半。
这些海的长度因过于广大故未计算。
其余是外大海。其余是什么呢？持轮山与围山之间是外大海，充满盐门的盐水。
它的宽度为三十二万二千由旬。
其中须弥山四面是四大洲，其中赡部洲三面各二千由旬，形状如车。

།དེའི་དབུས་སུ་གསེར་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་ས་གཞི་ལ་གང་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བཞུགས་ནས་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྐྱེད་པར་མཛད་པ་རྡོ་རྗེའི་གདན་མངོན་པར་འགྲུབ་སྟེ། དེ་ནི་ལུས་སམ་ས་ཕྱོགས་གཞན་ གྱིས་བཟོད་པར་མི་ནུས་སོ།།གཅིག་ལ་དཔག་ཚད་ཕྱེད་དང་བཞིའོ། ། དེའི་ངོས་བཞི་པ་དག་ལ་ནི་དཔག་ཚད་ཕྱེད་དང་བཞི་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཤིང་རྟ་ཆེན་པོའི་དབྱིབས་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་ཟླ་གམ་འདྲ། །འདི་ནས་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རི་རབ་ཀྱི་ངོས་ རོལ་ན་ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་ཀྱི་གླིང་ཡོད་དེ།དེ་ནི་ཟླ་བ་ཁམ་པ་ལྟ་བུར་མངོན་པར་གྲུབ་བོ། །རྒྱར་ནི་ངོས་གསུམ་འདི་དང་འདྲའོ། ། ཇི་ལྟར་འཛམ་བུའི་གླིང་ལ་དཔག་ཚད་ཉིས་སྟོང་ཉིས་སྟོང་ཡོད་པ་བཞིན་ནོ། །གཅིག་ལ་དཔག་ཚད་སུམ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །ངོས་བཞི་པ་ལ་ནི་དཔག་ཚད་སུམ་བརྒྱ་ ལྔ་བཅུའོ།།བ་ལང་སྤྱོད་གླིང་ཟླུམ་པོ་སྟེ། །སྟོང་ཕྲག་ཕྱེད་དང་བརྒྱད་ཡིན་ནོ། །འདི་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རི་རབ་ཀྱི་ངོས་རོལ་ན་བ་ལང་སྤྱོད་ཀྱི་གླིང་ཡོད་དེ། དཔག་ཚད་བདུན་སྟོང་ལྔ་བརྒྱའོ། །དེ་ནི་ཟླ་བ་ཉ་བ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་ཟླུམ་པོ་ཡིན་ཏེ། དེ་དབུས་སྟོང་ཕྲག་ཕྱེད་དང་གསུམ། །ཆུ་ཞེང་ དུ་ནི་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་ཕྱེད་དང་གསུམ་མོ།། སྒྲ་མི་སྙན་བརྒྱད་གྲུ་བཞིར་མཉམ། །འདི་ནས་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རི་རབ་ཀྱི་ངོས་ལ་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་གླིང་ཡོད་དེ། ཀུན་དུ་དཔག་ཚད་བརྒྱད་སྟོང་ཡོད་དོ། །དབྱིབས་ནི་ཁྲིའུ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་གྲུ་བཞི་སྟེ། ཇི་ལྟར་ངོས་གཅིག་ལ་དཔག་ཚད་ཉིས་སྟོང་ཡོད་པ་ ལྟར་གཞན་དག་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ།ཅུང་ཟད་ཀྱང་ལྷག་མ་མེད་དོ། །གླིང་གང་གི་དབྱིབས་ཅི་འདྲ་བ་དེ་ན་གནས་པའི་མི་རྣམས་ཀྱི་གདོང་གི་དབྱིབས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཡང་དེ་དག་གི་བར་བར་ན་བར་གྱི་གླིང་རྣམས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་དེ་དག་ནི་གང་ཡིན། དུ་ཞིག་ནི་ཡོད་ཅེ་ན། དེ་ཡི་བར་གྱི་གླིང་བརྒྱད་ ནི།།ལུས་དང་ལུས་འཕགས་སྒྲ་མི་སྙན། །སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་ཟླ་དང་ནི། །རྔ་ཡབ་དང་ནི་རྔ་ཡབ་གཞན། །གཡོ་ལྡན་དང་ནི་ལམ་མཆོག་འགྲོ། །དེ་ལ་ལུས་དང་ལུས་འཕགས་ནི་ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་ཀྱི་གླིང་འཁོར་ཡིན་ནོ། །སྒྲ་མི་སྙན་དང་སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་ཟླ་ནི་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་གྱིའོ། །གཡོ་ལྡན་དང་ ལམ་མཆོག་འགྲོ་ནི་ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་ཀྱིའོ།།རྔ་ཡབ་དང་རྔ་ཡབ་གཞན་ནི་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་སྟེ། ཐམས་ཅད་ན་ཡང་མི་རྣམས་གནས་སོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ། གཅིག་ན་སྲིན་པོ་དག་གནས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་ནས་བྱང་དུ་རི་ནག་པོ། །དགུ་འདས་གངས་རིའོ། །འཛམ་བུའི་གླིང་འདིའི་བྱང་ ཕྱོགས་འཛམ་བུའི་གླིང་འདི་ཉིད་ན་རི་ནག་པོ་གསུམ་ཡོད་དོ།།དེ་དག་འདས་ནས་ཡང་གསུམ་ཡོད་དེ། དེ་འདས་ནས་ཡང་གསུམ་ཡོད་དོ། ། རི་ནག་པོ་དགུ་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ན་གངས་རི་ཡོད་དོ། །དེ་ནས་ནི། སྤོས་ངད་ལྡང་བའི་ཚུ་རོལ་ན། །ཆུ་ཞེང་ལྔ་བཅུ་ཡོད་པའི་མཚོ། །གངས་རི་དེའི་ཕ་རོལ་ རི་སྤོས་ཀྱི་ངད་ལྡང་བའི་ཚུ་རོལ་ན་མཚོ་མ་དྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་གནས་པ་ལས་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་གང་གཱ་དང་།སིན་དྷུ་དང་། སི་ཏ་དང་། པཀྵུ་འབབ་པ་ཡོད་དོ། །དེའི་ཞེང་དུ་ཡང་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་ཡོད་ལ། ཆུར་ཡང་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་ཡོད་དེ། ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་ཆུས་གང་ངོ་། །དེར་ནི་ རྫུ་འཕྲུལ་དང་མི་ལྡན་པའི་མིས་འགྲོ་བར་དཀའོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་དྲུང་ན་གང་ལ་འབྲས་བུ་མངར་པོ་དག་ཡོད་པ་ཤིང་འཛམ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་འདི་འཛམ་བུའི་གླིང་ཞེས་བྱ་བར་གྲགས་སོ། །ཡང་ན་དེའི་འབྲས་བུའི་དབང་གིས་འཛམ་བུའི་གླིང་ཞེས་བྱ་བར་གྲགས་སོ། ། དམྱལ་བ་རྣམས་ནི་གང་རོལ་ན་ཡོད། ཚད་ནི་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། འདི་འོག་སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་ན། །མནར་མེད་པའོ་དེ་ཙམ་མོ། །འཛམ་བུའི་གླིང་འདི་ཉིད་ཀྱི་འོག་དཔག་ཚད་ཉི་ཁྲི་ན་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་མནར་མེད་པ་ཡོད་དེ་། གནམ་འཕང་དང་རྒྱར་ནི་དཔག་ཚད་ཉི་ཁྲིའོ། །དེའི་འོག་གཞི་ཡང་དེ་དང་འདྲ སྟེ།འདི་ནས་ནི་དཔག་ཚད་བཞི་ཁྲི་ཡོད་དོ། །སྡུག་བསྔལ་བར་ཆད་མེད་པས་ན་མནར་མེད་པའོ།

在其中央，在金质的大地上，有金刚座显现，这是菩萨安住并生起金刚喻定之处，其他身体或地方都无法承受。其一边长度为四由旬半。
其四边各有四由旬半，因此其形状如同大车。
东方胜身洲如半月形。在此须弥山东面下方有东胜身洲，其形状如同半月。广度三面与此相同，如同南瞻部洲有二千由旬一样。一边长三百五十由旬，四边各有三百五十由旬。
西牛货洲呈圆形，长度为七千五百由旬。在此须弥山西面下方有西牛货洲，长度为七千五百由旬。其形状如同满月般圆形。其中央宽度为三千五百由旬。
北俱卢洲四方相等。在此须弥山北面有北俱卢洲，周长八千由旬。形状如同座椅般四方，如同一边长二千由旬，其他边也相同，丝毫不差。各洲形状如何，居住在那里的人们面貌形状也与之相同。
那么，在这些洲之间所显现的中洲是什么？有多少个呢？其间的八个中洲是：身洲和胜身洲、声音悦耳洲和随声悦耳洲、拂洲和胜拂洲、行洲和胜道行洲。其中身洲和胜身洲是东胜身洲的附属洲，声音悦耳洲和随声悦耳洲是北俱卢洲的附属洲，拂洲和胜拂洲是西牛货洲的附属洲，行洲和胜道行洲是南瞻部洲的附属洲。所有洲中都有人居住。有些人说，其中一个洲中住着罗刹。
从此向北有黑山，过九座后是雪山。在此南瞻部洲的北方，在此洲中有三座黑山。过了那些之后又有三座，过了那些之后又有三座。过了九座黑山之后有雪山。
从此，在香气弥漫山的此方，有宽五十由旬的湖。在那雪山的彼方，在香气弥漫山的此方有无热恼池，从中流出恒河、信度河、悉多河和博叉四大河。其宽度有五十由旬，水深也有五十由旬，充满具有八功德的水。没有神通的人难以到达那里。
就在其旁有一棵结有甜果的瞻部树，因其缘故此洲称为瞻部洲。或者说因其果实而得名瞻部洲。
地狱在何处？规模有多大？在此下二万由旬处，是无间地狱，其量亦然。在此南瞻部洲下方二万由旬处有大地狱无间狱，其高度和广度都是二万由旬。其下基础也与此相同，从这里有四万由旬。因为痛苦无有间断故称无间。

།གཞན་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་བར་ཆད་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་སོས་ན་ནི་ལུས་རྣམས་བཅད་ཅིང་ཕུག་ལ་བཏགས་ཀྱང་རླུང་གྲང་མོ་དག་ལངས་ན་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཡང་སོས་ པར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་ཡང་སོས་ཡིན་ནོ།།གཞན་དག་ན་རེ་དེ་ན་བདེ་བའི་གནས་སྐབས་མེད་པས་ན་མནར་མེད་པ་སྟེ། གཞན་དག་ན་ཡང་བདེ་བའི་ཚོར་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པར་བྱུང་བ་ནི་འགག་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ཡི་སྟེང་ན་དམྱལ་བ་བདུན། །མནར་མེད་པ་དེའི་ སྟེང་ན་དམྱལ་བ་བདུན་པོ་རབ་ཏུ་ཚ་བ་དང་།ཚ་བ་དང་། ངུ་འབོད་ཆེན་པོ་དང་། ངུ་འབོད་དང་། བསྡུས་འཇོམས་དང་། ཐིག་ནག་དང་། ཡང་སོས་དག་གོང་ནས་གོང་དུ་གནས་སོ། །གཞན་དག་ན་རེ་མནར་མེད་པའི་གློ་དག་ན་གནས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་། བརྒྱད་པོ་ཀུན་ལ་ལྷག་ བཅུ་དྲུག་།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། དེ་ལྟར་དེ་དག་དམྱལ་བ་ནི། །བརྒྱད་ཅེས་བྱ་སྟེ་རྒལ་བར་དཀའ། །དྲག་པོའི་ལས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་གང་། །རེ་རེ་ལ་ཡང་ལྷག་བཅུ་དྲུག་།རྩིག་པ་བཞི་དང་སྒོ་བཞི་སྟེ། །རྣམ་ཕྱེ་རིས་སུ་ཆད་པ་ཡིན། །ལྕགས་ཀྱི་ར་བས ཀུན་དུ་བསྐོར།།ལྕགས་དག་གིས་ནི་གང་བ་ཡིན། །དེ་ལ་ལྕགས་འབར་ས་གཞི་སྟེ། །འབར་བའི་མེ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། །དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མར་ནི། །མེ་ལྕེ་དག་གིས་ཁྱབ་པར་གནས། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ལྷག་མ་བཅུ་དྲུག་གང་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་ནི་ངོས་བཞི་ན། །མེ་མ་མུར་དང་རོ་ མྱགས་དང་།།སྤུ་གྲི་ལ་སོགས་ཆུ་བོ་ཡིན། །དེ་དག་གི་སྒོ་རེ་རེ་ན་ལྷག་པ་བཞི་བཞི་ཡོད་དེ། མེ་མ་མུར་པུས་མོ་ནུབ་ཙམ་གང་དུ་སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་རྐང་པ་བཞག་ན་ནི་པགས་པ་དང་ཤ་དང་ཁྲག་ཞིག་པར་འགྱུར་ལ། རྐང་པ་བཏེག་ན་ནི་པགས་པ་དང་ཤ་དང་ཁྲག་སླར་སྐྱེ་ བ་དང་།རོ་མྱགས་རྐྱག་པའི་འདམ་རྫབ་གང་དུ་འབུ་མཆུ་རྣོན་ཞེས་བྱ་བ་ལུས་ཐམས་ཅད་དཀར་ཞིང་མགོ་གནག་ལ་མཆུ་སྨྱུང་བའི་སྲོག་ཆགས་དག་གནས་ཤིང་དེ་དག་གིས་སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་རུས་པའི་བར་དུ་འབིགས་པར་བྱེད་པ་དང་། སྤུ་གྲིའི་སོས་གཏམས་པའི་ལམ་པོ་ཆེ་གང་དུ་ སེམས་ཅན་དེ་དག་འགྲོ་བ་ན་རྐང་པ་བཞག་ན་ནི་པགས་པ་དང་ཤ་དང་ཁྲག་ཞིག་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ།།ལོ་མ་རལ་གྲི་ལྟ་བུའི་གནས་གང་དུ་རལ་གྲི་རྣོན་པོ་རྣམས་ལྷུང་ཞིང་། སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་རྣམས་གཅོད་པར་འགྱུར་ཞིང་། ཁྱི་སྲེ་བོ་རྣམས་ ཀྱང་ཟ་བར་བྱེད་པ་དང་།ལྕགས་ཀྱི་ཤལ་མ་རི་ནགས་ཚེར་མ་རྣོན་པོ་སོར་བཅུ་དྲུག་པ་གང་དུ་སེམས་ཅན་དེ་དག་འཛེག་པ་ན་ནི་ཚེར་མ་དེ་རྣམས་ཁ་ཐུར་དུ་ལྟ་བར་འགྱུར་ཞིང་ལུས་འབིགས་པར་བྱེད་ལ། འབབ་པ་ན་ནི་ཁ་གྱེན་དུ་ལྟ་བར་འགྱུར་ཞིང་། ཁྭ་ལྕགས་ཀྱི་མཆུ་ཅན་རྣམས་ ཀྱིས་མིག་དག་ཕྱུང་ཞིང་ཕྱུང་ནས་ཟ་བར་བྱེད་པ་སྟེ།སྤུ་གྲིའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་དེ་ནི་མཚོན་ཆ་མངོན་པར་འབབ་པ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་བྱའོ། །ལྷག་མ་བཞི་པ་ནི་ཆུ་བོ་རབ་མེད་ཐལ་ཆུ་ཁོལ་མས་གང་བ་སྟེ། གང་དུ་སེམས་ཅན་དེ་དག་འགྲམ་གཉིས་ནས་སྐྱེས་བུ་ ལག་ན་རལ་གྲི་དང་།མདུང་ཐུང་དང་། ཐག་མདུང་ཐོགས་པ་དག་གིས་འགོག་ཅིང་། དཔེར་ན་ཕྲུ་བ་ཆུ་མང་པོས་བཀང་བ་ཐབ་ཏུ་བཅུག་པའི་ནང་དུ་ཏིལ་དང་འབྲས་ཐུག་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་བླུགས་པ་བཞིན་དུ། སྟེང་དུ་འགྲོ་ན་ཡང་གདུ་ཞིང་འཚེད་ལ། འོག་དང་ཐད་ཀར་འགྲོ་ན་ཡང་ གདུ་ཞིང་འཚེད་པར་བྱེད་པའོ།།དེས་ཀྱང་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་འོབས་བཞིན་དུ་བསྐོར་རོ། །ལྷག་མ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་བཅུ་དྲུག་ཅེས་བྱའོ། །གནོད་པ་ལྷག་མའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྷག་པའོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དམྱལ་བ་དག་ཏུ་གནོད་པ་བྱས་ནས་ཡང་འདི་དག་ ཏུ་གནོད་པར་བྱེད་དོ།།གཞན་དག་ན་རེ་དམྱལ་བ་པའི་འཆིང་བའི་འོག་ཏུ་འདི་དག་ཏུ་བྱིང་བས་ན་ལྷག་པའོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དྲི་བ་ལས་དྲི་བ་གཞན་འབྱུང་སྟེ། ཅི་དམྱལ་བའི་སྲུང་མ་དེ་དག་སེམས་ཅན་དུ་བགྲང་བ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་ཟེར་རོ།།ད་ནི་ཇི་ལྟར་ན་དེ་དག་གཡོ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་དག་གིས་ཏེ། འཆགས་པའི་རླུང་བཞིན་ནོ།

其他的是有障碍的痛苦，即：复活地狱中身体被割截穿刺悬挂，当寒风吹起时，那些有情又会复活，因此称为复活地狱。有些人说，因为那里没有安乐的时刻所以称为无间地狱，其他地狱虽然没有异熟所生的乐受，但相似的乐受并非完全断绝。
在其上有七个地狱。在无间地狱之上有七个地狱：极热地狱、大热地狱、大号叫地狱、号叫地狱、众合地狱、黑绳地狱、复活地狱，依次向上排列。有些人说位于无间地狱的两侧。
这些地狱都有十六个附属地狱。世尊说：'如是这些地狱，称为八大难度，恶业所充满，每一个都有十六个附属地狱。四面墙壁和四个门，分隔成不同区域。铁墙所环绕，充满着铁器。其地面是燃烧的铁，具有炽燃的火焰。火焰遍及数百由旬。'
十六个附属地狱是什么呢？'在这些地狱的四面，有烧热灰坑、粪尿泥沼、利刃之河等。'在每个门口有四个附属地狱：烧热灰坑，膝深之处，有情落足时皮肉血液即坏，抬足时皮肉血液又生；粪尿泥沼中住着称为利嘴的虫，全身洁白黑头尖嘴的生物，它们啄食那些有情直至骨髓；
布满利刃的大道，有情行走时落足则皮肉血液损坏，如前所述。剑叶林中利剑坠落，砍断那些有情的肢体，灰狗也来啃食；铁刺林中长着十六指长的尖刺，有情上爬时尖刺向下刺穿身体，下落时尖刺向上，铁嘴乌鸦啄出眼睛并吞食。利刃大道等三处因类似兵器降临故合为一处。
第四个附属地狱是无ford河，充满沸腾碱水，两岸有手持剑、短矛、套索的人阻挡，如同锅中注满水煮芝麻稠粥一般，上升则被煮烫，下沉或横行也被煮烫。这样的附属地狱如沟渠般环绕着大地狱。这四个附属地狱因方位差别称为十六个。
因为是额外伤害之处故称为附属，在地狱受害后又在这些地方受害。有些人说因为在地狱束缚之下沉入这些地方，所以称为附属。问题引发其他问题：地狱的狱卒是否算作有情？有些人说不是。那么他们如何活动呢？是由有情的业力所致，如同成劫的风一样。

།འོ་ན་བཙུན་པ་ཆོས་ལྡན་རབ་འབྱོར་གྱིས། གང་དག་ཁྲོ་ཞིང་གཏུམ་ལས་དང་། །སྡིག་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་དང་། །སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་དགའ་ དེ་དག་།གཤིན་རྗེ་སྲིན་པོར་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །ཞེས་གང་བཤད་པ་ཇི་ལྟར་དྲང་ཞེ་ན། གཤིན་རྗེས་བསྒོ་བ་གང་དག་གི་སེམས་ཅན་རྣམས་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་ཁྲིད་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་གཤིན་རྗེ་སྲིན་པོ་ཞེས་བཤད་ཀྱི། གང་དག་ལས་རྣམ་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན རེ་སེམས་ཅན་དག་ཏུ་བགྲང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ད་ནི་ལས་དེ་དག་གང་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་ཞེ་ན། དམྱལ་བ་དེ་དག་ཉིད་དུ་སྟེ། གང་དག་ཏུ་མཚམས་མེད་པ་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་གོ་སྐབས་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་སུ་ཞིག་འགོག་པ་། མེའི་ནང་ན་གནས་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་ མི་ཚིག་ཅེ་ན།མེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ལས་དག་གིས་མཚམས་གཅད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་འབྱུང་བའི་ཁྱད་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །རེ་ཞིག་དེ་དག་ནི་ཚ་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། །ཆུ་བུར་ཅན་སོགས་གྲང་བརྒྱད་གཞན། ། གཞན་ཡང་གྲང་བའི་ དམྱལ་བ་བརྒྱད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཆུ་བུར་ཅན་དང་། ཆུ་བུར་རྡོལ་པ་དང་། སོ་ཐམས་ཐམས་དང་། ཨ་ཆུ་ཟེར་བ་དང་། ཀྱི་ཧུད་ཟེར་བ་དང་། ཨུཏྤལ་ལྟར་གས་པ་དང་། པདྨ་ལྟར་གས་པ་དང་། པདྨ་ལྟར་ཆེར་གས་པའོ། །མིང་འདི་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་གྲང་བ་མི་བཟད་ པས་ཉེན་པ་དེ་དག་གི་ལུས་དང་སྒྲ་འགྱུར་བ་དང་སྒྲ་མཐུན་པ་དག་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ཀྱང་འཛམ་བུའི་གླིང་འདི་ཉིད་ཀྱི་འོག་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཐད་ཀ་ན་ཡོད་དོ། །འཛམ་བུའི་གླིང་འདི་ཙམ་གྱི་འོག་ན་མནར་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་གོ་སྐབས་ག་ལ་ཡོད་ཅེ་ན། གླིང་རྣམས་ནི་འབྲུའི་ཕུང་ པོ་བཞིན་དུ་ཞབས་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡིན་ཏེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་རིམ་གྱིས་གཞོལ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་བཅུ་དྲུག་པོ་དེ་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ཉི་ཚེ་བའི་དམྱལ་བ་རྣམས་ནི་མང་པོའམ་གཉིས་སམ་ གཅིག་གི་སོ་སོའི་ལས་དག་གིས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་དག་གི་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་ནི་རྣམ་པ་དུ་མ་ཡོད་དོ། །གནས་ནི་ངེས་པ་མེད་དེ། ཆུ་བོ་དང་། རི་དང་། མྱ་ངམ་གྱི་ཕྱོགས་དག་དང་། གཞན་དག་དང་། འོག་ན་ཡང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རེ་ཞིག་འདི་ནི་དམྱལ་བའི་སྣོད་རྣམས་ཀྱི་གནས་ པ་ཡིན་ནོ།།དུད་འགྲོ་ནི་ཐང་དང་། ཆུ་དང་། ནམ་མཁའི་སྤྱོད་ཡུལ་པ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གི་གནས་ཀྱི་རྩ་བ་ནི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ནི་དེ་དག་ལས་འཕྲོས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ཡི་དྭགས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ནི་གཤིན་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གི་གནས་ཀྱི་རྩ་བ་རྒྱལ་པོའི་ ཁབ་ནི་འཛམ་བུའི་གླིང་འདིའི་འོག་དཔག་ཚད་ལྔ་བརྒྱས་བཅད་པ་ན་ཡོད་དེ།གཞན་ནི་དེ་ལས་འཕྲོས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་ཡི་དྭགས་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་ཁ་ཅིག་ནི་ལྷའི་དཔལ་ལྟ་བུ་ཡང་ཉམས་སུ་མྱོང་ངོ་། །ལྷག་མ་ནི་ཇི་ལྟར་ཡི་དྭགས་ཀྱི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་ཡིན་ ནོ།།ཡང་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་འདི་དག་ཅི་ལ་བརྟེན་ཞེ་ན། རླུང་ལ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་བར་སྣང་ལ་ཉི་མ་དང་། ཟླ་བ་དང་། སྐར་མ་རྣམས་འཕུལ་བར་བྱེད་པའི་རླུང་དག་གྲུབ་སྟེ། རི་རབ་ལ་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་འཁོར་རོ། །ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་ དག་འདི་ནས་ཐག་ཇི་སྲིད་ཅེ་ན།ཉི་ཟླ་ལྷུན་པོའི་ཕྱེད་ནའོ། །རི་གཉའ་ཤིང་འཛིན་གྱི་རྩེ་མོ་དང་མཉམ་པ་ནས་རྒྱུའོ། །ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། གོ་རིམས་བཞིན་དུ། དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་གཅིག་དང་བཅས། །ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཚད་ནི་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུའོ། །ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ གྱི་ནི་གཅིག་དང་བཅས་པའི་ལྔ་བཅུ་སྟེ།ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྐར་མའི་གཞལ་ཡས་ཁང་རྣམས་ཀྱི་ནང་གི་ཚད་ཆུང་བ་དེའི་ནི་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་གོ། །སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཀྱི་ལས་དག་གིས་ཉི་མའི་གཞལ་མེད་ཁང་འོག་གི་ཕྱི་རོལ་ནི་མེ་ཤེལ་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ ཚ་བར་བྱེད་པ་དང་།སྣང་བར་བྱེད་པ་མངོན་པར་གྲུབ་བོ།

那么，比丘具德罗布杰所说：'凡是暴怒凶残者，以及喜好罪恶者，喜好痛苦者，他们将转生为阎罗罗刹。'这句话应如何理解呢？阎罗所派遣的那些引导众生前往地狱的使者，称为阎罗罗刹，而非造作业的那些人。其他人则说这些应算作众生。
那么这些业在何处成熟呢？就在那些地狱中，在那些造无间罪者业报成熟之处，谁能阻止？对于处在火中的众生为何不被烧焦呢？因为业力必定限制火的作用。或者说是因为形成了特殊的元素。首先这些是大热地狱。
泡疱等八寒地狱：还有八个寒冷地狱，即：泡疱地狱、泡疱裂地狱、牙颤地狱、阿啾叫地狱、呼号地狱、裂如青莲地狱、裂如红莲地狱、裂如大红莲地狱。这些名称是与众生因难忍的寒冷而身体变化和发出的声音相应的。
这些地狱就位于瞻部洲下方大地狱的正下方。有人问：瞻部洲下方怎么会有无间地狱等的空间呢？诸洲就像谷物堆一样底部宽广，正因如此，大海也是逐渐向下倾斜的。如是，这十六个地狱是由一切众生的业力所显现的。
孤独地狱是由多数或二或一等各别的业所显现，其种类有多种形态。处所则不确定，可在河流中、山中、旷野中，其他处所，以及地下。以上是地狱器世间的处所。
旁生居住在陆地、水中和空中。它们的根本住处是大海，其他则是从那里分散开来的。饿鬼的王名为阎罗。他们的根本住处王城在瞻部洲下方五百由旬处，其他则是从那里分散开来的。其中有些具大神通的饿鬼也能享受如天界般的荣华，其余则如饿鬼事迹中所说。
又问：日月依于何处？依于风，由一切众生的共业力，形成了推动虚空中日、月、星辰运行的风，如风轮般绕须弥山而转。
日月距此多远？日月在须弥山腰，与持双山峰齐平而行。其量度多少？依次为：五十一由旬及五十。月轮的大小是五十由旬，日轮则是五十一由旬，这是所谓的五十加一的意思。星宫殿内部最小的量度是一俱卢舍。由众生的业力，在日宫殿下方外部形成了能发热发光的水晶轮。

།ཟླ་བའི་གཞལ་མེད་ཁང་གི་ནི་ཆུ་ཤེལ་བསིལ་བར་བྱེད་པ་དང་། སྣང་བར་བྱེད་པ་མངོན་པར་གྲུབ་སྟེ། ཅི་རིགས་པར་མིག་དང་། ལུས་དང་། འབྲས་བུ་དང་། མེ་ཏོག་དང་། ལོ་ཏོག་དང་། སྨན་རྣམས་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། གནོད་པར་བྱེད་པ་ དག་ཡིན་ནོ།།གླིང་བཞི་པ་གཅིག་ཏུ་ནི་ཟླ་བ་གཅིག་ཁོ་ན་དང་། ཉི་མ་གཅིག་གིས་བྱ་བ་བྱེད་དོ། །ཅི་གླིང་བཞི་པོ་དག་ཏུ་ཉི་མས་ཅིག་ཅར་བྱ་བ་བྱེད་དམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། དེ་དག་ཏུ། ནམ་ཕྱེད་ཉི་མ་ནུབ་པ་དང་། །ཉི་མ་ཕྱེད་དང་འཆར་དུས་གཅིག་། གང་གི་ཚེ་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དུ་ནམ་ཕྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་སུ་ནི་ཉི་མ་ནུབ་བོ། །འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་ནི་ཉི་མ་ཕྱེད་དོ། །བ་ལང་སྤྱོད་དུ་ནི་ཉི་མ་ཤར་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཉི་མའི་འགྲོས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལས་འདི་ན་ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ་རྣམས་རིང་ཐུང དུ་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལ། དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་གཉིས་པ་ཡི། །ཐ་མའི་ཚེས་དགུ་ནས་མཚན་རིང་། །དབྱར་རྣམས་ཀྱི་ཟླ་བ་གཉིས་པ་དབྱར་ཟླ་ཐ་ཆུངས་ཡར་གྱི་ངོའི་ཚེས་དགུ་ནས་མཚན་མོ་རིང་ངོ་། །དགུན་རྣམས་ཀྱི་ནི་བཞི་པ་ལ། །ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་དགུན་རྣམས་ཀྱི་ཟླ་བ་བཞི་པའི་ཐ་མའི་ཚེས་དགུ་ནས་ཐུང་ ངུར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ།དགུན་ཟླ་ཐ་ཆུངས་ཡར་གྱི་ངོའི་ཚེས་དགུ་ནས་སོ། །ཉིན་མོ་བཟློག་།གང་གི་ཚེ་མཚན་མོ་རིང་བ་དེའི་ཚེ་ཉིན་མོ་ཐུང་བར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཚེ་མཚན་མོ་ཐུང་བ་དེའི་ཚེ་ཉིན་མོ་རིང་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ཙམ་ཞིག་གིས་རིང་པོར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཉིན་མཚན་ མཚན་རིང་བ་ཐང་ཅིག་གོ།།ཉིན་མོ་འམ་མཚན་མོ་ཐང་ཅིག་ཐང་ཅིག་གིས་རིང་བར་འགྱུར་རོ། །རིང་བ་དེ་དག་ཀྱང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ། ཉི་མ་ལྷོ་བྱང་འགྲོ་ཚེའོ། །ཉི་མ་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ངོས་སུ་འགྲོ་བ་མཚན་མོ་རིང་ངོ་། །བྱང་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བ་ན་ཉིན་ མོ་རིང་ངོ་།།ཟླ་བ་ཡར་གྱི་ངོའི་དང་པོའི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་མ་རངས་པར་སྣང་བ་དེ་ལ་རྒྱུ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཉི་མ་དང་ནི་ཉེ་བ་ལས། །རང་གི་གྲིབ་མས་འགྲིབ་པར་སྣང་། །བཏགས་པ་ལས། གང་གི་ཚེ་ཟླ་བའི་གཞལ་མེད་ཁང་ཉི་མའི་གཞལ་མེད་ཁང་དང་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དེའི་ཚེ་ཉི་མའི་འོད་ ཀྱིས་དེའི་གཞལ་མེད་ཁང་ལ་འབབ་སྟེ།དེས་ན་དེའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ངོས་སུ་གྲིབ་མ་བབ་པས་དཀྱིལ་འཁོར་མ་རངས་པར་སྣང་ངོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གྲག་གོ་། །སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ན་རེ་གང་རེས་འགའ་གཞལ་མེད་ཁང་གི་ཕྱེད་སྣང་བ་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ནི་རྒྱུ་བའི་ཚུལ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་ཉི་ མ་ལ་སོགས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་འདི་དག་ན་སེམས་ཅན་གང་དག་ཅིག་གནས་ཤེ་ན།རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་པའི་ལྷ་རྣམས་སོ། །ཅི་དེ་དག་གི་འདི་དག་ཁོ་ནའམ་ཞེ་ན། གཞལ་མེད་ཁང་ན་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་འདི་དག་གོ། །ས་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་རི་རབ་ཀྱི་བང་རིམ་ལ་སོགས་པའོ། ། འདི་ལ་བང་རིམ་ནི་དུ་ཞིག་ཡོད། ཐག་ནི་ཇི་སྲིད་ཅེ་ན། འདི་ལ་བང་རིམ་བཞི་ཡོད་དེ། བར་གྱི་ཐག་ནི་སྟོང་ཕྲག་བཅུ། །དཔག་ཚད་ནི་ཁྲིའི་ལྟག་ན་གཅིག་ཡོད་དེ། བཞིའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །དེ་དག་གིས་ནི་རི་རབ་ཀྱི་ཕྱེད་མན་ཆད་དུ་ཕྱིན་ཏོ། །དེ་དག་ཀྱང་དེ་ལས་གྲངས་བཞིན་དུ། སྟོང་ཕྲག་དག་ནི་བཅུ་དྲུག་དང་། །བརྒྱད་དང་བཞི་དང་གཉིས་འཕགས་སོ། །བང་རིམ་དང་པོ་ནི་རི་རབ་ལས་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་དྲུག་འཕགས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་བརྒྱད་དོ། །གསུམ་པ་ནི་བཞིའོ། །བཞི་པ་ནི་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་ལག་ན་གཞོང་ཐོགས་དང་། །ཕྲེང་ཐོགས་དང་ནི རྟག་མྱོས་དང་།།རྒྱལ་ཆེན་བཞི་པའི་ལྷ་རྣམས་གནས། །བང་རིམ་དང་པོ་ལ་ནི་གནོད་སྦྱིན་ལག་ན་གཞོང་ཐོགས་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་གནས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་ནི་ཕྲེང་ཐོགས་རྣམས་གནས་སོ། །གསུམ་པ་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་མྱོས་རྣམས་གནས་ཏེ། ལྷ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་ རིས་པ་དག་ཡིན་ནོ།།བཞི་པ་ལ་ནི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞི་བདག་ཉིད་དང་། དེའི་འཁོར་རྣམས་གནས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ན་རྒྱལ་ཆེན་བཞི་པའི་ལྷ་རྣམས་ཞེས་བཤད་དོ།

月宫殿的水晶具有清凉和照明的功能，对眼睛、身体、果实、花朵、庄稼和药物等适当地产生有益或有害的作用。在一个四大洲中，只有一个月亮和一个太阳运行。那么，太阳是否同时在四大洲运行呢？不是。那么是怎样的呢？在这些洲中，'午夜日落和正午日出同时'。当北俱卢洲是午夜时，东胜神洲是日落，南瞻部洲是正午，西牛贺洲是日出，其他情况也同样类推。由于太阳运行的差异，这里的昼夜会变长变短。
关于这点，'夏季第二月末九日起夜长'。夏季第二月即夏季最后一月上弦第九日起夜晚变长。'冬季第四月变短'。同样，冬季第四月末九日起变短，即冬季最后一月上弦第九日起。白昼相反。当夜晚变长时白昼变短，当夜晚变短时白昼变长。那么变长多少呢？昼夜变长一刹那。白昼或夜晚每次增长一刹那。
这些长短变化是按照顺序，'当太阳向南北运行时'。太阳向南瞻部洲南方运行时夜晚变长，向北方运行时白昼变长。月亮上弦初一时月轮显现不圆满，这是什么原因呢？'因靠近太阳，被自身影子遮蔽而显现'。传说：当月宫靠近日宫运行时，阳光照射到月宫，因此在外侧产生影子，使月轮显现不圆满。
古代论师们说，有时宫殿显现一半，这就是运行的方式。那么，在这些日月等宫殿中住着什么众生呢？是四大天王天的诸天。这些宫殿是否只属于他们呢？对于住在宫殿中的天众是这样的。对于住在地上的天众则是须弥山的层级等处。
这里有多少层级？间距有多远呢？这里有四层，'中间间距一万'。即一万由旬，四层之间都是相同的。这些层级达到须弥山的一半以下。这些层级按照数字顺序，'一万六千、八千、四千和二千高'。第一层比须弥山高出一万六千由旬，第二层八千，第三层四千，第四层二千。
在这些层级中，'持钵手、持鬘、常醉和四大天王天众居住'。第一层住着名为持钵手的夜叉，第二层住着持鬘者，第三层住着常醉者，这些天众都属于四大天王天。第四层住着四大天王自身及其眷属，因此称为四大天王天众。

།ཇི་ལྟར་བང་རིམ་དག་ལ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རིས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་གནས་པ་དེ་བཞིན་དུ། རི་བོ་བདུན་པོ་དག་ལ་ཡང་། །རི་གཉའ་ ཤིང་འཛིན་ལ་སོགས་པ་ན་ཡང་དེ་དག་གི་གྲོང་དང་།གྲོང་རྡལ་དག་ཡོད་དེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ལྷའི་རིས་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་པས་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །ལྷུན་པོའི་རྩེ་ན་སུམ་ཅུ་གསུམ། །ཡང་ལྷུན་པོའི་རྩེ་མོ་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། དེ་ཡི་ངོས་ལ་བརྒྱད་ཁྲིའོ། །ཐུར་དུ་ཇི་ལྟ་བར་ངོས་རེ་རེ་ལ་ཡང་བརྒྱད་ཁྲིའོ། ། གཞན་དག་ན་རེ། དེ་ཡི་ངོས་ལ་ཉི་ཁྲིའོ། །ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ལ་ངོས་བཞིར་ཕྱོགས་བཞི་ཡོད་དེ། ངོས་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་དཔག་ཚད་ཉི་ཁྲི་ཉི་ཁྲི་ཡོད་ལ་ཀུན་དུ་བསྐོར་ན་ནི་བརྒྱད་ཁྲིའི་ཞེའོ། །ཕྱོགས་མཚམས་བརྩེགས་པ་བཞི་ལ་ནི། །ལག་ན་རྡོ་རྗེ་གནས། རི་རབ་རྩེ་མོའི་ཕྱོགས་མཚམས་ནི་གྲུ བཞི་སྟེ།དེ་དག་ལས་དཔག་ཚད་ལྔ་བརྒྱའི་ཚད་ཙམ་གྱིས་བརྩེགས་པ་བཞི་གྱེན་དུ་འཕགས་ཏེ། དེ་དག་ལ་གནོད་སྦྱིན་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་གནས་སོ། །རི་རབ་ཀྱི་རྩེ་མོ་དེའི་དབུས་ན། གྲོང་ཁྱེར་བལྟ་ན་སྡུག་ཅེས་པ། །ངོས་ལ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་པ། །དཔག་ཚད་ཕྱེད་དང་གཉིས་གསེར་གྱི་ རང་བཞིན་གཞི་བཀྲ་མཉེན་པ་ཡོད།།རི་རབ་ཀྱི་གཞིའི་དབུས་ན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་གྲོང་ཁྱེར་བལྟ་ན་སྡུག་ཅེས་བྱ་བ་ངོས་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་དཔག་ཚད་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་པ། འཕང་དུ་དཔག་ཚད་ཕྱེད་དང་གཉིས་པ། གསེར་གྱི་རང་བཞིན་འདིའི་ས་གཞི་ཚོན་བརྒྱས་ བཀྲ་བར་བྱས་ལ།ས་གཞི་དེ་ཡང་ཤིང་བལ་གྱི་འདབ་མ་བཞིན་དུ་རེག་ན་འཇམ་པ་རྐང་པ་གཞག་པ་དང་། བཏེག་པ་དག་གིས་ན་ནེམས་ཞེས་བྱེད་པ་དང་པར་ཞེས་བྱེད་པ་ཡོད་དོ། །དེ་ན་རྣམ་པར་རྒྱལ་བྱེད་དོ། ། ངོས་ལ་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དབུས་ན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་ ཁང་བཟངས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་རིན་པོ་ཆེ་དང་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གནས་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དཔལ་གྱི་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་ངོ་ཚ་བར་བྱེད་པ་ངོས་ངོས་ཀྱི་སྲིད་དུ་དཔག་ཚད་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་པ་ཞིག་ཡོད་དོ་།།རེ་ཞིག་འདི་ནི་གྲོང་གི་མངོན་པར་དགའ་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ ཕྱི་རོལ་ཤིང་རྟ་སྣ་ཚོགས་དང་།།རྩུབ་འགྱུར་འདྲེས་པ་དགའ་བས་བརྒྱན། །གྲོང་ཁྱེར་དེའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ངོས་བཞི་དག་ན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་རྩེད་མོའི་ས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་བཞི་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ཤིང་རྟ་སྣ་ཚོགས་ཅན་དང་། རྩུབ་འགྱུར་དང་། འདྲེས་པ་དང་། དགའ་ བའི་ཚལ་ཏེ།དེ་དག་གིས་གྲོང་ཁྱེར་དེའི་ཕྱི་རོལ་བརྒྱན་ཏོ། །དེ་དག་གི་ནི་ཕྱོགས་བཞི་ན། །ཉི་ཤུས་བཅད་ན་ས་གཞི་བཟང་། །སྐྱེད་མོས་ཚལ་དེ་དག་གི་ཕྱོགས་བཞི་དཔག་ཚད་ཉི་ཤུས་བཅད་པ་ན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་རྩེ་བའི་གནས་ས་གཞི་བཟང་པོ་ཕན་ཚུན་འགྲན་པ་ལྟ་བུར་མཛེས་པ་དང་ལྡན་པ་བཞི་ ཡོད་དོ།།གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ངོས། བྱང་ཤར་མཚམས་ན་ཡོངས་འདུ་སྟེ། །ལྷོ་ནུབ་མཚམས་ན་ཆོས་བཟང་ངོ་། །ཤིང་ས་བརྟོལ་ཡོངས་འདུ་ཞེས་བྱ་བ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པའི་དགའ་བ་མཆོག་གི་གནས་ཞིག་ཡོད་དེ། དེའི་རྩ་བ་ནི་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་ཟུག་གོ་། གནམ་འཕང་དུ་ནི་དཔག་ཚད་བརྒྱ་འཕགས་སོ། །ཡལ་ག་དང་། འདབ་མ་དང་། ལོ་མ་ནི་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུར་ཁྱབ་པར་གནས་སོ། །དེའི་མེ་ཏོག་དང་། འདབ་མ་ཐམས་ཅད་རྒྱས་པའི་དྲི་ངད་རྫི་ཕྱོགས་སུ་ནི་དཔག་ཚད་བརྒྱར་ལྡང་ངོ་། །རྫི་ཕྱོགས་མ་ཡིན་པར་ནི་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུར ལྡང་ངོ་།།རེ་ཞིག་རྫི་ཕྱོགས་སུ་ནི་རིགས་ན་རྫི་ཕྱོགས་མ་ཡིན་པར་གོ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཤིང་ལས་མི་འདའ་བ་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་རྫི་ཕྱོགས་སུ་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་གྱི། དྲི་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལྷའི་རླུང་ཆུང་ངུ་དག་གིས་བཀག་ བཞིན་དུ་ཡང་དྲི་གཞན་གྱི་རྒྱུན་འབྱུང་བ་དེ་ལྟ་བུར་འདོད་པར་བྱའོ།།རྒྱུན་ཆུང་བ་དང་། ཆེས་ཆུང་བ་དང་། ཆེས་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མྱུར་བ་ཁོ་ནར་ཀུན་དུ་ཆད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ལམ་རིང་པོར་མི་འགྲོའོ།

如同四大天王的诸天神居住在台阶上一样，在七座山上，在持双山等处也有他们的城镇和城市，正因为如此，这个天众是最大的。须弥山顶有三十三天。又问须弥山顶有多大？其每一面有八万由旬。向下也是每一面有八万由旬。
其他人说：'其每一面有二万由旬。'这里有四面朝向四方，每一面各有二万由旬，周长则为八万由旬。在四个角落的层台上，金刚手居住。须弥山顶的四个角落是方形的，从那些处向上突起四个各高五百由旬的层台，在那些处住着名为金刚手的夜叉。
在须弥山顶的中央，有名为善见城，每边长二千五百由旬，高一又半由旬，是金质地面美丽柔软。在须弥山顶的中央有天主帝释王的宫殿城市名为善见城，每边长二千五百由旬，高一又半由旬，是金质的，这里的地面用百种颜色装饰，而且这地面如同棉花叶般柔软，脚踩下去会下陷，抬起时会升起。
其中有殊胜殿，每边长二百五十由旬。在城市中央有天主帝释的宫殿名为殊胜殿，具有众多珍宝和殊胜庄严处，使其他一切处的庄严都感到惭愧，每边长二百五十由旬。这就是城中的殊胜之处。
在其外围有种种车苑、粗恶苑、杂林苑以及喜林苑作为装饰。在那城市的外围四面有四个天人游乐园，即：种种车苑、粗恶苑、杂林苑和喜林苑，以这些装饰着城市的外围。
在那些的四方，二十由旬处有美好地基。在那些游乐园的四方二十由旬处，有四处天人游戏之处，是互相争胜般美丽的优良地基。
在城市外围的东北方有圆生树，在西南方有善法堂。有一棵名为圆生树的树，是三十三天众最胜欲乐之处，其根部入地五十由旬，高度向上一百由旬，枝叶伸展五十由旬。当其花朵和叶片全部盛开时，顺风可飘香一百由旬，逆风可飘香五十由旬。
既然顺风时合理，那么逆风时如何解释呢？有人说：'是考虑到不超出树的范围而这样说的。'这不是说香气逆风不能传播，而是应当理解为即使在微风阻隔的情况下，也会产生其他香气的相续，就是这样。因为相续变小、更小、极小的缘故，很快就会完全断绝，因此不会传播很远。

།ཇི་མེ་ཏོག་གི་དྲིའི་རྒྱུན་དེ་རང་གི་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ ནས་འཇུག་གམ།འོན་ཏེ་རླུང་ལ་བརྟེན་ནས་ཀྱང་སྐྱེ་ཞེ་ན། སློབ་དཔོན་གྱི་འདོད་པ་ནི་དེ་ལ་ངེས་པ་མེད་དེ། གཉི་ག་ལྟར་ཡིན་པའོ། །འོ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། མེ་ཏོག་དྲི་ནི་རྫི་ཕྱོགས་མིན་མི་འགྲོ། །རྩ་བའམ་རྒྱ་སྤོས་ཙན་དན་ཡང་མ་ཡིན། །མཁས་རྣམས་དྲི་ནི་རྫི་ཕྱོགས་མིན་འགྲོ་སྟེ། ། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཕྱོགས་རྣམས་ཀུན་དུ་འགྲོ། །ཞེས་གང་གསུངས་པ་ཇི་ལྟར་དྲང་ཞེ་ན། མིའི་མེ་ཏོག་གི་དྲིའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་མཐུ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་མེད་དོ། །ས་སྟོན་སྡེ་རྣམས་རྫི་ཕྱོགས་སུ་ནི་དཔག་ཚད་བརྒྱར་དྲིའི་ངད་ལྡང ངོ་།།རླུང་མེད་ན་ནི་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུར་ལྡང་ངོ་ཞེས་འདོན་ཏོ། །ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆ་ན་གང་དུ་ལྷ་རྣམས་འཁོད་ནས་བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་འགྲོ་བར་བྱེད་པ་ལྷའི་འདུན་ས་ཆོས་བཟངས་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དོ། །རེ་ཞིག་དེ་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྣོད་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ སྟེང་ལྷ་རྣམས་གཞལ་མེད་ཁང་།།སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་སྟེང་གི་ལྷ་རྣམས་ནི་གཞལ་ཡས་ཁང་དག་ན་གནས་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་འཐབ་བྲལ་རྣམས་དང་། དགའ་ལྡན་རྣམས་དང་། འཕྲུལ་དགའ་རྣམས་དང་། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་རྣམས་དང་། སྔར་བཤད་པ་ཚངས་རིས་ལ་སོགས་པ་ གནས་གཞན་བཅུ་དྲུག་ཏུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་གང་དག་གི་སྣོད་མངོན་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་ལྷའི་རིས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིན་ནོ། །འདོད་པ་སྤྱོད་པ་དྲུག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷའི་རིས་དྲུག་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ནས་གཞན་འཕྲུལ་དབང་ བྱེད་ཀྱི་བར་རྣམས་ནི་འདོད་པ་དག་ལ་སྤྱོད་ཀྱི་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ཀྱང་། གཉིས་གཉིས་འཁྱུད་དང་ལག་བཅངས་དང་། །དགོད་དང་བལྟས་པས་འཁྲིག་པ་ཡིན། །ས་དང་འབྲེལ་པར་གནས་པ་རྒྱལ་ཆེན་བཞི་པ་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་ནི་མི་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་ བཞིན་དུ་གཉིས་གཉིས་ཀྱིས་འཁྲིག་གོ།།དེ་དག་ལ་ཡང་ཁུ་ཆུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རླུང་བཏང་བས་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་དང་བྲལ་ལོ། །འཐབ་བྲལ་བ་རྣམས་ནི་འཁྱུད་པས་འཁྲིག་པ་ཡིན་ཏེ། འཁྱུད་པ་ཙམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགའ་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་ ལག་བཅངས་བྱས་པས་སོ།།འཕྲུལ་དགའ་བ་རྣམས་ནི་དགོད་པས་སོ། །གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་བལྟས་པས་སོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཉིས་ཀྱིས་གཉིས་སྤྲོད་པས་ཡིན་ནོ། །བརྟགས་པ་ལས་བཤད་པ་ནི་དུས་ཀྱི་ཚད་ཡིན་ཏེ། ཇི་ ཙམ་ཇི་ཙམ་དུ་ཡུལ་རྣམས་ཆེས་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ཙམ་དེ་ཙམ་དུ་འདོད་ཆགས་ཀྱང་ཆེས་ཤས་ཆེའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ལྷ་འམ་ལྷ་མོ་གང་གི་པང་དུ་ལྷ་གཞོན་ནུའམ་ལྷའི་བུ་མོ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དེ་གཉིས་ཀྱི་བུ་ཡང་ཡིན་ལ། དེའི་བུ་མོ་ཡང་ཡིན་ནོ། །བོང་ཚོད་ཇི་ ཙམ་དུ་སྐྱེ་ཞེ་ན།བྱིས་པ་ལོ་ལྔ་ལོན་པ་ནས། །ལོ་བཅུ་ལོན་པ་ལྟ་བུའི་བར། །དེ་དག་ཏུ་སྐྱེ། ལྷའི་རིས་དེ་དག་ཏུ་གྲངས་བཞིན་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་མྱུར་བ་ཉིད་དུ་སྐྱེའོ། །གཟུགས་ཅན་རྣམས། ཀུན་རྫོགས་གོས་དང་བཅས་པ་ཉིད། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་རྣམས་ནི་ལུས་ཀུན་རྫོགས་ པ་དང་གོས་གྱོན་བཞིན་དུ་སྐྱེའོ།།ལྷ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཕགས་པའི་སྐད་དུ་སྨྲའོ། །དེ་ལ་འདོད་པ་སྐྱེ་བ་གསུམ་པོ་ནི། །འདོད་པའི་ལྷ་དང་མིར་བཅས་རྣམས། །འདོད་པའི་ཁམས་སུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་སེམས་ཅན་འདོད་པ་ཉེ་བར་གནས་པ་རྣམས་འདོད་པ་ཉེ་བར་གནས་ པ་དག་ལ་དབང་ཕྱུག་གིས་དབང་བྱེད་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ་མི་རྣམས་དང་ལྷ་ཁ་ཅིག་གོ། །དེ་དག་ཀྱང་ལྷའི་རིས་བཞི་རྣམས་སོ། །སེམས་ཅན་འདོད་པ་སྤྲུལ་པ་རྣམས་འདོད་པ་རྣམས་སྤྲུལ་ཞིང་དབང་ཕྱུག་གིས་དབང་བྱེད་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ་། དཔེར་ན་འཕྲུལ་དགའི་ལྷ་རྣམས་ ལྟ་བུའོ།།སེམས་ཅན་འདོད་པ་གཞན་གྱིས་སྤྲུལ་པ་རྣམས་འདོད་པ་གཞན་གྱིས་སྤྲུལ་པ་དག་ལ་དབང་ཕྱུག་གིས་དབང་བྱེད་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་སོ།

花香的流动是否仅仅依靠自身的本性而行进？还是也依靠风而生？论师的观点是对此没有确定，两种情况都存在。那么，世尊所说：'花香不逆风飘散，根或香料檀香亦不然，智者之香逆风飘散，善士遍及一切方。'这句话该如何理解？这是针对人的花香而说的。这在世间是众所周知的，它没有那样的力量。有些论师说：'顺风方向香气可飘散百由旬，无风时则飘散五十由旬。'在西南方有一处诸天集会商议善恶之事的天界议堂，名为'善法'。首先，这是三十三天的器世间。其上诸天住于宫殿。三十三天之上的诸天住于宫殿，他们包括离诤天、兜率天、化乐天、他化自在天，以及前述的梵众天等其他十六处，如是简要说来，这二十二天众的器世间就是这些。
欲界天有六种。其中欲界诸天六种，即从四大王天到他化自在天，这些天众享受欲乐，其余则不然。关于他们：'二二交抱与执手，笑看为淫乐。'依地而住的四大王天和三十三天，如同人间一样二二交合。他们也因无精液，以放风除去热恼。离诤天以相拥为淫，仅以拥抱便能除去热恼。兜率天以执手为淫。化乐天以微笑为淫。他化自在天以相视为淫。有部论师们说一切天众都是以二二交合。论中所说是时间的标准，即越是境界殊胜，贪欲也越重。
天子或天女的膝上出生天童或天女，便是这对天众的儿女。其身量多大呢？'如同人间五岁至十岁孩童'，他们生于这些天界，按次第而生，且迅速出生。色界诸天，'具足身相及衣服'，色界诸天生时身相具足且著衣。一切诸天都说圣语。其中欲界三种生：'欲界天人等，应知属欲界'，怎样理解呢？有些众生安住于欲乐，以自在力主宰安住欲乐者，如人类和某些天众。这些包括四种天众。有些众生能变化欲乐，以自在力主宰所化欲乐，如化乐天。有些众生受用他化的欲乐，以自在力主宰他化的欲乐，即他化自在天。

།དེ་དག་ནི་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། ཇི་ལྟར་ འདོད་པ་བཞིན་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྤྲུལ་པ་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་།ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་བདག་དང་གཞན་གྱིས་སྤྲུལ་པ་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་འདོད་པ་སྐྱེ་བ་གསུམ་ཞེས་བྱའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི། བདེ་བ་སྐྱེ་བ་གསུམ་པོ་ནི། །བསམ་གཏན་ གསུམ་ལ་ས་དགུ་ཡིན།།བསམ་གཏན་གསུམ་དག་ན་ས་དགུ་པོ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བདེ་བ་སྐྱེ་བ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། ལྷ་དེ་དག་ནི་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་བདེ་བ་དང་། དགའ་བ་མེད་པའི་བདེ་བས་བདེ་བར་གནས་པ་ན་ཡུན་རིང་མོ་ ཞིག་ཏུ་གནས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བདེ་བ་སྐྱེ་བ་དེ་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་མེད་པ་དང་། ཡུན་རིང་པོར་བདེ་བའི་ཕྱིར་བདེ་བ་སྐྱེ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་སྐྱེས་པ་ལ་ནི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་བདེ་བ་སྐྱེ་བ་ཉིད་དཔྱད་པར་བྱའོ། །གང་དག་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཉི་ཤུ་ རྩ་གཉིས་བཤད་པ་དེ་དག་ལ་འོག་མ་ནས་གོང་མར་ཐག་ཇི་སྲིད་ཅེ་ན།དེ་དག་ཐམས་ཅད་དཔག་ཚད་ཀྱི་གྲངས་ཀྱིས་བགྲང་བར་ནི་སླ་བ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་། གནས་དང་གནས་འོག་ཇི་སྲིད་པ། །དེ་ནས་དེ་ཡི་གོང་དེ་སྲིད། །འཛམ་བུའི་གླིང་ནས་བཟུང་སྟེ་གོང་མའི་གནས་གང་ཡིན་པ་ དེ་ནི་དེ་ནས་འོག་མ་འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་ཇི་སྲིད་པར་དེ་ནས་གོང་མའི་གནས་གཞན་དུ་ཡང་དེ་སྲིད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ནས་དཔག་ཚད་བཞི་ཁྲི་ན་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རྩ་བའི་གནས་བང་རིམ་བཞི་པ་ཡོད་པ་དེ་ནས་འོག་མ་འཛམ་བུའི་གླིང་དུ། ཇི་སྲིད་པར་གོང་མ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ གནས་སུ་ཡང་དེ་སྲིད་དོ།།དེ་ནས་ཀྱང་འོག་མ་འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་ཇི་སྲིད་པར་གོང་མ་འཐབ་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཡང་དེ་སྲིད་དོ། །དེ་ནས་ཀྱང་འོག་མ་འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་ཇི་སྲིད་པར་གོང་མ་དགའ་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཡང་དེ་སྲིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྒྱས་པར་ཐམས་ཅད་གོ་རིམས་ དང་མཐུན་པར་བྱ་སྟེ།ཤིན་དུ་མཐོང་བ་དག་ནས་འོག་མ་འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་ཇི་སྲིད་པར་གོང་མ་འོག་མིན་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཡང་དེ་སྲིད་དོ། །དེའི་གོང་ན་ནི་གནས་མེད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་ཐུ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འོག་མིན་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཐོག་མཐའ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཐོགས་པ་ནི་བསགས་པར་གནས་པའི་གཟུགས་ཏེ། དེ་ནི་འདིར་མཐར་ཐུག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ་། །ཡང་ཅི་གནས་འོག་མར་སྐྱེས་པ་རྣམས་གོང་མའི་གཞལ་མེད་ཁང་དུ་དོང་ནས་མཐོང་བར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། རྫུ་འཕྲུལ་གཞན་བརྟེན་མ་གཏོགས་པར། །དེ་དག་གོང་མ་མཐོང་བ་མེད། །རྫུ་འཕྲུལ གྱིས་སམ།གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་ཏེ། རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པའམ། དེ་ན་གནས་པའི་ལྷས་ཁྲིད་པར་གྱུར་ན་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་འཐབ་བྲལ་བའི་ནང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་ཏེ། ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །གོང་དུ་སྐྱེས་པ་འོངས་པ་མཐོང་བར་འགྱུར་གྱི། ཁམས་གོང་མ་ པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ།ས་གོང་མ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རེག་བྱ་རེག་པར་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རང་གི་ལུས་ཀྱིས་མི་འོང་ངོ་། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ས་འོག་མའི་སྤྲུལ་པས་སོ། །སྡེ་པ་གཞན་དག་ན་རེ། དེའི་འདོད་ པས་འདི་ན་འཁོད་པ་བཞིན་དུ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཡང་འཐབ་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་དེ་དག་གི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་ཁ་ཅིག་ན་རེ་བཞི་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རི་རབ་ཀྱི་རྩེ་མོ་དེ་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གོང་མ་གཉིས་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ ཅིག་ན་རེ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ནི་གླིང་བཞི་པ་ཙམ་མོ།།གཉིས་པའི་ནི་སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཙམ་མོ། །གསུམ་པའི་ནི་སྟོང་གཉིས་པ་ཙམ་མོ། །བཞི་པའི་ནི་སྟོང་གསུམ་པ་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དང་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྟོང་ལ་སོགས་པའི་ཚད་ཙམ་ མོ།།བཞི་པ་ནི་ཚད་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

这些是为了完全享用如所生起的对境，以及为了完全享用如所欲求般自己所化现的对境，以及为了完全享用如所欲求般自己与他人所化现的对境，故称为三种欲生。
色界中，三种乐生，是初三禅的九地。在三种禅定中的九地，即是三种乐生。那些天人长时安住于离生喜乐、定生喜乐和离喜之乐中。因此，那些乐生是无苦和长时安乐的缘故，称为乐生。
对于生在殊胜禅定中的，因为无有喜乐，应当观察是否为乐生。
对于所说的二十二种天人住处，从下至上之间的距离有多少呢？所有这些虽然难以用由旬数来计算，但是：从一处至下方之距，其上方亦复如是远。
从瞻部洲算起，上方住处与下方瞻部洲之间的距离，到更上方的其他住处也是相同的。例如，从这里四万由旬处有四大天王的四层基础住处，从那里到下方瞻部洲的距离，到上方三十三天的住处也是相同的。
从那里到下方瞻部洲的距离，到上方离诤天的住处也是相同的。从那里到下方瞻部洲的距离，到上方兜率天的住处也是相同的。如是广说，一切都应当依次类推。
从善见天起到下方瞻部洲的距离，到上方色究竟天的住处也是相同的。其上再无住处。正因为如此，因为是最殊胜的缘故，称为色究竟。
其他有人说是'边际'的意思，'边际'是指积聚的色法，这里是其究竟处。
复次，下方住处的众生是否能去到上方宫殿并见到呢？除依他神通外，彼等不见上方。
通过神通或依靠他人，即具有神通或被该处天人带领时，三十三天众能去到离诤天中，其余诸天也是如此。
能见到上方天人来访，但不能见到上界天人，也不能见到上地天人。譬如因为不是境界故而不能触及触境一样。正因如此，不能以自身前往。
那么如何是可能的呢？是以下地的化身。其他部派说，依其意愿而显现于此处。
复次，离诤天等的宫殿尺寸各有多少？有些人说，四天王天的宫殿与须弥山顶同等。其他人说，上方的是下方的两倍。
有些人说，初禅天的宫殿与四大洲同等。二禅天的与小千世界同等。三禅天的与二千世界同等。四禅天的与三千世界同等。
其他人说，初禅等的大小与小千等世界同等。第四禅天的则无量。

།ཡང་སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ཅི། སྟོང་གཉིས་པ་འམ། སྟོང་གསུམ་པ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། གླིང་བཞི་དང་ནི་ཉི་ཟླ་དང་། །རི་རབ་དང་ནི་འདོད་ལྷ་དང་། །ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་སྟོང་ལ་ནི། །སྟོང་ནི་སྤྱི་ཕུད་ཡིན་པར་འདོད། ། འཛམ་བུའི་གླིང་དང་། ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་དང་། ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་སྟོང་དང་། ཉི་མ་དང་། ཟླ་བ་དང་། རི་རབ་སྟོང་དང་། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ནས་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་བར་སྟོང་དང་། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་སྟོང་སྤྱི་ཕུད ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་སྟོང་ལ་ནི་སྟོང་གཉིས་པ། །བར་མའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཡིན་ནོ། །སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་དག་སྟོང་ནི་སྟོང་གཉིས་པ་བར་མའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཡིན་ནོ། །དེ་སྟོང་ལ་ནི་སྟོང་གསུམ་མོ། །སྟོང་གཉིས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་ དག་སྟོང་ནི་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཡིན་ཏེ།འདི་ཐམས་ཅད་ནི། མཉམ་དུ་འཇིག་ཅིང་འབྱུང་བ་ཡིན། །མཉམ་དུ་འཇིག་ཅིང་མཉམ་དུ་འབྱུང་སྟེ། འབྱུང་བ་ནི་ཆགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་སྣོད་རྣམས་ཀྱི་ཚད་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་དེ་ བཞིན་དུ་དེ་ན་གནས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་།བྱེ་བྲག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།འཛམ་བུའི་གླིང་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚད། །ཁྲུ་བཞི་པ་དང་ཕྱེད་དང་བཞི། །འཛམ་བུའི་གླིང་པའི་མི་རྣམས་ནི་ཕལ་ཆེར་ཁྲུ་ཕྱེད་དང་བཞི་པའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཁྲུ་བཞི་པ་ དག་ཡིན་ནོ།།ཤར་དང་བ་ལང་སྤྱོད་དང་ནི། །བྱང་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་འགྱུར་བསྐྱེད། །ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་པ་རྣམས་དང་ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་པ་རྣམས་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་རྣམས་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་ཁྲུ་བརྒྱད་པ་དང་། བཅུ་དྲུག་པ་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་པ་དག་ཡིན་ནོ། ། འདོད་དང་ལྡན་པའི་ལྷ་ཡི་ལུས། །བཞི་ཆ་ནས་ནི་རྒྱང་གྲགས་དག་།ཕྱེད་དང་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་བསྐྱེད། །བཞི་ཆ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱང་གྲགས་ཀྱི་བཞི་ཆ་སྟེ། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ནི་དེ་ཙམ་མོ། །སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་བཞི་ཆ་གཉིས་སོ། །འཐབ་བྲལ་བ རྣམས་ཀྱི་ནི་བཞི་ཆ་གསུམ་མོ།།དགའ་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་གོ། །འཕྲུལ་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནི་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་དང་བཞི་ཆ་གཅིག་གོ། །གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་རྒྱང་གྲགས་ཕྱེད་དང་གཉིས་སོ། །གཟུགས་ཅན་དང་པོ་དཔག་ཚད་ཕྱེད། །གཟུགས་ ཅན་གྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་དང་པོ་ནི་ཚངས་རིས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ནི་དཔག་ཚད་ཕྱེད་ཙམ་མོ།།དེ་ཡི་གོང་མ་ཕྱེད་ཕྱེད་བསྐྱེད། །གནས་གསུམ་དག་ན་ཚངས་པའི་མདུན་ན་འདོན་རྣམས་ཀྱི་དཔག་ཚད་གཅིག་གོ། །ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་ནི་ཕྱེད་དང་གཉིས་སོ། །འོད་ཆུང་པ་རྣམས་ ཀྱི་ནི་དཔག་ཚད་གཉིས་སོ།།འོད་ཆུང་རྣམས་ཀྱི་ལྷ་ཡན་ཆད། །ལུས་ནི་ཉིས་འགྱུར་ཉིས་འགྱུར་ཏེ། །སྤྲིན་མེད་དཔག་ཚད་གསུམ་དོར་རོ། །ཚད་མེད་འོད་རྣམས་ཀྱི་ནི་དཔག་ཚད་བཞིའོ། །འོད་གསལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནི་བརྒྱད་དེ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་རྒྱས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་དྲུག་ཅུ་ རྩ་བཞི་ཡིན་པའི་བར་དུ་ཉིས་འགྱུར་དུ་བསྐྱེད་དོ།།སྤྲིན་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཉིས་འགྱུར་དུ་བསྒྱུར་ནས་དེ་ལས་དཔག་ཚད་གསུམ་ཕྲི་ནས་དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་པའོ་། །དེ་ཡན་ཆད་བསོད་ནམས་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་འོག་མིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་དཔག་ཚད་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ཡིན་ པའི་བར་དུ་ཉིས་འགྱུར་ཉིས་འགྱུར་དུ་བསྒྱུར་རོ་།།ཅི་དེ་ལྟར་བོང་ཚོད་ཐ་དད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཡང་བྱེ་བྲག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཡོད་དེ། སྒྲ་མི་སྙན་ན་ཚེ་སྟོང་སྟེ། །ལོ་རྣམས་སོ། །གཉིས་ལ་ཕྱེད་ཕྱེད་སྤངས་པའོ། །གཉིས་ལ་ནི་ཕྱེད་ཕྱེད་སྤངས་ནས། བ་ལང་ སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ལོ་ལྔ་བརྒྱའོ།།ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །འདི་ན་མ་ངེས། འཛམ་བུ་གླིང་འདི་ན་ནི་ཚེ་ངེས་པ་མེད་དེ། རེས་འགའ་ནི་རིང་པོར་འགྱུར་རོ།

那么，什么是小千世界、二千世界或三千世界呢？四大洲和日月，须弥山与欲界天，以及梵天世界一千，称为小千世界。
即一千个南赡部洲、东胜身洲、西牛货洲、北俱卢洲，一千个日月，一千个须弥山，一千个从四大天王天至他化自在天的天界，以及一千个梵天世界，这称为小千世界界。
以一千个小千世界为一个二千中千世界。那一千个小千世界即为二千中千世界。
以一千个二千世界为三千大千世界。那一千个二千世界即为三千大千世界。这一切是同时毁灭和形成的。同时毁灭同时形成，形成即是生成，这将在下文解释。
又如器世界有其各自的尺度，同样，其中所住众生的身量是否也有差别呢？答：是有的。首先，南赡部洲人的身量为四肘或三肘半。南赡部洲的人们大多数是三肘半。有些是四肘。
东胜身洲、西牛货洲以及北俱卢洲的人们，其身量依次递增一倍。东胜身洲人、西牛货洲人和北俱卢洲人的身量依次为八肘、十六肘和三十二肘。
欲界诸天的身量，从四分之一由旬到一又二分之一由旬不等。四分之一是指由旬的四分之一，四大天王天的天人身量即如此。三十三天的天人为二分之一由旬。离诤天的天人为四分之三由旬。
兜率天的天人为一由旬。化乐天的天人为一又四分之一由旬。他化自在天的天人为一又二分之一由旬。
色界天人中，初禅天人为半由旬。色界天人中的第一层梵众天人的身量为半由旬。
其上诸天逐层增加半由旬。三处中，梵辅天人为一由旬。大梵天人为一又二分之一由旬。少光天人为二由旬。
从少光天以上诸天，身量倍倍增长，无云天则减去三由旬。无量光天人为四由旬。光音天人为八由旬，如是递增，遍净天人为六十四由旬。
无云天人则在倍增后减去三由旬，为一百二十五由旬。其上从福生天等直至色究竟天，身量依次倍增至一万六千由旬。
如此身量各异者的寿命是否也有差别呢？答：有的。北俱卢洲人寿命为一千年。其余两洲则各减半。其余两洲则各减半，即西牛货洲等人寿五百年。
东胜身洲人寿二百五十年。此处不定，在此南赡部洲寿命不定，有时会较长。

།རེས་འགའ་ནི་ཐུང་ངོ་། །ཐ་མར་ནི། ལོ་བཅུ། ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོ་སྐོར་ཡིན་ཏེ། ཐ་མ་ཐུང་ངུར་གྱུར་པ་ན་ཚེ་ལོ་བཅུ་པར་འགྱུར་རོ། །དང་པོ་དཔག་ཏུ་མེད། བསྐལ་པ་དང་པོ་པའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ནི་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། སྟོང་ལ་སོགས་པའི་གྲངས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཚད་གཟུང་བར་མི་ནུས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལྷ་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང ཉིན་ཞག་རྣམ་པར་བཞག་ནས་བརྗོད་པར་ནུས་པས་རེ་ཞིག་དེ་དག་གི་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པར་བྱ་སྟེ།མི་རྣམས་ཀྱི་ལོ་ལྔ་བཅུ་ལ། འདོད་པ་དག་གི་ལྷ་རྣམས་ལས། །འོག་མ་དག་གི་ཉིན་ཞག་གཅིག་།མི་རྣམས་ཀྱི་ལོ་ལྔ་བཅུ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་རྒྱལ་ཆེན་ བཞིའི་རིས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉིན་ཞག་གཅིག་གོ།།དེས་ན་ཚེ་ལོ་ལྔ་བརྒྱའོ། །དེའི་ཉིན་ཞག་དེས་ན་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ནི་ཞག་སུམ་ཅུ་ལ་ཟླ་བ་གཅིག་གོ། །ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་ལ་ལོ་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ལྷའི་ལོ་ལྔ་བརྒྱའོ། །གོང་མ་གཉི་ག་ཉིས་འགྱུར་རོ། །ལྔ་པོ་གོང་མ་རྣམས་ནི་ཉིན་ཞག་ དང་ཚེ་གཉི་ག་ཉིས་འགྱུར་ཏེ།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ལོ་བརྒྱ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཡིན་ལ། ཉིན་ཞག་དེས་ན་ཚེ་ལྷའི་ལོ་སྟོང་ཐུབ་བོ། །དེ་བཞིན་དུ་མི་རྣམས་ཀྱི་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་དང་། བཞི་བརྒྱ་དང་། བརྒྱད་བརྒྱ་དང་། སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ནི་ འཐབ་བྲལ་ལ་སོགས་པའི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཡིན་ལ།ཉིན་ཞག་དེས་ན་ཚེའི་ཚད་ལྷའི་ལོ་ཉིས་སྟོང་དང་། བཞི་སྟོང་དང་། བརྒྱད་སྟོང་དང་། ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ཐུབ་བོ། །གཉའ་ཤིང་འཛིན་ཡན་ཆད་ན་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཉིན་ཞག་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། སྣང་བའི་བྱ་བ་ཇི་ལྟ་ བུ་ཞེ་ན།ཀུ་མུ་ཏ་དང་པད་མ་བཞིན་དུ་མེ་ཏོག་རྣམས་ཁ་འཛུམས་པ་དང་། ཁ་འབྱེད་པ་དང་། བྱ་རྣམས་སྐད་འབྱིན་པ་དང་། སྐད་མི་འབྱིན་པ་དང་། གཉིད་སངས་པ་དང་། བྲོ་བ་ལས་སོ། །སྣང་བའི་བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ལ་འོད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ བཤད་ཟིན་ཏོ།།གཟུགས་ཅན་ཉིན་མཚན་མེད་ཚེ་ནི་། །རང་ལུས་གཞལ་བའི་བསྐལ་པ་ཡིས། །གཟུགས་ཅན་གང་དག་གི་ལུས་དཔག་ཚད་ཕྱེད་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ཚེ་བསྐལ་པ་ཕྱེད་ཡིན་ལ། གང་དག་གི་དཔག་ཚད་གཅིག་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ནི་བསྐལ་པ་གཅིག་ཡིན་པ་ནས། དེ་བཞིན་དུ་འོག་ མིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་བསྐལ་པ་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ཡོད་པའི་བར་དུ་གང་གི་ལུས་དཔག་ཚད་ཇི་སྙེད་པ་དེའི་ཚེ་ཡང་བསྐལ་པ་དེ་སྙེད་དོ།།གཟུགས་མེད་བསྐལ་པ་སྟོང་ཕྲག་ནི། །ཉི་ཤུ་ལྷག་པས་ལྷག་པ་ཡིན། །ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ན་ནི་ཚེའི་ཚད་བསྐལ་པ་ཉི་ཁྲིའོ། །རྣམ་ ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ན་ནི་དེ་ལས་ཉི་ཁྲི་ལྷག་གོ།།ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ན་ནི་དེ་ལས་ཉི་ཁྲི་ལྷག་གོ། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ན་ནི་དེ་ལས་ཉི་ཁྲི་ལྷག་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བསྐལ་པ་ཉི་ཁྲི་དང་། བཞི་ཁྲི་དང་། དྲུག་ཁྲི་དང་། བརྒྱད་ཁྲི་ཡིན་ནོ། ། འདིར་བསྐལ་པ་གང་ཞིག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ། ཅི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་འཆགས་པ་དང་། གང་ཡང་ཆགས་ནས་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུ་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། འོད་ཆུང་ནས་བཟུང་བསྐལ་ཆེན་ཏེ། །དེ་ཡི་འོག་མ་ཕྱེད་ཡིན་ནོ། །ལྷའི་རིས་འོད་ཆུང་ནས་བཟུང་བའི་ཚེའི་ཚད ནི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོར་རིག་པར་བྱའོ།།དེའི་འོག་མ་ཚངས་ཆེན་ལ་སོགས་པའི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་ཕྱེད་ལ་བསྐལ་པར་བྱས་ནས་རྣམ་པར་བཞག་གོ། །ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གང་ཡང་འཇིག་རྟེན་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་ཆགས་པ་དང་། གང་ཡང་ཆགས་ནས་བར་གྱི་བསྐལ་ པ་ཉི་ཤུར་འདུག་པ་དང་།གང་ཡང་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་འཇིག་པ་དང་། བར་གྱི་བསྐལ་པ་དྲུག་ཅུ་པོ་དེ་དག་ལ་ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་བསྐལ་པ་ཕྱེད་དང་གཉིས་སུ་བཤད་དེ་། དེ་ལྟར་བྱས་ན་བསྐལ་པ་ཆེན་པོའི་ཕྱེད་བར་གྱི་བསྐལ་པ་བཞི་བཅུ་ལ་བསྐལ་པར་བྱས་ནས་དེ་དག་གིས་ཚེའི་ ཚད་དུ་བྱས་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།བདེ་འགྲོའི་ཚེའི་ཚད་བཤད་ཟིན་ཏོ།

有时短暂。最后是十岁。所谓'岁'是指年轮，最后变得短暂时寿命变为十岁。最初无量。最初劫的人们寿命是无量的，以千等数目无法衡量。人的部分已经讲完。
现在讲述天人的部分。这也是在确立了昼夜之后才能讲述，所以首先要确立他们的昼夜：人间五十年，是欲界天人中下层天人的一昼夜。人间五十年即是欲界四大天王天众的一昼夜。因此寿命五百岁。以其昼夜计算，他们的寿命以三十日为一月，十二月为一年计算，为天上五百年。
上二者倍增。上面五者的昼夜和寿命都是倍增。如何理解呢？人间一百年是三十三天的一昼夜，以此昼夜计算，寿命可达天上一千年。同样，人间二百年、四百年、八百年、一千六百年是离诤天等的一昼夜，以此昼夜计算，寿命可达天上二千年、四千年、八千年、一万六千年。
持双山以上没有日月，那么天人的昼夜如何确立，光明如何运作呢？如同昙花与莲花一样，花朵开合、鸟鸣与否、睡醒与否来确定。光明的作用是因为自身具有光明的缘故。欲界天人的寿量已经讲完。
色界无昼夜寿命，以自身衡量的劫计。色界众生身量为半由旬者寿命半劫，身量一由旬者寿命一劫，如是直至色究竟天寿命一万六千劫，身量多少由旬，寿命即有多少劫。
无色界则是以二万劫递增。空无边处寿量二万劫。识无边处比此增加二万劫。无所有处比此又增加二万劫。有顶天又比此增加二万劫。如是他们的寿量依次为二万劫、四万劫、六万劫、八万劫。
此处应当了知是何种劫？是中劫二十成住，还是安住后的大劫二十呢？少光天起算为大劫，其下为半劫。天界少光天起算的寿量应知为大劫。其下梵天等的寿量则以大劫的一半为劫来安立。
如何理解呢？世间以二十中劫形成，以二十中劫安住，以二十中劫坏灭，这六十中劫说为大梵天的二劫半。如是则以大劫的一半即四十中劫为一劫来计算他们的寿量。善趣寿量已经讲完。

།ད་ནི་ངན་འགྲོའི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།ཡང་སོས་ལ་སོགས་དྲུག་རིམ་བཞིན། །འདོད་ལྷའི་ཚེ་དང་ཉིན་ཞག་མཉམ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷའི་རིས་དྲུག་པོ་དེ་དག་གི་ཚེ་ཇི་ཙམ་ པར་བཤད་པ་དེ་དང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཡང་སོས་དང་།ཐིག་ནག་དང་། བསྡུས་འཇོམས་དང་། ངུ་འབོད་དང་། ངུ་འབོད་ཆེན་པོ་དང་། ཚ་བ་དང་། དམྱལ་བ་དྲུག་གི་ཉིན་ཞག་དང་མཉམ་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེས་ན་དེ་དག་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། །འདོད་པའི་ལྷ་དང་འདྲ་བ་ཡིན། །དེ་ནི་རང་ གི་ཉིན་ཞག་དེ་དག་གིས་དེ་དག་ཚེའི་ཚད་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷའི་རིས་དྲུག་པོ་དེ་དག་གི་ཚེ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་ཡང་སོས་ཀྱི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཡིན་ལ། དེས་ན་ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་ པའི་ལོས་ཚེ་དེ་ན་ཡོད་པའི་ལོ་ལྔ་བརྒྱ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ཡིན་ནོ།།སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་ཐིག་ནག་གི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཡིན་ལ། ཉིན་ཞག་དེས་ན་དེའི་ཚེ་ལོ་སྟོང་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ ཚེའི་ཚད་དང་མཉམ་པའི་ཉིན་ཞག་གིས་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་ཚ་བ་ན་ཚེའི་ཚད་ལོ་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ཡིན་པའི་བར་དུ་གཞན་དག་ལ་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ།།རབ་ཏུ་ཚ་ཕྱེད། དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་རབ་ཏུ་ཚ་བ་ན་ནི་ཚེའི་ཚད་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཕྱེད་དོ། །མནར་མེད་ནི། བར་གྱི་བསྐལ་པའོ། ། དུད་འགྲོ་རྣམས་ནི་ངེས་པ་མེད་དོ། ། དུད་འགྲོ་རྣམས། མཆོག་རིང་བསྐལ་པའོ། །དུད་འགྲོའི་ཚེ་མཆོག་ཏུ་རིང་བ་ནི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་གཅིག་སྟེ། ཀླུ་དགའ་བོ་དང་། ཉེ་དགའ་བོ་དང་། རྟ་མགོ་ལ་སོགས་པ་དག་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། དགེ་སློང་དག་ཀླུ་བརྒྱད་པོ འདི་དག་ནི་ཀླུ་ཆེན་པོ་སྟེ།བསྐལ་པར་གནས་པ། ས་འཛིན་པའོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ། །ཡི་དྭགས་རྣམས། ཟླ་བ་ཉིན་ཞག་གི་ལྔ་བརྒྱའོ། །མི་རྣམས་ཀྱི་ཟླ་བ་གཅིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡི་དྭགས་རྣམས་ཀྱི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཡིན་ལ། ཉིན་ཞག་དེས་ན་ཚེ་ལོ་ལྔ་བརྒྱའོ། ། ཡང་གྲང་བའི་དམྱལ་བ་དག་ན་ཚེའི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། ཇི་སྲིད་དུ། ཏིལ་སྦྱང་ནས་ནི་ལོ་བརྒྱ་ཞིང་། །ཏིལ་གཅིག་ཕྱུང་བས་ཟད་གྱུར་པ། །ཆུ་བུར་ཅན་གྱི་ཚེ་ཡིན་ཏེ། །གཞན་གྱི་ཚེ་ནི་ཉི་ཤུར་འགྱུར་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ཀྱི་དཔེ་ཙམ་དུ་དགེ་སློང་དག་དཔེར་ན་འདི་ན་ཡུལ མ་ག་དྷཱའི་ཏིལ་གྱི་སྦྱང་ཁལ་བརྒྱད་ཅུ་པ་ཞིག་ཏིལ་དག་གིས་བྱུར་བུར་བཀང་སྟེ།དེ་ནས་ལ་ལ་ཞིག་གིས་ལོ་བརྒྱ་བརྒྱ་འདས་ཤིང་ཏིལ་རེ་རེ་བོར་ན་དགེ་སློང་དག་རིམ་པ་དེས་ན་ཡུལ་མ་ག་དྷཱའི་ཏིལ་གྱི་སྦྱང་ཁལ་བརྒྱད་ཅུ་པ་དེ་མ་ལུས་པར་ཡོངས་སུ་ཟད་པར་གྱུར་པ་ནི་ཆེས་མྱུར་གྱི་ཆུ་བུར་ཅན་ དུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པར་ནི་ང་མི་སྨྲའོ།།དགེ་སློང་དག་ཆུ་བུར་ཅན་ཉི་ཤུ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཆུ་བུར་རྡོལ་པ་གཅིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱས་པར་ཡང་དགེ་སློང་དག་པདྨ་ལྟར་གས་པ་ཉི་ཤུ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་པདྨ་ལྟར་གས་པ་ཆེན་པོ་གཅིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ སོ།།དེ་ལྟར་ཚེ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཚེ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་བར་མ་དོར་འཆི་བ་ཡོད་དམ་འོན་ཏེ། མེད་ཅེ་ན། ཐམས་ཅད་ལ་ཡོད་དེ། སྒྲ་མི་སྙན་མ་གཏོགས་པར་འཆི། །བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དག་ན་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཚེ་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། གདོན་མི་ཟ་བར་ཚེ་རངས་ པར་འཚོའོ།།གཞན་དག་ནི་མ་ངེས་སོ། །གང་ཟག་རྣམས་ལས་བར་མ་དོར་འཆི་བ་མེད་པ་ཡང་མང་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་དགའ་ལྡན་ན་བཞུགས་པ་དང་། སེམས་ཅན་སྲིད་པ་ཐ་མ་པ་དང་། རྒྱལ་བས་བསྟན་པ་དང་། རྒྱལ་བའི་ཐད་དུ་བཏང་བའི་ ཕོ་ཉ་དང་།དད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དག་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་ཡུམ་དེ་དག་ལྷུམས་ན་ཡོད་པ་དང་། དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ།

现在要讲述恶趣的内容。其中首先：
复活等六层地狱依次，与欲界天寿命和日夜相等。欲界天六层天众的寿命如前所述，与之相对应的复活地狱、黑绳地狱、众合地狱、号叫地狱、大号叫地狱、炎热地狱这六大地狱的日夜相等。
因此，这些地狱众生的寿命，与欲界天众相同。即以其各自的日夜计算，其寿命与欲界六天的寿命相同。
具体而言，四大天王天众的寿命等同于大地狱复活地狱的一日一夜，以十二个月为一年计算，其寿命为五百年。
三十三天众的寿命等同于大地狱黑绳地狱的一日一夜，以此日夜计算，其寿命为一千年。同样，他化自在天众的寿命等同于大地狱炎热地狱的一日一夜，其寿命为一万六千年，其余依此类推。
极热地狱的寿命为半中劫。无间地狱的寿命为一中劫。
旁生的寿命无有定数。旁生最长寿命为一中劫，如龙王难陀、优波难陀、马头等。世尊曾详细开示：'诸比丘，此八大龙王乃大龙王，住劫持地。'
饿鬼的寿命为五百年。以人间一月为饿鬼一日一夜计算，以此日夜计算其寿命为五百年。
关于寒冷地狱众生的寿命长度：'如从芝麻仓中每百年取出一粒芝麻，直至取尽，此为疱裂地狱寿命，其余每增二十倍。'世尊为说明其寿量而举例道：'诸比丘，譬如摩揭陀国八十斛芝麻仓，装满芝麻，若有人每过百年取出一粒，诸比丘，以此方式使摩揭陀国八十斛芝麻仓完全清空，尚不及疱裂地狱众生寿命之尽。'
'诸比丘，如二十个疱裂地狱的寿命等于一个疱烂地狱的寿命'，乃至'诸比丘，如二十个裂如红莲花地狱的寿命等于一个裂如大红莲花地狱的寿命'。
如是，这些有情众生是否会在寿命未尽之前中夭呢？除北俱卢洲外，其他一切处所皆有中夭。北俱卢洲众生寿命确定，必定长寿。其他处所则不确定。
有许多补特伽罗不会中夭：一生补处菩萨住兜率天时、最后有情、佛陀所授记者、佛陀所派遣的使者、具信随法行者、菩萨、转轮王之母胎中等诸如此类。

།དཔག་ཚད་ཀྱི་ཚད་ཀྱིས་གནས་རྣམས་དང་། ལུས་རྣམས་ཀྱང་ལོའི་ཚད་ཀྱིས་ཚེ་ཡང་བཤད་ན། དེ་གཉིས་ ཀྱི་ཚད་ནི་མ་བཤད་པས་བརྗོད་པར་བྱ་ལ།དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་མིང་ཡིན་པས་དེའི་མཐའ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་པོའི་རིམ་པ་བརྩམ་མོ། །གཟུགས་མིང་དུས་མཐའ་རྡུལ་ཡིག་དང་། །སྐད་ཅིག་།གཟུགས་འགྲིབ་ པའི་མཐའ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཡིན་ནོ།།དུས་ཀྱི་མཐའ་ནི་སྐད་ཅིག་མའོ། །མིང་གི་མཐའ་ནི་ཡི་གེ་སྟེ། དཔེར་ན་བ་ལང་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་སྐད་ཅིག་མའི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། རྐྱེན་རྣམས་ཚོགས་ན་ཇི་སྲིད་དུ་ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པའམ། ཆོས་འགྲོ་བ་ན་ཇི་སྲིད་དུ་ རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ།།ཆོས་མངོན་པ་རྣམས་ན་རེ་སྐྱེས་བུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་སེ་གོལ་གཏོགས་པ་ཙམ་གྱིས་སྐད་ཅིག་མ་དྲུག་ཅུ་རྩ་ལྔ་འདའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་ཕྲ་རབ་རྡུལ་དང་ནི། །རྡུལ་ཕྲན་དང་ནི་དེ་བཞིན་དུ། །ལྕགས་ཆུ་རི་བོང་ལུག་དང་གླང་། །ཉི་ ཟེར་རྡུལ་དང་སྲོ་མ་དང་།།དེ་ལས་བྱུང་དང་དེ་བཞིན་དུ། །སོར་ཚིགས་ཞེས་བྱ་གོང་བདུན་འགྱུར། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ནི་གོང་ནས་གོང་དུ་བདུན་འགྱུར་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་བདུན་ལ་ནི་རྡུལ་ཕྲན་ནོ། །རྡུལ་ཕྲན་བདུན་ལ་ནི་ལྕགས་རྡུལ་ལོ། །དེ་དག་བདུན་ལ་ནི་ཆུ་རྡུལ་ལོ། །དེ་དག་བདུན་ལ་ནི་ རི་བོང་གི་རྡུལ་ལོ།།དེ་དག་བདུན་ལ་ནི་ལུག་རྡུལ་ལོ། །དེ་དག་བདུན་ལ་ནི་གླང་རྡུལ་ལོ། །དེ་དག་བདུན་ལ་ནི་ཉི་ཟེར་རྡུལ་ལོ། །དེ་དག་བདུན་ལ་ནི་སྲོ་མའོ། །སྲོ་མ་བདུན་ལ་ནི་དེ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། སྲོ་མ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཤིག་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཤིག་ བདུན་ལ་ནི་ནས་སོ།།ནས་བདུན་ལ་ནི་སོར་མོའི་ཚིགས་སོ། །སོར་མོའི་ཚིགས་གསུམ་ལ་ནི་སོར་མོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲགས་པ་ཉིད་པས་མ་བཤད་དོ། །ངོས་སུ་བྱ་བ་ནི། སོར་ནི་ཉི་ཤུ་བཞི་ལ་ཁྲུ། །ཁྲུ་བཞི་ལ་ནི་གཞུ་གང་ངོ་། །འདོམ་གང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་དག་ལྔ་བརྒྱ་རྣམས་ ལ་ནི།།རྒྱང་གྲགས་དེ་ལ་དགོན་པར་འདོད། །གཞུ་ལྔ་བརྒྱ་ལ་ནི་རྒྱང་གྲགས་ཏེ། གྲོང་ནས་རྒྱང་གྲགས་ཙམ་གྱི་ཐག་ལ་ནི་དགོན་པ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །དེ་བརྒྱད་དཔག་ཚད་ཅེས་བྱའོ། །རྒྱང་གྲགས་དེ་དག་བརྒྱད་ལ་དཔག་ཚད་ཅེས་བྱའོ། །དཔག་ཚད་ཀྱི་ཚད་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་ ལོའི་ཚད་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།སྐད་ཅིག་མ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ལ། དེ་ཡི་སྐད་ཅིག་།སྐད་ཅིག་མ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ལ་དེའི་སྐད་ཅིག་གོ། །དེ་དག་ཀྱང་། དྲུག་ཅུ་ལ་ནི་ཐང་ཅིག་གོ། །དེའི་སྐད་ཅིག་དྲུག་ཅུ་ལ་ནི་ཐང་ཅིག་ཅེས་བྱའོ། །ཡུད་ཙམ་ཉིན་ཞག་ཟླ་གསུམ་ནི། །གོང་ནས་གོང་དུ་སུམ་ཅུར་འགྱུར། །ཐང་ ཅིག་སུམ་ཅུ་ལ་ཡུད་ཙམ་མོ།།ཡུད་ཙམ་སུམ་ཅུ་ལ་ནི་ཉིན་ཞག་གཅིག་གོ། །རེས་འགའ་ནི་མཚན་མོ་རིང་ངོ་། །རེས་འགའ་ནི་ཐུང་ངོ་། །རེས་འགའ་ནི་མཉམ་མོ། །ཉིན་ཞག་སུམ་ཅུ་ལ་ནི་ཟླ་བ་གཅིག་གོ། །ཞག་མི་ཐུབ་དང་བཅས་པ་ཡི། །ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་ལ་ལོ་གཅིག་གོ་། །དགུན་རྣམས་ ཀྱི་ཟླ་བ་བཞི་དང་།དཔྱིད་རྣམས་ཀྱི་ཟླ་བ་བཞི་དང་། དབྱར་རྣམས་ཀྱི་ཟླ་བ་བཞི་སྟེ། དེ་དག་ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཞག་མི་ཐུབ་དང་བཅས་པ་ལ་ལོ་གཅིག་གོ། །ལོ་ལ་ནི་ཞག་གཅིག་གི་ཤོལ་དྲུག་དོར་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དགུན་དང་དཔྱིད་དང་དབྱར་རྣམས་ཀྱི། །ཟླ་བ་ཕྱེད་དང་གཉིས་འདས་ནས། ། ཟླ་བ་ཕྱེད་ནི་ལུས་པ་ན། །མཁས་པས་ཞག་མི་ཐུབ་པ་དོར། །ལོའི་ཚད་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་བསྐལ་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། བསྐལ་པ་རྣམ་པ་མང་བཤད་པ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་དང་། འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་དང་། འཆགས་པའི་བསྐལ་པ་དང་། བསྐལ་པ་ཆེན་པོའོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་།འཇིག པའི་བསྐལ་པ་དམྱལ་བ་ཡི།།སྲིད་པ་མེད་ནས་སྣོད་ཟད་པ། །དམྱལ་བ་དག་ནས་སེམས་ཅན་མི་སྲིད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྣོད་ཟད་པའི་བར་རོ། །ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འཇིག་པ་ནི་གཉིས་ཏེ། འགྲོ་བ་འཇིག་པ་དང་། ཁམས་འཇིག་པའོ། །ཡང་གཉིས་ཏེ། སེམས་ཅན་འཇིག་པ་དང་སྣོད་འཇིག་པའོ།

如果以由旬的尺度来说明处所和身体，以年的尺度来说明寿命，那么这两种尺度未说明的，现在应当说明。由于这一切的安立都是名称，所以也应当说明其边际。为了正确显示这些，现在开始第一个次第。色、名、时的边际是微尘、字和刹那。色的最小边际是极微。时间的边际是刹那。名称的边际是字，比如'牛'这个词。
那么刹那的尺度是多少呢？当诸缘聚合时，获得法的自性，或者法在运行时，从一个极微到另一个极微的时间。阿毗达磨论师们说，以有力士弹指一次的时间，有六十五个刹那经过。
关于这些，极微尘和微尘，以及铁尘、水尘、兔尘、羊尘、牛尘、阳尘和虮虱，以及由此而生的，还有指节，这些都是七倍递增。应当了知从极微等这些，是逐层七倍增长：七个极微成一微尘，七个微尘成一铁尘，七个铁尘成一水尘，七个水尘成一兔尘，七个兔尘成一羊尘，七个羊尘成一牛尘，七个牛尘成一阳尘，七个阳尘成一虮虱，七个虮虱成一'由此生'，'由虮虱生'就是所谓的虱子。七个虱子成一麦粒，七个麦粒成一指节。
三个指节成一指，这是众所周知的，所以未加说明。应当了知：二十四指成一肘，四肘成一弓，也就是一庹。五百弓成一俱卢舍，这就是所谓的阿兰若处。从村落到一俱卢舍的距离被认为是阿兰若处。八俱卢舍称为一由旬。由旬的尺度已经说明了。
现在要说明年的尺度：一百二十刹那为一怛刹那。六十怛刹那为一腊缚。三十腊缚为一牟呼栗多，三十牟呼栗多为一昼夜。有时夜长，有时夜短，有时昼夜相等。三十昼夜为一月。十二个月加上闰月为一年。
冬季四个月，春季四个月，夏季四个月，这十二个月加上闰月为一年。一年要去掉六个闰日。怎么说呢？冬春夏三季，过了两个半月，还剩半个月时，智者应当去除闰日。年的尺度已经说明了。
现在要说明劫：劫有多种，中劫、坏劫、成劫和大劫。其中首先，坏劫是从地狱众生不再出生直到器世间毁坏为止。怎样的呢？毁坏有两种：众生的毁坏和界的毁坏。又有两种：有情的毁坏和器世间的毁坏。

། གང་སེམས་ཅན་རྣམས་དམྱལ་བ་དག་ནས་འཆི་འཕོ་བར་འགྱུར་ཞིང་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་དུས་ཀྱང་ཡོད་དེ། ད་ནི་འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་མགོ་བརྩམ་པ་ཡིན་ཏེ། གང་འཇིག་རྟེན་འདི་ཆགས་ནས་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་འདུག་པ་དེ་ལས་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་ལ། གང བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་འཇིག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལ་ནི་ཞུགས་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།གང་གི་ཚེ་དམྱལ་བ་དག་ན་སེམས་ཅན་འགའ་ཡང་མ་ལུས་པར་གྱུར་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་འདི་ལྟ་སྟེ། དམྱལ་བ་འཇིག་པས་འཇིག་རྟེན་འདི་ཞིག་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཚེ་གང་ལ་ངེས་པར་དམྱལ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་ བའི་ལས་ཡོད་པ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དག་ཏུ་འཕེན་པར་འགྱུར་ཏེ།དུད་འགྲོ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། ཡི་དགས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ན་འཁོད་པའི་དུད་འགྲོ་རྣམས་ནི་སྔར་འཇིག་གོ། །མི་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བ་རྣམས་ནི་དེ་དག་མི་དང་ ལྷན་ཅིག་ཏུའོ།།གང་མི་རྣམས་དག་གི་ནང་ན་སེམས་ཅན་གང་ཡང་རུང་བ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་མེད་པར་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ལྟ་བུའི་དུས་ཀྱང་ཡོད་དེ། དེ་དེ་ལས་ལངས་ནས་ཚིག་ཏུ་ཀྱེ་མ་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ནི་བདེ་བ་ཡིན་ནོ།།དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ནི་ཞི་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་སྨྲ་ལ། སྒྲ་དེ་ཐོས་ནས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཀྱང་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་། ཤི་ནས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཚེ་འཛམ་བུའི་གླིང་ན་སེམས་ཅན་འགའ་ཡང་མ་ ལུས་པར་གྱུར་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་འདི་ལྟ་སྟེ།འཛམ་བུའི་གླིང་འཇིག་པས་འཇིག་རྟེན་འདི་ཞིག་པ་ཡིན་ནོ། །ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་དང་། ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་འཇིག་པ་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་མི་དག་གི་ནང་ན་སེམས་ཅན་འགའ་ཡང་མ་ལུས་ པར་གྱུར་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ།མི་འཇིག་པས་འཇིག་རྟེན་འདི་ཞིག་པ་ཡིན་ནོ། །བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་རྣམས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ན་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་ལྷ་དག་ན། ཡང་བསམ་ གཏན་དང་པོ་བསྐྱེད་པ་ནས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ།གང་གི་ཚེ་དེ་ན་སེམས་ཅན་འགའ་ཡང་མ་ལུས་པར་གྱུར་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་འཇིག་པས་འཇིག་རྟེན་འདི་ཞིག་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་འཇིག་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་ པར་བྱ་སྟེ།གང་གི་ཚེ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་དག་གི་ནང་ན་སེམས་ཅན་འགའ་ཡང་མ་ལུས་པར་གྱུར་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ་འདོད་པའི་ཁམས་འཇིག་པས་འཇིག་རྟེན་འདི་ཞིག་པ་ཡིན་ནོ། །ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་སེམས་ཅན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་བསམ་ གཏན་གཉིས་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ།ལངས་ནས་ཚིག་ཏུ་ཀྱེ་མ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ནི་བདེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཀྱེ་མ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ནི་ཞི་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བ། སེམས་ཅན་གཞན་དག་གིས་ཀྱང་སྒྲ་དེ་ཐོས་ནས་སྙོམས་པར་འཇུག་ ཅིང་ཤི་ནས་ཀྱང་འོད་གསལ་གྱི་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ།གང་གི་ཚེ་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་སེམས་ཅན་འགའ་ཡང་མ་ལུས་པར་གྱུར་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་འཇིག་པས་འཇིག་རྟེན་འདི་ཞིག་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་འོག་ཏུ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དེ་འཕེན་པའི་ལས་ཡོངས་ སུ་ཟད་པ་དང་།སྣོད་སྟོང་པས་འདི་ཉིད་ནས་ཀུན་ནས་ཉི་མ་བདུན་བྱུང་ནས་རིམ་གྱིས་ས་དང་རི་རབ་ཀྱི་བར་དུ་མ་ལུས་པར་སྲེག་པར་བྱེད་དོ། །རབ་ཏུ་འབར་བ་དེ་ཉིད་ལས་མེ་ལྕེ་རླུང་གིས་ཁྱེར་ནས་ཚངས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་གི་བར་དུ་སྲེག་པར་འགྱུར་རོ།

有些众生从地狱死去而不再转生，这样的时候也是有的。现在已开始坏劫，从这个世界形成以来经过二十中劫，这称为必定出离，而将在二十中劫中毁坏的称为已入毁坏期。
当地狱中众生一个不剩时，如是，以地狱毁坏而此世界毁坏。那时若有必定感受地狱果报的业，则会投生到其他世界。对于将感受畜生果报和饿鬼果报的也应如是说。
大海中的畜生先毁坏。与人共处的畜生则与人一起毁坏。在人中有某些众生不依靠老师，自然获得初禅而入定，这样的时候也是有的。他从定中起来说道：'啊！离生喜乐是快乐的！离生喜乐是寂静的！'
其他众生听到这声音也入定，死后生于梵天界。当赡部洲中众生一个不剩时，如是，以赡部洲毁坏而此世界毁坏。东胜身洲、西牛货洲、北俱卢洲的毁坏也应如是说。当人中众生一个不剩时，如是，以人的毁坏而此世界毁坏。
北俱卢洲的众生则生于欲界天中，因为那里没有离欲者。如是，四大天王天中也生起初禅而生于梵天界。当那里众生一个不剩时，如是，以四大天王天的毁坏而此世界毁坏。直至他化自在天的毁坏也应如是说。
当欲界天中众生一个不剩时，如是，以欲界的毁坏而此世界毁坏。在梵天界中也有某些众生自然获得第二禅而入定，从定中起来说道：'啊！定生喜乐是快乐的！啊！定生喜乐是寂静的！'
其他众生听到这声音也入定，死后生于光音天中。当梵天界中众生一个不剩时，如是，以众生的毁坏而此世界毁坏。此后众生的牵引业完全耗尽，器世间成空，从此处升起七日，逐渐烧尽直至须弥山。
从那炽燃处，火焰被风吹起，直至烧毁梵天宫殿。

།མེ་ལྕེ་དེ་དང་དེའི་ས་པ་ཁོ་ནར་རིག་པར་བྱ་ སྟེ།རིས་མི་མཐུན་པའི་སྐྱོན་དག་འགྲོ་བ་ནི་མེད་དེ་། དེ་དང་འབྲེལ་པ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཞེས་བཤད་དེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མེ་ནི་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་དང་འབྲེལ་པར་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་འཇིག་པ་གཞན་དག་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་དམྱལ་བ་ དག་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་འཆི་འཕོ་བ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ནས་བཟུང་སྟེ།སྣོད་རྣམས་ཟད་པའི་བར་གྱི་དུས་དེ་ནི་འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་ཞེས་བྱའོ། །འཆགས་པ་དང་པོའི་རླུང་ནི་དམྱལ་བ་སྲིད་པའི་བར་དུའོ། །དང་པོའི་རླུང་ནས་བཟུང་སྟེ་དམྱལ་བ་དག་ནས་སེམས་ཅན་སྲིད་པའི་བར་ཏེ། དེ་ལྟར་ འཇིག་རྟེན་ཞིག་པ་ནི་ནམ་མཁའ་ཙམ་ལུས་པར་ཡུན་རིང་དུ་གནས་སོ།།ཡང་རིམ་གྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ནམ་མཁའ་ལ་སྣོད་རྣམས་ཀྱི་སྔ་ལྟས་སུ་གྱུར་པ་རླུང་འཇམ་པོ་འཇམ་པོ་དག་ལྡང་སྟེ། དེའི་ཚེ་འཇིག་རྟེན་འདི་ཞིག་ནས་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་འདུག་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ལས་ནི་ངེས་པར་བྱུང་བ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་ལ།བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་འཆགས་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉེ་བར་འོངས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་རླུང་དེ་དག་སྐྱེ་བ་ན་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་འོག་ཏུ་རིམ་གྱིས་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། གསེར་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་ས་གཞི་ཆེན་པོ་དང་། གླིང་རྣམས་དང་། རི་རབ་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རིམ་པ་དང་ཚུལ་དུ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་ངོ་། །དང་པོར་ནི་ཚངས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་འོག་ཏུ་ནི་འཐབ་བྲལ་བའི་བར་དུ་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་འོག་ཏུ ནི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་སྟེ།དེ་ཙམ་གྱིས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ་སྣོད་ཆགས་པས་འཇིག་རྟེན་འདི་ཆགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་སེམས་ཅན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་འོད་གསལ་དག་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཚངས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་སྟོང་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། སེམས་ ཅན་གཞན་དག་ཀྱང་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཚངས་པའི་མདུན་ན་འདོན་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།དེའི་འོག་ཏུ་ཚངས་རིས་དག་དང་། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་དག་དང་། འཕྲུལ་དགའ་དག་ནས་རིམ་གྱིས་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་དང་། བ་ལང་སྤྱོད་དང་། ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་པོ་དང་། འཛམ་ བུའི་གླིང་དང་།ཡི་དགས་རྣམས་དང་། དུད་འགྲོ་རྣམས་དང་། དམྱལ་བ་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། གང་མཇུག་ཏུ་འཇིག་པ་དེ་དང་པོར་འཆགས་པ་འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཚེ་དམྱལ་བ་དག་ན་སེམས་ཅན་འགའ་ཞིག་སྐྱེས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་འཇིག་རྟེན་འདི་བར་ གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་འཆགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ནི་ངེས་པར་བྱུང་བ་ཡིན་ལ།ཆགས་ནས་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་འདུག་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉེ་བར་འོངས་པ་ཡིན་ནོ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་དཔག་མེད་ནས། །ཚེ་ལོ་བཅུ་པའི་བར་དུའོ། །འཇིག་རྟེན་ཆགས་པ་ན་ མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལ་བར་གྱི་བསྐལ་པ་བཅུ་དགུར་འདའ་བར་འགྱུར་རོ།།ཚེ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནས་འགྲིབ་པ་ན་ཚེ་ལོ་བཅུ་པའི་བར་དུ་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་ཆགས་ནས་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་དང་པོ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་ཡར་སྐྱེ་མར་འབྲི་བའི། །བསྐལ་པ་ གཞན་ནི་བཅོ་བརྒྱད་དང་།།དེ་ནས་ཡར་སྐྱེ་བ་དང་མར་འབྲི་བ་གཞན་བཅོ་བརྒྱད་དེ། བར་གྱི་བསྐལ་པ་གཞན་བཅོ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཚེ་ལོ་བཅུ་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཡར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ན་རིམ་གྱིས་ཚེ་ལོ་བརྒྱད་ཁྲིའི་བར་འགྱུར་། ཡང་མར་འབྲི་བར་འགྱུར་ བ་ན་ཚེ་ལོ་བཅུ་པར་འགྱུར་བ་འདི་ནི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་གཉིས་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟ་བུ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དང་། ཡར་སྐྱེ་བ་ནི་གཅིག་ཡིན་ཏེ། བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུ་པ་གཅིག་ནི་ཡར་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་མར་འགྲིབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ལོ་བཅུ་པ་དག་ལས་ཚེ་ལོ་ བརྒྱད་ཁྲི་པའི་བར་དུ་འགྱུར་རོ།།ཡང་མར་སྐྱེ་བ་དེ་དག་ཇི་ཙམ་དུ་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་དག་ཚེ་ནི་བརྒྱད་ཁྲིའི་བར་། །དེ་ལས་ཡར་ནི་མི་སྐྱེའོ།

应当了知火焰仅在其各自处所，不会有不同类的过失流转，因为这是从彼相连而生的缘故，所以说从彼处。欲界的火与色界相连。如是对其他毁坏也应当如理而说。
如是从地狱众生死亡不再出生开始，直至器世间灭尽为止，此期间称为坏劫。初始风至地狱形成为止。从初始风直至地狱中有情形成为止。
如是世界毁坏后，仅剩虚空而长久安住。复次由众生业力，渐次于虚空中升起作为器世间前兆的柔和微风，尔时此世界毁坏后住二十中劫者，应说为必定离去，将成住二十中劫者，应说为趋近。
其后彼等风生起时，成为如前所说的风轮。其下渐次出现水轮、金性大地基、诸洲、须弥山等，如前所说次第与方式一切出现。首先出现梵天宫殿。其后直至无诤天宫出现。其后为风轮等，如是乃至器世间形成，此世界即成立。
其后任一有情从光明天死后，转生于空无的梵天宫，其他众生也从彼处死后，转生于梵辅天。其后梵众天、他化自在天、化乐天，渐次至北俱卢洲、瞿陀尼、东胜身洲、南瞻部洲，以及饿鬼、旁生、地狱中出生。最后毁坏者最先形成，此乃法性。
当地狱中有某众生出生时，此世界从二十中劫的成住中必定离去，而住二十中劫者为趋近。从无量中劫至寿十岁。
世界形成时，人寿无量经过十九中劫。从无量寿减至十岁，此为成住后第一中劫。
其后增长与减少的其他十八劫。其后有其他十八次增长与减少，即其他十八中劫。云何？彼等十岁寿渐次增长时至八万岁，复次减少时至十岁，此为第二中劫。如是至十八次，增长为一，第二十中劫唯有增长而无减少。
人寿从十岁增至八万岁。复次问彼等增长至几何？彼等寿至八万为止，不复增长。

།བར་གྱི་བསྐལ་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ཡར་སྐྱེ་བ་དང་མར་འགྲིབ་པའི་དུས་ཇི་སྲིད་པར་བར་གྱི་བསྐལ་པ་དང་པོའི་མར་འགྲིབ་པ་དང་ཐ་མའི་ ཡར་སྐྱེ་བའི་དུས་ཀྱང་དེ་སྲིད་པས་ཐམས་ཅད་དུས་མཉམ་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ཆགས་པ་འདི། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་གནས། །དེ་ལྟར་ན་བར་གྱི་བསྐལ་པའི་ཚུལ་འདིས་འཇིག་རྟེན་འདི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་ཆགས་ནས་གནས་སོ། །དུས་ཇི་སྲིད་དུ་ཆགས་ནས་ གནས་པའི་དུས་དེ་སྲིད་ཁོ་ནར།འཆགས་པ་དང་ནི་འཇིག་པ་དང་། །ཞིག་ནས་འདུག་པ་དག་མཉམ་མོ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུ་ཁོ་ནར་འཆགས་སོ། །ཉི་ཤུར་འཇིག་གོ། །ཉི་ཤུར་ཞིག་ནས་འདུག་གོ། །གལ་ཏེ་ཡང་དེའི་ཚེ་ཡར་སྐྱེ་བ་དང་མར་འགྲིབ་པ་མི་འཇུག་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་དུས་ ནི་མཉམ་པར་ཡོངས་སུ་བརྩིའོ།།དེ་ལ་བར་གྱི་བསྐལ་པ་གཅིག་ཏུ་སྣོད་རྣམས་འཆགས་སོ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་བཅུ་དགུར་གནས་པར་བྱེད་དོ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་གཅིག་ཏུ་སྣོད་རྣམས་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ། །བཅུ་དགུར་སྟོང་པར་འགྱུར་རོ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུ་ཕྲག་ བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་བརྒྱད་ཅུར་འགྱུར་ཏེ།དེ་དག་བརྒྱད་ཅུ་ལ་བསྐལ་ཆེན། །བསྐལ་པ་ཆེན་པོའི་ཚད་ནི་དེ་ཡིན་ནོ། །བསྐལ་པའི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ནོ། །བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་བསྐལ་ པ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན།བསྐལ་པ་ཆེན་པོར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། དེ་གྲངས་མེད་གསུམ་ལ་སངས་རྒྱས་འབྱུང་ངོ་། །བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱིས་སོ། །གྲངས་མེད་པ་ལ་གྲངས་ཀྱི་མཐའ་མེད་ན་ཇི་ལྟར་གསུམ་ཉིད་དུ་བརྗོད་ཅེ་ན། དེ་ནི་དེ་ལྟར་རིག་པར་མི་བྱའོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། མདོ་སིལ་བུ་ལས། གྲངས་ནི་གནས་གཞན་དྲུག་ཅུ་དག་གོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དྲུག་ཅུ་གང་ཞེ་ན། གཅིག་སྟེ་གཉིས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་གནས་གཞན་དང་པོ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་བཅུ་ནི་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ། །བཅུ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་བརྒྱ་སྟེ་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ། །བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་སྟོང་ངོ་། །སྟོང ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་ཁྲིའོ།།ཁྲི་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་འབུམ་མོ། །འབུམ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་ས་ཡའོ། །ས་ཡ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་བྱེ་བའོ། །བྱེ་བ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་དུང་ཕྱུར་རོ། །དུང་ཕྱུར་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་ཐེར་འབུམ་མོ། །ཐེར་འབུམ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་ཐེར་འབུམ་ཆེན་པོའོ། །ཐེར་འབུམ་ ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་ཁྲག་ཁྲིག་གོ།།ཁྲག་ཁྲིག་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་ཁྲག་ཁྲིག་ཆེན་པོའོ། །ཁྲག་ཁྲིག་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་རབ་བཀྲམ་མོ། །རབ་བཀྲམ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་རབ་བཀྲམ་ཆེན་པོའོ། །རབ་བཀྲམ་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་གཏམས་སོ། །གཏམས་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་གཏམས་ཆེན་ ནོ།།གཏམས་ཆེན་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་དཀྲིགས་སོ། །དཀྲིགས་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་དཀྲིགས་ཆེན་ནོ་། །དཀྲིགས་ཆེན་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་མི་འཁྲུགས་པའོ། །མི་འཁྲུགས་པ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་མི་འཁྲུགས་པ་ཆེན་པོའོ། །མི་འཁྲུགས་པ་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་ཁྱད་ཕྱིན་ནོ། །ཁྱད་ཕྱིན་ཕྲག་བཅུ་ ལ་ནི་ཁྱད་ཕྱིན་ཆེན་པོའོ།།ཁྱད་ཕྱིན་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་པང་སྟེང་ངོ་། །པང་སྟེང་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་པང་སྟེང་ཆེན་པོའོ། །པང་སྟེང་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་དེད་འདྲེན་ནོ། །དེད་འདྲེན་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་དེད་འདྲེན་ཆེན་པོའོ། །དེད་འདྲེན་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་མཐའ་སྣང་ངོ་། །མཐའ་སྣང་ ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་མཐའ་སྣང་ཆེན་པོའོ།།མཐའ་སྣང་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་རྒྱུ་རིག་གོ། །རྒྱུ་རིག་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་རྒྱུ་རིག་ཆེན་པོའོ། །རྒྱུ་རིག་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་འོད་མཛེས་སོ། །འོད་མཛེས་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་འོད་མཛེས་ཆེན་པོའོ། །འོད་མཛེས་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་དབང་པོའོ། །དབང་ པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་དབང་ཆེན་ནོ།།དབང་ཆེན་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་ལེགས་ཕྱིན་ནོ། །ལེགས་ཕྱིན་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་ལེགས་ཕྱིན་ཆེན་པོའོ། །ལེགས་ཕྱིན་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་རྟོགས་འགྲོའོ། །རྟོགས་འགྲོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་རྟོགས་འགྲོ་ཆེན་པོའོ། །རྟོགས་འགྲོ་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་འབྱིང་རྡུལ་ལོ། ། འབྱིང་རྡུལ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་འབྱིང་རྡུལ་ཆེན་པོའོ། །འབྱིང་རྡུལ་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་རྒྱ་རྟགས་སོ། །རྒྱ་རྟགས་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་རྒྱ་རྟགས་ཆེན་པོའོ།

其他中劫的增劫和减劫的时间有多长，第一个中劫的减劫和最后的增劫的时间也是那么长，所有时间都是相等的。
如是世间形成后，住二十中劫。
如是以此中劫之理，此世间形成后住二十中劫。
形成后住多长时间，形成、坏灭、坏灭后空住都相等。
形成二十中劫，坏灭二十中劫，坏灭后空住二十中劫。
即使那时没有增劫和减劫，时间也要平等计算。
其中一个中劫器世间形成，十九中劫安住，一个中劫器世间坏灭，十九中劫空住。
这四个二十中劫成为八十中劫，这八十即为大劫。大劫的量度即是如此。
若问劫的本性是什么？是五蕴的本性。
所说三无数劫成佛，是指哪些劫呢？
所说大劫，三无数大劫出现佛陀。以三无数劫。
若无数无有数量边际，如何说是三？不应如是理解。
那么如何？《散经》中说：'数有六十处。'
何为六十？一而非二是第一处。十是第二。十个十是百为第三。十个百是千。十个千是万。十个万是十万。十个十万是百万。十个百万是千万。十个千万是亿。十个亿是十亿。十个十亿是大十亿。十个大十亿是兆。十个兆是大兆。十个大兆是极。十个极是大极。十个大极是载。十个载是大载。十个大载是正。十个正是大正。十个大正是恒河沙。十个恒河沙是大恒河沙。十个大恒河沙是阿僧祇。十个阿僧祇是大阿僧祇。十个大阿僧祇是无量。十个无量是大无量。十个大无量是无边。十个无边是大无边。十个大无边是无等。十个无等是大无等。十个大无等是不可数。十个不可数是大不可数。十个大不可数是不可称。十个不可称是大不可称。十个大不可称是不可思。十个不可思是大不可思。十个大不可思是不可量。十个不可量是大不可量。十个大不可量是不可说。十个不可说是大不可说。十个大不可说是不可说不可说。十个不可说不可说是大不可说不可说。

།རྒྱ་རྟགས་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་སྟོབས་འཁོར་རོ། །སྟོབས་འཁོར་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་སྟོབས་འཁོར་ཆེན་པོའོ། །སྟོབས་འཁོར་ཆེན པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་བརྡ་ཤེས་སོ།།བརྡ་ཤེས་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་བརྡ་ཤེས་ཆེན་པོའོ། །བརྡ་ཤེས་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་རྣམ་འབྱུང་ངོ་། །རྣམ་འབྱུང་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་རྣམ་འབྱུང་ཆེན་པོའོ། །རྣམ་འབྱུང་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་སྟོབས་མིག་གོ། །སྟོབས་མིག་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་སྟོབས་མིག་ཆེན་པོའོ། ། སྟོབས་མིག་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ནི་གྲངས་མེད་པ་སྟེ། བར་གྱི་གནས་བརྒྱད་ནི་མ་རྙེད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་གནས་གཞན་དྲུག་ཅུར་ཕྱིན་པ་དེ་དག་ཏུ་ཕྱིན་པའི་བསྐལ་པ་ནི། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནས་ཡང་བཟློག་ནས་བགྲང་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་པ ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་བགྲང་བར་མི་ནུས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་རྣམས་དུས་རིང་པོ་ཁོ་ནས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། ཅི་དེ་དེ་ལྟར་འགྱུར་རམ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་ དུ་དཀའ་བ་བརྒྱ་སྟོང་གིས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་པོ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་ཐར་པའི་གོ་སྐབས་གཞན་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་ན་གོ། །དེ་དག་ཅིའི་ཕྱིར་འབད་པ་འདི་སྙེད་ཅིག་རྩོམ་པར་བྱེད་ཅེ་ན། དེ་དག་ནི་ཇི་ ལྟར་ན་གཞན་དག་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་ལས་ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་པར་ནུས་པར་འགྱུར་སྙམ་དུ་གཞན་གྱི་དོན་དུ་འབད་པ་རྩོམ་པར་བྱེད་དོ།།འདི་དག་གི་གཞན་གྱི་དོན་གྱིས་བདག་གི་དོན་དུ་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་གཞན་གྱི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བདག་གི་དོན་ཏེ་། དེ་འདོད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ད་ནི་སུ་ཞིག་འདི་ལ་དད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བདག་གསོ་བར་བྱེད་པའི་སྙིང་རྗེ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདི་ལ་དད་པར་དཀའ་བ་ནི་བདེན་ནོ། །སྙིང་རྗེ་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་དད་པར་བྱས་ཟིན་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་འདི་ན་སྙིང་རྗེ་མེད་པ་ལ་གོམས་པ་ཁ་ཅིག་རང་གི་དོན་མེད་བཞིན་ དུ་ཡང་གཞན་ཉོན་མོངས་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་དམིགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྙིང་རྗེ་ལ་གོམས་པ་དག་རང་གི་དོན་མེད་བཞིན་དུ་ཡང་གཞན་ལ་ཕན་པར་བྱ་བ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་ཡིད་ཆེས་པར་བྱའོ།།ཡང་དཔེར་ན་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མངོན་པར་མི་ཤེས་པ་དག་གོམས་པའི་དབང་གིས་ འདུས་བྱས་བདག་མེད་པར་གྱུར་པ་དག་ལ་བདག་ཏུ་ཆགས་པ་བསྐྱེད་ནས་རྒྱུ་དེས་སྡུག་བསྔལ་དག་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་གོམས་པའི་དབང་གིས་དེ་དག་ལས་བདག་ཏུ་ཆགས་པ་བཟློག་ནས།གཞན་དག་ལ་ལྟ་བ་བསྐྱེད་དེ། རྒྱུ་དེས་སྡུག་བསྔལ་དག་མྱོང་བར་ འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་ཡིད་ཆེས་པར་བྱའོ།།གང་གཞན་དག་གི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་ཞིང་། གཞན་དག་གི་བདེ་བས་བདེ་བར་འགྱུར་གྱི། བདག་ཉིད་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟ་བུའི་རིགས་གཞན་ཁོ་ན་ཡང་འགྲུབ་སྟེ། དེ་ལྟ་ནི་རང་གི་དོན་དུ་མི་བལྟའོ། །འདིར་སྨྲས་པ། དམན་པ་དེ་ དང་དེའི་ཐབས་ཀྱིས་རང་གི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་བདེ་བ་དོན་དུ་གཉེར།འབྲིང་པོ་སྡུག་བསྔལ་ལྡོག་པ་ཁོ་ནའོ། །བདེ་མིན་གང་ཕྱིར་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གནས་ཡིན་ཕྱིར། །དམ་པ་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམས་ཀྱིས་གཞན་དག་ལ་ནི་བདེ་བ་དང་། །སྡུག་བསྔལ་གཏན་ལྡོག་ཁོ་ན་དོན་ གཉེར་གང་ཕྱིར་དེ་ཡི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་དེ་སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར།།ཡང་ཅི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཡར་སྐྱེ་བའི་ཚེ་འབྱུང་ངམ། འོན་ཏེ་མར་འགྲིབ་པའི་ཚེ་འབྱུང་ཞེ་ན། མར་ནི་འགྲིབ་པ་ཡི། བརྒྱ་ཡི་བར་ལ་དེ་དག་འབྱུང་། །སྐྱེ་དགུ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ལོ་བརྒྱད་ཁྲི་བ་མར་འགྲིབ་པ་ ནས་བརྩམས་པ་ནས་མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ལོ་བརྒྱ་པ་ཡིན་པའི་བར་འདིར་སངས་རྒྱས་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཡང་སྐྱེ་བའི་དུས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཚེ་སེམས་ཅན་རྣམས་སྐྱོ་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ།

十大标记即是力轮，十力轮即是大力轮，十大力轮即是知相，十知相即是大知相，十大知相即是遍出，十遍出即是大遍出，十大遍出即是力眼，十力眼即是大力眼，十大力眼即是无数，中间八位未得。如是至其他六十位，到达这些位的劫数，称为无数劫。
然后再反过来计数，如是说三无数并非在一切方面都不能计数。那么，发愿的菩萨是否一定要经过长时间才能圆满成佛呢？岂会如此？菩萨们在三无数劫中以百千难行积累福德智慧二种资粮，以六波罗蜜多而圆满成佛。
假如有其他解脱的机会也可以。为什么他们要作如此多的努力呢？他们是为了思维如何能救护其他众生脱离大苦海而作努力。
这些菩萨利他即成自利，这是怎么回事呢？他们所作的利他即是自利，因为这是他们所希求的。
现在谁会对此生起信心呢？没有悲悯心者确实难以对此生起信心。具有悲悯心者已经生起信心。譬如此处有些习惯于无悲悯者，即使对自己无利，也乐于见到他人烦恼，如是应当相信习惯于悲悯者，即使对自己无利，也会喜欢利益他人。
又如不了知有为法相者，以串习力对无我的有为法生起我执，因此而感受诸苦，如是应当相信以串习力从彼等转除我执，对他人生起观照，因此而感受诸苦。
若有人因他人之苦而苦，因他人之乐而乐，而非因自身，如是另一种类也能成就，如是不观待自利。此处所说：下等者以种种方便追求自相续中的安乐，中等者仅是远离痛苦。非乐故，因为彼是苦处故。上等者以自相续中的诸苦，唯求他人安乐与永离痛苦，因为以彼之苦而苦故。
复次，诸佛世尊是在寿量增长时出世，还是在寿量减少时出世呢？在减至百年间彼等出世。从人寿八万岁开始递减，直至人寿百岁期间，诸佛出世。为何不在增长时呢？因为那时众生难生厌离。

།ཅིའི་ཕྱིར་བརྒྱ་ལས་མར་འགྲིབ་པའི་ཚེ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཚེ་སྙིགས་མ་ལྔ་ པོ་འདི་ལྟ་སྟེ།ཚེའི་སྙིགས་མ་དང་། དུས་ཀྱི་སྙིགས་མ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་སྙིགས་མ་དང་། ལྟ་བའི་སྙིགས་མ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་སྙིགས་མ་ཤིན་ཏུ་ལྷག་པ་ཡིན་ཏེ། མར་འགྲིབ་པའི་འོག་ཏུ་ནི་ཚེ་ལ་སོགས་པ་ཐ་ཆད་ཡིན་ནོ། །ངན་སྙིགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྙིགས་མ་དག་ཅེས་ བྱའོ།།གཉིས་ཀྱིས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྲོག་དང་ཡོ་བྱད་རྒུད་པར་བྱེད་དོ། །གཉིས་ཀྱིས་ནི་འདོད་པའི་བསོད་ཉམས་དང་བདག་ངལ་བ་ལ་སོགས་པའམ། ཡང་ན་ཁྱིམ་པའམ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དགེ་བའི་ཕྱོགས་རྒུད་པར་བྱེད་དོ། །གཅིག་གིས་ནི་ལུས་ རྒུད་པར་བྱེད་དོ།། བོང་ཚོད་དང་། གཟུགས་དང་། ནད་མེད་པ་དང་། སྟོབས་དང་། བློ་དང་། དྲན་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། བརྟན་པ་ཉམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་དུས་གང་དུ་འབྱུང་ཞེ་ན། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་གཉི་ག་ལ། ཡར་སྐྱེ་བ་ལ་ཡང་འབྱུང་། མར་འགྲིབ་ པ་ན་ཡང་འབྱུང་ངོ་།།རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚོགས་ཤིང་སྤྱོད་པ་རྣམས་དང་། བསེ་རུ་ལྟ་བུ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་ཚོགས་ཤིང་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་སུ་གྱུར་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རང་རྒྱལ་བ་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་དག་ ཀྱང་ཡོད་དེ།གང་དག་གཞན་དུ་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་བསྐྱེད་པ་ཚེ་འདི་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ལམ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཞིང་། འདི་སྐད་དུ་རེ་ཞིག་རི་ལ་དཀའ་ཐུབ་ཅན་ལྔ་བརྒྱ་ཞིག་དཀའ་ཐུབ་དྲག་པོ་དག་གིས་གདུང་བར་བྱས་པ་ན་རང་སངས་རྒྱས་དང་ ལྷན་ཅིག་གནས་གནས་པའི་སྤྲེའུ་ཞིག་དང་ཕྲད་ནས་དེའི་སྤྱོད་ལམ་བསྟན་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བར་དུ་གྲག་གོ་ཞེས་སྔོན་གྱི་གཏམ་འདོན་པར་བྱེད་དོ་།།འཕགས་པ་དག་ཅིག་ཡིན་ན་ནི་དཀའ་ཐུབ་དྲག་པོ་དག་གིས་གདུང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེའོ། ། བསེ་རུ་ལྟ་བུ་རྣམས་ནི་རེ་རེ་གནས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །རང་སངས་རྒྱས་དེ་དག་ལས། བསེ་རུ་བསྐལ་པ་བརྒྱའི་རྒྱུས་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་བརྒྱར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཚོགས་དག་ལ་སྤྱོད་པས་བསེ་རུ་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ། །ལུང་མེད་པར་བདག་གཅིག་པུའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་པས་རང་སངས་རྒྱས་དག་སྟེ། དེ དག་ནི་བདག་ཉིད་འདུལ་བར་བྱེད་ཀྱི་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།འདི་ལ་རྒྱུ་ཅི་ཞིག་ཡོད། རེ་ཞིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་པར་མི་སྤྱོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། དེ་དག་གིས་སྔོན་གྱི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བསྟན་པ་རྗེས་སུ་དྲན་ནས་ཡང་ཆོས་སྟོན་པར་སྤྱོད་དོ། །ཐུགས་ རྗེ་མེད་པར་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་གདགས་པའི་དོན་དུ་རྫུ་འཕྲུལ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་སྐལ་བ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དག་ཀྱང་ཡོད་དོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྔོན་ གོམས་པའི་དབང་གིས་བསོད་སྙོམས་ལ་མོས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཆོས་ཟབ་མོ་འཛིན་དུ་འཇུག་པའི་དོན་དུ་བྱེད་པར་མི་སྤྲོ་སྟེ།སྐྱེ་དགུ་རྒྱུན་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ནི་རྒྱུན་ཕྱོགས་ལས་བཟློག་པར་བཀྲི་བར་དཀའོ། །རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་འདུ་འཛིས་སྐྲག་ པས་འཁོར་ཡོངས་སུ་གཟུང་བར་འགྱུར་བ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ།།འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་རྣམས་ནམ་འབྱུང་ཞེ་ན། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་འབྱུང་བ་ནི། །སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་ལས་མི་འཕྱི། །མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནས་བརྒྱད་ཁྲིའི་བར་དུ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། །འོག་ཏུ་ནི་མ་ ཡིན་ཏེ།དེ་བས་ཐུང་བའི་ཚེ་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེའི་སྣོད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ནི་རྒྱལ་སྲིད་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པས་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། གསེར་དངུལ་ཟངས་ལྕགས་འཁོར་ལོ་ཅན། །གང་དག་ལ་གསེར་དང་། དངུལ་དང་། ཟངས་དང་། ལྕགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དག་ཡོད་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་དང་པོ་ནི་མཆོག་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ཉེ་བའི་མཆོག་ཡིན་ནོ།

为什么不是在寿命减至百岁时？因为那时五浊极为严重，即：寿浊、劫浊、烦恼浊、见浊、众生浊。在寿命递减之后，寿命等已到最低点。因为成为恶浊，故称为浊。
其中两种浊依次使生命和资具衰退。两种浊使欲界福德和自我劳累等衰退，或者从在家和出家的角度而言，使善法衰退。一种浊使身体衰退。因为身量、形色、无病、力量、智慧、正念、精进、稳重都衰退。
再者，辟支佛在何时出现？辟支佛在两个时期都出现：在寿命增长时出现，在寿命递减时也出现。辟支佛有两种：群居行者和独觉者。其中群居行者是指先前为声闻种性的辟支佛。
有些人说也有先前为凡夫的辟支佛，即那些在他处修习顺决择分，今生自己圆满证悟道果者。他们引用这样的古老传说：曾经有五百苦行者在山中修持严厉的苦行，遇见一只与辟支佛同住的猴子，通过观察其行为而证得辟支佛菩提。若是圣者就不会修持严厉的苦行。
独觉者是独自居住的。在这些辟支佛中，独觉通过百劫因缘，在百大劫中修习菩提资粮而成为独觉。因为无师自悟，仅为自己而觉悟，故称辟支佛。他们只调伏自己而不调伏他人。
这是什么原因？首先，虽然他们获得无碍解，但并非不说法，他们忆念前佛的教法而说法。也并非无悲心，因为他们为利益一切众生而显示神通。也并非众生无缘，因为有些人通过世间道而离欲。
那么是什么原因呢？因为习惯的力量使他们偏好独处乞食，不乐于使众生领受甚深法，因为众生随顺生死之流难以逆转。因为害怕散乱和喧嚣而舍弃摄受眷属。
转轮王何时出现？转轮王出现不晚于八万岁。从人寿无量至八万岁期间有转轮王出现。低于此寿命则不会出现，因为更短的寿命不堪为此圆满之器。他们具有转轮王统治的性质，故称转轮王。
转轮王有四种：金轮、银轮、铜轮、铁轮。即拥有金、银、铜、铁轮者。其中第一种最殊胜，第二种次殊胜。

།གསུམ་པ་ནི་འབྲིང་ཡིན་ནོ་། །བཞི་པ་ནི་ཐ་མའོ། །དེ་དག་གླིང་གཅིག་གླིང་གཉིས་དང་། །གསུམ་དང་བཞི་ལ་མས་རིམ་བཞིན། །གང་ལ་ལྕགས ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་གླིང་གཅིག་གི་བདག་པོ་ཡིན་ནོ།།གང་ལ་ཟངས་ཀྱི་ཡོད་པ་དེ་ནི་གཉིས་ཀྱིའོ། །གང་ལ་དངུལ་གྱི་ཡོད་པ་དེ་ནི་གསུམ་གྱིའོ། །གང་ལ་གསེར་གྱི་ཡོད་པ་དེ་ནི་གླིང་བཞི་ལ་དབང་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་བཏགས་པ་ལས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །མདོ་ལས་ནི་གཙོ་བོ་སྨོས་ པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་རིགས་སྤྱི་བོ་ནས་དབང་བསྐུར་བ་གང་ཞིག་ཚེས་བཅོ་ལྔ་ལ་གསོ་སྦྱོང་གི་དུས་དེ་ཁོ་ནར་མགོ་བཀྲུས་གསོ་སྦྱོང་བསྟེན་ནས་ཁང་བཟངས་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་བློན་པོའི་ཚོགས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བ་ལ་ཤར་ཕྱོགས་ནས་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་རྩིབས་སྟོང་པ།ལྟེ་བ་དང་བཅས་པ། མུ་ ཁྱུད་དང་བཅས་པ།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། མཛེས་པ། མཁན་བཟོས་མ་བྱས་པ། ལྷ་རྫས་ཐམས་ཅད་གསེར་གྱི་རང་བཞིན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསེར་གྱི་འཁོར་ལོ་གཅིག་ཁོ་ནར་གསུངས་སོ། །འཁོར་ལོས་སྒྱུར་ བའི་རྒྱལ་པོ་དེ་དག་ནི་འདི་ལྟར་འབྱུང་སྟེ།ལྷན་ཅིག་གཉིས་མིན་སངས་རྒྱས་བཞིན། །མདོ་ལས་གང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གཉིས་སྔ་ཕྱི་མེད་པར་འཇིག་རྟེན་དུ་འབྱུང་བ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་གོ་སྐབས་མེད་དེ། འདི་ནི་གནས་མེད་ཀྱི། གཅིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ཡོད་དོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དག་ཇི་ལྟ་བར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ནི་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་འདིར་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལ་འཇིག་རྟེན་དུ་འདོད་དམ། འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཡིན ཞེ་ན།ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཞན་དུ་སངས་རྒྱས་དག་མི་འབྱུང་ངོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཐུ་ཐོགས་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་དུ་འོང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གཅིག་ཁོ་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་སྤྱོད་དོ། །གང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཅིག་གིས་གདུལ་བྱ་རྣམས་གདུལ་བར་མི་སྤྱོད་པ་དེ་ ནི་གཞན་གྱིས་ཀྱང་མི་སྤྱོད་དོ།།མདོ་ལས་ཀྱང་། ཤཱ་རིའི་བུ་གལ་ཏེ་ལ་ལ་ཞིག་ཁྱོད་ཀྱི་ཐད་དུ་འོངས་ནས་འདི་སྐད་དུ། ད་ལྟར་དགེ་སློང་ངམ། བྲམ་ཟེ་གང་ཡང་རུང་། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་དང་འདི་ལྟ་སྟེ། མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱ་བ་ལ་མཉམ་ཞིང་མཉམ་པ་འགའ་ཞིག་ ཡོད་དམ་ཞེས་འདྲི་བར་འགྱུར་ན།དེ་སྐད་དུ་དྲིས་ན་ཇི་སྐད་དུ་ལན་གདབ། བཙུན་པ་གལ་ཏེ་ལ་ལ་ཞིག་བདག་གི་ཐད་དུ་མཆིས་ནས་འདི་སྐད་དུ་འདྲི་བར་འགྱུར་ན། དེ་ལ་བདག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་ད་ལྟར་དགེ་སློང་ངམ། བྲམ་ཟེ་ཡང་རུང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་མཉམ་ཞིང་མཉམ་པ་ ནི་འགའ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་དྲིས་པའི་ལན་གདབ་པར་བགྱིའོ།།བཙུན་པ་དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། གང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གཉིས་སྔ་ཕྱི་མེད་པར་འཇིག་རྟེན་དུ་འབྱུང་བ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་གོ་སྐབས་མེད་དེ། འདི་ནི་གནས་མེད་དོ་ཞེས་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ལས་ཐོས་ཤིང་མངོན་སུམ་དུ་བཟུང་བའི་སླད་དུའོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འོ་ན་གང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚངས་པའི་མདོ་ལས། ང་ནི་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་འདི་ལ་དབང་བསྒྱུར་རོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་ཇི་ལྟར་དྲང་ཞེ་ན། བསྟན་ པ་འདི་ནི་དགོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ།།འདི་ལ་དགོངས་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། མངོན་པར་འདུ་མཛད་པ་མི་མངའ་བར་དེ་སྲིད་དུ་རྣམ་པར་གཟིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་འདུ་མཛད་ན་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་གྱི་ཡུལ་མཐའ་ཡས་པ་ཡིན་ནོ། །སྡེ་པ་གཞན་དག་ ན་རེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དག་ན་ཡང་སངས་རྒྱས་རྣམས་བཞུགས་སོ།

第三是中等。第四是最下等。这些依次对应一洲、二洲、三洲、四洲。
拥有铁轮者是一洲之主。拥有铜轮者是二洲之主。拥有银轮者是三洲之主。拥有金轮者是四洲之主。这是从假立而说的。
在经中说到主要的是：国王是刹帝利种姓、受灌顶者，在十五日布萨时节沐浴受持布萨，在宫殿顶上被大臣众环绕时，从东方出现千辐具足轮毂、具足轮围、一切圆满、庄严、非人工制作、天界宝物、纯金自性的轮宝，这就是转轮王。经中只说有一个金轮。
这些转轮王的出现是这样的：'不会同时有两位，如同佛陀一样'。经中说：'如来、应供、正等觉不会同时有两位出现于世间，这是不可能的、没有机会的。这是不可能的情况，只有一位是可能的。如同如来一样，转轮王也是如此。'
这里应当观察：是认为此处的'世间'是指三千大千世界，还是指一切世界？
有些人说：'在其他处不会出现佛陀。为什么呢？因为这样会导致世尊的力量有障碍。唯一的世尊能够遍及一切处。在世尊不能调伏所化众生的地方，其他佛也不能调伏。'
经中也说：'舍利子，假如有人来问你：现在是否有任何比丘或婆罗门能与沙门乔达摩平等，即在证得圆满菩提方面有与之平等者？如是询问时，应当如何回答？'
'大德，如果有人来问我这样的问题，我会这样回答：现在无论是比丘还是婆罗门，都没有与世尊平等者。'
'大德，为什么这样说呢？因为我从世尊处听闻并亲自领受：如来、应供、正等觉不会同时有两位出现于世间，这是不可能的、没有机会的，这是不可能的情况。'
那么，世尊在《梵天经》中说：'我统治这三千大千世界'，这句话该如何理解呢？这是带有密意的教说。
此中密意是什么呢？是指无需作意即能观见至彼处。若作意的话，诸佛的眼界是无边的。
其他部派说：'在其他世界中也有诸佛安住。'

།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མང་པོ་ཞིག་མཉམ་དུ་ཚོགས་དག་ལ་ཞུགས་པར་སྣང་ལ། གཅིག་ཏུ་སངས་རྒྱས་མང་པོ་ཞིག་ཅིག་ཅར་འབྱུང་བར་ཡང་མི་རུང་ལ། འབྱུང་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་པ་འགའ་ཡང་མེད་པས་གདོན་མི་ཟ་ བར་འཇིག་རྟེན་གཞན་དག་ཏུ་འབྱུང་ངོ་།།འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དག་ཀྱང་མཐའ་ཡས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ཚེ་བསྐལ་པར་བཞུགས་ཀྱང་། འདིར་ཇི་ལྟ་བར་མཐའ་ཡས་པ་གཞན་དག་ཏུ་མཛད་པར་མི་སྤྱོད་ན་མིའི་ཚེས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ལྟར་ མཛད་ཅེ་ན།གང་ཟག་འདིའི་དབང་པོ་འདི་ནི་དུས་འདི་སྲིད་ཀྱིས་ཡུལ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་གང་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ཉེས་པ་འདི་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཤིང་ཡན་ལག་འདི་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་འདིས་ནམ་སྐྱེས་པ་ནི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །མ་རྫོགས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ་ ཞེས་བྱ་བར་མཁྱེན་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།།འདི་ལ་ཁུངས་སུ་གང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གཉིས་སྔ་ཕྱི་མེད་པར་འཇིག་རྟེན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་གོ་སྐབས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་འདི་ཕྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ གྱི་ཁམས་གཅིག་གི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཞིག་གམ།འོན་ཏེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཞིག་ཅེས་དཔྱད་པར་བྱའོ། །འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་རྣམས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དུ་ཡང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་བཀག་པའི་ཕྱིར་སངས་ རྒྱས་བཞིན་ནོ།།འོན་ཏེ་བཟོད་ན་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་འཇིག་རྟེན་དུ་འབྱུང་བ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་པས་འདི་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བཟོད་དེ། གལ་ཏེ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་ཕལ་པོ་ཆེ་ཞིག་འབྱུང་བར་གྱུར་ན་ཡང་སྐྱོན་དུ་མི་འགྱུར་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཕལ་ཆེར་མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་ངེས་པར་ལེགས་ པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ།།འོན་ཏེ་གཅིག་ཏུ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཉིས་ཅིའི་ཕྱིར་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཀྱེ་མ་བདག་ནི་འདྲེན་པ་མེད་པ་ལྡོངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་མགོན་མེད་ པ་རྣམས་ཀྱི་མགོན་དུ་སངས་རྒྱས་སུ་འབྱུང་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྨོན་ལམ་འདེབས་པར་བྱེད་དོ།།གུས་པ་དང་རིངས་པར་བྱ་བའི་ཡང་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། སངས་རྒྱས་གཅིག་ལ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་གུས་པར་འགྱུར་ལ། འདི་ལྟ་བུ་གཞན་ལ་ནི་རྙེད་པར་དཀའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ནི་འདི་ གཤེགས་སམ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ན་མགོན་མེད་པར་འགྱུར་དུ་འོང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པ་བསྒྲུབ་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་རིངས་པར་ཡང་བྱེད་དོ།།ཡང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་དེ་དག་གསེར་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་ལོ་དག་གིས་ས་ལས་རྒྱལ་བར་བྱེད་པ་ན་ཇི་ལྟར་རྒྱལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། གོ་རིམས་ བཞིན་དུ།ཕས་བསུ་རང་འགྲོ་གཡུལ་བཤམས་དང་། །མཚོན་བརྩམས་པས་རྒྱལ། གང་ལ་གསེར་གྱི་འཁོར་ལོ་ཡོད་པ་དེ་ལ་ནི་ཁམས་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་རྣམས་འབྱོར་པ་དང་། རྒྱས་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། གང་ལོ་ལེགས་པ་དང་། སྐྱེ་བོ་དང་། མི་ཕལ་པོ་ཆེས་བལྟམས་པའི་ ལྗོངས་འདི་དག་ནི་ལྷའི་ལགས་ཀྱི་ལྷས་དེ་དག་རྗེས་སུ་བསྟན་དུ་གསོལ།བདག་ཅག་ནི་ལྷའི་ཞམ་འབྲིང་འཚལ་ལོ་ཞེས་ཕས་བསུ་བར་བྱེད་དོ། །གང་ལ་དངུལ་གྱི་འཁོར་ལོ་ཡོད་པ་དེ་ལ་ནི་བདག་ཉིད་དེ་དག་གི་ཐད་དུ་འགྲོ་སྟེ། ཕྱིས་འདུད་པར་འགྱུར་རོ། །གང་ལ་ཟངས་ཀྱི་འཁོར་ ལོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེ་དག་གི་ཐད་དུ་སོང་ནས་གཡུལ་ཤོམ་པར་བྱེད་དེ།ཕྱིས་འདུད་པར་འགྱུར་རོ། །གང་ལ་ལྕགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེ་དག་གི་ཐད་དུ་སོང་ནས་ཕན་ཚུན་མཚོན་བརྩམས་པ་ལས་ཕྱིས་འདུད་པར་བྱེད་དོ། །འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། གནོད་པ་མེད། མཚོན་ ཆས་རྒྱལ་ཡང་གསོད་དུ་མི་འཇུག་གོ།།རྒྱལ་ནས་ཡང་སེམས་ཅན་རྣམས་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དག་ལ་འཇོག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་ངེས་པར་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།

为什么呢？因为看到许多人同时进入众会中，而一处不可能同时出现多位佛陀，且对其出现也无任何障碍，故必定会在其他世界中出现。
虽然世界界域无量，即便世尊住世一劫，如同此处一般，在其他无量处也无法行持，更何况人寿。此处世尊如何行持呢？
譬如了知'此补特伽罗根器，于此时期，在某处依止此而断除此过失，为圆满此支分而以此加行，何时生起即将生起，未圆满者将得圆满'。
对此引证'如来、应供、正等觉二佛不会同时无先后地出现于世间，此乃非处无有机会'此经，是仅就一个世界界域而说，还是就一切界域而说，应当观察。
转轮王们也不会在其他世界界域中出现，因为禁止同时出现，如同佛陀一般。
若能容忍，诸佛出现于世间是福德之基，为何不容许此事？即便在许多处出现众多，也不会成过失，反而会使世间大多获得增上和决定善。
那么为何一处也不会出现二如来呢？因为无有必要，且由愿力所致。菩萨们如是发愿：'愿我于无导师盲闇世间中，为无怙者之怙主而成佛。'
也为生起恭敬和急迫之故。对一佛极为恭敬，认为如此者他处难得，思维若其离去或入涅槃将成无怙，故对修学教法极为急迫。
复次，彼等转轮王以金等轮征服大地时如何征服？依次为：
迎接、自往、列阵及，举兵而胜。
具金轮者，诸小国王携带财富、丰盛、安乐、丰收之地，及众生、大众云集之境前来迎接说：'愿天尊教诲此等地方，我等愿为天尊效劳。'
具银轮者，自往彼等处，而后彼等归顺。
具铜轮者，往彼等处列阵，而后彼等归顺。
具铁轮者，往彼等处相互举兵而后使其归顺。
一切转轮王皆无害，虽以兵器取胜亦不令杀戮。
胜利之后，又令众生安住于十善业道。因此二者，彼等必定转生天界。

།མདོ་ལས། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་དེ་དག་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་བས་ འཇིག་རྟེན་དུ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ།འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་། གླང་པོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་། རྟ་རིན་པོ་ཆེ་དང་། ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་དང་། བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་དང་། ཁྱིམ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་དང་། བློན་པོ་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཇི་ལྟར་ན་ སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་གཞན་གྱི་ལས་ཀྱི་ས་འབྱུང་ཞེ་ན།གཞན་གྱི་ལས་ཁོ་ནས་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། སེམས་ཅན་གང་དག་གིས་དེ་དང་འབྲེལ་པར་འགྱུར་བའི་ལས་བརྩམས་པ་དེ་ནི་དེ་བྱུང་ན་རང་གི་ལས་དེ་དག་ཁོ་ནས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །ཅི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་ བ་རྣམས་རྒྱལ་པོ་གཞན་དག་ལས་ཁྱད་པར་དེ་ཁོ་ན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ཁྱད་པར་གཞན་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་དག་ལས་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་། ཐུབ་མཚན་ཡུལ་ན་གནས་པ་དང་། །གསལ་ལ་རྫོགས་པས་ འཕགས་པ་ཡིན།།སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡུལ་ལ་གནས་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་ཀུན་རྫོགས་པ་དག་ཡིན་པས་དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་ནི་དེ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཅི་བསྐལ་པ་དང་པོ་པའི་མི་རྣམས་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་དང་བཅས་པར་གྱུར་ཏམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ ནོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྔར་བྱུང་སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་བཞིན། །བསྐལ་པ་དང་པོ་པའི་མི་རྣམས་ནི་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་ཏེ། མདོ་ལས། དེ་དག་ནི་གཟུགས་དང་ལྡན་པ། ཡིད་ལས་བྱུང་བ། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ། དབང་པོ་མ་ ཚང་བ་མེད་པ།ངན་པ་མ་ཡིན་པ། མཛེས་པ། ཁ་དོག་ལ་གནས་པ། རང་གི་འོད་ཅན་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་ཞིང་། དགའ་བ་ཟ་ཞིང་ཟས་སུ་དགའ་བ་ཟ་བ། ཚེ་རིང་བ། ཡུན་རིང་པོར་གནས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནས་རིམ་གྱིས་རོ་ལ་ཆགས། །ལེ་ལོས་གསོག་འཇོག་ བྱས་ནས་ནི།།འཛིན་ཆགས་རྣམས་ཀྱིས་ཞིང་དཔོན་བཏབ་། །དེ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བ་དེ་དག་ལས་སའི་རོ་སྦྲང་རྩིའི་རོ་བྲོ་བ་ཞིག་བྱུང་བ་དང་། སེམས་ཅན་བརྐམ་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་དེའི་དྲི་བསྣམས་ནས་རོ་མྱངས་ཤིང་ཟོས་སོ། །དེ་ནས་སེམས་ཅན་གཞན་དག་ ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ།ཁམ་གྱི་ཟས་ཟ་བའི་རྩོམ་པ་ནི་དེ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཟས་དེ་ལ་གོམས་པའི་ཕྱིར་ལུས་ལ་རྩུབ་པ་ཉིད་དང་། ལྕི་བ་ཉིད་ནི་ཞུགས། འོད་ནི་ནུབ་པར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་འོག་ཏུ་མུན་པ་འབྱུང་བ་དང་། ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་དག་ཀྱང་བྱུང་བར་གྱུར། རོ་ལ་ཆགས་པ་དེ་ དག་ལས་སའི་རོ་དེ་ཡང་རིམ་གྱིས་ནུབ་ནས་ས་ཞག་ཅིག་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ།།དེ་ལ་ཡང་ཆགས་པར་གྱུར་པ་དང་། དེ་ཡང་ནུབ་ནས་མྱུག་གུའི་ཚལ་ཞིག་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལ་ཡང་ཆགས་པར་གྱུར་པ་དང་དེ་ཡང་ནུབ་ནས་མ་རྨོས་མ་བཏབ་པའི་འབྲས་སཱ་ལུ་ཞིག་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ ཚེ་དེ་ཟོས་པ་དང་དེ་ནི་ཆེས་རགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་རྒྱུ་མཐུན་པ་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གཅིན་དང་ཕྱི་སའི་ལམ་དང་ཕོ་མོའི་དབང་པོ་དང་བཅས་པ་དང་།དབྱིབས་ཐ་དད་པ་ཡང་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དག་ཕན་ཚུན་མཐོང་བ་དང་སྔོན་གོམས་པའི་དབང་གིས་ ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཆུ་སྲིན་འཛིན་ཁྲིའི་ཁམ་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཤས་ཆེར་སྐྱེས་ནས་དེ་ནས་ལོག་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ཏེ།འདོད་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པའི་འབྱུང་པོའི་གདོན་གྱིས་རློམ་པའི་རྩོམ་པ་ནི་དེ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དེ་དག་གི་འབྲས་སཱ་ལུ་དེ་ ནང་བཟའ་བར་བྱ་བ་དེ་ནང་ལེན་།ནུབ་བཟའ་བར་བྱ་བ་ཡང་ནུབ་ལེན་པ་ལས། ཡང་སེམས་ཅན་ལེ་ལོའི་རང་བཞིན་ཅན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་གསོག་འཇོག་བྱས་པ་དང་། སེམས་ཅན་གཞན་དག་ཀྱང་གསོག་འཇོག་བྱེད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དག་དེ་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་སྐྱེས་ པ་དང་།འབྲས་བུ་དེ་བརྔས་ཤིང་བརྔས་པ་དང་ཡང་མི་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཞིང་རྣམས་བགོས་ཏེ་དེ་བདག་གིས་ནི་ཀུན་ཏུ་བཟུང་ནས་གཞན་གྱི་ལ་ནི་དབྲོག་པར་རྩོམ་སྟེ་། ཆོམ་རྐུན་གྱི་རྩོམ་པ་དང་པོ་ནི་དེ་ཡིན་ནོ།

经中说：'转轮圣王出现于世间时，世间便会出现这七种珍宝，即：轮宝、象宝、马宝、珠宝、女宝、居士宝、将军宝。'如此所说，那么为何众生中的大象等是由他人的业而生呢？
并非仅由他人的业而生，而是当与之有缘的众生所造作的业，在其出现时由自身的业而生。
转轮圣王与其他国王相比是否仅有这些差别呢？还有其他差别，他们也具有三十二大丈夫相，如同诸佛一般。
其中，'能仁之相安住于境，明显圆满故为殊胜。'诸佛之相极其安住于境，极其明显，极其圆满，这就是他们的差别。
复次，劫初之人是否也有国王呢？答曰：没有。那么是什么样的呢？'如往昔色身众生般。'劫初之人如同色界众生一般。
经中说：'他们具有色身，意生所成，具足一切肢节，诸根无缺，非为丑陋，端严，具有肤色，有自身光明，能行于虚空，以喜悦为食，食用喜悦，长寿，久住。'
其后渐次贪著味，因懒惰而积储，执著者立田主。如是，从那些现象中出现了如蜂蜜般甘美的地味，某个贪婪本性的众生闻到其香味后品尝食用。
之后其他众生也如是而行，这就是段食的开始。由于他们习惯于这种食物，身体变得粗重，光明隐没。
随后黑暗出现，日月也随之出现。由于对味道的贪著，地味也渐渐消失，出现了地膏。
对此也生起贪著，它消失后出现了蔓藤。对此也生起贪著，它消失后出现了不耕不种的自然稻。
当时食用此物后，因为它极其粗重，为了产生相应的结果，众生出现了大小便道、男女根，以及不同的形态。
他们相互看见后，由于往昔的习气力，不如理作意，如被摩羯宫所执持者，生起强烈的贪欲，从而入于邪行。这就是欲贪者被欲望鬼魅所迷惑的开始。
又，他们早晨取用早晨所需食用的稻谷，晚上取用晚上所需食用的稻谷。某个懒惰本性的众生开始积储，其他众生也开始积储。
他们对此生起我执，收割后的稻谷便不再生长。之后他们划分田地，执取为己有，开始掠夺他人的，这就是偷盗的最初起源。

།དེ་དག་གིས་དེ་དག་དགག་པའི་ཕྱིར་འདུས་ནས་མིའི་ཁྱད་ པར་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཞིང་རྣམས་སྲུང་བར་དྲུག་ཤས་བསྟབས་ཏེ།དེ་ལ་ཞིང་རྣམས་ཀྱི་དཔོན་པོ་རྒྱལ་རིགས་རྒྱལ་རིགས་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་བྱུང་ངོ་། །སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ཕལ་པོ་ཆེས་བཀུར་བ་དང་། སྐྱེ་དགུ་ཡང་དགའ་བར་བྱེད་པས་རྒྱལ་པོ་མང་པོས་བཀུར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་བྱུང་ སྟེ།རྒྱལ་པོ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་རྩོམ་པ་ནི་དེ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གང་དག་ཁྱིམ་དག་ནས་ཡིད་ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་དེ་དག་ལ་ནི་བྲམ་ཟེ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་བྱུང་ངོ་། །དེ་ནས་གང་ཡང་རུང་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གིས་ཆགས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མ་བགོས་ པ་དང་རྐུན་པོ་མང་དུ་གྱུར་ཏེ།དེ་དག་ལ་མཚོན་གྱིས་འདེབས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་གཞན་དག་ན་རེ་ཡང་བདག་ཅག་གིས་དེ་ལྟ་བུ་བགྱིས་པ་མ་མཆིས་སོ་ཞེས་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བར་བརྩམས་སོ། །དེ་ནས་ལས་ཀྱི་ལམ་ལྷག་པས། །ཚེ་ཐུང་ལོ་ནི་བཅུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ན་དེ་ལྟར་ལས་ཀྱི་ལམ་ རྣམས་འཕེལ་བ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཁད་ཀྱིས་ཐུང་ངུར་གྱུར་ཏེ།ཐ་མར་མི་ཚེ་ལོ་བཅུ་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕུང་ཁྲོལ་གྱི་ཆུ་བོ་འདི་མཐའ་དག་གི་རྩ་བའི་སྐྱེ་གནས་ནི་ཆོས་གཉིས་ཏེ། རོ་ལ་ཆགས་པ་དང་། ལེ་ལོའོ། །མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ལོ་བཅུ་པ་ན་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཚར་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན།བསྐལ་པ་མཚོན་དང་ནད་དང་ནི། །མུ་གེ་དག་གིས་ཚར་ཕྱིན་ཏོ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་ནི་མཚོན་དང་། ནད་དང་། མུ་གེ་དང་གསུམ་གྱིས་ཚར་ཕྱིན་ཏོ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཚར་ཕྱིན་པའི་ཚེ་མི་རྣམས་ཚེ་ལོ་བཅུ་པ་དང་། ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཆགས་པ་དང་། ཡ་ ང་བ་ལ་ཆགས་པས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་པ་དང་།ལོག་པའི་ཆོས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་གིས་གནོད་སེམས་ཡོངས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ན་སེམས་ཅན་གཅིག་གིས་གཅིག་མཐོང་ན་དཔེར་ན་ད་ལྟར་རི་དགས་ཀྱི་རྔོན་པས་དགོན་པའི་རི་དགས་མཐོང་བ་བཞིན་དུ་གནོད་པ་མི་བཟད་ པའི་སེམས་གནོད་པའི་སེམས་ཉེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་ལ།དེ་དག་གིས་ཤིང་ངམ་བོང་བ་ཡང་རུང་གང་དང་གང་བླངས་པ་དེ་དག་གི་མཚོན་ཆ་རྣོན་པོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞིང་དེ་དག་གཅིག་ལ་གཅིག་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་མི་ཚེ་ལོ་བཅུ་པ་རྣམས་ལ་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཚར་ཕྱིན་པའི་ཚེ་ཉེས་ པ་དག་ཉིད་ཀྱིས་མི་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡམས་ཀྱི་ནད་དག་གཏོང་བར་བྱེད་དོ།།དེ་དག་ལ་གང་ལས་འཆི་བར་འགྱུར་ཞིང་གསོར་མི་རུང་བའི་ནད་དག་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་མི་ཚེ་ལོ་བཅུ་པ་རྣམས་ལ་ཉེས་པ་དག་ཉིད་ཀྱིས་ལྷས་ཆར་པ་མི་འབེབས་ཏེ། དེས་ན་མུ་གེ་གབ་ཙེ་ཞེས་བྱ་བ་ དང་།རུས་གོང་དཀར་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཐུར་མས་འཚོ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མུ་གེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་གབ་ཙེ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་ཡིན་ཏེ། དེང་སང་འདུ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་ཚེ་གབ་ཙེ་ཞེས་བྱ་བ། གབ་ཙེ་ལ་ཡང་གབ་ཙེ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བཀྲེས་པ་དང་། ཉམ་ཆུང་བས་བཀྲེས་ པའི་མི་དག་འདུ་ཞིང་འདུས་ནས་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དང་།མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་གབ་ཙེ་དག་གི་ནང་དུ་ས་བོན་དག་འཇོག་པར་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་མུ་གེ་དེ་ནི་གབ་ཙེ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ན་རུས་གོང་དཀར་པོ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་ཡིན་ཏེ། ལུས་སྐམས་ ཤིང་རྩུབ་པོ་དེ་དག་ཤི་བ་དང་མྱུར་བ་ཁོ་ན་རུས་པ་དཀར་པོར་གྱུར་པ་དང་།བཀྲེས་པས་ཉེན་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་རུས་གོང་དཀར་པོ་དེ་དག་བསྡུས་ཏེ་བསྐོལ་ནས་འཐུང་བར་བྱེད་པའོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཐུར་མས་འཚོ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་དེ་དག་ཐུར་མས་བསྒོ་བས་ཁྱིམ་དག་ཏུ་ དེ་རིང་ནི་ཁྱིམ་བདག་ཟ་བའི་རེས་ལ་བབ་བོ།།སང་ནི་ཁྱིམ་བདག་མོ་ཞེས་བྱ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པས་ཟས་འགྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། འབྲུའི་གནས་ཀྱི་གསེབ་དག་ནས་འབྲུ་དག་ཐུར་མས་བྲུས་ཏེ། ཆུ་མང་པོར་བསྐོལ་ནས་བསྐོལ་བ་དེ་འཐུང་བར་བྱེད་དོ།

他们为了阻止那些人，聚集在一起推举一个特殊的人来保护田地，于是称其为田地的主人，'刹帝利'这个名字由此而来。由于受到大众的尊敬，也使众生欢喜，所以又有了'众所敬爱'这个名字。这就是王位一代接一代相传的开始。
其中那些从家中心向外的人，就有了'婆罗门'这个名字。后来有一个国王因贪欲而未能公平分配给众生，于是盗贼增多，对他们用刀剑相加。然后其他人开始说谎：'我们没有做过这样的事。'
由于恶业增长，寿命减至十岁。如此业道增长，人的寿命逐渐减短，最后人寿只有十岁。因此，这一切灾难之流的根本来源有两个：对味道的贪著和懈怠。
当人寿十岁时，中劫已尽。怎样尽呢？劫末以刀兵、疾病和饥荒而终。中劫以这三种方式而尽。
当中劫终尽时，人寿十岁，贪著非法，为恶欲所胜，被邪法所缠。当他们生起害心时，众生相见就如同现在猎人见到野兽一样，生起难忍的害心和近害心。
他们无论拿起木头还是石头，都会变成锋利的武器，彼此相互杀害。又在人寿十岁时，中劫终尽之际，由于罪业，非人会降下瘟疫。他们会生起无法治愈的致命疾病。
又在人寿十岁时，由于罪业，诸天不降雨水，因此会出现'藏粮'、'白骨'和'针食'三种饥荒。何为藏粮饥荒？有两个原因：现在所说的聚集，那时称为藏粮。藏粮又称藏粮，是因为饥饿和虚弱的人们聚集在一起等死，为了利益未来众生，他们将种子存放在藏粮中，因此这种饥荒称为藏粮。
何为白骨饥荒？有两个原因：身体干枯粗糙的人死后很快变成白骨，饥饿交迫的人们收集这些白骨煮汤饮用。
何为针食饥荒？有两个原因：这些众生用针标记住户，今天轮到户主吃，明天轮到女主人吃，如此分配食物；从粮仓缝隙中用针挑出谷粒，放入大量水中煮汤饮用。

།འདི་སྐད་དུ་གང་གིས་ཉི་མ་འགའ་ཞིག་ སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་པ་ལེགས་པར་བསྲུངས་པ་དང་།དགེ་འདུན་ལ་ཨ་རུ་ར་འགའ་དང་། བསོད་སྙོམས་འགའ་ཞིག་གུས་པར་བྱས་ཏེ། ཕུལ་བ་དེ་ནི་མཚོན་དང་། ནད་དང་། མུ་གེ་དང་། བར་གྱི་བསྐལ་པ་དེ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཡང་སེམས་ཅན་དེ་ དག་ལ་མཚོན་གྱིས་གསོད་པ་དང་།ནད་དང་། མུ་གེ་དག་དུས་ཇི་སྲིད་དུ་འདུ་ཞེ་ན། ཞག་རྣམས་དང་ནི་ཟླ་བ་དང་། །ལོ་བདུན་དག་ཏུ་གོ་རིམས་བཞིན། །མཚོན་ཆས་གསོད་པ་ཞག་བདུན་དུ་འབྱུང་ངོ་། །ནད་ནི་ཟླ་བ་བདུན་དང་ཞག་བདུན་དུའོ་། །མུ་གེ་ནི་ལོ་བདུན་དང་ཟླ་བ་བདུན་དང་ ཞག་བདུན་དུའོ།།དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ཚེ་ན་གླིང་གཉིས་སུ་ནི་དེ་དག་དང་འདྲ་བ་དག་འབྱུང་སྟེ། གནོད་སེམས་ལྷག་པར་འགྱུར་བ་ཡིན། །ཁ་དོག་ངན་པ་དང་། ཉམ་ཆུང་བ་དང་། བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་འཇིག་པ་གཞན་ དག་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་བྱའོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་འཇུག་པ་དེ་དག་དུ་ཞེ་ན།མེ་དང་ཆུ་དང་རླུང་དག་གིས། །འཇིག་པ་དག་ནི་ཡང་གསུམ་ཡིན། །དེའི་ཚེ་སེམས་ཅན་རྣམས་བསམ་གཏན་གཅིག་ཏུ་འདུ་བས་ན་འཇིག་པ་ཡིན་ནོ། །ཉི་མ་བདུན་གྱིས་ནི་མེས་འཇིག་པ་ ཡིན་ནོ།།ཆར་གྱི་ཆུས་ནི་ཆུས་འཇིག་པའོ་། །རླུང་རབ་ཏུ་འཁྲུགས་པས་ནི་རླུང་གིས་འཇིག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གིས་ནི་སྣོད་རྣམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཕྲ་མོ་ཡང་མི་ལུས་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ལ་མུ་སྟེགས་བྱེད་ཁ་ཅིག་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་རྟག་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཚེ་དེ་དག་ལུས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་ དོ།།དེ་དག་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་འདོད་ཅེ་ན། རགས་པ་རྣམས་རྒྱུ་མེད་པ་ཅན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ན་མི་རུང་ངོ་སྙམ་མོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་མཐུའི་བྱེ་བྲག་ཅན་གྱིས་རླུང་གི་ས་བོན་ཡིན་ནོ་ཞེས་མ་བཤད་དམ། ཡང་ན་འཇིག་པའི་རླུང་གི་རྩེ་མོ་ནི་དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ཡིན་པར་ འགྱུར་རོ།།ས་སྟོན་པའི་སྡེའི་མདོ་ལས་ནི་རླུང་གིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དག་ནས་ས་བོན་དག་ཁྱེར་ཏེ་འོང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ཡིན་ཡང་དེ་དག་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་ལས་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བར་ནི་མི་འདོད་དོ། །འོ་ན་ཇི་ཞེ་ན། རང་གི་ཡན་ལག་དག་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་བ་ལ། དེ་ དག་ཀྱང་རང་གི་ཁོ་ན་དག་ལས་སྐྱེ་སྟེ།རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་ལས་སྐྱེ་བའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་སོ་། །ད་ནི་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་དག་ལས་ས་བོན་ལ་སོགས་པའི་ནུས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། དེའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཕྲད་པ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་ དེ་ལྟར་འདོད་ཅེ་ན།རིགས་མི་མཐུན་པ་ལས་སྐྱེ་བར་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་མོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མི་རིགས་ཤེ་ན། ངེས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ནུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྒྲ་དང་ཆོས་བྱེད་ལས་སྐྱེ་བར་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །ཡོན་ཏན་གྱི་ཆོས་ནི་སྣ་ཚོགས་ཡིན་གྱི་རྫས་ ཀྱི་ཆོས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ།རིགས་མཐུན་པ་དག་ཁོ་ན་ལས་རིགས་མཐུན་པ་རྣམས་འབྱུང་བ་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་འཇག་མ་དག་ལས་རེ་ལྡེ་དང་། སྐུད་པ་དག་ལས་རས་ཡུག་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་མི་རིགས་པ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། གང་མ་གྲུབ་པ་ བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དཔེར་བརྗོད་པ་མ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་འདི་ལ་ཅི་ཞིག་མ་གྲུབ་ཅེ་ན། འཇག་མ་དག་ལས་རེ་ལྡེ་གཞན་པ་དང་། སྐུད་པ་དག་ལས་རས་ཡུག་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་དང་དེ་དག་ཁོ་ན་དེ་ལྟར་གནས་པ་ལ་དེ་དང་དེའི་མིང་ཐོབ་སྟེ། གྲོག་མའི་ཕྲེང་བ་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེ་ན།སྐུད་པ་གཅིག་དང་ལྡན་ན་རས་ཡུག་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཚེ་རས་ཡུག་ཡོད་ན་ནི་དམིགས་པར་བྱ་བ་ལ་སུ་ཞིག་བགེགས་བྱེད། ཟད་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལ་རས་ཡུག་གི་ཆ་ཡོད་ཀྱི་རས་ཡུག་ནི་མ་ཡིན་པས་འདུས་པ་ཙམ་རས་ཡུག་ཡིན་ནོ། །སྐུད་པ་དག་ལས་གཞན་ ལ་རས་ཡུག་གི་ཆ་ཡང་གང་ཞིག་ཡོད།རྟེན་དུ་མ་ཞིག་དང་ལྡན་པ་ལ་ལྟོས་ན་ནི་ཁ་ཚར་མཐོང་བ་ཙམ་དང་ལྡན་ན་རས་ཡུག་དམིགས་པར་འགྱུར་རོ།

如是说，若有人于数日中善护持断除杀生，并恭敬供养僧众一些余甘子及一些斋食，此人不会转生于刀兵、疾病、饥馑等中劫中。
若问彼等众生遭受刀兵杀戮、疾病、饥馑等时间各持续多久？依次为若干日、月及七年。刀兵杀戮持续七日。疾病持续七月零七日。饥馑持续七年七月零七日。'及'字表示总括之义。
其时于二洲中亦生如是事，增长害心，色相丑恶，体弱多病，饥渴交迫。
如是于其他坏劫中亦当如理了知。若问彼等坏劫如何？以火水风三种，坏劫复有三种。其时众生皆集于初禅天故为坏劫。以七日为火劫所坏。以雨水为水劫所坏。以猛烈大风为风劫所坏，彼等令器世间微尘亦不复存。
对此外道有谓：'极微尘是常住，故彼时仍存。'若问彼等何故如是认为？认为粗大物若无因而生则不应理。
岂不是说由众生业力所生特殊风种子？或者坏劫风之最极为其因。
说地部经中说风从他世界携来种子。虽如是说，彼等不许从种子等生芽等。
若问如何？唯从自支分生，彼等亦唯从自生，乃至从极微尘生亦复如是。
今若问从芽等中种子等有何功能？除其极微尘和合外别无所有。
又问何故彼等如是认为？认为从异类生不应理。
若问何故不应理？答：将成无定。以无功能故不如是，如从声及法而生。功德法是种种，而实物法非如是。唯从同类生同类可见，如从芦苇生席，从线生布。
此非应理。若问此中何者不应理？为证成未成立而举未成立之喻故。
若问此中何者未成立？芦苇与席异，线与布异等说不成立。彼等与彼等如是住时得彼彼名，如蚁行列。
若问如何了知？因具一线时不见布故。若尔时有布，谁能障碍其所见？若非全有，则彼有布分而非布，故仅是和合为布。除线外更有何布分？
若观待多所依，则见边际之时即见布。

།ཡང་ན་ནམ་ཡང་མི་དམིགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དབུས་དང་ཕ་རོལ་གྱི་ཆ་རྣམས་དབང་པོ་དང་མ་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་དང་རེག་པ་དག་རིམ་ གྱིས་ཡན་ལག་རྣམས་དང་ཕྲད་ན་ཡང་ཡན་ལག་ཅན་ནི་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་རིམ་གྱིས་ཡན་ལག་ཅན་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་དག་ཁོ་ན་ལ་དེའི་བློ་སྐྱེ་བར་ཟད་དེ། མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་བཞིན་ནོ། །གཟུགས་དང་རིགས་དང་བྱ་བ་ཐ་དད་པའི་སྐུད་པ་དག་ལས་རས་ཡུག་གི་གཟུགས་ ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཡང་ཕྱིར་རོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ཡིན་ན་ནི་རིགས་མི་མཐུན་པ་རྩོམ་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། །ངོས་ཅིག་ཤོས་མི་བཀྲ་ན་ཡང་རས་ཡུག་མི་མཐོང་བའམ། ཁྲ་བོའི་ངོ་བོར་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །བྱ་བ་ཡང་སྣ་ཚོགས་པ་ཡིན་པས་ཤིན་ཏུ་སྣ་ཚོགས་པ་ ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།མེའི་འོད་ཀྱི་ཚ་བ་དང་། སྣང་བ་དང་པོ་དང་བར་མ་དང་ཐ་མ་དག་ཏུ་ཐ་དད་པས་དེའི་གཟུགས་དང་རེག་བྱ་དག་ཀྱང་མི་འཐད་དོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་དབང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཡང་འདུས་པ་དག་ནི་མངོན་སུམ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་རྩོམ་པ་དང་། མིག་ ལ་སོགས་པ་འབྲས་བུ་རྩོམ་པ་དང་།རབ་རིབ་ཅན་རྣམས་ལ་སྐྲ་གྲམ་པའི་ཚོགས་དམིགས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། སྐྲ་ཉག་མ་གཅིག་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བཞིན་དུ་དེ་དག་གི་དབང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་ཁོ་ན་ལ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་མིང་དུ་འདོགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ཞིག་ན་ རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱང་ཞིག་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།།རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་རྫས་ཡིན་ལ་རྫས་ཀྱང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་ལས་གཞན་ཡིན་པས་ཞིག་ན་དེ་དག་ཞིག་པར་མ་འགྲུབ་བོ་ཞེ་ན། འདི་གཞན་པ་ཉིད་ཡིན་པར་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་བུར་སུས་ཀྱང་འདི་དག་ནི་ས་ དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་དག་ཡིན་ནོ།།འདི་དག་ནི་དེ་དག་གི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་མི་ཟིན་ལ། མིག་དང་རེག་པའི་གཟུང་བ་དག་ཡིན་པར་ཡང་དམ་བཅའོ། །བལ་དང་རས་བལ་དང་ལེ་བརྒན་རྩི་དང་གུར་གུམ་ཚིག་པ་དག་ལ་དེ་དག་གི་བློ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ ན་ལ་དེའི་བློ་འཇུག་པར་ཟད་དོ།།ཆོས་བྱེད་ལས་སྐྱེ་བ་བྱུང་བ་ལ་བུམ་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་དབྱིབས་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ཕྲེང་བ་བཞིན་ཏེ། རྟགས་མ་མཐོང་བར་ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་བྱིས་པ་བློ་རྡོལ་བ་ལྟ་བུ་དག་ལས་སུ་ཞིག་གུས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་དགག་པ་ནི་རེ་ཞིག་ བཞག་གོ།།ཡང་འཇིག་པ་དེ་དག་གི་རྩེ་མོ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་གཉིས་སོགས་གསུམ་པོ་ནི། །དེ་དག་གི་རྩེ་གོ་རིམས་བཞིན། །འཇིག་པའི་རྩེ་མོ་གསུམ་ལ་མེས་འཇིག་པའི་རྩེ་མོ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་མན་ཆད་སྲེག་པར་བྱེད་དོ། །ཆུས་འཇིག་པའི་རྩེ་མོ་ནི་ བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ཡིན་ཏེ།མན་ཆད་སྲུལ་བར་བྱེད་དོ། །རླུང་གིས་འཇིག་པའི་རྩེ་མོ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཡིན་ཏེ། མན་ཆད་འཐོར་བར་བྱེད་དོ། ། འཇིག་པའི་ལྷག་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། རྩེ་མོ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་དེའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་བསམ་གཏན་ གསུམ་པ་དག་མེ་དང་ཆུ་དང་རླུང་དག་གིས་འཇིག་ཅེ་ན།དེ་ཡི་སྐྱོན་དང་ཆོས་མཐུན་ཕྱིར། །བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་སྐྱོན་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་ཡིད་ཡོངས་སུ་གདུང་བར་བྱེད་པ་དག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མེའི་བསྐལ་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ན་ནི་དགའ་བ་སྐྱོན་ཡིན་ ཏེ།དེ་ཡང་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་ལྡན་པས་ལུས་མཉེན་པར་བྱེད་པ་དག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆུའི་བསྐལ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མདོ་ལས། དེ་ནི་ལུས་ཀྱི་མཁྲང་པོ་ཟད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་འགགས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་ནི་དབུགས་ རྔུབ་པ་དང་དབུགས་འབྱུང་བ་དག་སྟེ།དེ་དག་ཀྱང་རླུང་ཁོ་ན་ཡིན་པས་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བསམ་གཏན་གང་ན་ནང་གི་སྐྱོན་ཇི་ལྟ་བར་སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་དེ་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སས་འཇིག་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སྣོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ས་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་དེ་ནི་མེ་དང་ཆུ་དང་ རླུང་དག་དང་མི་མཐུན་གྱི་ས་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

或者永远不会被认知，因为中间和边缘部分与感官不相连。即使眼睛和触觉依次与各个部分接触，也不会认知到整体。因此，依次认知整体是因为仅仅在各个部分上产生了整体的认知而已，就像火轮一样。
又因为由不同形状、种类和作用的线所构成的布匹等形状是不存在的。如果形状等是多样的，那么也会形成不同类别的组合。如果另一面不是杂色的，那么布匹就会看不见或者会被看成杂色的本质。作用也是多样的，因此会变得极其多样。
火光的热度、光明在初、中、后的差异，使得它的形状和触感也不合理。极微虽然不是感官的对象，但聚合体却是现量，例如它们形成果实，眼等形成果实，以及对于有眼翳者能见到散乱的发丝群，就像单根头发如同极微一样不会成为他们感官的对象。
正因为仅仅对色等施设极微的名称，所以当色等毁坏时，极微也必然毁坏。如果说极微是实体，而实体又与色等不同，所以毁坏时色等的毁坏不能成立，这是不合理的。因为没有人能确定地说：'这些是地、水、火、风，这些是它们的色等'，而且主张它们是眼和触觉的所取。
因为在棉花、木棉、蓖麻和姜黄被烧时没有它们的认知，所以仅仅对色等产生它们的认知而已。对于从陶工那里产生的瓶子的完全认知，是因为形状相似，如同花环，因为不见标志就不能完全认知。或者说，对于愚笨的孩童般的人，谁会恭敬呢？暂且搁置对他们的否定。
再者，这些毁坏的顶点是什么呢？二禅等三者，是它们的顶点，依次而言。在三种毁坏顶点中，火灾的顶点是第二禅，它烧毁下面的一切。水灾的顶点是第三禅，腐蚀下面的一切。风灾的顶点是第四禅，摧散下面的一切。其余的毁坏称为顶点。
又问：为什么初禅、二禅和三禅会被火、水、风所毁？因为与其过患相应的缘故。初禅中寻伺是过患，因为它们会使心灼热，所以是火劫。二禅中喜是过患，因为它伴随着轻安使身体柔软，所以是水劫。因此经中说：'由于身体的坚硬完全消失，所以苦根灭尽。'
在第三禅中是入息和出息，它们本身就是风，所以在任何等持禅定中，内在过患如何生起，在那个禅定中外在的也是如此。为什么不是地所毁？因为器世间就是地，它与火、水、风不相应，但与地却不是。

།བསམ་གཏན་བཞི་པ་ནི་ཇི་ལྟར་མི་འཇིག་ཅེ་ན། བཞི་པ་ན་མེད་མི་གཡོའི་ཕྱིར། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ནི་ནང་གི་སྐྱོན་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེའི་ཕྱིའི་སྐྱོན་ཡང་མི་འཇུག་པས་དེ་ན་ འཇིག་པ་མེད་དོ།།གཞན་དག་ན་རེ་གནས་གཙང་མའི་མཐུས་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གིས་གཟུགས་མེད་པ་དག་ཏུ་འཇུག་པར་ཡང་མི་ནུས་ལ། གཞན་དུ་ཡང་འགྲོ་བར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འོ་ན་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་སྣོད་རྟག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མི་རྟག་དེ་ཡི་གཞལ་མེད་ཁང་། ། སེམས་ཅན་བཅས་ཏེ་འབྱུང་འཇིག་ཕྱིར། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་ནི་ས་གཞི་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གནས་གཞན་དུ་རྣམ་པར་ཆད་པ་ཡིན་ཏེ་སྐར་མ་བཞིན་ནོ། །དེ་ན་སེམས་ཅན་གང་དང་གང་སྐྱེ་བའམ་འཆི་འཕོ་ཡང་རུང་སྟེ། དེ་ནི་གཞལ་མེད་ཁང་དང་བཅས ཏེ་སྐྱེ་ཞིང་འཆི་འཕོ་བས་དེ་ལ་རྟག་པ་ཉིད་མེད་དོ།།ཡང་འཇིག་པ་དེ་དག་གོ་རིམས་གང་གིས་འབྱུང་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་བར་ཆད་མེད་པར་ནི། །མེ་ཡིས་བདུན་ནོ། །མེས་འཇིག་པ་བདུན་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་འོག་ཏུ་ནི། ཆུ་ཡིས་གཅིག་།མེས་འཇིག་པ་བདུན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཆུ་དག་གིས་ འཇིག་པ་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལྟར་ཆུ་བདུན་ཐལ་ནས་ཀྱང་། མེ་ཡིས་བདུན་ནོ། །རིམ་པ་དེས་ན་ཆུས་འཇིག་པ་བདུན་ཐལ་ནས་ཡང་མེས་འཇིག་པ་བདུན་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ནས་ནི། མཇུག་ཏུ་རླུང་གིས་འཇིག་པ་ཡིན། །དེ་ནས་ནི་མཇུག་ཏུ་རླུང་གིས་འཇིག་པ་གཅིག་འབྱུང་ངོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ ན།སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཁྱད་པར་ལས་ལུས་དག་གནས་པའི་ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་བར་སྣོད་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་མེས་འཇིག་པ་ལྔ་བཅུ་རྩ་དྲུག་དང་། ཆུས་འཇིག་པ་བདུན་དང་རླུང་གིས་འཇིག་པ་གཅིག་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་བཤད་ནས་བཏགས་པའི་བཤད་ པ་དགེ་རྒྱས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིའི་ཞེས་བྱ་བ་ལེགས་པར་དྲངས་པ་ཡིན་ནོ།།ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ་ལས་འཇིག་རྟེན་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་གསུམ་པ་རྫོགས་སོ་།། །།ཡང་སེམས་ཅན་དང་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་ རྟེན་རྣམ་པ་མང་པོ་སྣ་ཚོགས་པ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་སུས་བྱས་ཤེ་ན།སུས་ཀྱང་བློ་སྔོན་དུ་བཏང་སྟེ་བྱས་པ་ནི་མེད་དོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི། ལས་ལས་འཇིག་རྟེན་སྣ་ཚོགས་སྐྱེས། །གལ་ཏེ་ལས་ལས་སྐྱེས་ནས་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་དག་གིས་གུར་གུམ་ དང་།ཙན་དན་ལ་སོགས་པ་ཆེས་དགའ་དགའ་ལྟ་བུར་སྐྱེས་པར་འགྱུར་ལ་དེ་དག་གི་ལུས་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་འདྲེན་མར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ལས་དེ་ལྟ་བུ་དག་ཁོ་ན་གང་རྨ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ལུས་དག་དང་། དེའི་ཚེ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ལོངས་སྤྱོད་དགའ་དགའ་ལྟ་བུ་དག་ཀྱང་སྐྱེའི། ལྷ་འདྲེན་ མར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་གཉི་ག་ཡང་དགའ་དགའ་ལྟ་བུ་དག་ཡིན་ནོ།།ལས་དེ་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། དེ་ནི་སེམས་པ་དང་དེས་བྱས། །མདོ་ལས་ནི་གཉིས་ཏེ། སེམས་པ་དང་བསམས་པའི་ལས་སོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་ལ། བསམས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སེམས་པས་བྱས་པ་ དེ་ཡིན་ནོ།།ལས་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་གསུམ་ཡིན་ཏེ། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་རྣམས་སོ། །ལས་འདི་དག་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་ཅི་རྟེན་ལས་སམ། འོན་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་སམ། འོན་ཏེ་ཀུན་ནས་སློང་བ་ལས་གལ་ཏེ་རྟེན་ལས་ཡིན་ན་ནི་ཐམས་ཅད་ལུས་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ལས་ གཅིག་པུར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡིན་ན་ནི་དེ་དག་གི་ལས་གཅིག་པུར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཀུན་ནས་སློང་བ་ལས་ཡིན་ན་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡིད་ཀྱི་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ལས་གཅིག་པུར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་གོ་རིམས་ བཞིན་དུ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ལ། སེམས་པ་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཡིན་ནོ། །སེམས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེས་བསྐྱེད་ལུས་དང་ངག་གི་ལས། །སེམས་ལས་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་བསམས་པའི་ལས་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་ ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་སུ་རིག་པར་བྱའོ།

如果问第四禅定如何不毁灭？由于第四禅定中无有动摇。世尊说第四禅定由于远离内在过患故称为不动，因此外在过患也不能侵入，所以在那里没有毁灭。其他人说是由于净居天的力量，因为他们既不能入无色界，也不能去其他地方。
如果说第四禅定的器世间成为常住，则不然。其宫殿与众生，由于生灭故无常。第四禅定不是连成一片的大地。那么是什么样呢？是如同星辰般分散在不同处所。在那里众生无论出生还是死亡，都是与宫殿一起生灭，所以没有常住性。
那么这些毁灭以什么次序发生呢？首先连续不断地，以火毁灭七次。之后，以水毁灭一次。在火毁灭七次之后，发生水的毁灭。这样水毁灭七次后，又以火毁灭七次。按这个次序，水毁灭七次后又有火毁灭七次。然后，最后是风的毁灭。之后最后发生一次风的毁灭。
为什么呢？如同那些众生的禅定差别导致身体安住的差别一样，器世间也是如此。这些是五十六次火灾、七次水灾和一次风灾，如此解释后，善现天众寿量为六十四劫的说法就很好地引申出来了。
《阿毗达磨俱舍论释》中解说世间品第三竟。
如果问这所说的种种不同有情世间和器世间是谁造作的？并非任何人预先思考而造作。那么是怎样的呢？由众生的业力，世间种种生起。如果由业而生，为什么众生的业力能使藏红花、檀香等生长得非常美好，而他们的身体却不是这样呢？
对于具有烦恼的众生，其业力会产生如疮般的身体，同时也会产生如美好受用等对治；而对于无烦恼的天众，两者都是美好的。
那么这业是什么呢？是思业和思所作业。经中说有两种：思业和思已业。其中思已业就是由思所造作的。这两种业有三种：身业、语业和意业。
这些业如何安立？是依据所依而安立？还是依据自性而安立？还是依据等起而安立？如果依据所依，由于一切都依止身体，就都成为身业了。如果依据自性，就成为它们各自的单一之业了。如果依据等起，由于一切都由意引发，就都成为意业了。
毗婆沙师们说，由三种因依次安立为三种。其中，思是意业。应知思是意业。由此所生的是身语二业。应知由心所生的称为思已业的那些是身业和语业。

།དེ་དག་རྣམ་རིག་རྣམ་རིག་མིན། །ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དེ་དག་ནི་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་དག་ཏུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལའང་། ལུས་རྣམ་རིག་བྱེད་དབྱིབས་སུ་འདོད། །སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་ ལུས་དེ་དང་དེ་ལྟར་གནས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཡིན་ནོ།།གཞན་དག་ན་རེ་འགྲོ་བ་ཡིན་ཏེ། ལུས་གཡོ་བ་ལས་ཡིན་གྱི་མིག་གཡོ་བ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་དག་ལ། འགྲོ་མིན་གང་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ནི། །སྐད་ཅིག་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་དོ། །སྐད་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ ཅི་ཞེ་ན།བདག་ཉིད་དུ་རེད་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པའོ། །དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་སྐད་ཅིག་པ་སྟེ་དབྱུག་པ་བཞིན་ནོ། །འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་ལས་ཕན་ཆད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་དུ་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་ཡུལ་གཞན་དུ་འཕོ་བར་རིག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་ ལུས་ཀྱི་ལས་ནི་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་པར་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་ནི་དེ་དེ་ལྟ་ཡིན་ནོ། །འདིའི་གྲུབ་པ་ཁོ་ནར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱིས་ཤིག་།ག་ལས་ཤེ་ན། འདུས་བྱས་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་འཇིག་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོ་རྣམས་འཇིག་པ་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ ཕྱིར་ཞེ་ན།བྱ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ན་འཇིག་པ་ཡང་མེད་པ་ཡིན་པས་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་ཅི་ཞིག་བྱར་ཡོད། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བའི་འཇིག་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་སྐྱེད་པ་ཙམ་ལ་མ་ཡིན་ན་ཕྱིས་ཀྱང་མི་འབྱུང་སྟེ་། དངོས་པོ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཏེ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་གཞན་དུ་ གྱུར་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ཉིད་དེ་དང་མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་པར་ནི་མི་རུང་ངོ་། །ཤིང་ལ་སོགས་པ་དག་མེ་དང་འབྲེལ་པ་ལས་འཇིག་པར་ཡང་མཐོང་ལ་མཐོང་བ་ལས་བརླིང་བའི་ཚད་མ་ཡང་མེད་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཇིག་པ་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་ཁྱོད་ཤིང་ལ་སོགས་ པ་དག་མེ་དང་འབྲེལ་པ་ལས་འཇིག་པར་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟ་བུར་སེམས།དེ་ཡོད་ན་དེ་དག་ལ་ཡང་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རེ་ཞིག་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་མེ་དང་འབྲེལ་པ་ལས་ཤིང་ལ་སོགས་པ་ཞིག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མི་སྣང་བ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་རང་ཉིད་ཞིག་ལ་གཞན་ དག་ཀྱང་མ་སྐྱེས་པས་དེའི་ཕྱིར་མི་སྣང་སྟེ་དཔེར་ན་རླུང་དང་ཕྲད་པ་ལས་མར་མེ་དང་ལག་པ་དང་ཕྲད་པ་ལས་དྲིལ་བུའི་སྒྲ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན།དེ་ལྟ་བས་ན་དོན་འདི་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་གང་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་མེད་པ་ནི་བྱ་བ་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཡང་ན་། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་འགའ་མི་འབྱུང་། །གལ་ཏེ་འཇིག་པ་རྒྱུ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ན་སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ་འགའ་ཡང་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་སྐད་ཅིག་མ་བློ་དང་སྒྲ་དང་མེ་ལྕེ་དག་འཇིག་པ་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མཐོང་བས་འདི་རྒྱུ་ལ་ལྟོས་པ་མ་ ཡིན་ནོ།།གང་ཞིག་བློ་ཡང་བློ་གཞན་གྱིས་འཇིག་ལ་སྒྲ་ཡང་སྒྲ་གཞན་གྱིས་འཇིག་གོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བློ་གཉིས་ཕྲད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐེ་ཚོམ་ཅན་དང་ངེས་པའི་ཤེས་པ་དག་དང་། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དག་དང་། འདོད་ཆགས་ དང་ཞེ་སྡང་དག་ཕྲད་པར་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གང་གི་ཚེ་བློ་དང་སྒྲ་གསལ་བ་ཉིད་དག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་བློ་དང་སྒྲ་མི་གསལ་བ་འབྱུང་བ་དེའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་ན་མི་གསལ་བ་རིགས་མཐུན་པའི་ཆོས་ཀྱི་གསལ་བ་འཇིག་པར་འགྱུར། གང་ཡང་གནས་པའི་རྒྱུ་མེད་པའམ། ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་ པའི་དབང་གིས་མེ་ལྕེ་དག་འཇིག་གོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།མེད་པ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་པར་འོས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དག་ཀྱང་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་དང་བགེགས་བྱེད་པར་འོས་པ་མ་ཡིན་ ནོ།།རྒྱུ་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་འདི་ཡང་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ལ་བྱ་བར་ནུས་པས་བརྩད་མི་དགོས་སོ།

这些是有表和无表。身语二业应当了知各自为有表和无表的自性。关于这点：
身表业被认为是形状。由心的力量使身体如是安住，这就是身表业。其他人说是行走，因为是身体的运动而不是眼睛的运动。对他们说：
不是行走，因为有为法是刹那性的。什么是刹那呢？获得自体后立即毁灭。由于具有这个性质，所以是刹那性的，如同杖一样。一切有为法在获得自体之后即不复存在，因此在何处生起就在何处灭去。它不被认为会转移到其他处所，因此身业不是行走。
如果确定一切都是刹那性的话，那就是如此。应当了知这确实是成立的。为什么呢？因为有为法必定会灭。诸法的灭是无因而生。为什么呢？
若是作用的因，则灭也不存在，对于不存在的东西能做什么呢？无因而生的灭并非仅在法生起时，之后也不会生起，因为诸法相同的缘故。若说是转变成其他，自体转变成其他是不合理的，因为自体与其特征不相符合是不可能的。
若说见到木等与火接触而灭，而且没有比现量更有力的量，因此一切的灭并非无因而生。且看你是如何认为木等与火接触而灭的？因为当它存在时也不显现。
首先应当观察：是否由于与火接触而木等灭去，因此不显现？还是自身灭去且其他也未生起，因此不显现，如同风吹灭灯火，手触铃声？因此这个道理应当由比量成立。
这里的比量是什么呢？首先已经说过无法不是作用。或者：无因则无所生。若灭有因，则如生一样，任何都不会无因而生。然而见到刹那的心、声音、火焰无因而灭，因此这不依赖于因。
若有人认为心被其他心所灭，声音被其他声音所灭，这是不合理的，因为两个心不会相遇。怀疑心与决定心，乐受与苦受，贪心与嗔心相遇是不合理的。
当明显的心和声音之后生起不明显的心和声音时，同类法中的不明显如何能灭明显？若有人认为是因为无住因，或者由于善恶业的力量而火焰灭去，这也不合理，因为无法不可能成为因。
生灭的因善法与不善法也不可能在刹那刹那中获得作用和障碍。对于这个因的观察也能应用于一切有为法，所以不需要争论。

།གལ་ཏེ་ཤིང་ལ་སོགས་པ་དག་འཇིག་པ་མེ་དང་འབྲེལ་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི་ཚོས་བྱེད་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚོས་པ་དང་། ཆེས་ཚོས་པ་དང་། ཆེས་ཆེར་ཚོས་པ་བྱུང་བ་ལ། རྒྱུ་ཡང་ འཇིག་པ་པོར་འགྱུར་རོ།།རྒྱུ་ཉིད་འཇིག་པ་པོར་འགྱུར་བ་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། མེ་དང་འབྲེལ་བ་གང་ལས་ཚོས་བྱེད་ལས་སྐྱེས་པ་འབྱུང་བ་དེ་ཉིད་དམ་དེ་དང་འདྲ་བ་ལས་ཚོས་པ་དང་། ཆེས་ཚོས་པ་དང་། ཆེས་ཆེར་ཚོས་པ་བྱུང་ན་དེ་དག་འཇིག་པས་རྒྱུ་ཉིད་དེ་དག་གི་འཇིག་པ་པོར་འགྱུར་བའམ་ ཡང་ན་རྒྱུ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།གང་ལས་སམ། གང་དག་འདྲ་བ་ལས་དེ་དག་འབྱུང་བ་ཉིད་དམ། དེ་དང་འདྲ་བ་ལས་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་བ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། རེ་ཞིག་མེ་ལྕེ་གཞན་དག་ལས་རྒྱུ་ཐ་དད་པར་ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་ནི་བྱ་ལ་རེག་ན། ཐལ་བ་དང་ཁ་བ་དང་རྩཝ་དང་ ཉི་མ་དང་ཆུ་དང་ས་དང་འབྲེལ་པ་ལས་སྨིན་བྱེད་ལས་སྐྱེས་པའི་བྱེ་བྲག་བྱུང་བ་ལ་གང་ལ་བརྟག་པར་བྱ།འོ་ན་གང་ཆུ་བསྐོལ་བ་ཟད་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལ་མེ་དང་འབྲེལ་པ་དག་ཅི་ཞིག་བྱེད་ཅེ་ན། མཐུའི་སྒོ་ནས་མེའི་ཁམས་འཕེལ་བར་བྱེད་ཅིང་དེའི་མཐུས་ན་ཆུའི་ཚོགས་ཉམ་ཆུང་ཞིང་ཉམ་ཆུང་བར་འགྱུར་ལ་ཤིན་ཏུ་ཉམ་ཆུང་ བའི་བར་དུ་གྱུར་པ་དང་།མཇུག་ཏུ་རྒྱུན་ཡང་རྒྱུན་ཆགས་པར་མི་བྱེད་དེ། འདི་ལ་མེ་དང་འབྲེལ་པ་དག་གིས་ནི་འདི་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དངོས་པོ་རྣམས་འཇིག་པ་ལ་རྒྱུ་ནི་མེད་ཀྱི་རང་ཉིད་འཇིག་པའི་ངང་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འཇིག་པ་ན་བྱུང་བ་ཙམ་གྱིས་འཇིག་པའི་ ཕྱིར་འདི་དག་སྐད་ཅིག་མ་ལ་འཇིག་པར་ཡང་གྲུབ་ལ་སྐད་ཅིག་མ་ལ་འཇིག་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་ཡང་མེད་དོ།།ཡུལ་གཞན་དག་ཏུ་འདབ་ཆགས་པར་འབྱུང་བ་ལས་འགྲོ་བར་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་བྱེད་པར་ཟད་དེ་རྩཝའི་མེ་བཞིན་ནོ། །འགྲོ་བ་མེད་ན་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དེ་དབྱིབས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བྱ་བར་གྲུབ་བོ།།མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་དབྱིབས་ནི་རྫས་སུ་མེད་དེ། ཕྱོགས་གཅིག་གི་སྒོར་ཁ་དོག་ཕལ་ཆེར་བྱུང་བ་ལ་གཟུགས་རིང་པོར་ཞེས་འདོགས་པར་བྱེད། དེ་ཉིད་ལ་ལྟོས་ནས་ཉུང་ངུར་བྱུང་བ་ལ་ཐུང་ངུ་ཞེས་འདོགས་པར་བྱེད། ཕྱོགས་བཞིར་མང་པོར་བྱུང་བ་ལ་གྲུ་བཞི་ཞེས་ འདོགས་པར་བྱེད།ཐམས་ཅད་དུ་མཉམ་པ་ན་ལྷམ་པ་ཞེས་འདོགས་པར་བྱེད་དེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །དཔེར་ན་མགལ་མེ་ཕྱོགས་གཞན་གཅིག་ཏུ་མྱུར་དུ་འདབ་ཆགས་པར་སྣང་བ་ནི་རིང་པོའོ་སྙམ་དུ་ཤེས་ལ། ཐམས་ཅད་དུ་སྣང་ན་ཟླུམ་པོའོ་སྙམ་དུ་ཤེས་ཀྱི་དབྱིབས་ རྫས་སུ་གཞན་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ནི། གཉིས་གཟུང་འགྱུར། མིག་གིས་མཐོང་ན་ཡང་རིང་པོའོ་སྙམ་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར་ལ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་རེག་ན་ཡང་ཤེས་པར་འགྱུར་བས་འདི་དབང་པོ་གཉིས་ཀྱི་གཟུང་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གཟུགས་ཀྱི་ སྐྱེ་མཆེད་ལ་ནི་གཉིས་ཀྱིས་འཛིན་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཡང་ན་ཇི་ལྟར་རེག་བྱ་ལ་རིང་པོ་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པ་ལྟར་ཁ་དོག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཆེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ནི་རེག་བྱ་དང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི་མངོན་སུམ་དུ་འཛིན་པ་ནི་མ་ ཡིན་གྱི་།དཔེར་ན་མེའི་གཟུགས་མཐོང་ནས་དེའི་ཚ་བའི་དྲན་པ་འབྱུང་བ་དང་། མེ་ཏོག་གི་དྲི་བསྣམས་ནས་དེའི་ཁ་དོག་གི་དྲན་པ་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན་། འདི་ལ་ནི་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱིས་གཞན་དྲན་པར་རིགས་ཀྱི་གང་ལས་འདི་ངེས་པར་དྲན་པར་འགྱུར་བ་རེག་བྱ་ལས་ནི་ཅུང་ཟད་ ཀྱང་དབྱིབས་གང་ལ་ཡང་ངེས་པར་མེད་དོ།།འོན་ཏེ་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པར་ངེས་པ་མེད་ཀྱང་ངེས་པར་དབྱིབས་དྲན་པར་འགྱུར་ན་ནི་ཁ་དོག་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ནི་ཁ་དོག་བཞིན་དུ་དབྱིབས་ཀྱང་ངེས་པར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་དེ་ལྟ་ཡང་མ་ཡིན་པར་རེག་བྱ་ལས་འདི་དྲན་པར་ནི་རིགས་པ་མ་ ཡིན་ནོ།།རི་མོས་བཀྲམ་པ་ལ་དབྱིབས་དུ་མ་སྣང་བའི་ཕྱིར་མང་པོ་ཡང་ཕྱོགས་གཅིག་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཁ་དོག་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དབྱིབས་ནི་རྫས་སུ་མེད་དོ།

如果木等物的毁灭是由与火相关的因而产生的话，那么由染料所生的染色、深染、极深染等现象中，其因也将成为毁灭者。为什么因本身会成为毁灭者呢？因为由与火相关的因或与之相似的因而产生染色、深染、极深染等现象时，这些现象的毁灭使得因本身成为它们的毁灭者，或者因将成为无差别。
从何处或从何等相似之因产生这些现象，或从与之相似之因也不存在，这是不合理的。首先，对于从其他火焰中因的差别进行观察时，若接触灰尘、雪、草、太阳、水、土等相关因素所产生的熟成差别，又当如何观察？
那么，对于水烧干时，与火相关的因素起什么作用呢？从力量方面增长火界，由其力量使得水的聚合逐渐减弱，变得更加减弱，最后连相续也不再相续，这就是与火相关的因素所起的作用。
因此，诸事物的毁灭是无因的，因为它们本性就是毁灭性的，所以一旦产生就会毁灭，由此可以证明这些是刹那性的毁灭，又因为是刹那性的毁灭，所以并没有运动。
在其他处所相续出现而产生运动的认识，只是一种慢心而已，就像草上的火一样。既然没有运动，就可以证明身表是形色。
经部师们说：形色并非实法。对于在一处主要出现的颜色称为长形，相对于此较少出现的称为短形，四方多处出现的称为方形，处处平等的称为圆形，一切都是如此。
例如，旋火轮快速相续出现在一处时，认知为长形；若处处显现则认知为圆形，并非有其他实体性的形色存在。
若有实体性存在，则应成为二种所取。若为眼见则应知为长形，若为身根触知也应能了知，这样就会成为两种感官所取，然而色处并不存在两种感官所取。
或者，如同触觉能取长等形状一样，对于颜色也应当如此确信。由于与触觉同时运作，所以只是忆念而已，并非直接感知。
例如，见到火的形状后生起对其热性的忆念，闻到花香后生起对其颜色的忆念一样。对此，由于无有错乱，所以应当由他法忆念他法，但从触觉中对任何形色都没有确定性可言。
若说即使没有确定的同时运作，也必定会忆念形色，那么颜色也应如此。否则，如同颜色一样，形色也应不确定，然而事实并非如此，从触觉忆念这一点是不合理的。
由于在绘画中显现多种形状，多种形状也将成为一处，这也是不合理的，如同颜色一样。因此，形色并非实法。

།གང་ཡང་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ཅུང་ཟད་ཡོད་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ ཟ་བར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་ཡོད་པ་ཡིན་ན་དེ་རྡུལ་ལ་མེད་དེ་།རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱིབས་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དབྱིབས་ནི་མང་པོ་དེ་ལྟར་གནས་པ་དག་ཁོ་ན་ལ་རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་འདོགས་པར་ཟད་དོ། །འོན་ཏེ་དབྱིབས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་ཁོ་ན་དེ་ལྟར་གནས་པ་ལ་ རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་མིང་འདོགས་པར་འདོད་ན་ནི་དེ་དག་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཕྱོགས་འཛིན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དོ།།རང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་གྲུབ་ན་ནི་དེ་དག་བསགས་པ་རུང་བར་འགྱུར་ན་དབྱིབས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་ཡང་མེད་ ན་དེ་དག་བསགས་པ་ལྟ་ཞིག་ག་ལ་ཡོད།འོ་ན་གང་ཁམ་པའི་སྣོད་རྣམས་ཁ་དོག་ཀྱང་ཐ་མི་དད་པ་ལ་དབྱིབས་ཀྱང་ཐ་དད་པར་སྣང་ངོ་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་གནས་པར་གྱུར་པའི་ཁ་དོག་ལ་རིང་པོ་ལ་སོགས་པར་མིང་འདོགས་པར་ཟད་དོ་ཞེས་མ་བཤད་དམ། དཔེར་ན་གྲོག་མ་ལ་སོགས་པ་ ཐ་མི་དད་བཞིན་དུ་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པར་འདོགས་པ་ལྟར་དབྱིབས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ།།འོ་ན་གང་མུན་ཁུང་དང་ཐག་རིང་པོ་ནས་སྡོང་དུམ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་མ་མཐོང་བར་རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་དེ་ཁ་དོག་མི་གསལ་བ་ཁོ་ན་མཐོང་ནས་རིང་པོ་ལ་ སོགས་པར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་བྱེད་དེ།ཕྲེང་བ་དང་དམག་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། གང་རེས་འགའ་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་ངེས་པར་མི་ཟིན་པ་ནི་ཚོགས་པ་ཙམ་དང་མི་གསལ་བ་སྣང་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ད་ནི་མདོ་སྡེ་པ་ ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་འགྲོ་བ་དང་དབྱིབས་ཀྱང་བསལ་ནས་གང་ལ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དུ་འདོགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན།དེ་དག་ནི་དབྱིབས་ཁོ་ན་ལ་ལུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་འདོགས་པར་བྱེད་ལ་རྫས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ན་ཇི་ལྟར་ལུས་ཀྱི་ལས་ སུ་འདོགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན།ལུས་ལ་བརྟེན་པའི་ལས་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་ཏེ། དེ་དང་དེར་ལུས་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་སེམས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་དག་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འོ་ན་གང་སེམས་པ་དང་། བསམ་པའི་ལས་སོ་ཞེས་ གསུངས་སོ་ཞེ་ན།འདི་དང་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱའོ་སྙམ་པའི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ནི་སྔར་འབྱུང་ལ། དེ་ལྟར་བསམས་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་གང་གིས་ལུས་འཇུག་པར་བྱེད་པར་བྱ་བའི་སེམས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་བསམ་པའི་ལས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མེད་པའི་ ཕྱིར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཡང་མེད་པས་ཉེས་པ་ཆེན་པོར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།ཐལ་བ་རྣམས་ལ་ཡང་ཐལ་བའི་གཉེན་པོ་དག་ཡོད་དེ། གལ་ཏེ་ལུས་ཀྱི་ལས་ཞེས་བྱ་བའི་སེམས་པའི་ཁྱད་པར་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ ན་ཡང་ཅིར་འགྱུར་མཉམ་པར་གཞག་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བཞིན་དུ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་མི་འགྱུར་ཏེ། སེམས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་དེའི་འཕེན་པ་ཁྱད་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དེ་ཡོད་ན་ཡང་དེ་འཕང་བར་བྱ་བ་ནི་སེམས་ པའི་སྟོབས་ལ་རག་ལས་པ་ཡིན་ཏེ་དེ་བླུན་པའི་ཕྱིར་རོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་དབྱིབས་ཀྱང་རྫས་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱང་དབྱིབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ངག་རྣམས་རིག་བྱེད་འདི་ངག་སྒྲ། །ངག་གི་རང་བཞིན་གྱི་སྒྲ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་སྔར་བཤད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་ཡང་རྫས་སུ་མེད་དེ། ཁས་བླངས་ནས་མི་བྱེད་པ་ཙམ་གྱི་ཕྱིར་དང་། འདས་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་བརྟེན་ནས་འདོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་དག་ཀྱང་རང་གི་ངོ་བོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་ཞེས་ཟེར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

任何有碍碍的色法，必定存在于极微中，但是极微中并不存在这些，长等形状在极微中是不存在的。因此，形状仅仅是安立在诸多聚集的事物上而称为长等。
若认为形状的极微本身如此安立而称为长等名称，由于它们不成立，这只是执着而已。若自相成立，则它们可以积聚，但形状的支分如同颜色等一样，连自性都不成立，那么它们的积聚又怎么可能存在呢？
若问：为何陶罐等物虽然颜色相同但形状显现不同呢？难道没有说过，这只是对所处状态的颜色安立长等名称而已吗？例如，虽然蚂蚁等是相同的，却安立为轮等不同的形状，形状也是如此。
若问：为何在黑暗中或远处虽然看不见树桩等的颜色，却能看见长等形状呢？这是因为看见它们模糊的颜色后，推测为长等形状，如同推测花环和军队等一样。这一定要如此理解，因为有时无法确定边际的，就是仅仅显现为聚集和模糊的状态。
现在，经部宗你们的观点既然已经否定了身体的行为和形状，那么要在什么上安立身表业呢？他们是仅仅在形状上安立身表业，而不是在实体上。
在此安立时，如何安立为身业呢？依托身体的业称为身业，即是使身体趋入此等行为的思心所。同样，对于语业和意业也应当如理了知。
若问：为何说思业和思已业呢？'要做这个那个'的分别念先生起，如此思考之后，随后生起使身体趋入的思，这称为思已业。
如此则由于无有表业，欲界的无表业也不存在，这将导致重大过失。对于这些过失也有对治，即使从称为身业的特殊思心所中产生无表业，又有什么问题呢？如同等持的无表业随心而转。
不会如此，因为思心所的特殊性使其发起有差别。即使表业存在，其所发起也依赖于思的力量，因为它是愚钝的。
毗婆沙师们说：形状确实是实体，身表业也是以形状为自性。
语表业是语言声音。语言自性的声音就是语表业。无表业如前所述。
经部宗说：无表业不是实体，因为仅仅是受戒后不作为而已，因为是依托过去的大种而安立，因为它们也无自性，因为无有色法的特征等。毗婆沙师们则说它是存在的。

།ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། རྣམ་གསུམ་དྲི་མེད་གཟུགས་གསུངས་དང་། །འཕེལ་དང་མ་བྱས་ལམ་སོགས་ཕྱིར། །མདོ་ལས། གནས་གསུམ གྱི་གཟུགས་ཀྱིས་གཟུགས་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ།བསྟན་དུ་ཡོད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད། བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད། བསྟན་དུ་ཡང་མེད་ལ་ཐོགས་པ་ཡང་མེད་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད་དོ་ཞེས་གཟུགས་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་ སོ།།ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་གང་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་གང་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པའམ་ཁོང་ཁྲོ་བ་མི་སྐྱེ་བ་འདི་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གཟུགས་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་གསུངས་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པར་ནི་བསྟན་དུ་ཡང་མེད་ལ་ཐོགས་པ་ཡང་མེད་པའི་གཟུགས་ཀྱང་མེད་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་མེད་དོ། །རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་བདུན་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་པའི་དད་པའི་རིགས་ཀྱི་བུའམ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་ནི་རྒྱུ་ཡང་རུང་འདུག་ཀྱང རུང་ཉལ་ཡང་རུང་མི་ཉལ་ཡང་རུང་སྟེ།རྟག་ཏུ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་བསོད་ནམས་མངོན་པར་འཕེལ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཞིང་བསོད་ནམས་ཉེ་བར་སྐྱེ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། རྫས་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་འཕེལ་བར་ཡང་གསུངས་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་ པ་མ་གཏོགས་པར་ནི་ཡིད་གཞན་དང་ལྡན་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱང་མངོན་པར་འཕེལ་བར་མི་རུང་ངོ་།།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མེད་ན་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མ་བྱས་ལ། གཞན་དག་བྱེད་དུ་བཅུག་པའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དག་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ལུང་དུ་བསྒོ་བ་ཙམ་གྱིས་ལས་ཀྱི་ལམ་ དུ་མི་རུང་སྟེ།ལས་དེ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱས་སུ་ཟིན་ཀྱང་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་དགེ་སློང་ཆོས་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཅིག་གིས་མ་བསྡུས་པ་བསྟན་དུ་མེད་པ་ཐོགས་པ་མེད་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི། གཟུགས་ ཅན་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་ནི་མ་གསུངས་ཏེ།དེར་གལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་མ་གཏོགས་པ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ཤིག་མ་གཟིགས་ན་དགོས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་མེད་ན་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་ངག་དང་། ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། འཚོ་བ་རྣམས་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་འདི་སྐད་དུ་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དེའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ།།འདིའི་ངག་དང་། ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། འཚོ་བ་རྣམས་ནི་སྔོན་ཡོངས་སུ་དག་ཅིང་ཡོངས་སུ་བྱང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་གསུངས་སོ་ཞེ་ན། འདི་ནི་སྔོན་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱས་པ་ལ་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་ ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མེད་ན་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་འོག་ཏུ་གང་གིས་ན་ཡིད་གཞན་དང་ལྡན་པ་འདི་ཡང་དགེ་སློང་ངམ་དགེ་སློང་མར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མེད་དོ། །མདོ་ལས་སྤོང་བ་ནི་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བགེགས་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་ཆུ་ལོན་དུ་ཡང་གསུངས་ཏེ་།མེད་པ་ནི་ཆུ་ལོན་ཡིན་པར་འོས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ། །འདི་ལ་མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་འདི་ནི་མང་པོ་ཡང་ཡིན་ལ། འདི་ནི་སྣ་ཚོགས་པ་ཡང་ཡིན་མོད་ཀྱི་འདི་དེ་ལྟར་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་མོད་། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གང་གཟུགས་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ། དེ་ལ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་དག་ན་རེ་བསམ་གཏན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ཡང་དབང་པོའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནི་བསྟན་དུ་མེད་པ་ཡིན ལ།ཡུལ་ལ་མི་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ།

如何了知呢？由于三种无垢色、所说及增长、无作业道等故。经中说：'以三处色摄色，即有可见有对色，不可见有对色，不可见无对色'，如是说三种色。
无漏法者为何？即过去、未来、现在之色乃至识，于彼不生贪著或嗔恚，此等名为无漏法。如是亦说无漏色。除无表色外，实无不可见无对色，亦无无漏色。
具足此七种事物所生福业事之信男信女，或行或住或卧或不卧，恒时相续增长福德，唯生福德。具足非事物所生者亦复如是。如是亦说增长，然除无表色外，不应与异心相应之福德增长。
若无无表色，则自身未作而令他作之业道不得成就，以仅有言教不成业道故，以未作彼业故。纵使已作，以其自性无差别故。世尊亦说：'诸比丘，法是外处，不为十一处所摄，不可见无对。'然未说'非色'。若于彼处未见法处所摄无表色，有何必要？
若无无表色则不成八支圣道，以三摩地中之语、业边、命活等不应理故。若言如是所说：'如是知见者，其正见、正思维、正精进、正念、正定修习圆满。其语、业边、命活等先已清净、已遍净。'此说何义？此是依先以世间道离贪而说。
若无无表色则亦无别解脱戒，以正受后，无有令异心相应者成为比丘或比丘尼者。经中说断为防恶戒障碍故亦说为堤坝，无者不应为堤坝，故无表色定有。
对此经部师等言：'此虽众多且种种，然实非如是。'何以故？且说由说三种色故。对此瑜伽行派言：'禅定者由三摩地力生三摩地境色，彼以非根境故为不可见，以不障碍境故为无对。'

།ད་ནི་དེ་ཇི་ལྟར་གཟུགས་ཡིན་སྙམ་དུ་སེམས་ན་དེ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་མཚུངས་སོ། །གང་ཡང་གཟུགས་ཟག་པ་མེད་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ན་རེ་ཏིང་ངེ་ འཛིན་གྱི་མཐུ་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་དེ་ཉིད་ཟག་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།གཞན་དག་ན་རེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གཟུགས་དང་། ཕྱི་རོལ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། ཟག་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འོ་ན་གང་མདོ་ལས་ཟག་པ་དང་བཅས་ པའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན།མིག་ཇི་སྙེད་པ་དང་། གཟུགས་ཇི་སྙེད་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཟག་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དང་བཅས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་དེ་ཉིད་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་ ཡང་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།ཅིར་འགྱུར་ན་། མཚན་ཉིད་འཆོལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་དེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་ནམ་ཡང་ཟག་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་པས་འདི་ལ་འཆོལ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། གལ་ཏེ་ཡང་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་ ཡིན་པར་འགྱུར་ན།ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་གཟུགས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པར་འགྱུར་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སེམས་ཀྱི་ཐ་བ་དང་སྤགས་པའི་གཞི་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་ཁྱད་པར་དུ་མཛད་པར་འགྱུར། གང་ཡང་བསོད་ནམས་མངོན་པར་འཕེལ་བར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ ལ་ཡང་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དག་ན་རེ་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་སྦྱིན་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྦྱིན་པར་བྱ་བ་དག་ཡོངས་སུ་སྤྱད་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ཟ་བ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་དང་།ཕན་བཏགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཡིད་གཞན་དང་ལྡན་པའི་སྦྱིན་པ་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་གང་གིས་ན་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་འབྲས་བུ་ཆེས་མང་པོ་ མངོན་པར་བསྒྲུབ་ནུས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལ་དམིགས་པའི་སྦྱིན་པའི་སེམས་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་ཕྲ་མོ་འཐོབ་པ་འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ཏེ།བསོད་ནམས་མངོན་པར་འཕེལ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཞིང་བསོད་ནམས་ཉེ་བར་སྐྱེ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལས་དགོངས་ ཏེ་གསུངས་པ་སྲིད་དོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ།།འོན་ཏེ་དེ་ཇི་ལྟར་ན་རྒྱུད་གཞན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཡིད་གཞན་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུད་གཞན་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ནི་ཇི་ལྟར་ན་དེ་རྒྱུད་གཞན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱི་རྒྱུད་གཞན་ལ་ཆོས་གཞན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཞེས་ རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་མཚུངས་སོ།།ད་ནི་རྫས་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དག་ལ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཡང་དང་ཡང་དུ་དེ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་པ་ལ་གོམས་པས་རྨི་ལམ་དག་ན་ཡང་དེ་དག་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་རིག་ བྱེད་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བའི་ལྟར་ན་རྫས་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་གང་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མེད་པ་དེ་ལ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན་།གཞན་དག་ན་རེ་རྫས་ལས་བྱུང་བ་དག་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་དེ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་པ་དེ་ལ་གོམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འོ་ན་མདོ་ལས་ གང་དྲག་ཤུལ་ཅན་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ།དགེ་བའི་ཆོས་དང་ལྡན་པས་གང་གི་བསོད་སྙོམས་ཡོངས་སུ་ཟོས་ནས་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཚད་མེད་པ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་གནས་ན། དེའི་གཞི་ལས་སྦྱིན་པ་པོའི་སྦྱིན་པ་དག་གིས་བསོད་ནམས་ཀྱི་རྒྱུ་ མཐུན་པ་དང་།དགེ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་། བདེ་བའི་གཞི་ཚད་མེད་པར་རེ་བར་བྱའོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ལ་དེའི་ཚེ་སྦྱིན་པ་པོའི་སེམས་པའི་ཁྱད་པར་གང་ཞིག་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་ཁོ་ན་རིགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།

现在，如果思考它是如何成为色法的，那么这个问题对于无表色也同样存在。对于所说的'有无漏色'这一说法，瑜伽行派认为，由定力所生的色法，在无漏定中即是无漏的。其他人则说，阿罗汉的色法和外在的色法，由于不是诸漏的所依，所以是无漏的。
那么，经中广说：'什么是有漏法？所有的眼和所有的色等'，对此如何理解？这是因为它们不是诸漏的对治，所以说是有漏。如此说来，从某种意义上说，它既是有漏也是无漏。
这有什么问题呢？会导致特征混乱。但是，既然它是有漏的，就永远不会是无漏的，那么这里有什么混乱呢？如果色等处一向都是有漏的，为什么经中要特别区分说：'凡是有漏色的取著，都是心的污垢和执著的基础'？
关于所说的'福德增长'的问题，古代论师们解释说：随着施主们的布施物被受用，由于受施者的功德差别和受益差别，即使施主们的心已转向其他，也能获得微细的相续转变差别，这种转变能在来世产生更多果报，这是由缘于布施的思所熏习而成就的。这是法尔如是的道理，所说的'福德增长，福德生起'就是基于这个意义。
如果想：其他相续的差别如何能使具有其他心的相续发生转变？这个问题对于无表色也同样存在，即其他相续的差别如何能在其他相续中产生无表色法？
那么，对于非物质性的福德事，情况又如何呢？由于反复缘虑这些事物的思的熏习，以至于在梦中也会与之相应。按照主张无表色者的观点，对于非物质性且无表业的情况，如何会产生无表色呢？有人说，对于物质性的事物，也是由于反复缘虑的思的熏习而成就的。
那么，经中说：'若有精进的比丘，具足戒律，具足善法，受用他人的饮食供养后，以身证得无量心定，圆满成就而安住，由此因缘，施主的布施将获得无量福德果报、善业果报和安乐基础'，在这种情况下，施主的思又有什么特殊性呢？因此，唯有相续的转变差别才是合理的。

།གང་ཡང་བྱེད་དུ་བཅུག་པའི་ ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ལ་ཡང་འདི་སྐད་དུ་དེའི་སྦྱོར་བས་གཞན་དག་ལ་གནོད་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་སྦྱོར་བ་པོ་ལ་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་ཕྲ་མོ་གང་ལས་ན་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་འབྲས་བུ་ཆེས་མང་པོ་མངོན་པར་འགྲུབ་ནུས་པའི་རྒྱུད་དེ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་དེ།བདག་ ཉིད་ཀྱི་བྱེད་པ་ལའང་བྱ་བའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་ཚུལ་ནི་འདི་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།རྒྱུད་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་འདི་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ཀྱི་དང་ངག་གི་ནི་དེ་དག་གི་བྱ་བའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ།།བཙུན་པ་ན་རེ་འདི་གང་གི་ཚེ་ཟིན་པའི་ཕུང་པོ་དག་ལ་བསད་པར་བྱའོ། །གསོད་དོ། །བསད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ན་དུས་གསུམ་པའི་སེམས་པས་སྲོག་གཅོད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་རེག་པར་ འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་ན་།མ་ལ་སོགས་པ་མ་བསད་པར་བསད་དོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་རྣམས་ལ། མཚམས་མེད་པའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་འགྱུར་དུ་འོངས་པས་དེ་ཙམ་གྱིས་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་འདི་ལ་བསམ་པ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་གསོད་པ་ལ་སེམས་པ་དེ་སྙེད་ཅིག་ ཀུན་དུ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་པར་རིགས་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་ནོ།།ད་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་སྤོང་བར་བྱེད་ཅིང་དེ་ཁོ་ན་དང་འདྲ་བར་མི་མངོན་པར་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་བྱེ་བྲག་ཁས་ལེན་པར་བྱེད་པའི་རབ་ཏུ་སྣང་བ་དེ་གང་ཞེ་ན། རབ་ཏུ་སྣང་བ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་ ལས་བྱུང་བའི་ལུས་ཀྱི་སྦྱོར་བས་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ན་སྦྱོར་བ་པོ་ལ་དེ་དག་དང་ཐ་དད་པར་གྱུར་པའི་ཆོས་གཞན་ཞིག་ན་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་དགའ་བ་མི་སྐྱེའོ།།གང་གིས་བྱས་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དེ་ཁོ་ན་ལ་དེའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་འབྱུང་ངོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་དགའ་བར་འགྱུར་ཏེ།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རྒྱུད་ལས་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་འབྲས་བུ་བྱུང་བའི་ཡང་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལ་བཤད་ཀྱང་ཟིན་ཏོ། །ཇི་སྐད་དུ་བཤད་ཅེ་ན། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །གང་ཡང་འདི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་ སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པར་གསུངས་སོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ནི་བསྟན་དུ་ཡང་མེད་ལ་ཐོགས་པ་ཡང་མེད་པའི་གཟུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ནོ།།གང་ཡང་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ནི་རེ་ཞིག་ཇི་ལྟར་ན་ལམ་ལ་སྙོམས་པར་ ཞུགས་པ་ལ་ཡང་དག་པའི་ངག་དང་།ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། འཚོ་བ་དག་ཡོད་པ་ཁྱོད་སྨྲོས་ཤིག་།ཅི་འདི་ཚིག་ཏུ་སྨྲ་འམ། འོན་ཏེ་བྱ་བ་བྱེད་དམ། འོན་ཏེ་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་དག་འཆོལ་བར་བྱེད། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གང་ཞིག་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ལངས་ན་ ཡང་ལོག་པའི་ངག་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ནི་མི་འཇུག་ལ།ཡང་དག་པའི་ངག་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ནི་འཇུག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཟག་པ་མེད་པ་འཐོབ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མཚན་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཅན་བཏགས་པ་ནས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ལ་དེར་བཤད་དོ། ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་གོ་འདི་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ལམ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མེད་བཞིན་དུ་གང་ཞིག་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ལངས་ན་ཡང་ལོག་པའི་ངག་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ནི་མི་འཇུག་ལ། ཡང་དག་པའི་ངག་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ནི་འཇུག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་བསམ་པ དང་ལུས་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མཚན་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཅན་ཉེ་བར་བཏགས་པ་བྱས་ནས་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་བྱ་བར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་གཟུང་གཞན་དག་ན་རེ་དེ་དག་མི་བྱེད་པ་ཙམ་འདིར་ཡན་ལག་ཏུ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། འདིས་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ མཐུས་ངེས་པར་མི་བྱེད་པར་འཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།

对于所说的'如何成为使他人造作的业道'这一问题，对此回答说：由于其行为对他人造成伤害的差别，使行为者的相续产生细微的转变，由此能在后世成就众多果报的相续得以生起。
对于自身的行为，在行为果报圆满后，应知道方式也是如此。这种相续转变的差别称为业道，因为是以果名因之故。身业和语业是其行为的果报，如同主张无表色者所说的无表色一样。
尊者说：当对所执取的蕴体起'当杀、正在杀、已杀'之念时，由三时的思所造成的杀生罪过而触犯。对此回应说：对于未杀母亲等而起'已杀'慢心者，虽然将成为无间业道，但仅凭这些并非圆满的业道，对此应当理解为：由自身杀生的思维会产生如是等念。
现在，对于舍弃无表色而承认与彼相同的不显现的相续转变差别的显现是什么呢？实际上并无任何显现，然而由心因所生的身体行为圆满后，于行为者处生起与彼等不同的其他法，这是不合理的。
由其所作的行为所生的事业圆满，即于彼处生起以其为因的相续转变，这是合理的。因为从心与心所的相续中在后世产生果报之故。对此已经解释过了。
若问如何解释？即如所说'因为无表色'等。对于所说的'法处是无色的'这一说法，是指无法显示且无障碍的色法，即是属于法处的。
关于所说的'成为八支圣道'，且问：你且说说，对于入定于道者，如何有正语、正业、正命？是说话吗？还是作事？还是处理法衣等事？答：都不是。
那么是什么呢？为获得彼果而出定时，不行持邪语等，而趣入正语等，获得如是无漏无表色。因此，以因名果，说彼为无表色。
若如是，于此亦同样，入定于道时虽无无表色，为获得彼果而出定时，不行持邪语等，而趣入正语等，获得如是心念与身体，因此以因名果而安立八支道，为何不如是理解？
其他人说：此处说仅仅不作为支分，由圣道力所获得的决定不作，因为依无漏道而获得，故为无漏。

།ཐམས་ཅད་དུ་རྫས་སུ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་བགྲང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་བརྒྱད་པོ་རྙེད་པ་དང་མ་རྙེད་པ་དང་། སྙན་པ་ པ་དང་མི་སྙན་པ་དང་།བསྟོད་པ་དང་སྨད་པ་དང་། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་བཞིན་ཏེ། དེ་ལ་ནི་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་དག་མ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྫས་གཞན་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། སེམས་པ་གང་གིས་ཆོ་ག་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཁས་ བླངས་ཏེ་ལས་བཀག་ནས་ལུས་དང་ངག་དག་སྡོམ་པར་བྱེད་དོ།།གལ་ཏེ་སེམས་གཞན་དང་ལྡན་ན་མ་བསྡམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་གོམས་པར་བྱས་པའི་དུས་སུ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆུ་ལོན་གྱི་ངོ་བོར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། ངོ་ཚ་ཤེས་པས་མི་བྱ་བར་དམ་ བཅས་པ་ཡང་དག་པར་དྲན་ཞིང་ཡང་དག་པར་དྲན་ནས་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ལྟ་བུ་ཁོ་ནའི་དོན་དུ་དེ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བགེགས་བྱེད་པ་ཡིན་པར་གྱུར་ ན་ནི་བརྗེད་ངས་པ་འགགས་ཀྱང་ཚུལ་ཁྲིམས་འདྲལ་བར་མི་འགྱུར་རོ།།རྒྱས་པར་ནི་མི་དགོས་སོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་རྫས་གཞན་ཁོ་ནར་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གལ་ཏེ་ཡོད་ལ་དེ་ཡང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་ ན་དེ་ཅི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་འབྱུང་བ་དག་ཁོ་ན་རྒྱུར་བྱས་ནས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྐྱེ་བའམ་།འོན་ཏེ་གཞན་དག་ཀྱང་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་གཞན་དང་གཞན་དག་ཁོ་ན་རྒྱུར་བྱས་ནས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཚོགས་པ་དེ་ཉིད་འབྲས་བུ་ཕྲ་མོ་ཅན་ཡང་ཡིན་ ལ།འབྲས་བུ་རགས་པ་ཅན་ཡང་ཡིན་པར་ནི་མི་རུང་ངོ་། །ཡང་ཅི་དེ་གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཡོད་པ་དེའི་ཚེ་ཡོད་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་ཁོ་ན་རྒྱུར་བྱས་ནས་འབྱུང་ངམ་ཞེ་ན། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཕལ་ཆེར་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ད་ལྟར་དང་མ་འོངས་ པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་འདས་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་རྒྱུར་བྱས་ནས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། འདོད་གཏོགས་རྣམ་རིག་མིན་སྐད་ཅིག་།ཕྱིན་ཆད་འདས་པའི་འབྱུང་ལས་སྐྱེ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ཕྱིན་ཅད་འདས་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ དག་རྒྱུར་བྱས་ནས་སྐྱེའོ།།དེ་དག་ནི་འདིའི་གཞིའི་དོན་དུ་འགྱུར་ལ་ལུས་ཀྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དེ་ལྟར་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་རྟེན་གྱི་དོན་དུ་འགྱུར་ཏེ། འཇུག་པ་དང་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་ཏེ། འཁོར་ལོ་ས་ལ་འདྲིལ་བ་ལ་ལག་པས་འཕུལ་བ་དང་སའི་ཕྱོགས་བཞིན་ནོ། ། ཡང་གང་ན་ཡོད་པའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་གང་ན་ཡོད་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཟག་བཅས་ལུས་དང་ངག་གི་ལས། །རང་གི་འབྱུང་བ་དག་རྒྱུར་བྱས། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་འབྱུང་བ་དག་ཁོ་ན་རྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན དུ་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པའི་བར་དུ་ཡང་དེའི་ས་པའི་འབྱུང་བ་དག་ཁོ་ན་རྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ།།ཟག་མེད་གང་དུ་སྐྱེས་པ་ཡིན། །ཟག་པ་མེད་པའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དེ་ནི་ས་གང་དུ་སྐྱེས་ཏེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེའི་ས་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། ཁམས་གསུམ་མ་གཏོགས་ པའི་ཕྱིར་དང་།ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ལས་འབྱུང་བ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་སྟོབས་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་ལས་དེ་ལས་ཀྱང་། རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་མ་ཟིན་དང་། །རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་སེམས་ཅན་སྟོན། །གཞན་ཡང་། རྒྱུ་ མཐུན་ཟིན་པའི་འབྱུང་ལས་སྐྱེ་།།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་དག་ཁོ་ན་རྒྱུར་བྱས་ནས་སྐྱེ་སྟེ། འདི་ནི་མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པའི་ས་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་ནོ།

不是所有的法都是实质性存在的，比如世间八法：得与不得、称与不称、誉与毁、乐与苦，其中所谓的'不得衣服等'并不存在其他实质性的法。
也可以成为别解脱戒，即以何等思维为先导，受持誓言后制止诸业而防护身语。
若有人说'若与其他心相应则成为不防护'，这是不对的，因为在熟习时正念现前的缘故。
也可以成为水坝的本质，由于知耻而立誓不作，正确忆念并且正确忆念后不行非法戒，因为就是为了这样的目的而正确受持。
如果仅是无表色能够遮止非法戒，那么即使忘失也不会破坏戒律。不需要详述。
毗婆沙师们说无表色唯是实质性存在的其他色法。
如果说存在，而且是以大种为因，那么是否仅以表业的大种为因而生无表业，还是其他的也可以呢？
答：不是。它是以其他不同的大种为因而生，因为同一聚合不可能既有微细果又有粗大果。
又问：是否在有无表色时，唯以当时存在的大种为因而生？
大部分以因缘所生的色法都是如此。现在和未来的一些则是以过去的大种为因而生。
这又是什么呢？欲界无表色从第二刹那起，从过去大种生。欲界的无表色从第一刹那之后是以过去大种为因而生。
这些成为它的所依，而身体的大种如是生起者成为所依，因为是趣入和随趣入的因，如同手推动轮子在地上滚动和地面一样。
又问：在何处的身语业是以何处的大种为因？有漏身语业，以自地大种为因。欲界的身语业唯以欲界的大种为因，如是乃至第四禅地的也唯以其地的大种为因。
无漏业在何处生？无漏身语业是以所生起处的地的大种为因，因为不属于三界，因为无漏法中没有大种，因为从其力而生。
关于表业和无表业：无表色不被执取，是等流所生，显示有情。此外，从等流所执取的大种生。无表色唯以等流和执取的大种为因而生，这是非等持地的行相。

།ཏིང་འཛིན་སྐྱེས་འབྱུང་མ་ཟིན་དང་། །རྒྱས་བྱུང་ཐ་དད་མིན་ལས་སྐྱེ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ ལས་སྐྱེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཡིན་ཏེ་དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པ་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་རྒྱུར་བྱས་ནས་སྐྱེའོ།།ཐ་མི་དད་པ་དག་ཀྱང་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་གང་དག་ཁོ་ན་རྒྱུར་བྱས་ ནས་སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་བ་སྐྱེ་བ་དེ་དག་ཁོ་ན་ལས་ཚིག་ཀྱལ་པ་སྤོང་བའི་བར་དུ་སྐྱེའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་བཞིན་དུ་འབྱུང་བ་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་འབྱུང་བ་གཞན་དང་གཞན་དག་རྒྱུར་བྱས་ནས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བདུན་སྐྱེའོ། །རྣམ་པར་ རིག་བྱེད་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ།ལུས་ཀྱིས་ནི་ཟིན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཅི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་འདི་སྐྱེ་བ་ན་དབྱིབས་སྔ་མའི་རྒྱུད་བཤིག་ནས་སྐྱེའམ། འོན་ཏེ་མ་ཡིན། དེ་ལས་ཅིར་འགྱུར། གལ་ཏེ་བཤིག་ནས་སྐྱེ་ན་ནི། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་གཟུགས་ཆད་པ་ཡང་རྒྱུན་ཆགས་པའི་ ཕྱིར་འདི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།འོན་ཏེ་མ་བཤིག་པར་སྐྱེ་ན་ནི་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བའི་ཚོགས་གཅིག་ལ་དབྱིབས་གཉིས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་། དེའི་ཚེ་གང་དག་རྒྱུར་བྱས་ནས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་གཞན་དང་། གཞན་དེ་ དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་དག་དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་དེའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དེ་དག་གིས་མངོན་པར་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་དང་གང་དང་གང་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཡན་ལག་དེ་དང་དེ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། །མངོན་པར་མ་ཁྱབ་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ན་ཡན་ ལག་ཟད་པར་གྱིས་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པར་འགྱུར།ལུས་ལ་གསེབ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་གོ་སྐབས་ཡོད་དོ། །ཡང་ལས་དེ་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་རྣམ་པ་གཉིས་དང་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། རྣམ་པ་ལྔར་བཤད་པ་དེ་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། ། རྣམ་རིག་མིན་ལུང་བསྟན་མིན་མེད། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ནི་སྟོབས་ཆུང་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གང་འགགས་ཀྱང་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པར་འགྱུར་བའི་ལས་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་འཕེན་པར་མི་ནུས་སོ། །གཞན་ནི་རྣམ་གསུམ། ལས་གཞན་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ བ་དང་།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། སེམས་པའོ། །མི་དགེ་ནི། འདོད་ནའོ། ། མི་དགེ་བའི་ལས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་དག་ན་ནི་མེད་དེ། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་དང་། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་དག་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་མ་བཀག་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ན་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ནའང་རྣམ་རིག་མིན། །ཡང་གི་སྒྲས་ནི་འདོད་པ་ན་ཡང་ཡོད་དོ། །གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་ནི་འབྱུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་མེད་དོ། །གང ན་ལུས་དང་ངག་དང་འཇུག་པ་དེ་ན་ལུས་དང་ངག་གི་སྡོམ་པ་ཡོད་དོ།།འོ་ན་འདིར་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ཁམས་སུ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་རྣམ་པར་ རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་སྐལ་པ་མི་མཉམ་པའི་འབྱུང་བ་རྒྱུར་བྱས་ནས་སྐྱེ་བ་ནི་འོས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གཟུགས་ཐམས་ཅད་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་ཡང་གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་གཟུགས་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བྱེ་བྲག་ ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་ལ།འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ཡང་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ན་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ནས་རྟེན་དང་རྣམ་པ་དང་དམིགས་པ་དང་གཉེན་པོ་རིང་བ་དག་གིས་རིང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ མ་ཡིན་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

定生未执和广生非异而生。由定生起的是禅定和无漏律仪的无表色，这是由定所生、广大所生和未执大种为因而生。不异也是生起的，即以何大种为因生起离杀生，以同样的大种为因生起乃至离绮语。为什么呢？因为如同心一样大种是不异的。别解脱律仪是以不同的大种为因而生起七种无表色。
表色是从同类因所生，是由身所执持的。再者，此表色生起时是否破坏前形而生？还是不破坏？对此将如何？若是破坏而生，则异熟色断绝也相续，这将不符合毗婆沙师的观点。若是不破坏而生，如何在一大种聚中成就两种形态？
此时以何为因而生起表色，是从同类因所生的其他大种生起。如此，则由于其大种遍满的缘故，依靠任何肢分生起表色的那些肢分都将变大。若不遍满，如何能以肢分完全表示？由于身体有空隙，故彼等有空间。
又业以分类说有二种、三种和五种。其中无表色有善与不善二种。无表无无记。为什么呢？因为无记心力量微弱，所以虽灭却不能引发随之相续的有力业。其他是三种。其他业是善、不善和无记三种。其他是什么呢？即表色和思。
不善唯在欲界。应知不善业唯在欲界，其他界中则无，因为已断除不善根、无惭、无愧。善和无记由于未遮止故遍在一切处。其中色界亦有无表。以'亦'字表示欲界也有。无色界中因无大种故无。何处有身语行为，彼处有身语律仪。
若问此中应有等至，如同无漏无表色，答非如是，因为彼不属于界。无色界所行的无表色从不相应大种为因而生是不应理的。又因为完全背离一切色法，所以无色定也不能生起色法，因为已离色想。
毗婆沙师们说：戒是破戒的对治，而破戒是欲界所行，无色界则远离欲界所依、行相、所缘和对治，因此此等处无无表色。

།རྣམ་རིག་དཔྱོད་དང་བཅས་དག་ན། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་ས་གཉིས་པོ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་ཁོ་ན་ན་ཡོད་ཀྱི་དེ་ཡན་ཆད་ན་ནི་མེད་དོ། །འདོད་པ་ན་ཡང་བསྒྲིབས་པ་མེད་ན། བསྒྲིབས་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ ན་ཡང་མེད་ཀྱི་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁོ་ན་ན་ཡོད་དོ།།ཚངས་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཡང་གཡོས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ངག་གི་ལས་ཡོད་དེ། དེས་རང་གི་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རྟ་ཐུལ་ལ་གཏམ་རླུང་བསྐུར་བའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་རྣམ་པར་བསྔགས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ། །དེ་ཡན་ཆད་ནི་ངག་གི་རྣམ་པར་ རིག་བྱེད་མེད་ན་སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་ཇི་ལྟར་ཡོད་ཅེ་ན།ཕྱིའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུར་བྱས་པ་ཡོད་དོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ན་ཡང་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་ཡོད་ཀྱི་དགེ་བ་ཡང་མེད་ལ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡང་མེད་དོ། ། ཅིའི་ ཕྱིར་ཞེ་ན།དེ་དག་ཏུ་སྐྱེས་པ་ནི་ས་འོག་མ་པའི་སེམས་གང་གིས་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་དེ། དམན་པ་དང་སྤངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ་སྔ་མ་ཁོ་ན་བརྗོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཡན་ཆད་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ མེད་ལ།འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཡང་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མེད་ཅེ་ན། གང་ཕྱིར་ཀུན་སློང་མེད། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་ན། དེ་ཡང་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ན་མེད་དོ། །བསྒོམ་པས་ སྤང་བར་བྱ་བས་སློང་བར་བྱེད་ཀྱི་དེ་ཁ་ནང་དུ་བལྟས་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་དེ་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་ན་མེད་དོ། །ཡང་ནི་ཀུན་ནས་སློང་བའི་དབང་པོ་ཁོ་ན་ལས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱ་འམ་ཞེ་ན། སྨས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རྣམ་པ་བཞིས་ཏེ། དོན་དམ་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ཀུན་ནས་སློང་བས་སོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་།ཐར་པ་དམ་པའི་དོན་དུ་དགེ་།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བ ཡིན་ཏེ།དེ་བས་ན་མཆོག་ཏུ་བདེ་བའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པར་དགེ་བ་སྟེ་ནད་མེད་པ་བཞིན་ནོ། །རྩ་བ་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་ཡོད་བདག་ཉིད་ཀྱིས། །དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་དང་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་ནི་གཞན་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ཀུན་ནས་སློང་བ་ལ་མི་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་བ་ཡིན་ཏེ་འཕྲོད་པའི་ སྨན་བཞིན་ནོ།།དེ་དག་དང་ལྡན་མཚུངས་ལྡན་གྱིས། །དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་དགེ་བ་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་དགེ་བ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་སྨན་དང་སྦྱར་བའི་བཏུང་བ་ བཞིན་ནོ།།བྱ་བ་ལ་སོགས་ཀུན་སློང་བས། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཁོ་ནས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དང་། སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཐོབ་པ་དང་། འགོག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྣམས་ནི་ཀུན་ནས་སློང་བས་ དགེ་བ་ཡིན་ཏེ་སྨན་དང་སྦྱར་བའི་བཏུང་བ་ལས་འབྱུང་བའི་འོ་མ་བཞིན་ནོ།།བསྐལ་པ་མི་མཉམ་པའི་སེམས་ཀྱི་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ཐོབ་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་དགེ་བ་ཉིད་ཡིན་པ་ནི་བརྗོད་དགོས་སོ། །དགེ་བ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་དེ་ལས། བཟློག་པ་ནི་མི་དགེ་།ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། འཁོར་བའི་སྡུག་ བསྔལ་ཐམས་ཅད་འཇུག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མཆོག་ཏུ་མི་བདེ་བའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པར་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།།མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་རྣམས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །དེ་དག་གིས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དང་།སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཐོབ་པ་རྣམས་ནི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ལས་ཏེ་ནད་དང་མི་འཕྲོད་པའི་སྨན་ལ་སོགས་པས་དཔེར་བྱའོ།

如果有寻有伺，表色只存在于欲界和初禅，在此之上则没有。在欲界中也只有无覆表色，有覆表色在欲界也没有，而只存在于梵天世界。
据说大梵天也有由动机引发的语业，他在自己眷属中为了向具寿马胜传递消息而赞叹自己。在此之上没有语表，若问声处如何存在？是由外大种为因而有。
有些人说，在第二禅等地也有无覆无记的表色，但既无善性也无烦恼性。为什么呢？因为生在那里的众生不会现前下地的心，而正是这种心才能引发表色，因为那是低劣的且已经断除了。但前说才是正确的。
为什么梵天世界以上没有表色，欲界中也没有有覆无记表色呢？因为没有动机。由有寻有伺的心引发表色，而第二禅以上没有这种心。由修断所引发，而不是由见断引发，因为它是向内观照的。有覆无记心在欲界也不存在。
复次，诸法的善与不善性是否仅仅由引发的根识来决定呢？答：不是。那么如何决定呢？由四种方式：胜义、自性、相应和等起。
其中首先，解脱是胜义善。涅槃是一切苦的止息，因此是最极安乐，所以是胜义善，如同无病。
善根以及惭愧自性善，三善根以及惭愧，因为不依赖其他相应和引发，所以是自性善，如同对症良药。
与彼相应故相应善，与善根、惭愧相应的诸法是相应善，因为不与它们相应的诸法就没有善性，如同调配的药饮。
作业等由等起善，由与善根等相应的诸法所引发的身语业、生等、得、灭尽定、无想定等是等起善，如同药饮所产生的乳汁。
对于非同一刹那心所引发的得如何成为善性，这需要解释。
与上述善性相反的是不善。如何理解呢？轮回是一切苦的本性，因为是最极不乐，所以是胜义不善。
不善根、无惭、无愧是自性不善。与它们相应的诸法是相应不善。由它们引发的身语业、生等和得是等起不善，可以用疾病、不对症的药等作为比喻。

།དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་འཁོར་བའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའམ། དགེ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དོན་དམ་པར་དེ་སྐད་དུ་བཤད་ཀྱི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཞིག་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཅན་ནི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དོན་དམ་པར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་བཙལ་ན་ནི་དེ་ལ། དོན་དམ་པར་ལུང་མ་བསྟན་པ་དག་།འདུས་མ་བྱས གཉིས་པོ་ནམ་མཁའ་དང་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་མེད་པར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་ཡིན་ནོ།།ད་ནི་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཀུན་ནས་སློང་བའི་དབང་གིས་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དག་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཉིད་ཡིན་ན། ཅི་སྟེ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་མ་ཡིན་ཞེ་ན། བྱེད་ པ་པོ་ནི་ལས་ལ་སེམས་པ་ཡིན་གྱི་འབྱུང་བ་རྣམས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།མཉམ་པར་བཞག་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་བསམ་པ་མེད་དོ། །མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སེམས་ནི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཕྱིར་དེ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་དེ་དགེ་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ལྷའི་མིག་ དང་རྣ་བ་དག་ཀྱང་དགེ་བ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་འདི་ལ་འབད་པར་བྱའོ།།མཐོང་ནས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སེམས་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་བཤད་པ། འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལོག་པར་ལྟ་བ་དེ་ལས་ནི་ལོག་པར་རྟོག་པ་དང་ལོག་པའི་ངག་དང་ ལོག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཤེ་ན།འདི་ནི་འགལ་བ་མེད་དེ། འདི་ལྟར། ཀུན་སློང་རྣམ་གཉིས་རྒྱུ་དང་ནི། །དེ་ཡི་དུས་ཀྱིས་སློང་ཞེས་བྱ། །ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྒྱུའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་དང་། དེའི་དུས་ཀྱིས་ ཀུན་ནས་སློང་བ་སྟེ།དེའི་དུས་ཁོ་ན་ན་དེ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ལས་དང་པོ་རབ་འཇུག་བྱེད། །གཉིས་པ་རྗེས་སུ་འཇུག་བྱེད་ཡིན། །རྒྱུའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་འཕེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་དུས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་བྱ་བའི་དུས་སུ་ མཐུན་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།།ད་ནི་བྱ་བ་དེ་ལ་དེའི་ནུས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད། འཕངས་སུ་ཟིན་ཀྱང་དེ་མེད་ན་ཤི་བ་བཞིན་དུ་དེ་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་སེམས་མེད་པའི་སྡོམ་པ་སྐྱེ་བ་ལ་ཇི་ལྟར་ཡོད། འོ་ན་ནི་སེམས་དང་བཅས་པ་ལ་ཆེས་གསལ་བ་ ཡིན་པས་ནུས་པ་ནི་དེ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་ཡང་། མཐོང་བས་སྤང་བྱའི་རྣམ་ཤེས་ནི། །རབ་ཏུ་འཇུག་བྱེད་ཡིན། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སེམས་ནི་དེ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་གི་གཞིར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ ཡིན་གྱི།སེམས་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་པའི་བྱ་བའི་དུས་ན་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་གཟུགས་ཀྱང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །ཅིར་འགྱུར། ཆོས་མངོན་པ་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་ནི་རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་དག་དང་ མི་འགལ་བའི་ཕྱིར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།ཕྱོགས་འདི་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་སེམས་དང་མཚུངས་པས་བསླང་བའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ནི་མི་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དག་ཏུ་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། ། ཡང་ན་འགྱུར་དུ་ཟད་མོད། དེ་སྐད་བརྗོད་པ་ནི་མི་ནུས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ནི་རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་དག་དང་མི་འགལ་བའི་ཕྱིར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་མདོ་ལས་རྒྱུའི་ཀུན་ནས་སློང་བའི་དབང་དུ་མཛད ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་མི་འགལ་ལོ།།ཡིད་ནི། བསྒོམ་པས་སྤང་བྱ་གཉི་ག་ཡིན། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་གཉི་ག་ཡིན་ཏེ། རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ལ་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ།

如此说来，那么由于属于轮回之范畴，所以有漏法丝毫都不是无记或善法吗？从胜义谛而言是这样说的，凡是有漏法由于会产生异熟果故称为无记，而能产生悦意异熟果的称为善法。如果从胜义谛来寻求无记法，其中胜义谛的无记法是：无为法中的虚空和非择灭二者是无有差别的无记法。
现在应当观察：如果由于等起的缘故，身语业是善与不善性的话，为何大种不是呢？造作者是思心所而不是大种。等持位的无表色是无有动机的。不等持位的心由于不相应故不能等起，那么它如何是善性呢？否则天眼和天耳也应成为善性，因此对此应当努力。
所说见断的心不能等起表业，那么为何世尊说'从邪见会生起邪思维、邪语和邪业'等如是等类的教言呢？这并不相违，因为：等起有二种，因等起及其时等起。等起有二种：因等起和其时等起，因为正是在其时有彼故。二者中第一能发起，第二能随行。因等起由于是能引发故是能发起。其时等起由于在作业时随顺而行故是能随行。
现在对于那个作业，它有什么功能？即使已被引发，若无彼则如死亡般不会存在。那么无心律仪如何能生起？如此则于有心时更为明显，故功能即是彼。其中又：见断识是能发起。见断心由于是寻伺的所依故是能发起表业，而由于心向外观察的作业时无彼故非能随行。
由彼等起的色也应成为见断。有何过失？违背阿毗达磨。色由于不违背明与无明故非见断。此观点应当成立。那么由于与心相应而起故，诸大种也应成为见断。不会如此，如同不成为善与不善一样。或者虽然会成为见断，但是不能这样说，因为非烦恼法由于不违背明与无明故既非见断也非非所断。因此，经中是依据因等起而说故不相违。
意识：修断是二俱。修所断的意识是二俱，即是能发起也是能随行。

།ལྔ་ནི་རྗེས་སུ་འཇུག་བྱེད་ཡིན། །རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་ནི་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་མུ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སེམས་ནི་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་ནི་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་གཉི་ག་ཡིན་ནོ།།ཟག་པ་མེད་པ་ནི་གཉི་ག་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཅི་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཇི་ལྟ་བར་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་འམ་ཞེ་ན། འདི་ནི་ངེས་པ་མེད་དེ། རབ་ཏུ་འཇུག་བྱེད་དགེ་སོགས་ལས། །རྗེས་འཇུག་བྱེད་ཀྱང་རྣམ་གསུམ་ འགྱུར།།རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དགེ་བ་ལས་ཀྱང་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་འགྱུར་ལ། མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཐུབ་པའི་འདྲ་བའམ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དང་རྗེས་སུ་ འཇུག་པར་བྱེད་པ་འདྲ་སྟེ།དགེ་བ་ལས་ཀྱང་དགེ་བ་ཡིན་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དགེ་བ། ཡང་ན་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དགེ་བར་འགྱུར་གྱི། རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དགེ་བ་ལས་རྗེས་སུ་འཇུག་ པར་བྱེད་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་ནི་ནམ་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ།སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྟོབས་ནི་དམན་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །སྡེ་པ་གཞན་དག་ན་རེ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་མེད་དེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ནི་རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་དགེ་བར་རྒྱུད་ གཅིག་པ་ནི་ཡིན་ནོ།།མདོ་ལས་ཀྱང་། གླང་ཆེན་གཤེགས་ནའང་མཉམ་པར་གཞག། །གླང་ཆེན་བཞེངས་ནའང་མཉམ་པར་གཞག། །གླང་ཆེན་མནལ་ནའང་མཉམ་པར་གཞག། །བཞུགས་ནའང་མཉམ་པར་གཞག་པ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་ རྣམས་ན་རེ་འདིའི་ཐུགས་མི་བཞེད་བཞིན་དུ་མི་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་གསུངས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་།སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སེམས་ཀྱིས་མི་མངའ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཡིད་ནི་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་ བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ལ་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་གཉི་ག་མིན། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་སེམས་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་འཇུག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།ད་ནི་ཅི་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཇི་ལྟ་བར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའམ། འོན་ཏེ་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡིན། དེ་ལས་ཅིར་འགྱུར། གལ་ཏེ་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཇི་ ལྟ་བ་བཞིན་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་འཇིག་ཚོགས་དང་།མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བས་རབ་ཏུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཡང་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ ཁྱད་པར་དུ་བརྗོད་དགོས་སོ།།གལ་ཏེ་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་སེམས་མི་དགེ་བ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཅན་གྱི་སོ་སོར་ཐར་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དགེ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཇི་ལྟ་བར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་མོད་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་ བར་བྱ་བས་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་དབང་གིས་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ།

五是随行者。五识蕴唯是随行者。因此这成为四句：见所断心唯是等起者。五识蕴唯是随行者。意识中修所断者是二者。无漏者非二者。
又问：如等起者，随行者是否也相同？此非决定。从等起善等，随行者亦成三种。从等起善者，随行者可成善、不善及无记。不善和无记也是如此。
能仁相似或佛世尊的等起者与随行者相同，从善生善，从无记生无记。又或从等起无记也能生随行善，但从等起善者决不会生随行无记，因为诸佛的力量不会减弱。
其他部派说诸佛无无记心，因为诸佛相续恒时在定中，故是善一相续。经中也说：'大象行时亦在定中，大象起时亦在定中，大象卧时亦在定中，坐时亦在定中。'
毗婆沙师们说：因为佛陀的心不会违意而行，所以这样说，但并非诸佛没有异熟生、威仪路、及变化心等无记心。
所说修所断意识是等起者亦是随行者，这一切应知是善、不善及无记。异熟生非二者。异熟生心因无功用而转，故非等起者亦非随行者。
现在问：如等起者，表业是否也相同？还是如随行者？将如何？若如等起者，则由萨迦耶见和边执见等起故，应有有覆无记表业。或者应特别说一切见所断非等起者。
若如随行者，则不善无记心的别解脱表业不应成善。虽如等起者般的表业相似，但因修所断所障碍，故不如见所断。若依随行者，则非善等性。

།འོ་ན་ནི་མདོ་ལས་རྒྱུའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་ཀྱི་དེའི་དུས་ཀྱི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ལས་ནི་མ་ཡིན་པས་ དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་བརྗོད་པར་མི་བྱའི་འདི་སྐད་དུ་གཞན་གྱིས་ཆོད་པའི་རྒྱུའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ལས་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།ཞར་ལ་འོངས་པ་རྫོགས་སོ།། །།སྔར་བཤད་པའི། རྣམ་རིག་མིན། དེ་ནི་རྣམ་གསུམ་ཞེས་བྱ། སྡོམ་དང་སྡོམ་པ་མིན་དང་གཞན། །སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་དེ་དག་ལས་གཞན་པ་སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན། སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྟེ། འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྒྱུ་སྡོམ་ཞིང་འགོགས་པས་ན་སྡོམ་པའོ། །དེ་ལ། སྡོམ་པ་སོ་སོར་ཐར་ཞེས་བྱ། ། དེ་བཞིན་ཟག་མེད་བསམ་གཏན་སྐྱེས། །སྡོམ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་འདི་པ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། །བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ནི་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས ཡིན་ནོ་།།དེ་ལ། སོ་སོར་ཐར་ཞེས་བྱ་རྣམ་བརྒྱད། །དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་དང་། དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་པ་དང་། དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་དང་། དགེ་ཚུལ་མའི་སྡོམ་པ་དང་། དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་། དགེ་བསྙེན་མའི་སྡོམ་པ་དང་། བསྙེན་གནས་པའི་སྡོམ་པ་སྟེ་། སྡོམ་པ་རྣམ་པ་དེ་བརྒྱད་ནི་སོ་ སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།མིང་དུ་ནི་རྣམ་པ་དེ་བརྒྱད་ཡིན་ནོ། །རྫས་སུ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ནོ། །དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་དང་། དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་དང་། དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་། བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་མཚན་ཉིད་སོ་སོར་ངེས་པའི་ཕྱིར་རྫས་ཉིད་ དུ་རྣམ་པ་དེ་བཞིན་ཡིན་ཏེ།དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ལས་ནི་དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་པ་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་ལས་ཀྱང་དགེ་སློང་མ་དང་། དགེ་ཚུལ་མའི་སྡོམ་པ་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལས་ཀྱང་དགེ་བསྙེན་མའི་སྡོམ་པ་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ ན།མཚན་ལས་མིང་ནི་འཕོ་བའི་ཕྱིར། །མཚན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གང་གིས་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་དག་ཏུ་མཚོན་པར་བྱེད་པའོ། །མཚན་ལས་ནི་དགེ་སློང་དང་དགེ་སློང་མ་ལ་སོགས་པའི་མིང་འཕོ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། མཚན་གྱུར་ན་དགེ་སློང་ནི་དགེ་ སློང་མ་ཞེས་བྱ།དགེ་སློང་མ་ཡང་དགེ་སློང་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་ཚུལ་ནི་དགེ་ཚུལ་མ་ཞེས་བྱ་ལ་དགེ་ཚུལ་མ་དང་དགེ་སློང་མ་ཡང་དགེ་ཚུལ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་བསྙེན་ནི་དགེ་བསྙེན་མ་ཞེས་བྱ་ལ་དགེ་བསྙེན་མ་ཡང་དགེ་བསྙེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཚན་གྱུར་པ་ལས་སྔོན་གྱི་སྡོམ་པ་གཏོང་བའི་རྒྱུ་ཡང་ ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ་སྔོན་མེད་པའི་སྡོམ་པ་འཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་སྡོམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་གསུམ་པོ་ལས་རང་བཞིན་ཐ་མི་དད་དོ། །གང་གི་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལས་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་ལ། དེ་ལས་ཡང་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་ བླངས་ན།ཅི་སྤོང་བའི་འཕེལ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྡོམ་པ་དེ་དག་ལྔ་དང་བཅུ་དང་ཉི་ཤུ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་དང་། དོང་ཙེ་གཅིག་དང་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ་གཞན་དང་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་འམ། འོན་ཏེ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཐ་དད་པ་ཉིད་གཅིག་ཏུ་སྐྱེ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཐ་དད། དེ་དག་ནི་མ་ འདྲེས་པ་ཉིད་དེ།སྡོམ་པ་གསུམ་དག་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་བ་གསུམ་ནས་མྱོས་པར་འགྱུར་བའི་བཏུང་བ་སྤོང་བ་གསུམ་གྱི་བར་དུ་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པར་སྐྱེ་སྟེ། ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །དེ་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། གཞིའི་ཁྱད་པར་ལས་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ།

那么，经中是从因的等起而作意宣说的，并非是从当时的等起而说，因此不应该说'这是有覆无记的无表'，而应该说'是从他人所遮止的因的等起而作意宣说的'。附带内容已完。
如前所说，无表色有三种，即律仪、不律仪及其他。律仪、不律仪以及既非律仪又非不律仪，由于能遮止和阻碍恶戒的因而称为律仪。
其中，律仪有别解脱戒，以及无漏和由禅定所生。律仪有三种：别解脱律仪是此宗欲界所行的戒律；禅定律仪是色界所行的戒律；无漏律仪是无漏戒律。
其中，别解脱戒有八种：比丘戒、比丘尼戒、沙弥戒、沙弥尼戒、优婆塞戒、优婆夷戒、近住戒。这八种戒体称为别解脱戒。名称上是八种，实质上是四种：比丘戒、沙弥戒、优婆塞戒和近住戒。
如是，别解脱戒因其性质各自确定，故实质上就是这四种。比丘尼戒与比丘戒无异，沙弥尼戒与沙弥戒无异，优婆夷戒与优婆塞戒无异。
如何得知？因性别而名称转变的缘故。'性别'即是特征，是用来标识男女的。由性别而使比丘、比丘尼等名称发生转变。
怎样转变呢？性别改变时，比丘称为比丘尼，比丘尼称为比丘；沙弥称为沙弥尼，沙弥尼和比丘尼称为沙弥；优婆塞称为优婆夷，优婆夷称为优婆塞。性别改变既不会导致舍弃先前的戒体，也不会导致获得先前所没有的戒体。
因此，这四种戒体与前三者本质上无异。如果有人先受优婆塞戒，后受沙弥戒，再受比丘戒，是否因所舍的增加而如五、十、二十这样的称呼，或如一斗、二斗这样称为不同的名称，还是这一切都是各别而生？
答：是各别的。这些是不相混杂的。在三种戒中，从不杀生戒到不饮酒戒，都是以各自不同的性质而生。其余诸戒也是如此。
这些之间有什么差别呢？由所依的差别而有差别。

།ཇི་ ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན།ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་བསླབ་པའི་གཞི་ཆེས་མང་པོ་དག་ཡང་དག་པར་ལེན་པར་འདོད་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་རྒྱགས་པ་དང་བག་མེད་པའི་གནས་ཆེས་མང་པོ་དག་ལས་ལྡོག་པ་ན་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་ཆེས་མང་པོ་དག་ལས་ལྡོག་པར་འགྱུར་ཞིང་སྤོང་བའི་ གཞི་རྣམས་ལ་ཡང་འཇུག་པར་འགྱུར་བས་གཞིའི་ཁྱད་པར་ལས་སྤོང་བ་རྣམས་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་གཉི་ག་ཡང་དེར་འདུས་པའི་ཕྱིར་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་བཏང་བས་སྡོམ་པ་གསུམ་ཆར་ཡང་བཏང་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་དེ་ནི་མི་འདོད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སྡོམ་པ་དེ་དག་ནི་ཐ་དད་ པ་ཁོ་ནའོ།།དེ་དག་འགལ་བ་མེད། དེ་གསུམ་ཆར་ཡང་ལྷན་ཅིག་པར་འགྱུར་གྱི། སྡོམ་པ་ཕྱི་མ་ཡང་དག་པར་བླངས་པས་སྔ་མ་གཏོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ཡོངས་སུ་བཏང་བས་དགེ་བསྙེན་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་དུ་འོང་ངོ་། །འདི་ཇི་ལྟར་ན་དགེ་ བསྙེན་ཡིན།ཇི་ལྟར་ན་བསྙེན་གནས་པ་ནས་དགེ་སློང་གི་བར་དུ་ཡིན་ཞེ་ན། སྤང་བྱ་ལྔ་བརྒྱད་བཅུ་དང་ནི། །ཐམས་ཅད་སྤོང་བ་མནོས་པ་ལས། །དགེ་བསྙེན་དང་ནི་བསྙེན་གནས་དང་། །དགེ་ཚུལ་ཆེད་དང་དགེ་སློང་ཉིད། །གྲངས་བཞིན་དུ་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། སྤང་བར་བྱ་བ་ལྔ་པོ་ སྲོག་གཅོད་པ་དང་།མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དང་། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། འབྲུའི་ཆང་དང་སྦྱར་བའི་ཆང་མྱོས་པར་འགྱུར་བའི་བཏུང་བ་སྤོང་བ་ཡང་དག་པར་བླངས་པས་ནི་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །བརྒྱད་པོ་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་ བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་།མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་དང་། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། མྱོས་པར་འགྱུར་བའི་བཏུང་བ་དག་དང་། སྤོས་དང་། མེ་ཏོག་ཕྲེང་དང་། བྱུག་པ་དང་། གར་དང་། གླུ་དང་། རོལ་མོ་དང་། ཁྲི་སྟན་མཐོན་པོ་དང་། ཁྲི་སྟན་ཆེན་པོ་དང་། དུས་མ་ཡིན་པའི་ཟས་སྤོང་བ་ཡང་དག་པར་ བླངས་པས་ནི་བསྙེན་གནས་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ཉིད་དང་གསེར་དང་དངུལ་འཛིན་པ་དང་བཅུ་སྤོང་བ་ཡང་དག་པར་བླངས་པས་ནི་དགེ་ཚུལ་ཡིན་ཏེ། འདི་གར་དང་། གླུ་དང་རོལ་མོ་དང་། སྤོས་དང་། མེ་ཏོག་ཕྲེང་དང་། བྱུག་པ་གཉིས་སུ་བྱས་ནས་བཅུར་འགྱུར་རོ། །ལུས་དང་ངག་ གི་ལས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བ་ཡང་དག་པར་བླངས་པས་ནི་དགེ་སློང་ཡིན་ནོ།།སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་དེ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ནི་ལེགས་སྤྱད་དང་། །ལས་དང་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལས་མི་མཉམ་པ་ཅན་རྣམས་ཡང་དག་པར་འཇོག་པར་བྱེད་པས་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། །ངེས་པའི་ ཚིག་ཏུ་ན་བསིལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། ལུས་ལས་ཡོངས་སུ་གདུང་མེད་པས། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་བླངས་པ་བདེ། །ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་སྤྱད་པའོ། །བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་སོ། །རྣམ་ པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་མི་བྱའམ་དེ་ཇི་ལྟར་ན་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན།ངོ་ཚ་ཤེས་པ་རྣམས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་དེས་སྡིག་པ་མི་བྱེད་པས་ན་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་སེམས་དག་གིས་བྱེད་པས་ན་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བྱ་བའི་རྒྱུ་ ཡིན་པ་དང་།བྱ་བའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ལུས་དང་ངག་སྡོམ་པའི་ཕྱིར་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་བྱེ་བྲག་མེད་པར་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བསྟན་ཏོ། །ཡང་། དང་པོའི་རྣམ་རིག་རྣམ་རིག་མིན། །སོ་སོར་ཐར་དང་ བྱ་བའི་ལམ།།སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླང་བའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་པོ་དག་ནི་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་སྡིག་པ་ལས་སོ་སོར་ཐར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྤང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ལུས་ དང་ངག་སྡོམ་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལས་ཀྱི་ལམ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་སོ་སོར་ཐར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མཇུག་ཡིན་གྱི་ལས་ཀྱི་ལམ་དངོས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

如何做呢？如同想要真实受持众多学处基础那样，从众多放逸与傲慢之处退却时，就会从杀生等众多基础退却，并趣入诸断除基础，因此由基础差别而有诸断除的差别。若不如此，由于二者都摄于彼处，舍弃比丘戒就会舍弃三种戒，但这是不应理的。因此这些戒律确实是各别的。
它们并不相违，三者都可以同时具有，受持后面的戒律并不会舍弃前面的戒律。若不如此，舍弃比丘戒就只能成为非居士了。
这如何是居士？如何从近住到比丘呢？由断除五、八、十及一切，而成为居士、近住、沙弥及比丘。应当如是了知：断除五种过失，即杀生、不与取、邪淫、妄语、饮用谷物酒及调配酒等令人醉的饮品，真实受持这些，即是住于居士戒。
断除八种过失，即杀生、不与取、非梵行、妄语、饮酒、涂香、戴花鬘、涂抹、歌舞、音乐、高广大床座、非时食，真实受持这些，即是住于近住戒。
断除这些以及受持不捉持金银等十种，即是沙弥。这里将歌舞音乐、涂香花鬘涂抹分为二项，故成十项。断除一切身语业，真实受持，即是比丘。
别解脱戒即是戒律、善行、业及律仪。由于能够安立不平等业，故称为戒律。就词源学而言，是因为清凉，如偈颂所说：'由身无热恼，善受持戒律安乐。'因为受智者赞叹，故为善行。因为是作为的自性，故为业。
岂不是无表色非作为？那么如何是作为呢？由于有惭愧者受持后不造恶业，故称非作为，而由表色与心所作，故为作为。其他人说，因为是作为的因及作为的果。由于防护身语，故也称为别解脱戒。如是首先总的宣说了别解脱戒。
复次，最初的表色、无表色，别解脱及业道。最初受戒的表色与无表色称为别解脱，因为由此从罪恶中别别解脱，即是断除的意思。也称为别解脱戒，因为防护身语。也称为业道。第二刹那等唯是别解脱戒，而非别解脱。是后续，而非真实业道。

།ཡང་སྡོམ་པ་འདི་རྣམས་ལས་གང་ཞིག་གང་དང་ལྡན་ཞེ་ན། སོ་སོར་ ཐར་དང་ལྡན་པ་བརྒྱད།།སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་དང་ནི་རིས་བརྒྱད་པོ་དགེ་སློང་དང་དགེ་སློང་མ་དང་བརྒྱད་པ་བསྙེན་གནས་པའི་བར་དང་ལྡན་ནོ། །ཡང་ཅི་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མེད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་མོད་ཀྱི་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ ཕྱིར་ཞེ་ན།དེ་ནི་སྲིད་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་གཏན་དུ་སྡིག་པ་ལས་སོ་སོར་ཐར་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་སྐྱེས་དང་དེ་ལྡན་པ། །བསམ་གཏན་ལས་བསམ་གཏན་གྱིས་བསྐྱེད་པས་ན་བསམ་གཏན་སྐྱེས་ཏེ། གང་བསམ་གཏན་དང་ལྡན་པ་དེ་གདོན་མི་ཟ་བར་བསམ་གཏན་ གྱི་སྡོམ་པ་དང་ལྡན་ནོ།།འདིར་ནི་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱང་བསམ་གཏན་དུ་བརྗོད་ནས་བསྟན་ཏེ། དཔེར་ན་གྲོང་འདི་ན་སཱ་ལུའི་ཞིང་ཡོད་དོ། །འབྲུའི་ཞིང་ཡོད་དོ་ཞེས་གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་ལ་ཡང་གྲོང་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཟག་མེད་འཕགས་པའི་སེམས་ཅན་དང་། །ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དང་། །འཕགས་ པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལྡན་ཏེ།།དེ་དག་ཀྱང་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་རྣམས་སོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་བཤད་པར་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་སྡོམ་པ་གཉིས་ཞེས་གང་བཤད་པ་དེ་གཉིས་གང་ཡིན་ཞེ་ན་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཉིད་ལས། ཐ་མ་གཉིས་ནི་སེམས་རྗེས་འབྲང་། །བསམ་གཏན་ གྱི་སྡོམ་པ་དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པའོ། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་གཞན་དང་ལྡན་པ་དང་། སེམས་མེད་པ་ལ་ཡང་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དེ་དག་ཉིད་སྤོང་བའི་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ མིང་འཐོབ་བོ།།གང་གི་གནས་སྐབས་སུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བར་ཆད་མེད་ལམ་སྐྱེས་དེ་གཉིས། །མི་ལྕོགས་མེད་ལ་སྤོང་ཞེས་བྱ། །མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་ལ་བསམ་གཏན་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དེ་གཉིས་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དགུ་དག་ཏུ་སྤོང་བའི་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་གཉིས་ ཀྱིས་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་།དེ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ཡིན་ལ། སྤོང་བའི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་མུ་བཞིར་བྱ་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་བར་ཆད་མེད་ པའི་ལམ་མ་གཏོགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དགུ་དག་ཏུ་ཟག་པ་མེད་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དགུ་དག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །བཞི་པ་ནི་མི་ལྕོགས་ པ་མེད་པའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་མ་གཏོགས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པའོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ཡིན་ལ་སྤོང་བའི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་མུ་བཞིར་ཅི་རིགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འོ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ལུས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལེགས་པ་སྟེ། ། ངག་གི་སྡོམ་པའང་ལེགས་པ་ཡིན། །ཡིད་ཀྱི་སྡོམ་པའང་ལེགས་པ་སྟེ། ། ཐམས་ཅད་དུ་ནི་སྡོམ་པ་ལེགས། །ཞེས་གང་གསུངས་པ་དང་། གང་ཡང་མིག་གི་དབང་པོ་འདི་སྡོམ་པས་བསྡམས་ཏེ། གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ། ཡིད་དང་དབང་པོའི་སྡོམ་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། འདི གཉིས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཤེས་བཞིན་དང་ནི་དྲན་དག་གཉིས། །ཡིད་དང་དབང་པོ་སྡོམ་པ་ཡིན། །གྲངས་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར་དུ་འོང་བས་སོ་སོར་གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡང་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡང་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། དབང་པོའི་སྡོམ་པ་ཡང་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་གྱི་རང་བཞིན་ནོ།

若问这些戒律中谁具有何者？具足别解脱戒者有八种。具足别解脱戒的八类，即比丘、比丘尼乃至第八近住戒者。
若问外道是否也有如实受持的戒律？虽有，但非别解脱戒。为何？因为依于轮回，故不能永远从罪恶中获得别解脱。
禅定所生及具足彼者，由禅定生起禅定而称为禅定所生，凡具足禅定者必定具足禅定戒。此处说近分定也称为禅定，如同说'此村有稻田，有谷田'，村庄附近也称为村庄一样。
无漏圣者众生及无漏戒，圣者具足，彼等即有学、无学等。关于俱生缘所说的'随心转戒二种'，若问此二为何？从这三者中，后二随心转，即禅定戒与无漏戒。别解脱戒则不然。为何？因为具有其他心及无心时也随之而行。
彼等禅定戒与无漏戒即获得断戒之名。在何时？答：无间道生彼二，于未至定称为断。于未至定中，禅定戒与无漏戒二者在九无间道中称为断戒，因为彼二能断除破戒及能引发彼之烦恼故。
因此，有禅定戒而非断戒者，应作四句分别：第一句，除未至定无间道外的有漏禅定戒。第二句，未至定九无间道中的无漏戒。第三句，未至定九无间道中的有漏戒。第四句，除未至定无间道外的无漏戒。
同样，有无漏戒而非断戒者，亦应如理了知四句分别。
那么，世尊所说：'身戒善妙哉，语戒亦善妙，意戒亦善妙，一切戒善妙。'又说：'此眼根以戒防护而住。'此意戒与根戒二者的自性是什么？此二非无表色自性。
若问是什么？正知与念二，是意与根戒。因为依次各自了知而来，为显示二者自性，故说'二'字。意戒是念与正知自性，根戒也是念与正知自性。

།གང་ཞིག་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དམ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གང་ཞིག་དང་དུས་ཇི་སྲིད་ཅིག་ཏུ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ། སོ་སོར་ཐར གནས་ཇི་སྲིད་དུ།།མ་བཏང་བར་རྟག་ད་ལྟར་གྱི། །རྣམ་རིག་མི་ལྡན། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ལ་གནས་པས་བཤད་པའི་གང་ཟག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དེ་མི་གཏོང་བ་དེ་སྲིད་དུ་རྟག་ཏུ་ད་ལྟར་གྱི་དེ་དང་ལྡན་ནོ། །སྐད་ཅིག་མ། དང་པོ་ཕྱིན་ཆད་འདས་པ་ དང་།།སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ཕྱིན་ཆད་ནི་འདས་པ་དང་ཡང་ལྡན་ཏེ། ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ཇི་སྲིད་དུ་མ་བཏང་བར་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ལ་གནས་པ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ། སྡོམ་མིན་གནས་པའང་དེ་དང་འདྲ། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་ གནས་པ་ཡང་ཇི་སྲིད་དུ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་མི་གཏོང་བ་དེ་སྲིད་དུ་རྟག་ཏུ་ད་ལྟར་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་ནོ།།སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཕྱིན་ཆད་ནི་འདས་པ་དང་ཡང་ལྡན་ནོ། །བསམ་གཏན་སྡོམ་དང་ལྡན་པ་ནི། །རྟག་ཏུ་འདས་དང་མ་འོངས་དང་། །བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ཐོབ་ པ་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་མ་བཏང་གི་བར་དུ་རྟག་ཏུ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་ཏེ།དེས་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལ་ཡང་ཚེ་རབས་གཞན་དག་ཏུ་བཏང་བའི་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་འདས་པ་ཐོབ་བོ། །འཕགས་ནི་དང་པོ་འདས་དང་མིན། ། འཕགས་པའི་གང་ཟག་ཀྱང་ཟག་པ་མེད་པ་དང་དེ་བཞིན་དུ་ལྡན་ལ། འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ། ལམ་སྔོན་མ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལ་འདས་པ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །མཉམ་གཞག་འཕགས་ལམ་གནས་དེ་གཉིས། །ད་ལྟར་དང་ལྡན་བསམ་གཏན་དང་། །ཟག་པ མེད་པའི་སྡོམ་པ་དང་།།ལྡན་པ་མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་། །འཕགས་པའི་ལམ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་དེ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ད་ལྟར་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་གྱི་ལངས་པ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་པ་ རྣམས་ཀྱི་གཏམ་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ་།།ཡང་ད་ནི་བར་མ་ལ་གནས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། བར་གནས་ལ། ཡོད་ན་དང་པོ་བར་གྱི་དང་། །གང་སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་པ་དེ་ནི་བར་མ་ལ་གནས་པ་སྟེ། དེ་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གདོན་མི་ཟ་བར་ ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་གང་ལ་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པས་བསྡུས་པ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དང་པོ་བར་གྱི་དང་ལྡན་ནོ།།ད་ལྟར་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྱིན་ཆད་དུས་ནི་གཉིས་དང་ངོ་། །སྐད་ ཅིག་མ་དང་པོ་ཕྱིན་ཆད་ནི་འདས་པ་དང་ཡང་ལྡན།ད་ལྟར་གྱི་དང་ཡང་ལྡན་ཏེ། མ་བཏང་གི་བར་དུ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །ཅི་རེས་འགའ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་པ་དགེ་བའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བའམ། སྡོམ་པ་ལ་གནས་པ་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་ རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་པར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན།འགྱུར་རོ། །ནམ་ཞིག་དུས་ཇི་སྲིད་ཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྡོམ་མིན་གནས་པ་དགེ་བ་དང་། །སྡོམ་ལ་གནས་པ་མི་དགེ་བའི། །རྣམ་རིག་མི་ལྡན་ཇི་སྲིད་དུ། །རབ་དང་ཉོན་མོངས་ཤུགས་ལྡན་པར། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ ལ་གནས་པ་ནི་རབ་ཏུ་དང་བའི་ཤུགས་གང་གིས་མཆོད་རྟེན་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ན་དགེ་བའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྐྱེ་ལ།སྡོམ་པ་ལ་གནས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཤུགས་གང་གིས་གསོད་པ་དང་། འཆིང་བ་དང་བརྡེག་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ནི་མི་དགེ་ བའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྐྱེ་སྟེ།དེ་གཉིས་ཇི་སྲིད་དུ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དེ་སྲིད་དུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཡང་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ་། །དེ་ཡང་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལ་ནི་ད་ལྟར་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ལ། གཞན་དག་ཏུ་ནི་འདས་པ་དང་ཡང་ལྡན་ནོ། ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་སྐབས་རྫོགས་སོ།

对于'某人以何种方式多长时间与表业或无表业相应'这一问题需要进行探讨。关于这点，
只要别解脱戒未舍，现在的无表业将一直相随。凡是住于别解脱戒的补特伽罗，只要未舍弃无表业，就会一直与现在的无表业相应。
从第一刹那之后，也与过去的相应。从第一刹那之后，也与过去的无表业相应。应当了知，一切情况都是以'只要未舍'为准。
如同前述住于别解脱戒者，住于不律仪者亦复如是。住于不律仪者，只要未舍不律仪，就会一直与现在的无表业相应。从第一刹那之后，也与过去的相应。
具有禅定戒者，常与过去和未来相应。获得禅定戒者，只要未舍，就会一直与过去和未来的无表业相应。即使在第一刹那，也获得了前世所舍的过去禅定戒。
圣者最初不与过去相应。圣者也同样与无漏戒相应，但有一个区别：由于未曾生起前道，故在第一刹那时不与过去相应。
等持圣道住二者，与现在相应。具有禅定戒和无漏戒者，在入定和入圣道时，依次与现在的无表业相应，出定时则不相应。
以上是关于住于戒律和不律仪者的论述。现在要说明处于中间状态者的情况。
对于处在中间状态者，若有则首先与中间的相应。所谓处于中间状态者，既不住于戒律也不住于不律仪。他们不一定具有无表业，但若有破戒或持戒支分等所摄的无表业，则首先与现在的相应。现在的无表业是过去与未来之间的。
此后与两个时间相应。从第一刹那之后，既与过去相应，也与现在相应，这要配合'直至未舍'来理解。
问：住于不律仪者是否有时会与善的无表业相应？住于戒律者是否有时会与不善的无表业相应？答：会的。
何时会这样？答：住不律仪者善业，住戒者不善业的无表业，只要具有净信和烦恼的力量。住于不律仪者以净信力而礼拜佛塔等时，会生起善的无表业；住于戒律者以烦恼力而杀生、捆绑、殴打等时，会生起不善的无表业。这两种情况下，只要这些行为持续，无表业就会随之持续。
在第一刹那只与现在的无表业相应，其后则与过去的也相应。
无表业品终

། །།རྣམ་རིག་བྱེད་ནི་ཐམས་ཅད་ལ། །བྱེད་པ་དག་ལ་ད་ལྟར་ལྡན། །སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་བར་མ་ལ་གནས་པ་ཐམས་ཅད་ཇི་སྲིད་དུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་བྱེད་པ་དེ་སྲིད་དུ་ད་ལྟར་གྱི་དེ་དང་ལྡན་ནོ། །མ་བཏང་བར་དུ སྐད་ཅིག་མ།།ཕྱིན་ཆད་འདས་ལྡན། སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ཕྱིན་ཆད་ནི་ཇི་སྲིད་མ་བཏང་གི་བར་དུ་འདས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་ཡང་ལྡན་ནོ། །མ་འོངས་མེད། མ་འོངས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་ནི་སུ་དང་ཡང་མི་ལྡན་ནོ། །བསྒྲིབས་པ་དང་ནི་མ་བསྒྲིབས་པ། །འདས་པ་དག་དང་ ལྡན་པ་མེད།།བསྒྲིབས་པ་དང་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་འདས་པ་དག་དང་ཡང་འགའ་ཡང་ལྡན་པ་མེད་དེ། ཆོས་ཉམ་ཆུང་བའི་ཐོབ་པ་ཡང་ཉམ་ཆུང་བ་ཡིན་པས་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པ་ཅན་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིས་ཉམ་ཆུང་བར་བྱས་ཤེ་ན། སེམས་ཀྱིས་བྱས་སོ། ། འོ་ན་ནི་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ཀྱི་དང་ཡང་མི་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་བླུན་པ་དང་། །གཞན་གྱི་དབང་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་སེམས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ལ། ཉམ་ཆུང་དུ་བླངས་པ་དེ་ནི་ཆེས་ཉམ་ཆུང་བར་འགྱུར་རོ། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ གནས་པ་ཞེས་གང་བཤད་པ།སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། སྡོམ་པ་མིན་དང་ཉེས་སྤྱད་དང་། །འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་དེའི་ལམ། །འདི་དག་ནི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་སྟེ། དེ་ལ་ལུས་དང་ངག་མི་སྡོམ་པའི་ཕྱིར་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པའོ། །དམ་པ་ རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པའི་ཕྱིར་དང་།འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་སོ། །དངོས་ཀྱིས་བསྡུས་ པའི་ཕྱིར་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་ལྡན་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་མི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་མུ་བཞི་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།བར་མ་དོར་གནས་སེམས་ཞན་པས། །བྱེད་ན་རྣམ་རིག་ཉིད་དང་ལྡན། །སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་པ་ཞིག་ སེམས་ཞན་པས་དགེ་བའམ་མི་དགེ་བ་ཞིག་བྱེད་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཁོ་ན་དང་ལྡན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་ནི་མ་ཡིན་ན།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཏེ། རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང་། ལས་ཀྱི་ལམ་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །རྣམ་རིག་ བཏང་དང་མ་སྐྱེས་པའི།།འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམ་རིག་མིན། །འཕགས་པའི་གང་ཟག་འགའ་ཞིག་ཚེ་གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་གྱུར་ནས་ད་དུང་དུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་བྱུང་བའམ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་རྣམ་པར་ཉམས་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་བར་མ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་སྡོམ་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་འཐོབ་ཅེ་ན། བསམ་གཏན་ལས་སྐྱེས་བསམ་གཏན་གྱི། ། ས་ཉིད་ཀྱིས་འཐོབ། གང་གི་ཚེ་བསམ་གཏན་གྱི་ས་པའི་སེམས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དངོས་གཞི་པའམ། ཉེར་བསྡོགས་པ་འཐོབ་པ་དེའི་ཚེ་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ཡང་འཐོབ་སྟེ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་མེད་ནི། འཕགས་དེས། ཟག་པ་མེད་པའི བསམ་གཏན་གྱི་ས་འཐོབ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ཡང་འཐོབ་བོ།།དེ་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ས་དྲུག་པོ་བསམ་གཏན་བཞི་དང་། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །སོ་སོར་ཐར་ཅེས་པ། གཞན་གྱི་རྣམ་རིག་བྱེད་སོགས་ཀྱིས། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་གལ་ཏེ། འདི་ལ་གཞན་གྱིས་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་ལ། འདི་ཡང་གཞན་ལ་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་ན་གཞན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལས་འཐོབ་བོ། །དེ་ཡང་དེ་དགེ་འདུན་ནམ་གང་ཟག་ལས་ཏེ། དགེ་སློང་དང་། དགེ་སློང་མ་དང་། དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་པ་རྣམས་ནི་དགེ་འདུན་ལས་སོ། །གཞན་དག་ནི་གང་ཟག་ལས་སོ།

对于一切表业，在作业时具有现在的。凡是处于律仪、不律仪和处中的一切有情，只要正在造作表业，就具有现在的表业。
未舍之前刹那，此后具过去。从第一刹那开始，乃至未舍之前，也具有过去的表业。
无未来。任何人都不具有未来的表业。
有覆和无覆，不具过去。任何人都不具有有覆无记和无覆无记的过去表业，因为法力微弱的得也是微弱的，所以不具有相续性。
若问为何微弱？是由心造作。那么也应不具有有覆无记的心。
然而不是如此，表业愚钝且，为他所支配，心不是如此，而且所取的微弱更加微弱。
对于所说的住于不律仪，若问何为不律仪？不律仪、恶行及，破戒即是其业道。这些是不律仪的异名，由于不防护身语故为不律仪。
因为被圣者所呵责，及果报不悦意故为恶行。因为是持戒的相违品故为破戒。因为是身语业故为业。因为摄于事故为业道。
有具表业而不具无表业等四句分别，其中首先：处中住者心力弱，造作唯具表业。既非律仪又非不律仪而住于处中者，若以微弱心造作善或不善，则唯具表业而不具无表业。
何况是无记，除了从事所生的福业事及业道。
舍表及未生，圣者具无表。某些圣者转生他世尚未生起表业，或表业已经损坏，则唯具无表业而不具表业。
已说完住于律仪、不律仪和处中者具有表业和无表业的建立。
若问如何获得这些律仪？由定所生由定地，获得。当获得有漏的根本定地或近分定地的心时，也获得禅定律仪，因为是俱生的缘故。
无漏则，由圣者。以获得无漏禅定地而获得无漏律仪。
其中无漏是指六种禅定地：四禅、未至定和殊胜禅，如下文将说。
别解脱者，由他表业等。别解脱律仪是如果此人对他人表示，他人也对此人表示，则由他人的表业而获得。这也是从僧团或个人获得：比丘、比丘尼和式叉摩那的律仪是从僧团获得，其他则从个人获得。

།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་འདུལ་བ་པ་རྣམས་ན་རེ་རྣམ་པ་བཅུས་བསྙེན་པར་རྫོགས་སོ་ཞེས་ཟེར་བ་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་སོགས་པའི་སྒྲ་སྨོས་ཏེ། རང་འབྱུང་གིས་ནི་སངས་རྒྱས་དང་། །རང་སངས རྒྱས་རྣམས་སོ།།ངེས་པར་འཇུག་པས་ནི་རྟེན་ལྔ་པོ་རྣམས་སོ། །དགེ་སློང་ཚུར་ཤོག་ཅེས་བྱས་པས་ནི་གྲགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །སྟོན་པར་ཁས་བླངས་པས་ནི་འོད་སྲུངས་ཆེན་པོའོ། །དྲི་བ་མཉེས་པས་ནི་ལེགས་སྦྱིན་ནོ། །བླ་མའི་ཆོས་ཁས་བླངས་པས་ནི་སྐྱེ་དགུའི་བདག་མོ་ཆེན་ མོའོ།།ཕོ་ཉས་ནི་ཆོས་སྦྱིན་ནོ། །འདུལ་བ་འཛིན་པར་གཏོགས་པ་ལྔས་ནི་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་མི་རྣམས་སོ། །བཅུའི་ཚོགས་ཀྱིས་ནི་དབུས་ཀྱི་མི་རྣམས་སོ། །སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལན་གསུམ་བཟླས་པས་ནི་སྡེ་བཟང་དྲུག་ཅུའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བྱས་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་གི་ སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལ་རག་ལུས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་དེ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ན་དུས་ཇི་སྲིད་ཅིག་གི་བར་དུ་ཡང་དག་པར་བླང་བར་བྱ་ཞེ་ན། ཇི་སྲིད་འཚོ་དང་ཉིན་ཞག་ཏུ། །སྡོམ་པ་ཡང་དག་བླང་བར་བྱ། །རིས་བདུན་གྱི་ སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི།།ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་ཡང་དག་པར་བླང་བར་བྱའོ། །བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི་ཉིན་ཞག་ཏུའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་ངེས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དུས་ཀྱི་མཐའ་ནི་གཉིས་ཏེ། སྲོག་གི་མཐའ་དང་། ཉིན་ཞག་གི་མཐའོ། །ཟླ་བ་ཕྱེད་ལ་སོགས་པ་ནི་ཉིན་ཞག་བཟླས་ པས་སོ།།དུས་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་དེ་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། དེ་ནི་འདུ་བྱེད་ཡོངས་སུ་སྟོན་པའི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཡིན་ཏེ། སྣང་བའི་གནས་སྐབས་ལ་ནི་གླིང་དག་ན་ཉིན་པར་ཞེས་བྱ་ལ། མུན་པའི་གནས་སྐབས་ལ་ནི་མཚན་མོ་ཞེས་བྱའོ། །རེ་ཞིག་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་ནི་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཡོད་ཀྱང་ ལུས་སྐལ་བ་མི་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དང་།དེས་ཀྱང་། དེར་སྦྱོར་བ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། མི་དྲན་པའི་ཕྱིར་དང་སྡོམ་པ་མི་སྐྱེ་བར་རིགས་ན། ཡང་ཉིན་ཞག་གི་འོག་ཞག་ལྔ་འམ་ཞག་བཅུ་ཡང་རུང་སྟེ། བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་བསྙེན་གནས་ ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡང་མང་པོ་སྐྱེ་བ་ལ་སུ་ཞིག་བགེགས་བྱེད།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་ལས་གང་ཉིན་ཞག་གི་བསྙེན་གནས་ཁོ་ན་བསྟན་པ་འདིས་ན་བགེགས་བྱེད་པ་ཡོད་དོ། །ད་ནི་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། རེ་ཞིག་ཅི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ཉིན་ཞག་གི་འོག་ཏུ་སྡོམ་པ་མི་སྐྱེ་བར་གཟིགས་ ནས་ཉིན་ཞག་པའི་བསྙེན་གནས་བསྟན་ཏམ།འོན་ཏེ་དབང་པོ་གདུལ་དཀའ་བ་རྣམས་ཉིན་ཞག་པའི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ལ་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བའི་ཆེད་གཅིག་ཡིན། དེ་དེ་ལྟར་བརྟག་ག་ལ་ནུས། ཕྱིན་ཆད་སྡོམ་པ་སྐྱེ་བ་ལ་ཡང་རིགས་པ་དང་འགལ་བ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕྱིན་ཆད་པོ་འདི་སུ་ལ་ཡང་མ་བསྟན་པས་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་མི་འདོད་དོ། །ད་ནི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པའི་དུས་ངེས་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཉིན་ཞག་པ་ཡི་སྡོམ་མིན་མེད། །ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་སྡིག་པའི་ཆོས་ཁས་བླངས་པ་ལས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་སྐྱེའོ་ཇི་ལྟར་བསྙེན་གནས་པ་བཞིན་དུ་ཉིན ཞག་པ་ནི་མེད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དེ་ལྟར་ནོད་མེད་ཅེས་གྲག་།ཇི་ལྟར་བསྙེན་གནས་པ་ལྟར་བདག་ནི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་ནི་སུ་ཡང་མེད་དེ། ལས་སྨད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ། །དེ་ལྟ་ན་བདག་ ནི་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་ལེན་པ་ནི་སུ་ཡང་མེད་པས་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་ཡང་དེ་འཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་མི་ལེན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་གཏན་དུ་ལོག་པར་ཞུགས་པའི་བསམ་པས་བྱ་བ་དེ་བྱེད་པ་ན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་འཐོབ་པར་ འགྱུར་གྱི་དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་ལོག་པར་ཞུགས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།བསྙེན་གནས་པའི་སྡོམ་པ་ནི་གཏན་དུ་བའི་བསམ་པ་མ་ཡིན་ཡང་སྡོམ་པ་དོན་དུ་གཉེར་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་ལེན་པའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པས་འཐོབ་པ་ཉིད་དོ།

毗婆沙师中的律师们说通过十种方式获得具足戒，为了总摄而说'等'字：通过自然而成的是诸佛和诸独觉。通过决定趣入的是五种依止。通过'比丘来此'而成的是憍陈如等人。通过承许为师的是大迦叶。通过欢喜问答的是善施。通过承许上法的是大生主母。通过使者的是法授。通过五种持律所属的是边地人们。通过十众的是中土人们。通过三次念诵皈依的是六十贤部众获得具足戒的人们。他们的别解脱戒决定不依赖于表业。
又此别解脱戒正受时应当受持多长时间呢？尽形寿和一日夜中，应当正受戒律。七众的别解脱戒应当尽形寿正受。近住戒则是一日夜，如是决定。为什么呢？时间的边际有二：寿命的边际和日夜的边际。半月等是重复日夜。
所谓时间是什么法呢？那是显示诸行的增语，在光明的状态时，在诸洲称为白天，在黑暗的状态时称为夜晚。暂且，虽有尽形寿正受，但由于身体状况不同，以及未作加行，以及不忆念，以及不应生戒的缘故，那么在一日夜之后，或五日或十日，谁能遮止正受近住戒而生起多种近住戒呢？世尊在经中唯说一日夜近住戒，由此则有遮止。
现在应当观察：暂且，是否世尊见到一日夜之后不生戒而说一日夜近住戒？还是为了难调伏根性者在一日夜戒正受中正行的缘故？这样观察是不可能的。此后生戒也不违理的缘故。此后未对任何人说故，毗婆沙师们不许。
现在，不律仪的确定时间是什么呢？一日夜不律仪无。尽形寿承许恶法而生不律仪。如同近住戒一样的一日夜则无。为什么呢？传说无如是受持。如同近住戒那样'愿我一日夜住于不律仪'而正受不律仪的人是没有的，因为是下劣业故，如是传说。
如此，'愿我尽形寿住于不律仪'而受持的人也没有，所以尽形寿也不会获得。虽然不如是受持，但以永远邪行的意乐作彼行为时获得不律仪，而其他时间的邪行则不是。近住戒虽非永久意乐，但因为希求戒律，以正受力而生起故而获得。

།གལ་ཏེ་འགའ་ཞིག་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དོན་དུ་གཉེར་ ཞིང་དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པར་འགྱུར་ན་དེས་ཀྱང་གདོན་མི་ཟ་བར་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ནི་མ་མཐོང་བས་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་མི་གཞག་གོ། །མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བཞིན་དུ་རྫས་སུ་ནི་མེད་ཀྱི་སྡིག་ པ་བྱ་བའི་བསམ་པ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་བཅས་པ་དེ་ཉིད་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡིན་ཏེ།དེས་ན་སེམས་དགེ་བ་ལ་ཡང་དེ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་བསྙེན་གནས་ཉིན་ཞག་ཏུ་ནོད་ན་ཅི་ལྟར་མནོད་པར་བྱ་ཞེ་ན། དམའ་བར་འདུག་སྨྲས་བཟླས་པ་ཡིས། །མི་བརྒྱན་ནམ་ ནི་ནང་པར་དུ།།བསྙེན་གནས་ཡན་ལག་ཚང་བར་ནི། །ནང་པར་གཞན་ལས་མནོད་པར་བྱ། །དམའ་བར་འདུག་པ་ནི་ཙོག་ཙོག་པོར་འདུག་པའམ་པུས་མོ་བཙུགས་ནས། ཐལ་མོ་སྣོལ་བའམ་ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་སྟེ། ནད་པ་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །མ་གུས་པ་ནི་སྡོམ་པ་མི་སྐྱེའོ། །འབོགས་ པ་པོས་ཚིག་མ་སྨྲས་པར་སྔར་ཡང་སྨྲ་བར་མི་བྱ་ལ་ཁ་བསྙམས་ཏེ་སྨྲ་བར་ཡང་མི་བྱ་སྟེ།དེ་ལྟར་ན་འདི་གཞན་ལས་མནོས་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་འབོགས་པ་དང་ནོད་པ་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། །མི་བརྒྱན་པ་ནི་རྒྱན་ནར་མ་མ་གཏོགས་ཏེ་རྒྱན་ནར་མ་ནི་མཚར་གཅིག་རྒྱགས་པར་མི་བྱེད་དོ། །ནམ་ ནངས་ཀྱི་བར་དུ་མནོད་པར་བྱ་བ་ནི་ཉི་མ་ཤར་གྱི་བར་དུའོ།།ཡན་ལག་བརྒྱད་ཚང་བར་མནོད་པར་བྱ་བའི་ཡན་ལག་མ་ཚང་བར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ནང་པར་ནི་རེ་ཞིག་ཉི་མ་ཤར་བའི་ཚེ་སྟེ། ཉིན་ཞག་པའི་སྡོམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གིས་ཚེས་བརྒྱད་ལ་རྟག་ཏུ་བསྙེན་གནས་ལ་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་ སྔོན་ཡང་དག་པར་བླང་བར་བྱས་པ་དེ་ནི་ཟས་ཟོས་ནས་ཀྱང་མནོད་པར་བྱའོ།།གཞན་ལས་མནོད་པར་བྱའི་བདག་ཉིད་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ལ་ལྟོས་པས་ནི་རྐྱེན་ཡོད་ཀྱང་མི་འདའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ལས་གཞན་དུ་མནོས་པ་ནི་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་ཙམ་དུ་འགྱུར་གྱི་བསྙེན་གནས་ཀྱི་ སྡོམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་བྱས་ན་ཤན་པ་དང་བྱི་བོ་བྱེད་པ་དག་གིས་མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོའི་བསྙེན་གནས་དག་ཀྱང་འབྲས་བུ་ཡོད་པར་རུང་ངོ་། །འདིས་དགྲ་བཅོམ་པ་དག་དང་ཉེ་བར་གནས་པར་བྱེད་པས་ན་བསྙེན་གནས་ཏེ། དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་སློབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ འདིས་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་གྱི་སྡོམ་པ་དང་ཉེ་བར་གནས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཡང་ན་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆུང་ངུ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསོས་འདེབས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གང་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་དགེ་བ་གསོས་འདེབས་དེ་ཡི་ཕྱིར། །འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསོ་སྦྱོང་ བཤད་ཅེས་གྲག་།ཞེས་འབྱུང་བས་ན་གསོ་སྦྱོང་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་བརྒྱད་ནོད་ཅེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡན་ལག་བག་ཡོད་པའི། །ཡན་ལག་བརྟུལ་ཞུགས་ཡན་ལག་སྟེ། །བཞི་གཅིག་དེ་བཞིན་གསུམ་རིམ་བཞིན། །རེ་ཞིག་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་སྤོང་བའི་བར་བཞི་ནི་རང་བཞིན གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡིན་ནོ།།མྱོས་པར་འགྱུར་བའི་བཏུང་བ་སྤོང་བ་གཅིག་པུ་ནི་བག་ཡོད་པའི་ཡན་ལག་སྟེ་མྱོས་པར་འགྱུར་བ་འཐུང་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྫོགས་ཀྱང་བག་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དུས་མ་ཡིན་པའི་ཟས་སྤོང་བའི་བར་གསུམ་ནི་སྐྱེ་བོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་ པའི་ཕྱིར་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡིན་ནོ།།ཅི་བག་ཡོད་པའི་ཡན་ལག་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་འདི་དག་མ་མནོས་པས་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་ཡིས་དྲན་ཉམས་དྲེགས་པར་འགྱུར། །མྱོས་པར་འགྱུར་བ་འཐུངས་པས་ནི་བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་དྲན་པ་ཉམས་པ་ཉིད་དུ་ འགྱུར་རོ།།ཁྲི་སྟན་མཐོན་པོ་དང་ཁྲི་སྟན་ཆེན་པོ་དང་། གར་དང་གླུ་ལ་སོགས་པ་བསྟེན་པས་ནི་དྲེགས་པར་འགྱུར་ལ། དྲེགས་པར་གྱུར་པ་ལ་ནི་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཐག་མི་རིང་བར་འགྱུར་རོ། །དུས་སུ་ཟ་ཞིང་ཟས་ནར་མའི་དུས་སུ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ལས་ནི་བསྙེན་གནས་ཀྱི་དྲན་པ་ དང་།སྐྱོ་བའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་མེད་ན་གཉི་ག་ཡང་མེད་དོ།

如果有人追求非律仪，在其他时间也如实受持非律仪，那么他也必定会获得。由于未见此事，因此不作如是安立。经部诸师说，非律仪如同无表色一样并非实有，而是与作恶之心相续俱有的即是非律仪。因此即使在善心生起时，由于未断除彼心，故称为与彼相应。
复次，若受持八关斋戒一日一夜，应如何受持？以卑坐、随诵、不庄严，或于清晨，应从他人受持具足八关斋戒支分。卑坐即蹲坐或跪坐，合掌或交叉手掌，病人除外。不恭敬则不生律仪。授戒者未说之前不应先说，也不应含糊其辞而说。如是则此为从他人受持，否则授受不成就。
不庄严即除必要装饰外，必要装饰也不应过分。应于天明前受持，即日出之前。应受持具足八支分，不应不具足。清晨即是日出之时，因为是一日一夜的律仪。若有人先前发愿说'我当常于每月初八受持八关斋戒'，即使在用过餐后也应受持。
应从他人受持，不应从自己受持。因为依止他人则即使有缘由也不会违犯，若非如此受持，则仅成为善行而非八关斋戒律仪。如此则屠夫与猎人的昼夜八关斋戒也可能有果报。
此戒因亲近阿罗汉而称为近住，因为是随学他们的缘故。其他人说，因为以此亲近尽形寿律仪，所以称为近住。或者说，为了增长小善根者的善根，如说：'由于增长意善根的缘故，此为薄伽梵所说的布萨'，故称为布萨。
为何受持八支？戒律支分、不放逸支分、禁行支分，四一如是三依次。暂时言之，从离妄语等四支是为了断除本性罪过，故为戒律支分。唯一离饮酒是不放逸支分，因为饮酒虽具足戒律也会放逸。直至离非时食的三支，因随顺世间，故为禁行支分。
若不受持不放逸支分和禁行支分会如何？由此失念生傲慢。饮用令醉的饮品会失去对应作与不应作的正念。使用高广床座及观听歌舞等会生傲慢，生傲慢者离破戒不远。若于适时进食并于常时断食，则能保持八关斋戒念及厌离念，若无此则二者皆无。

།ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་དུས་མ་ཡིན་པའི་ཟས་སྤོང་བ་ཁོ་ན་འདིར་བསྙེན་གནས་ཡིན་ལ། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་འདིའི་ཡན་ལག་ཡིན་ཏེ་གར་དང་གླུ་དང་རོལ་མོ་དང་། སྤོས་དང་མེ་ཏོག་ཕྲེང་དང་བྱུག་པ་ནི་འདིར་ གཉིས་སུ་བྱའོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ།།དེ་ལྟར་ཡིན་ན་ནི་དུས་མ་ཡིན་པའི་ཟས་སྤོང་བ་བཀའ་སྩལ་ནས་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་འདིས་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་དག་གི་བསླབ་པ་ལ་རྗེས་སུ་སློབ་བོ། །རྗེས་སུ་བགྱིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པའི་མདོའི་ཚིག་མི་རུང་བར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ཡན་ལག་ བརྒྱད་པོ་འདི་དག་གང་གི་ཡིན་པའི་བསྙེན་གནས་གཞན་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་འདུས་པའི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི་ཡན་ལག་ཡིན་ཏེ།ཤིང་རྟའི་ཡན་ལག་དང་དཔུང་གི་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་པ་དང་། ཕྱེ་མ་ཡན་ལག་ལྔ་པ་ཇི་ལྟ་བུར་བསྙེན་གནས་ཡན་ལག་བརྒྱད་ པ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ།།དུས་མ་ཡིན་པའི་ཟས་སྤོང་བ་ནི་བསྙེན་གནས་ཀྱང་ཡིན་ལ་། བསྙེན་གནས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལམ་ཡང་ཡིན་ལ་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ཀྱང་ཡིན་པ་དང་། ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་ཡིན་ ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཀྱང་ཡིན་པ་དང་།ཏིང་ངེ་འཛིན་བསམ་གཏན་ཀྱང་ཡིན་ལ་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་ཀྱང་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་དག་ཉིད་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཡན་ལག་ཉིད་དུ་རུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཡང་དག་ པའི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་སྔ་མ་རྣམས་ཕྱི་མ་རྣམས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་འགྱུར་ན་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལ་སྐྱེས་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པར་མི་འགྱུར་རོ།།ཡང་ཅི་བསྙེན་གནས་འདི་དགེ་བསྙེན་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་དམ། འོན་ཏེ་གཞན་ལ་ཡང་ཡོད་ཅེ་ན། གཞན་ལའང་བསྙེན་ གནས་ཡོད་མོད་ཀྱི།སྐྱབས་སུ་མ་སོང་བ་ལ་མེད། །དགེ་བསྙེན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་གང་ཞིག་ཉིན་ཞག་དེ་ལ་སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་སྟེ། བསྙེན་གནས་ནོད་པ་དེ་ལ་བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མི་ཤེས་པ་ནི་ མ་གཏོགས་སོ།།མདོ་ལས། མིང་ཆེན་འདི་ལྟར་ཁྱིམ་པ་གོས་དཀར་པོ་བགོས་པ་སྐྱེས་པ་ཕོའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་སངས་རྒྱས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་ཞིང་། བདག་ལ་དགེ་བསྙེན་དུ་གཟུང་དུ་གསོལ་ཞེས་ཚིག་ཏུ་ཡང་སྨྲ་ན་འདི་ཙམ་གྱིས་དགེ་བསྙེན་ དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཅི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཁོ་ནས་དགེ་བསྙེན་དུ་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན།ཉི་འོག་པ་རྣམས་ན་རེ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ་སྡོམ་པ་མེད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འོ་ན་གང་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདི་ལ་འགལ་བ་མེད་དེ། འདི་ ལྟར་དགེ་བསྙེན་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པ་དེ་ཁོ་ན་འདིའི་སྡོམ་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ།གང་གི་ཚེ་བདག་ལ་དགེ་བསྙེན་དུ་གཟུང་དུ་གསོལ། དེང་སླན་ཆད་ནམ་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་ངོ་ཞེས་དགེ་བསྙེན་དུ་ཁས་བླངས་པ་ཁོ་ནས་འདིའི་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་ པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡོམ་པ་ཐོབ་ཀྱང་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་དགེ་སློང་བཞིན། །ཇི་ལྟར་དགེ་སློང་དང་དགེ་སྦྱོང་གི་སྡོམ་པ་ཐོབ་ཟིན་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ ཁྱོད་ཀྱི་འདི་དང་འདི་ལྟར་དུ་བསྡམ་མོ་ཞེས་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཡང་འཛིན་དུ་འཇུག་པ་ལྟར་དགེ་བསྙེན་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བས་སྡོམ་པ་མེད་པའི་དགེ་བསྙེན་ནི་མེད་དོ།།གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་སྡོམ་ཡིན་ན། །སྣ་གཅིག་སྤྱོད་སོགས་ཇི་ལྟ་བུ། །གལ་ཏེ་དགེ་བསྙེན་ཐམས་ཅད་དགེ་བསྙེན་ གྱི་སྡོམ་པ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྣ་གཅིག་སྤྱོད་པ་དང་།ཕྱོགས་གཅིག་སྤྱོད་པ་དང་། ཕལ་ཆེར་སྤྱོད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྤྱོད་པའི་དགེ་བསྙེན་ཞེས་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་བསྲུང་བ་ལ་གསུངས་ཞེས་གྲགས། །གང་ཞིག་བསླབ་པའི་གཞི་ གང་སྲུང་བར་བྱེད་པ་ནི་དེ་སྤྱོད་པ་ཞེས་གསུངས་པར་ཟད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྡོམ་པ་ལ་གནས་པར་ནི་འདྲའོ།

有些人认为，在此仅仅不食非时食才是近住，其余诸项是此之支分，即歌舞音乐、涂香花鬘等在此应分为二类。
若是如此，则经中所说'宣说断除非时食后，以此八支随学随行诸阿罗汉之学处'之经文将成相违。
那么，此八支所属之其他近住为何？毗婆沙师们说：'集合之支分即是支分，如同车之支分、四支军队、五支香末一样，近住八支亦当如是观待。'
断除非时食既是近住，也是近住之支分。譬如正见既是道也是道支，择法既是觉也是觉支，禅定既是禅也是禅支。
然而，正见等本身不应成为其自身之支分。若正见等前者成为后者之支分，则初刹那所生之圣道将不成为八支道。
复次，此近住是否仅限于近事，抑或他人亦有？虽然他人亦有近住，然未皈依者则无。
非近事者若于一日一夜皈依佛法僧并受近住，则能生起近住律仪，其他情况则不能，除非知见不全者。
经中说：'长者，若如是白衣在家男子，皈依佛法僧，并口说请以我为近事，仅此即成近事。'此是否仅以皈依即成近事耶？
日下部诸师说成为近事，迦湿弥罗诸师说无律仪则不成。
那么经中所说如何解释？此中无相违，即是说承许为近事之时即生其律仪。当其说'请以我为近事，从今乃至命终断除杀生'，仅以承许为近事即生近事律仪。
'断除杀生'是省略语，因为省略了中间词。
虽已得律仪，为知学处而宣说，如同比丘。如同已得比丘与沙门律仪后，为令知晓而令其再次受持'汝当如是防护'等学处，近事亦复如是，故无不具律仪之近事。
若一切皆是律仪，则一分行等如何？若一切近事皆住于近事律仪，则世尊所说一分行、少分行、多分行、圆满行近事如何解释？
传说是就守持而言。凡是守持何等学处，即说其行持，然皆同住于律仪中。

།འདི་ནི་མདོ་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ཅི་ཞིག་མདོ་ལས་འདས། འདི་ལྟར་སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་ངོ་ཞེས་དགེ་བསྙེན་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པ་ཁོ་ནས་སྡོམ་པ་འཐོབ་པར་ གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།མདོའི་ཚིག་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །མདོའི་ཚིག་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་མིང་ཆེན་གྱི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ལས་དགེ་བསྙེན་གྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ལས་འདི་སྐད་དུ་ནམ་འཚོའི་བར་དུ་སྲོག་དང་བསྔོ་བ་སྐྱབས་སུ་སོང་བ་མངོན་པར་ རབ་ཏུ་དང་བ་ཞེས་འབྱུང་བ་དེར་ནི་བདེན་པ་མཐོང་བ་དེ་དག་བདག་ཅག་གིས་སྲོག་ལ་ཐུག་ཀྱང་ཆོས་འདི་བཏང་དུ་མི་རུང་ངོ་ཞེས་ཤེས་ནས་དད་པའི་རྒྱུས་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་ལ་ཁས་འཆེ་བར་སྟོན་པ་ཡིན་གྱི་དེ་སྡོམ་པའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་བ་ ཞེས་ནི་གང་ནས་ཀྱང་མི་འབྱུང་ན་སུ་ཞིག་ཡོངས་སུ་མི་གསལ་བའི་དོན་འདི་འདོན་པར་བྱེད།ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ནི་སྣ་གཅིག་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཞུ་བ་ཉིད་ཀྱང་མི་འཐད་ན་ལན་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཏེ། དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ཞེས་པ་སུ་ཞིག་གང་ཞིག་བསླབ་ པའི་གཞི་གང་ཉམས་པར་མི་བྱེད་པ་དེ་ནི་དེ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་མི་ཤེས་སོ།།དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པའི་ཚད་མི་ཤེས་པས་བསླབ་པའི་གཞི་དེ་ཙམ་ཞིག་བཟོད་པ་ལ་ནི་བཙུན་པ་ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་སྣ་གཅིག་སྤྱོད་པའི་དགེ་བསྙེན་དུ་འགྱུར་བ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྤྱོད་ པ་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ཞུ་བ་འདི་རུང་ངོ་།།གལ་ཏེ་སྡོམ་པ་མེད་པའམ་མ་ཚང་བར་ཡང་དགེ་བསྙེན་དུ་འགྱུར་ན་དགེ་སློང་དང་དགེ་སྦྱོང་དག་ཏུ་ཡང་འགྱུར་རོ། །རེ་ཞིག་ཇི་ལྟར་ན་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གི་ཡན་ལག་ངེས་པ་ཡིན། སྟོན་པས་བཏགས་པའི་དབང་ གིས་སོ།།དགེ་བསྙེན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཡང་སྟོན་པས་བཏགས་པའི་དབང་གིས་སོ་སོར་ངེས་པར་འདོད་པར་གྱིས་ཤིག་།དགེ་བསྙེན་ནི་སྡོམ་པ་མེད་པར་ཡང་བཏགས་ཀྱི་དགེ་སློང་དང་དགེ་སྦྱོང་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ནི་འདི་མི་འདོད་དོ། །སྡོམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། ཆུང་ངུ་ལ་ སོགས་ཡིད་ཇི་བཞིན།།ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་ཉིད་ནི་ཡང་དག་པར་ལེན་པའི་སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་ཏེ། དེ་ལྟར་བྱས་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡང་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཆུང་ངུ་ཡོད་ལ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་ཡང་ཆེན་པོ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ཅི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་མེད་པར་ཡང་སྡོམ་ པ་མནོས་པ་ཁོ་ནས་དགེ་བསྙེན་དུ་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན།མི་འགྱུར་ཏེ་མི་ཤེས་པ་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་ཅི་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་ཞེ་ན། གང་ཞིག་གསུམ་ལ་སྐྱབས་འགྲོ་དེ། །སངས་རྒྱས་དགེ་འདུན་བྱེད་པའི་ཆོས། །མི་སློབ་པ་ དང་གཉི་ག་དང་།།མྱ་ངན་འདས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ། །གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་མི་སློབ་པ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ཏེ། གང་དག་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་སྐུ་དེ་སངས་རྒྱས་ཞེས་བརྗོད་པའམ། ཡང་ན་གང་དག་བརྙེས་པས་ཐམས་ཅད་ ཐུགས་སུ་ཆུད་པར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཡིན་པའོ།།དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། ཟད་པ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་འཁོར་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་ནི་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མར་ཡང་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལའམ། འོན་ཏེ་གཅིག་ལ་ཞེ་ན། མཚན་ ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལ་སྟེ།ལམ་མཚན་ཉིད་མི་འདྲ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་ནི་དགེ་འདུན་དུ་བྱེད་པའི་ཆོས་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ཏེ། གང་དག་ཐོབ་པས་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་མི་ཕྱེད་པའི་ཕྱིར་དགེ་འདུན་ དུ་འགྱུར་བའོ།།ཅི་དགེ་འདུན་ཐམས་ཅད་ལའམ། འོན་ཏེ་གཅིག་ལ་ཞེ་ན། མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་སྟེ། ལམ་མཚན་ཉིད་མི་འདྲ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

这是超出经典的内容。此处什么超出了经典？如此说:'通过仅仅承诺做优婆塞而戒杀生即可获得戒律'，这样的说法不是经典中的原文。
那么经典中的原文是怎样的呢？如同在《大名经》中所说的那样，在其中讲述了优婆塞的特征，而在其他经典中则没有。
其中说道:'乃至命终皈依生命和回向，生起清净心'，这是指那些见到真谛的人们明白'即使危及生命我们也不应舍弃这个法'，因信仰的缘故即使为了生命也要承诺守护正法，而不是在讲述戒律的特征。
'戒杀生'这样的说法在任何经典中都没有出现，那么谁会宣说这种含义不明确的内容呢？就算是针对破戒的情况，询问一分行持等问题都不合理，更何况回答呢？
不知道'优婆塞戒'是指谁对于什么学处不违犯，那才是行持。
由于不知道优婆塞戒的标准，对于仅仅能够忍受这些学处的人，询问'大德，如何成为一分行持的优婆塞'乃至'圆满行持'等问题是合理的。
如果没有戒律或戒律不完整也能成为优婆塞的话，那么也应该能成为比丘和沙门。首先，为什么这些优婆塞戒等是确定的支分呢？是依据佛陀的安立。
优婆塞等身份也应当承认是依据佛陀的安立而各自确定的。优婆塞可以在没有戒律的情况下安立，但比丘和沙门则不可以。迦湿弥罗的论师们不承认这一点。
所有戒律都是随心所欲分为小等。小、中、大的区别是依据正受的心的力量而定，如此一来，阿罗汉也有小的别解脱戒，凡夫也有大的别解脱戒。
另外，如果没有皈依，仅仅受持戒律就能成为优婆塞吗？不能，除非是无知者。
那么皈依佛法僧的人是皈依什么呢？皈依三宝的人，皈依佛僧所行之法，无学、二者以及涅槃。
皈依佛的人是皈依成就佛果的无学法，因为这些法成为主要而称之为佛身，或者说由于证得这些而通达一切而成为佛。这些是什么呢？即灭尽智等及其眷属。色身在前后都没有差别。
是皈依所有佛陀还是一位佛陀呢？从特征的角度来说是皈依所有佛陀，因为道的特征没有不同。
皈依僧的人是皈依成就僧伽的有学和无学法，因为获得这些法而成为八种补特伽罗不可分，从而成为僧伽。
是皈依所有僧伽还是一位僧伽呢？从特征的角度来说是皈依所有僧伽，因为道的特征没有不同。

།གང་མདོ་ལས་གང་ཡང་མ་འོངས་པའི་དུས་ན་དགེ་འདུན་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལ་ཡང་སྐྱབས་སུ་སོང་ ཞིག་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེ་ན།དེ་དག་གི་ནི་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བའི་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་ཆོས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ཏེ་། བདག་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ རྣམས་དང་།སྡུག་བསྔལ་ཞི་བར་མཚན་ཉིད་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་མི་སློབ་པའི་ཆོས་དག་ཁོ་ན་སངས་རྒྱས་ཡིན་ན་ཇི་སྲིད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ངན་སེམས་ཀྱིས་ཁྲག་ཕྱུང་བས་མཚམས་མེད་པར་འགྱུར། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ། རྟེན་ལ་གནོད་པ་བྱས་པས་ དེ་དག་ལ་ཡང་གནོད་པ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་མི་སློབ་པའི་ཆོས་ཁོ་ན་སངས་རྒྱས་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་སྐད་དུ་མི་འབྱུང་ངོ་། །འོ་ན་ཇི་སྐད་དུ་འབྱུང་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རྟེན་སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་མ་བཀག་པས་དེ་ནི་ ཀླན་ཀར་མི་རུང་བ་ཉིད་དོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་སེམས་ལ་གནས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་པར་འགྱུར། དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ལ་དགེ་སློང་དུ་བྱེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཁོ་ན་ཡང་དགེ་སློང་དུ་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་གང་ཞིག་དགེ་སློང་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་པ་དེ་དགེ་སློང་དུ་ བྱེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ།གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་ཡང་མི་སློབ་པ་སངས་རྒྱས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་དག་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་ བཅོ་བརྒྱད་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དག་ཡིན་ནོ། །ཡང་སྐྱབས་ཀྱི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ལས་གཏན་དུ་ངེས་པར་ཐར་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་།འཇིགས་པས་སྐྲག་པའི་མི་རྣམས་ནི། །ཕལ་ཆེར་རི་དང་ནགས་ཚལ་དང་། །ཀུན་དགའ་དང་ནི་མཆོད་གནས་ཀྱི། །ལྗོན་ཤིང་རྣམས་ལ་སྐྱབས་འགྲོ་སྟེ། །སྐྱབས་དེ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ཞིང་། །སྐྱབས་དེ་མཆོག་གྱུར་མ་ཡིན་ལ། །སྐྱབས་དེ་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་ཀྱང་། ། སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ལས་མི་གྲོལ་གྱི། །གང་ཚེ་གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་དང་། །ཆོས་དང་དགེ་འདུན་སྐྱབས་སོང་ལ། །སྡུག་བསྔལ་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དང་། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་དག་འདས་པ་དང་། །འཕགས་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་བདེ་བ། །མྱ་ངན་འདས་པར་འགྲོ་འགྱུར་དང་། ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དག་།ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ལྟ་བྱེད་པ། །སྐྱབས་དེ་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་སྟེ། །སྐྱབས་དེ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན། །སྐྱབས་དེ་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་ཀྱང་། །སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ལས་འགྲོལ་བར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ནི སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སྒོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་སྡོམ་པ་གཞན་དག་ལས་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤོང་བ་བསླབ་པའི་གཞིར་རྣམ་པར་བཞག་ལ། དགེ་བསྙེན་ལ་ནི་འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ལས་སྤོང་བ་བསླབ་པའི་གཞིར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། ལོག་གཡེམ་ཤིན་ཏུ་སྨད་ཕྱིར་དང་། །སླ་ཕྱིར་མི་བྱེད་ཐོབ་ཕྱིར་རོ།

有人问：'在经中说到，将来会出现所谓的僧众，你也要皈依他们'是什么意思？这是为了说明将来会亲眼见到的僧宝。
若有人皈依法，即是皈依以智慧观察而得的涅槃寂灭，因为自他相续中的烦恼和痛苦都具有寂灭这一相同特征。
如果说无学法才是佛，那么为何以恶心对如来出血会成为无间罪？说一切有部认为：'因为伤害所依身体，也就是伤害了这些法。'
论中并未说'唯有无学法才是佛'。那么论中是如何说的呢？论中说'成佛之法'，因此并未否定所依身体即是佛，所以这个质疑是不恰当的。
若不如此，处于世间心的佛既不是佛，也不是阿罗汉，而仅有使人成为比丘的戒律才是比丘了。
就像供养比丘就是供养使人成为比丘的戒律一样，皈依佛就是皈依使人成佛的无学法。
其他人说：'皈依佛就是皈依佛的十八不共法。'
问：皈依的本质是什么？答：是语言表达的自性。又问：皈依的意义是什么？答：依靠皈依能永远解脱一切痛苦。
世尊也说：'恐惧害怕的人们，大多皈依山林、园林和神树，这些皈依不是最主要的，不是最殊胜的，依靠这些皈依也不能解脱一切痛苦。
当有人皈依佛法僧，以智慧观察苦、苦集、超越苦、八正道安乐、趣向涅槃以及四圣谛时，这种皈依才是最主要的，这种皈依才是最殊胜的，依靠这种皈依才能解脱一切痛苦。'
正因为如此，皈依是受持一切律仪的入门。
又问：为何在其他律仪中规定断除不梵行为学处，而在近事戒中却规定断除邪淫为学处？答：因为邪淫极为可耻，且易于做到，也因为能获得（功德）。

།འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ནི་གཞན་དག་གི་ཆུང་མ་སུན་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ངན་སོང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ན་ཤིན་ཏུ་སྨད་པ་ཡིན་གྱི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཁྱིམ་ན་གནས པ་འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ལས་བསྡམས་བླའི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལས་ནི་དཀའ་བའི་ཕྱིར།དཀའ་བ་བྱེད་པར་མི་སྤྲོ་བར་འགྱུར་བ་དང་། འཕགས་པ་རྣམས་ཚེ་རབས་གཞན་དག་ཏུ་ཡང་མི་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་མི་བྱེད་པའི་སྡོམ་པ་ཐོབ་ ཀྱི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས་སློབ་པ་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་གྱུར་པ་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལ་གནས་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་དུ་འོང་བས་དགེ་བསྙེན་ལ་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ལས་ལྡོག་པ་སྡོམ་པར་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།མི་བྱེད་པར་ངེས་པ་ནི་མི་བྱེད་པའི་སྡོམ་པའོ། །གང་དག་དགེ་བསྙེན་ ཡིན་བཞིན་དུ་ཆུང་མ་ལེན་པར་བྱེད་ན་ཅི་དེ་དག་གིས་དེ་ལས་ཀྱང་སྡོམ་པ་ཐོབ་བམ།འོན་ཏེ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ཉི་ཚེ་བའི་སྡོམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་དུ་འོང་བས་འཐོབ་བོ། །ཇི་ལྟར་ན་སྡོམ་པ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར། སྡོམ་པ་ཇི་ལྟར་ཁས་བླངས་བཞིན། །འཐོབ་ཀྱི་རྒྱུད་ལས་ མ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་གི་སྡོམ་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཁས་ལེན་པ་དེ་བཞིན་འཐོབ་བོ། །དེ་དག་ཇི་ལྟར་ཁས་ལེན་ཞེ་ན་བདག་འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་སྤོང་ངོ་ཞེས་ཁས་ལེན་གྱི། བདག་གི་རྒྱུད་འདི་ལ་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གིས་གཞི་དེ་ལས་ འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པའི་ཡན་ལག་ཁོ་ན་སྡོམ་པ་འཐོབ་ཀྱི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་ཆུང་མར་གྱུར་པ་ལ་སྡོམ་པ་ཉམས་པ་མེད་དོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་སྤོང་བ་ཁོ་ན་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལ་བསླབ་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་བཞག་ལ་ཕྲ་མ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ ཞེ་ན།རྒྱུ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། བརྫུན་སྨྲ་ཤིན་ཏུ་སྨད་ཕྱིར་དང་། །སླ་ཕྱིར་མི་བྱེད་འཐོབ་ཕྱིར་རོ། །བསླབ་པ་ཐམས་ཅད་འདས་གྱུར་ན། །བརྫུན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། །བསླབ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདས་ན་དྲི་བར་བྱ་བ་ལ་བདག་གིས་དེ་ལྟ་བུ་མ་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ ཉེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་ཏེ།བརྫུན་དུ་སྨྲ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་ན་འདས་པར་བྱས་ཀྱང་བདག་ཉིད་འཆགས་པར་འགྱུར་སྙམ་ནས་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལས་ཟློག་པ་བཤད་དོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལས་འདིར་བསླབ་པའི་གཞིར་རྣམ་པར་མ་བཞག་ཅེ་ན། བཅས་ པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ།།མྱོས་འགྱུར་ལས། རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མྱོས་པར་འགྱུར་བ་ཁོ་ན་ལས་ཡིན་གྱི་གཞན་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན་གཞན་སྲུང་ཕྱིར་རོ། །མྱོས་པར་འགྱུར་བ་འཐུངས་ན་ཡན་ལག་གཞན་དང་གཞན་དག་ཀྱང་མི་སྲུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་མྱོས་པར་འགྱུར་བ་ འཐུང་བ་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཡིན་པར་ཤེས་ཤེ་ན།རང་བཞིན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ནི་སེམས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཁོ་ནས་སྤྱོད་པ་ཡིན་ན་ཆང་ནི་ཇི་སྲིད་མྱོས་པར་མི་འགྱུར་བར་གཉེན་པོའི་བློ་ཁོ་ནས་བཏུང་བར་ནུས་སོ། །གང་མྱོས་པར་ འགྱུར་བ་ཡིན་པར་ཤེས་ནས་འཐུང་བའི་སེམས་དེ་ཉིད་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ།།གང་མྱོས་པར་མི་འགྱུར་བའི་དྲོད་རིག་ནས་འཐུང་བ་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་ནོ། །འདུལ་བ་འཛིན་པ་རྣམས་ན་རེ་མྱོས་པར་འགྱུར་བ་འཐུང་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཡིན་ཏེ། བཙུན་པ་ ཇི་ལྟར་བྲོ་གཡོག་བགྱི།།ཉེ་བ་འཁོར་རང་བཞིན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་ལ། ཤཱཀྱ་ནད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་མྱོས་པར་འགྱུར་བ་འཐུང་བ་མ་གནང་ངོ་། །འདི་སྐད་དུ་དགེ་སློང་དག་ང་སྟོན་པ་ཡིན་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མྱོས་པར་འགྱུར་བ་ རྩཝའི་རྩེ་མོས་ཀྱང་བཏུང་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཡིན་པར་མངོན་ནོ། །སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་འཕགས་པ་རྣམས་ཚེ་འཕོས་ཀྱང་མི་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་དང་། ལུས་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

邪淫是为了破坏他人妻室，是恶趣之因，在世间极为可耻，而非梵行则不然。在家人禁止邪淫比禁止非梵行容易，因为非梵行难以禁止，会使人不愿意修苦行。
圣者们在其他生世中也不行邪淫，因此获得不行邪淫的戒律，而非梵行则不然。学处在其他生世中成为近事戒律的住持者时也会如此，所以对近事戒也是制定远离邪淫的戒律。
决定不做即是不做的戒律。如果有人在做近事戒的同时娶妻，是否也能获得这种戒律呢？还是不能呢？会获得部分戒律。
如何不会破戒呢？如此：随所受戒而获得，而非从相续。他们的戒律是随所受而获得。他们如何受戒呢？即'我舍弃邪淫'，而不是'我在此相续中不行非梵行'。
因此他们从这个基础上只获得远离邪淫的支分戒律，而非远离非梵行，所以对妻子不会破戒。
为什么在近事戒中只将远离妄语作为学处支分，而不包括离间语等呢？是因为这三个原因：因为妄语极为可耻，容易做到，能获得。
如果违犯一切学处，就会落入妄语，因为对于询问时会说'我没有做过这样的事'，这就会成为妄语。因此为了避免即使违犯后也能忏悔的想法而说明远离妄语。
为什么这里不将遮罪作为学处基础呢？遮罪从饮酒中建立。为什么只从饮酒而不从其他呢？为了保护其他（戒律）。如果饮酒就会不能守护其他支分。
如何知道饮酒是遮罪呢？因为没有性罪的特征。性罪只能以染污心行持，而酒在未醉之前可以以对治心饮用。
知道会醉而饮用的心本身是染污的。知道不会醉的程度而饮用则不是染污的。持律者们说饮酒是性罪，因为世尊对优波离说:'除了性罪'，对生病的释迦族人也不允许饮酒。
又说:'称我为导师的比丘们，连草尖沾酒也不应饮用'，因此显然是性罪。因为如同杀生等，圣者们转世也不行持，又称为身恶行。

། ཆོས་མངོན་པ་པ་རྣམས་ན་རེ། མ་ཡིན་ཏེ། ནད་པ་རྣམས་ལ་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྤྱིར་བསྟན་མོད་ཀྱི། ཡང་མྱོས་པར་འགྱུར་བའི་དྲོད་མ་ངེས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་མྱོས་པར་འགྱུར་བ་དམིགས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྩཝའི་རྩེ་མོས་འཐུང་བ བཀག་པ་ཡིན་ནོ།།འཕགས་པ་རྣམས་མི་སྤྱོད་པ་ནི་ངོ་ཚ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེས་ཀྱང་དྲན་པ་ཉམས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་གསོལ་ཏེ། དུག་བཞིན་དུ་མ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་བག་མེད་པའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ འདི་ལ་བག་མེད་པའི་གནས་ཞེས་སྨོས་ཀྱི་གཞན་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་དག་ལ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཧ་ཅང་ཀུན་དུ་བསྟེན་པས་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བར་གསུངས་པ་ནི་དེའི་ཞར་ལ་མི་དགེ་བའི་རྒྱུན་ཡང་དང་ཡང་དུ་འཇུག་པས་ངན་སོང་བའི་ ལས་འཕེན་པ་འམ་འཇུག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།འབྲུའི་ཆང་དང་སྦྱར་བའི་ཆང་མྱོས་པར་འགྱུར་བ་བག་མེད་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། འབྲུའི་ཆང་ནི་ཟས་ལས་སྦྱར་བའི་བཏུང་བའོ། །སྦྱར་བའི་ཆང་ནི་རྫས་ལས་སྦྱར་བའི་བཏུང་བའོ། །དེ་དག་ཀྱང་རེས་འགའ་མྱོས་པར་འགྱུར་ བའི་དངོས་པོར་མ་རེད་པའམ་ཡལ་བར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་མྱོས་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བར་སྨོས་སོ།།གླ་གོར་ཞོ་ཤ་དང་ཁྲེ་རྒོད་ལ་སོགས་པ་ཡང་མྱོས་པར་བྱེད་པས་འབྲུའི་ཆང་དང་སྦྱར་བའི་ཆང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཡིན་ཡང་བག་མེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་ སུ་གྱུར་པས་བསྒྲིམས་ཏེ་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བག་མེད་པའི་གནས་ཞེས་སྨོས་སོ།།ཅི་སོ་སོར་ཐར་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དང་གསུམ་པོ་འདི་དག་གང་ལས་གཅིག་འཐོབ་པ་དེ་ལས་ལྷག་མ་དག་ཐོབ་པའམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།འདོད་གཏོགས་ཐམས་ཅད་གཉི་ག་དང་། །ད་ལྟར་དག་ལས་འཐོབ་པར་འགྱུར། །འདོད་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཡིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱོར་བ་དང་དངོས་དང་མཇུག་ལས་སོ། །གཉི་ག་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་དང་སེམས་ཅན་མ་ ཡིན་པར་སྟོན་པ་དང་།རང་བཞིན་དང་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལས་སོ། །སེམས་ཅན་གྱི་རྟེན་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་གྱི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཁོ་ན་ལས་འཐོབ་ཀྱི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དག་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་སེམས་ཅན་དུ་མི་བགྲང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་ ཟག་མེད་སྡོམ་པ་ནི།།དངོས་དང་དུས་ནི་ཐམས་ཅད་ལ། །བསམ་གཏན་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་དངོས་ཁོ་ན་ལས་འཐོབ་ཀྱི་སྦྱོར་བ་དང་མཇུག་ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་ན་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། དུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ འཐོབ་སྟེ།འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དག་ལས་ཀྱང་འཐོབ་བོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གང་དག་ལས་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་འཐོབ་ལ་བསམ་གཏན་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དག་མ་ཡིན་པའི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དེ་དག་ཀྱང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་མུ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། མུ་དང་པོ་ནི་ ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཉེར་བསྡོགས་དང་མཇུག་དག་དང་།བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དངོས་དག་ལས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དངོས་དག་ལས་སོ། །བཞི་པ་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ དང་མཇུག་དག་ལས་སོ།།སྡོམ་པ་འཐོབ་པའི་ཚེ་ན་ད་ལྟར་གྱི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་མེད་པས་ད་ལྟར་གྱི་གཞི་ཅན་ལས་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །མ་འོངས་པ་རྣམས་ཁོ་ན་ལས་སྡོམ་པར་རུང་གི་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་གྱི་རྣམས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

阿毗达磨论师们说：'不是这样的。虽然对病人制定的过失是普遍显示的，但为了完全断除可能导致醉乱的温度不确定的过失，特别指出了令人醉乱的（物品），正因为这个原因而禁止用草根尖饮用。'
圣者们不饮用是因为具有惭愧心，而且因为它也会使正念衰退，所以一点也不饮用，就像毒药一样是不确定的。
所说的'恶行'是因为是放逸之处，正因为这个原因，这里说'放逸处'，而对其他的则不是，因为那些是本性的过失。
所说的过分沉溺会导致恶趣，是因为随之而来的不善相续反复进入，而获得投生恶趣的业或趋入（恶趣的业）。
什么是所谓的'谷酒和调配酒会令人醉乱是放逸处'的含义？谷酒是由食物调配的饮品。调配酒是由物质调配的饮品。这些有时未达到令人醉乱的状态或会消退，因此称为'令人醉乱'。
因为葛根、酸奶、肉和野生植物等也会令人醉乱，所以说'谷酒和调配酒'。虽然是制定的过失，但因为成为一切放逸的处所，为了使人知道应当谨慎断除的原因，所以说'放逸处'。
问：'是否从获得别解脱戒、禅定戒和无漏戒三者中的一种时，就从中获得其余的戒？'答：'不是。'
那么是怎样的呢？'欲界摄一切两者，从现在获得。'所谓'欲界摄'是指别解脱戒。'一切'是指加行、正行和后行。'两者'是指有情和非有情所显示的，以及本性和制定的过失。
因为依止有情而趣入，所以只从现在的蕴、界、处获得，而不是从过去和未来获得，因为那些不计为有情。
'禅定无漏戒，唯正行一切时。'禅定戒和无漏戒只从业道正行获得，既不从加行也不从后行获得，更不用说制定的过失了。从一切时的蕴、界、处获得，也就是从过去和未来获得。
正因为这样，从中获得别解脱戒而不获得禅定戒和无漏戒的蕴、界、处也存在，这广说有四句：第一句是从现在的近分和后行，以及制定的过失。第二句是从过去和未来的业道正行。第三句是从现在的业道正行。第四句是从过去和未来的近分和后行。
获得戒的时候因为没有现在的业道，所以应当说'从现在的所依'。只能从未来的（业道）防护，而不是从过去和现在的。

།ཡང་ཅི་སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དག་སེམས་ཅན་ ཐམས་ཅད་དང་།ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་དང་། རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འཐོབ་བམ། འོན་ཏེ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་ངེས་པར། སྡོམ་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལས། །འཐོབ་ལ། ཡན་ལག་རྒྱུ་ལ་དབྱེ་བ་ཡོད། །སྡོམ་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལས་འཐོབ་པ་ཉིད་དེ་འགའ་ལས་མ་ཡིན་ ནོ།།ཡན་ལག་ལས་ནི་དབྱེ་བ་ནི་ཡོད་དེ། ལ་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་ལས་འཐོབ་སྟེ། དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ཐོབ་པའོ། །ལ་ལ་ནི་གཞི་ལས་ཏེ་དེ་ལས་གཞན་པའོ། །ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ནི་སྡོམ་པའི་ཡན་ལག་དག་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་ལས་ཀྱང་རྣམ་གྲངས་ལ་ལ་ལས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སོ། །ལ་ལ་ ལས་ནི་གཅིག་གིས་སོ།།རེ་ཞིག་གང་གིས་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡིན་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་མ་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་གཏི་མུག་མེད་པ་རྒྱུར་འདོད་ནའོ། །གང་གིས་ན་གཅིག་གིས་ཤེ་ན། གལ་ཏེ་སེམས་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་དག་རྒྱུར་འདོད་ནའོ། །རྣམ་གྲངས་ཐ་མ་ངེས་པ་ལ་བརྟེན་ ཏེ་སྨྲས་པ།སྡོམ་པ་ལ་གནས་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བསྡམས་ལ་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་དང་། རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། གང་ཞིག་སེམས་ཆུང་ངུ་འམ་འབྲིང་ངམ་ཆེན་པོས་དགེ་བསྙེན་དང་བསྙེན་གནས་པ་དང་། དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པའོ། །སེམས་ ཅན་ཐམས་ཅད་དང་།ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྡམས་ལ་རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། གང་ཞིག་སེམས་ཆུང་ངུ་འམ་འབྲིང་ངམ་ཆེན་པོས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་དང་རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ ཀྱིས་བསྡམས་པ་ཡང་ཡོད་དེ།གང་ཞིག་སེམས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་སྡོམ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡང་དག་པར་ལེན་པའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་། རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྡམས་པ་ལ་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །གང་ཞིག་སེམས་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་དག་གིས་ དགེ་བསྙེན་དང་བསྙེན་གནས་དང་དགེ་སྦྱོང་གི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པའོ།།གང་ཞིག་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མ་བསྡམས་པ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་མེད་དེ། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་སོང་བའི་སེམས་དགེ་བ་ལ་གནས་པས་སྡོམ་པ་འཐོབ་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྡིག་པའི་ བསམ་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།ངེས་པ་ལྔ་པོ་སེམས་ཅན་དང་། །ཡན་ལག་དང་ཡུལ་དང་། དུས་དང་། ཚེ་ངེས་པ་མི་བྱེད་ན་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་འཐོབ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ལས་སྤོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ངེས་པའོ། །ཡན་ལག་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡན་ ལག་ངེས་པའོ།།ཡུལ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་ངེས་པའོ། །ཟླ་བའི་བར་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་ངེས་པའོ། །འཐབ་མོ་མ་གཏོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་ངེས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་མནོས་ན་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་ཙམ་དུ་ནི་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་མི་ནུས་པ་དག་ལས་སྡོམ་པ་འཐོབ་ཅེ་ན། སེམས་ ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྲོག་ལ་མི་གནོད་པའི་བསམ་པས་ཁས་བླང་བའི་ཕྱིར་རོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་གལ་ཏེ་ནུས་པ་དག་ཁོ་ན་ལས་སྡོམ་པ་འཐོབ་ན་ནི་སེམས་ཅན་ནུས་པ་དང་མི་ནུས་པ་རྣམས་ནི་ཕན་ཚུན་འཕོ་བས་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་འཐོབ་པ་དང་ གཏོང་བའི་རྒྱུ་དག་མེད་པར་ཡང་སྡོམ་པ་འཐོབ་པ་དང་གཏོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ལྟར་ནི་མི་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྔོན་མེད་པའི་རྩཝ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་སམ་བསྐམས་ན་སྡོམ་པ་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་ནུས་པ་དང་མི་ནུས་པ་འཕོས་སུ་ཟིན་ཀྱང་མི་འགྱུར་རོ། ། སེམས་ ཅན་རྣམས་ནི་སྔོན་ཡང་ཡོད་ལ་ཕྱིས་ཀྱང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ལ་རྩཝ་ལ་སོགས་པ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

又问：戒律和非戒律是对一切众生、一切支分、一切因缘都能获得吗？还是有什么差别呢？首先确定：戒律是从一切众生获得，而支分和因缘则有差别。戒律是从一切众生获得，而不是从某些获得。
关于支分有差别：有些是从一切获得，如获得比丘戒。有些是从基础获得，即除此之外的其他戒。业道是戒律的支分。
关于因缘也有差别：有些是从一切因缘获得，有些是从一个因缘获得。首先，什么是从一切因缘获得呢？如果以无贪、无嗔、无痴为因缘的话。什么是从一个因缘获得呢？如果以小、中、大心为因缘的话。
依据最后的确定而说：住于戒律者，对一切众生都守戒，但不是对一切支分和一切因缘都守戒的也有，即以小心、中心或大心正受近事戒、近住戒和沙弥戒者。
对一切众生和一切支分守戒，但不是对一切因缘守戒的也有，即以小心、中心或大心正受比丘戒者。
对一切众生、一切支分和一切因缘都守戒的也有，即以三种心正受三种戒者。
对一切众生和一切因缘守戒，但不是对一切支分守戒的也有，即以小心、中心和大心正受近事戒、近住戒和出家戒者。
没有不对一切众生守戒的情况，因为是以随顺一切众生的善心而住才能获得戒律，其他情况则不能获得，因为未离恶念。
五种确定，即众生、支分、处所、时间和寿命确定，如果不作确定，才能获得别解脱戒。'对某某众生断除'是众生确定；'对某某支分'是支分确定；'在某某处所'是处所确定；'直到某月'是时间确定；'除打斗外'是寿命确定。如此受持只能成为善行而已。
问：如何从不能行持的众生获得戒律呢？答：因为发愿不损害一切众生的生命。
有部诸师说：如果只从能行持者获得戒律，则因众生能行持与不能行持互相转变，戒体就会增减，这样就会在没有得舍因缘的情况下得戒和舍戒。
但实际不会如此。就像之前不存在的草等生长或枯萎时，戒体不会增减一样，即使能行持与不能行持转变，也不会改变。因为众生过去现在都存在，而草等则本不存在。

།འདི་ལ་དེ་ལྟར་མི་ནུས་པར་གྱུར་པ་དང་ཟད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད་པ་གང་གི་ཚེ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་མེད་པ་ཁོ་ནར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་སྡོམ་པ་འགྲིབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ལན་འདི་ནི་མི་རུང་ངོ་། ། དེ་ལྟ་བས་ན་གཏན་ཚིགས་སྔ་མ་ཉིད་བཟང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ན་འོ་ན་ནི་སྔོན་གྱི་སེམས་ཅན་ནི་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྣམས་ལས་སངས་རྒྱས་ཕྱི་མ་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉུང་བར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་ཀྱིས སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལས་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ།གལ་ཏེ་དེ་དག་ཀྱང་ཡོད་ན་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་ལས་ཀྱང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །སྡོམ་པ་གང་ལས་འཐོབ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྡོམ་པ་མིན་པས་ཐམས་ཅད་དང་། །ཡན་ལག་ཀུན་ལས་རྒྱུས་མིན་ནོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་ལས་ཀྱི་ ལམ་ཐམས་ཅད་ལས་འཐོབ་སྟེ།སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་མ་ཚང་བའི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཅན་ནི་མེད་དོ་ཞེས་གྲག་གོ། །རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་པ་ཅིག་ཅར་དུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་སེམས་ཆུང་ངུས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་འཐོབ་སྟེ། སེམས་ཆེན་པོས་ སྲོག་ཆགས་ཀྱི་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་ན་ཡང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཆུང་ངུ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ལ།སྲོག་གཅོད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་འདི་དག་ནི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཅན་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཤན་པ་རྣམས་དང་། བྱ་གག་གསོད་པ་རྣམས་དང་། ཕག་གསོད་པ་རྣམས་དང་། བྱ་པ་རྣམས་དང་། ཉ་པ་རྣམས་དང་། རི་དགས་འཆོར་བ་རྣམས་དང་། ཆོམ་རྐུན་པ་རྣམས་དང་། གཤེད་མ་རྣམས་དང་། བཙོན་རྫི་རྣམས་དང་། གླང་པོ་ཆེ་འཆོར་བ་རྣམས་དང་། ཁྱི་འཆོར་བ་རྣམས་དང་། བ་ཀུ་རི་འཆོར་བ་རྣམས་སོ། །རྒྱལ་པོ་དང་། བློན་པོ་དང་། ཤགས་ཟིན་པོ་རྣམས་ཀྱང་དོན་གྱིས་ན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གནས་པས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རམ། འདི་དག་ལ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡོད་པས་ན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཅན་རྣམས་སོ། །ལུག་གསོད་པས་ན་ཤན་པ་རྣམས་ཏེ། གཞན་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །རེ་ཞིག་སྡོམ པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པའི་བསམ་པས་ཞེས་སྨོས་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལས་ཐོབ་པར་ཡང་རིགས་ན།ཤན་པ་ལ་སོགས་པར་ཕ་དང་མ་དང་བུ་དང་བྲན་ལ་སོགས་པ་ལ་ལོག་པར་མ་ཞུགས་པའི་བསམ་པ་ཅན་འཚོ་བའི་ཕྱིར་ཡང་གསོད་པར་མི་འདོད་པ་རྣམས་གོ་ཇི་ལྟར་སེམས་ ཅན་ཐམས་ཅད་ལས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་འཐོབ་པར་རུང་།དེ་དག་ནི་མ་ལ་སོགས་པ་ལུག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡང་གསོད་དོ། །རེ་ཞིག་དེ་དག་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་ནས་ནི་མི་གསོད་དོ། ། འཕགས་མར་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཕྱུགས་སུ་གྱུར་པའི་གོ་སྐབས་མེད་ན་ཇི་ལྟར་ན་དེ་དག་ལས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ འཐོབ།གལ་ཏེ་མ་འོངས་པའི་ལུས་ལ་ལྟོས་ཏེ་ད་ལྟར་གྱི་ལས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ན་ནི་དེ་དག་ལུག་བུར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱང་གཏན་མི་གསོད་པས་དེ་དག་ལས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་གསོད་པར་འདོད་བཞིན་དུ་དེ་དག་ལས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པར་མི་འགྱུར། དེ་ནི་ མ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་མཚུངས་ཏེ།ཇི་ལྟར་ན་གསོད་པར་མི་འདོད་བཞིན་དུ་དེ་དག་ལས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར། ཤན་པ་གང་ཞིག་ཚེར་ཡང་མ་བྱིན་པར་མི་ལེན། རང་གི་ཆུང་མས་ཀྱང་ཆོག་ཤེས། ལྐུགས་པ་ཡང་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་ན་དེ་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ལས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པར་ འགྱུར།བསམ་པ་ལོག་པར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ལྐུགས་བཞིན་དུ་ངག་གིས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་དོན་ལུས་ཀྱིས་འཐོབ་པར་ནུས་སོ། །འོ་ན་གང་ཞིག་གིས་བསླབ་པའི་གནས་གཉིས་སམ་གསུམ་ཞིག་ཡང་དག་པར་བླངས་ན་ཇི་ལྟ་བུར་འགྱུར། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་ པ་ལ་མ་ཚང་བ་དང་ཉི་ཚེ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་ནི་ཇི་ལྟར་ཁས་བླངས་པ་བཞིན་དུ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་རྣམ་པ་བརྒྱད་མ་གཏོགས་པ་སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཚང་བ་ཡོད་ལ་ཉི་ཚེ་བ་ཡང་ཡོད་དེ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ཙམ་གྱིས་ གེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

当这样不能做到，以及何时有所穷尽，当完全涅槃而成为无有之时，那时怎么会不减少戒律呢？这个答案是不合理的。因此前面的理由更好。那么，如此说来，过去的众生成佛后涅槃者，后来的诸佛从他们那里没有获得别解脱戒，为何不会减少戒律呢？因为从一切众生处获得，如果他们也存在的话，也会从他们那里获得。已经说明了从何处获得戒律。
不律仪者从一切众生和一切支分，但非从一切因获得。从一切众生和一切业道获得，据说没有不具足不律仪的不律仪者。但不是从一切因获得，因为小心等不会同时生起。某人以小心获得不律仪，以大心杀生时，只具有小不律仪，而杀生的表业具有大的。同样也应用于中等和大的情况。
其中这些是不律仪者，即：屠夫们、捕鸟者们、杀猪者们、猎人们、渔夫们、捕野兽者们、盗贼们、刽子手们、狱卒们、捕象者们、捕狗者们、捕鸡者们。国王、大臣、执法者们实际上也是不律仪。由于住于其中有不律仪，或因为这些人有不律仪，所以是不律仪者。因为杀羊而称为屠夫，对其他也同样适用。
首先，说'戒律是以利益一切众生的心'，从一切众生处获得是合理的，但屠夫等对父母、子女、奴仆等不起邪心，为了生计也不愿杀生者，怎么能从一切众生处获得不律仪呢？他们甚至会杀害变成羊的母亲等。首先，知道是他们本人时就不会杀。对于变成牲畜的圣者们，既然没有机会，怎么能从他们那里获得不律仪呢？
如果是针对未来的身体，现在的业成为不律仪，那么他们完全不杀变成羊的儿子们，就不会从他们那里获得不律仪。既然想要杀生，怎么不会从他们那里获得不律仪呢？这对母亲等也是一样的，既然不想杀害，怎么会从他们那里获得不律仪呢？某个屠夫终生不偷盗，知足于自己的妻子，又是哑巴，怎么会从一切支分获得不律仪呢？
因为心入邪道，虽如哑巴，但能以身体获得应该用语言获得的义利。那么，如果有人正受持两三条学处，将会如何？毗婆沙师们说：不律仪绝对没有不完整和部分的。经部师们则说：如所受持那样，除了八种不律仪外，戒律也有不完整的，也有部分的，因为戒律和破戒律在那种程度上会造成障碍。

།སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་གང་དག་ལས་འཐོབ་པ་དེ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་འཐོབ་པ་མ་བཤད་པས། །དེའི་ཕྱིར་འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སྡོམ་པ་མིན་པ་བྱ་བ་འམ། །ཁས་ལེན་པ་ལས་འཐོབ་པར་འགྱུར། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ འཐོབ་སྟེ།དེའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་གསོད་པར་སྦྱོར་བའི་བྱ་བ་ལས་སོ། །གཞན་གྱི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་བདག་ཅག་ཀྱང་འཚོ་བ་འདིས་འཚོ་བར་བྱའོ་ཞེས་ཁས་ལེན་པ་ལས་སོ། །ལྷག་མའི་རྣམ་རིག་མིན་ཞིང་དང་། །ལེན་དང་གུས་པར་བྱེད་པས་འཐོབ། །གང་དུ་ཀུན་དགའི་ར་ བ་ལ་སོགས་པ་ཕུལ་བ་ཙམ་གྱིས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་ཞིང་ཡང་ཡོད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དག་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་མ་འཚལ་གྱི་བར་དུ་ཟས་མི་བཟའོ་། །ཚེས་སམ་ཟླ་བ་གཅིག་གམ་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཅིང་ རྟག་ཏུ་ཟས་དག་སྦྱིན་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་དམ་བཅས་པའམ།དགེ་བ་འམ་མི་དགེ་བ་གང་ལས་འདིའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་གུས་པས་ལས་བྱེད་པ་ལས་སོ། །སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་འཐོབ་པ་འདི་ནི་བཤད་ ཟིན་ཏོ།།ད་ནི་གཏོང་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།བསླབ་པ་ཕུལ་དང་ཤི་འཕོས་དང་། །མཚན་ཉིད་དག་ནི་བྱུང་བ་དང་། །རྩ་བ་ཆད་དང་མཚན་འདས་ལས། །སོ་སོར་ཐར་པའི་འདུལ་བ་གཏོང་། །འདིས་འདུལ་བར་བྱེད་པས་ན་འདུལ་བ་སྟེ། དེས་དབང་པོ་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཡིན་པར་དགོངས་པའོ།།བསྙེན་གནས་མ་གཏོགས་པའི་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་བཞིས་གཏོང་བར་འགྱུར་ཏེ། མི་བརྡ་ཕྲད་པའི་དྲུང་དུ་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་བསམ་པ་ཐག་པ་ནས་སླར་ཕུལ་བ་དང་། རིས་མཐུན་པ་བཏང་བ་དང་། མཚན་ཉིད་ཅིག་ ཅར་དུ་འབྱུང་བ་དང་།དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་ཆད་པ་ལས་སོ། །བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི་རྒྱུ་དེ་དག་དང་། མཚན་མོ་འདས་པ་ལས་ཏེ། དེ་དག་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་གཏོང་བའི་རྒྱུ་ལྔ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དེ་དག་གིས་གཏོང་བར་གྱུར་ཞེ་ན། ཡང་དག་པར་བླངས་པ་དང་འགལ་བའི་རྣམ་ པར་རིག་བྱེད་སྐྱེད་པ་དང་།རྟེན་བོར་བ་དང་། རྟེན་ཉམས་པ་དང་། གཞི་ཆད་པ་དང་། དེ་སྲིད་དུ་འཕངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་ལས་སྨྲ། གཞན་དག་ན་རེ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་བཞི་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་དགེ་སློང་དང་དགེ་སྦྱོང་གི་སྡོམ་པ་གཏོང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། གཞན་དག་དམ་ཆོས་ནུབ་པ་ལས། །གཞན་དག་ན་རེ་དམ་པའི་ཆོས་ནུབ་པ་ལས་ཏེ། འདི་ལྟར་དམ་པའི་ཆོས་ནུབ་ན་བསླབ་པའི་མཚམས་ཐམས་ཅད་དང་། ལས་ཀྱི་མཐའ་རྣམས་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཆེ་རྣམས་ནི་བྱུང་བ་ལ། །བུ་ལོན་ནོར་བཞིན་གཉིས སུ་འདོད།།ཁ་ཆེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་འདི་ལྟར་འདོད་དེ། རྩ་བའི་ལྟུང་བ་བྱུང་བ་ལ་ཡང་སྡོམ་པ་གཏོང་བ་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕྱོགས་གཅིག་ཉམས་པས་སྡོམ་པ་ཟད་པར་གཏོང་བ་ནི་མི་རིགས་སོ། །ལྟུང་བ་གཞན་བྱུང་བ་ལ་ཡང་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་པ་མེད་དོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ ཞེ་ན།འདི་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གཉི་ག་ཡང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་མི་འགའ་ཞིག་ལ་ནོར་ཡང་བདོག་བུ་ལོན་ཡང་ཆགས་པ་བཞིན་ནོ། །ལྟུང་བ་དེ་བཤགས་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་བུ་ལོན་བཙལ་ནས་ནོར་ དང་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི་བུ་ལོན་ཆགས་པ་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་དོ།།འོ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་མ་ཡིན་དགེ་སྦྱོང་མ་ཡིན། ཤཱཀྱའི་བུ་མ་ཡིན། དགེ་སྦྱོང་གི་དངོས་པོ་ལས་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ཞིག་པར་འགྱུར། ཉམས་པ་དང་། བཅོམ་པ་ དང་།ལྟུང་བ་དང་། ཕམ་པར་འགྱུར་ཞེས་གང་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ། དེ་ནི་དོན་དམ་པའི་དགེ་སློང་ཉིད་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་ཧ་ཅང་ཐུག་ཐུབ་ཆེས་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ལ་ཐུག་ཐུབ་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ངེས་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་གཞན་ དུ་འདྲེན་པའོ།

已经说明了从何处获得非律仪，但未说明如何获得，因此现在要说明这个问题。非律仪是通过行为或承诺而获得。非律仪通过两种因缘而获得：生于其种姓者是通过杀生等行为而获得；生于其他种姓者是通过'我们也要以此为生'的承诺而获得。
其余的无表色是通过田地、受持和恭敬而获得。有些田地仅仅通过供养精舍等就能生起无表色，比如从财物所生的福业事。或者通过发誓'在未礼佛之前不食'，或者'每月、每半月都要布施食物'等誓言，或者通过以恭敬心从事善或不善业而生起无表色。
已经说明了如何获得律仪和非律仪。现在要说明舍弃。其中首先，舍弃别解脱律仪是通过舍戒、死亡、性相出现、断善根和夜尽。称为律仪是因为能调伏，因为能调伏诸根，所以称为别解脱律仪。
除近住戒外的别解脱律仪通过四种因缘而舍：在能理解语言的人前发自内心地舍还学处、舍同类、性相同时出现、断善根。近住戒通过这些因缘和夜尽而舍，总的来说有五种舍戒因缘。
为什么通过这些因缘而舍呢？因为产生与正受相违的表业、舍依处、依处损坏、基础断绝和期限已到。有些人说是通过堕罪而舍，其他人说通过四种堕罪中的任何一种而舍比丘戒和沙门戒。
其他人说通过正法灭尽而舍，因为当正法灭尽时，一切学处界限和业的边际都将不复存在。迦湿弥罗人认为犯戒如债务财产，认为有两种情况。迦湿弥罗毗婆沙师如是主张：即使发生根本堕罪也不舍戒。为什么呢？因为部分损坏而完全舍弃律仪是不合理的。发生其他堕罪时也不成为破戒者。
那么是什么样呢？此人既有戒也有破戒，就像有人既有财产又欠债一样。忏悔了堕罪就具有戒律而不是破戒，就像还清债务后有财产而无债务一样。
那么世尊所说的'非比丘、非沙门、非释迦子、从沙门性退失、沙门法已毁、退失、破坏、堕落、被摧毁'是什么意思呢？那是就胜义比丘性而言的。这太过于武断了。为什么说武断呢？因为把世尊所说的了义另作他解。

།ཉོན་མོངས་པ་མང་པོ་རྣམས་ལ་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྐྱེན་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །དེ་ཇི་ལྟར་ན་ངེས་པའི་དོན་ཡིན་ཞེ་ན། འདུལ་བ་ལས་འདི་སྐད་དུ་དགེ་སློང་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། མིང་གི་དགེ་སློང་དང་། ཁས་འཆེ་བའི་དགེ་སློང་དང་། སློང་བས་ན་དགེ་ སློང་དང་།ཉོན་མོངས་པ་བཅོམ་པས་ན་དགེ་སློང་ངོ་། །དོན་འདི་ལ་ནི་གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་དགེ་སློང་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་སྔོན་དོན་དམ་པའི་དགེ་སློང་དུ་གྱུར་ལ་གང་གིས་ནི། ཕྱིས་དགེ་སློང་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྱོགས་ གཅིག་ཉམས་པས་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ནི་སྟོན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས།དཔེར་ན་ཤིང་ཏ་ལའི་མགོ་བཅད་ན་སྔོན་པོར་འགྱུར་དུ་མི་བཏུབ་འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པ་དང་ཡངས་པར་མི་བཏུབ་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དཔེར་མཛད་པས་ལན་བཏབ་པ་ཡིན་ནོ། །དཔེའི་དོན་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། རྩ་བར་གྱུར་པ་ཕྱོགས་ གཅིག་ཆད་པས་ཀྱང་སྡོམ་པ་ལྷག་མ་འཕེལ་དུ་མི་བཏུབ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ།དེ་ཡང་དགེ་སློང་གིས་དངོས་པོའི་མཚམས་འཇིག་པར་བྱེད་པ་རྩ་བའི་ལྟུང་བ་ལྕི་བ་བྱུང་ན་ཁྲེལ་མེད་པ་ཤས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྡོམ་པའི་རྩ་བ་འཆད་པས་སྡོམ་པ་ཟད་པས་གཏོང་བར་རིགས་སོ། །སྟོན་ པས་གང་ལ་དགེ་འདུན་གྱི་ཞལ་ཟས་དང་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་ཁམ་གཅིག་དང་གོམ་པ་གཅིག་འདོར་བའི་ཕྱོགས་ལོངས་སྤྱོད་པར་ཡང་མ་གནང་བ་ནི་དགེ་སློང་གི་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱང་བཀར་རོ།།གང་གི་དབང་དུ་མཛད་ནས། དགེ་སློང་མིན་ལ་དགེ་སློང་དུ། །སྨྲ་བ་སྲེ་ད་ བསལ་བར་གྱིས།།ཤིང་རུལ་དག་ནི་སྤང་བར་གྱིས། །སྙིང་པོ་མེད་པ་དོར་བར་གྱིས། །ཞེས་གསུངས་པས་དེའི་དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་ཅི་འདྲ་ཡང་རུང་དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ་ནི་ཡོད་དེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཙུན་དེ་དགེ་སྦྱོང་བཞི་སྟེ་ལྔ་པ་མེད། ལམ་ གྱི་རྒྱལ་དང་ལམ་སྟོན་དང་།།ལམ་ཕྱིར་འཚོ་དང་ལམ་སུན་འབྱིན། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་སྐད་དུ་གསུངས་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། དེ་ནི་ཤ་ཚུགས་ཙམ་ལུས་པའི་ཕྱིར་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་གསུངས་པར་ཟད་དེ། ཤིང་ཚིག་པ་དང་། མཚེའུ་སྐམས་པ་དང་། ནེ་ཙོའི་མཆུ་དང་། ས་བོན་རུལ་པ་ དང་།མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་དང་། སེམས་ཅན་ཤི་བ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་དགེ་སློང་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ན་བསླབ་པ་སྦྱིན་པ་པོ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཐམས་ཅད་ལྟུང་བ་བྱུང་བའི་མདོ་ལས་ཕས་ཕམ་པ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མི་ཟེར་གྱི། གང་ཕས་ཕམ་པ་པ་ དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དགེ་སྦྱོང་མ་ཡིན་ནོ།།ལ་ལ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས་ཕས་ཕམ་པ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་འགས་ཀྱང་མི་འཆབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །གལ་ཏེ་ཕས་ཕམ་པ་པ་དགེ་སློང་མ་ཡིན་ན་ཅི་སྟེ་ཡང་རབ་ཏུ་མི་འབྱུང་། རྒྱུད་ཁྲེལ་མེད་པ་ཤས་ཆེན་ པོས་ཉམས་པར་བྱས་པས་སྡོམ་པའི་སྐལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡིན་གྱི།དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ་ལ་ལྟོས་ཏེ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་ནི་བསླབ་པ་ཕུལ་ཡང་རབ་ཏུ་མི་འབྱུང་ངོ་། །དོན་མེད་པ་འདི་ལ་ཅི་ཞིག་འབད་དེ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ཡང་དགེ་སློང་ཡིན་ན་དགེ་ སློང་ཉིད་དེ་འདྲ་བ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།།དམ་པའི་ཆོས་ནུབ་ན་འདུལ་བའི་ལས་མེད་པའི་ཕྱིར་སྔོན་མེད་པའི་འདུལ་བ་འཐོབ་པ་ནི་མེད་ཀྱི་ཐོབ་ཟིན་པ་ནི་གཏོང་བ་མེད་དོ། །ཡང་བསམ་གཏན་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དག་ཇི་ལྟར་གཏོང་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་གཏོགས་པའི་དགེ་བ་ ནི།།ས་འཕོས་ཉམས་པ་དག་གིས་གཏོང་། །བསམ་གཏན་དུ་གཏོགས་པའི་དགེ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་གཏོང་སྟེ། གོང་མ་འོག་ཏུ་སྐྱེ་བ་སྟེ་ས་འཕོས་པ་ལས་སམ། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་སོ། །རིས་མཐུན་པ་བཏང་བ་ལས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་ གཏོང་བར་འགྱུར་རོ།།ཇི་ལྟར་གཟུགས་སུ་གཏོགས་པའི་དགེ་བས་འཕོ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དག་གིས་གཏོང་བ་ལྟར། །དེ་བཞིན་གཟུགས་མེད་གཏོགས་འཕགས་པ། །འབྲས་བུ་ཐོབ་སྦྱངས་ཉམས་པ་ལས། །དགེ་བ་ཟག་པ་མེད་པ་ནི་རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་ གཏོང་བར་འགྱུར་ཏེ།འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ལས་ནི་ལམ་སྔ་མ་གཏོང་བར་འགྱུར་རོ།

对于诸多烦恼，也会成为破坏戒律的因缘。那么，如何是了义呢？律中如是说道：比丘有四种：名字比丘、自称比丘、乞食比丘、破烦恼比丘。对于此义，白四羯磨受具足戒的比丘是真实比丘。此前成为胜义比丘者，之后不会成为非比丘。
所说的'一分毁坏'，佛陀以'譬如砍断多罗树头，不能再生长、增长、广大'为喻而作答。譬喻的含义是什么呢？即使仅断一分根本，其余戒体也不能增长。若比丘犯根本重罪，由于具有极大无惭，断戒根故，戒体灭尽应当舍弃。
佛陀不允许他享用僧团饮食和寺院中的一口食物和一步路程，将他从一切比丘受用中摈除。为此而说：'非比丘说为比丘，应当除去此贪欲，应当舍弃腐朽木，应当抛弃无实质。'那么此比丘的体性是怎样的呢？无论如何，比丘的体性是存在的。如是世尊说：'具寿，沙门有四种，无有第五：道胜、示道、活命、污道。'
虽有如是说，但那只是徒有形相而已，故说为沙门。如同烧焦的木头、干涸的池塘、鹦鹉的嘴、腐烂的种子、火轮、死去的众生。若由破戒而成为非比丘，则将无有授戒者。一切堕罪经中不说'他是他胜罪者'，而说'凡是他胜罪者必定非沙门'。
有些由于相续差别而非他胝罪者，因为心不覆藏，故依法安立。若他胜罪者非比丘，为何不再出家？因相续具有极大无惭而毁坏，无有得戒之份，并非由于比丘体性，如是舍戒者亦不得出家。何必劳力于此无义？若如是者亦是比丘，我礼敬如是比丘性。
正法灭时，因无有律仪羯磨，故无有得未曾有之律仪，然已得者不舍。又问：禅定无漏律仪如何舍？属于禅定的善法，以转生他地和退失而舍。一切属于禅定的善法由二因舍：从上地转生下地即转地，或从等持退失。由舍同类也有少分舍。
如色界所摄善法以转生和退失而舍，如是无色界所摄圣者，以得果、修习、退失而舍。无漏善法由三因舍：由得果而舍前道。

།དབང་པོ་སྦྱངས་པ་ལས་ནི་དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་ལམ་མོ། །ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་ནི་ལམ་གོང་མ་འབྲས་བུའམ་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་ཏེ། རེ་ཞིག་སྡོམ་པ་རྣམས་ནི་དེ་ལྟར་གཏོང་ངོ་། །སྡོམ་ མིན་སྡོམ་པ་ཐོབ་པ་དང་།།ཤིང་དང་མཚན་ཉིད་བྱུང་བ་ལས། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་འཆད་དེ། སྡོམ་པ་ཐོབ་པ་ལས་ནི་གལ་ཏེ་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ལས་སམ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པས་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ཐོབ་ན་གཉེན་པོ་ སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་འཆད་པར་འགྱུར་རོ།།ལུས་བོར་བའི་ཕྱིར་ཤི་བ་དང་། རྟེན་ཉམས་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་བྱུང་བ་ལས་འདོར་བར་འགྱུར་རོ། །མཚོན་དང་རྒྱ་མི་བྱ་བའི་བསམ་པ་ཐག་པ་ནས་བོར་དུ་ཟིན་ཀྱང་སྡོམ་པ་མེད་པར་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་འཆད་པ་ མེད་དེ།གཞི་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཀྱང་སྨན་མེད་པར་ནད་རྙིང་མི་བཟློག་པ་བཞིན་ནོ། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཅན་གང་ཞིག་བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནོད་ན་ཅི་འདི་སྡོམ་པ་དེ་ལས་ཡང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རམ། འོན་ཏེ་སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ ཞེ་ན།ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཏན་དུ་གཏོང་བའི་བསམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། ལྕགས་ཀྱི་ཐུ་ལུམ་འབར་བ་ཡང་སྔོན་པོར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེ་ཐོབ་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་མི་བྱེད་ན་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། ཡང་སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཇི་ལྟར་གཏོང་ཞེ་ན། བར་མ་ཤུགས་བླངས་བྱ་བ་དང་། །དོན་ཚེ་རྩ་བ་ཆད་པ་ལས། །རབ་ཏུ་དང་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཤུགས་གང་གིས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་འདི་འཕངས་པ་དེ་ཆད་པ་དེ་ཡང རྣམ་པར་འཆད་པར་འགྱུར་ཏེ།རྫ་མཁན་གྱི་འཁོར་ལོ་དང་། མདའི་འགྲོས་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་འདིས་ཆོག་གོ་ཞེས་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་གཏོང་ན་ཀུན་དུ་བླངས་པ་བཏང་བ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་བླངས་པ་བཞིན་མ་བྱས་པའི་བྱ་ བ་རྣམ་པར་འཆད་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་འཆད་པར་འགྱུར་རོ།།དོན་རྣམ་པར་འཆད་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །དོན་གང་ཞེ་ན། མཆོད་རྟེན་དང་། ཀུན་དགའ་ར་བ་དང་། གཙུག་ལག་ཁང་དང་། མལ་ཆ་དང་། སྟན་དང་། གོས་དང་། རྒྱ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་ པོའོ།།ཚེ་ཆད་པ་ལས་ཀྱང་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་འཆད་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་འཆད་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཚེ་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀུན་དུ་གཅོད་པར་རྩོམ་པ་ནའོ། །དེ་ལྟར་ན་རྒྱུ་དེ་དྲུག་གིས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གཏོང་བར་འགྱུར་རོ། །འདོད་ གཏོགས་དགེ་བ་གཟུགས་མིན་ནི།།རྩ་ཆད་གོང་དུ་སྐྱེས་པ་ལས། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ནི་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་གཏོང་སྟེ་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་ཆད་པའམ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བ་ལས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གཟུགས་ མིན་ནི།།གཉེན་པོ་སྐྱེས་པས་རྣམ་ཉམས་འགྱུར། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ཁམས་གསུམ་པ་ཐམས་ཅད་ནི་གཉེན་པོ་སྐྱེས་པས་རྣམ་པར་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་གང་གིས་སྤོང་བའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་དེས་ འདི་འཁོར་དང་བཅས་པ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་སེམས་ཅན་གང་དག་ལ་ཡོད། སྡོམ་པ་ནི་གང་དག་ལ་ཡོད་ཅེ་ན། ཟ་མ་མ་ནིང་སྒྲ་མི་སྙན། །མཚན་གཉིས་མ་གཏོགས་མི་རྣམས་ལ། །སྡོམ་མིན། སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་མིའི་འགྲོ་བ་ཁོ་ན་ ལ་ཡོད་ཀྱི་གཞན་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་ཡང་ཟ་མ་དང་མ་ནིང་དང་མཚན་གཉིས་པ་དང་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་རྣམས་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །སྡོམ་པའང་དེ་བཞིན་ལ། ལྷ་ལའང་། སྡོམ་པ་ཡང་ཇི་སྐད་བཤད་པ་མ་གཏོགས་པ་མི་རྣམས་དང་། ལྷ་རྣམས་ལ་ཡོད་པས་འགྲོ་བ་གཉིས་ན་སྡོམ་པ་ ཡོད་དོ།

从清净诸根而来的是钝根之道。从完全退失而来的是上道果位或殊胜果位。暂且诸戒律如是舍弃。
从得不律仪、死亡和性相改变三种因缘舍弃不律仪。若从得戒律而来，若从正受戒律，或由因缘力而得定从而获得禅定戒律，因对治力强故，由此舍弃不律仪。因舍身故死亡，因所依退失故性相改变而舍弃。
即使从内心深处舍弃武器和渔网等，无戒律者亦不能舍弃不律仪，如同无药不能治愈旧疾一般。
若不律仪者受持近住戒，此人是否从此戒而成为不律仪者？抑或成为非戒非不律仪者？
有人说因无永久舍弃之心故成为不律仪，如同燃烧的铁块也会变成蓝色一般。其他人说因得此戒依赖表业，若不行持则不会如此。
复次，除戒律和不律仪外的无表色如何舍弃？从受持中等行为、目的、寿尽和断善根而舍弃。
由净信和烦恼力所发起的无表色，若其力量断绝则舍弃，如同陶轮和箭势一般。若舍弃受持说'此受持已足'，从舍弃普遍受持亦将舍弃。
从未如所受持而行亦将舍弃。从目的舍弃亦将舍弃。何为目的？即塔庙、园林、经堂、卧具、坐具、衣服、渔网等事物。
从寿命断绝亦将舍弃。从断善根亦将舍弃，即开始断除诸善根之时。如是由此六因舍弃无表色。
欲界所摄善法无表色从断善根和生上界而舍弃。欲界所行善法无表性由二因舍弃：断善根或生色界无色界。
烦恼性无表色从生起对治而退失。三界一切烦恼性无表色从生起对治而退失。随烦恼以何种相，以何对治道断除，彼能普遍断除此等及其眷属，其他则不能。
复次，何等众生有不律仪？何等众生有戒律？除去黄门、阉人、两性人和北俱卢洲人，诸人有不律仪。不律仪唯人道中有，其他则无。其中除去黄门、阉人、两性人和北俱卢洲人。
戒律亦同样，天人亦有。除去如上所说者外，人和天人有戒律，故二趣有戒律。

།ཟ་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྡོམ་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། མདོ་དང་འདུལ་བ་ལས་ཏེ། མདོ་ལས། མིང་ཆེན་འདི་ལྟར་ཁྱིམ་པ་གོས་དཀར་པོ་གྱོན་པ་སྐྱེས་པ་ཕོའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་སངས་རྒྱས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ནས་བདག་ལ་དགེ་བསྙེན་དུ་གཟུང་དུ་གསོལ་ཞེས་ཚིག་ ཏུ་སྨྲ་བའི་བར་དུ་ཡང་བྱེད་ན་འདི་ཙམ་གྱིས་དགེ་བསྙེན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འདུལ་བ་ལས་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་གསལ་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལས་སྡོམ་པ་མེད་ཅེ་ན། རྟེན་གཉི་གའི་ཉོན་མོངས་པ་ཤས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པ་མི་བཟོད་པའི་ཕྱིར་དང་ངོ་ཚ་ ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་ཤས་ཆེན་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འོ་ན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཅིའི་ཕྱིར་མེད་ཅེ་ན། སྡིག་པ་ལ་ཡང་བསམ་པ་མི་བརྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། གང་ལ་སྡོམ་པ་ཡོད་པ་དེ་ལ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཡང་དག་པར་ ལེན་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་།སྡིག་པ་བྱ་བའི་བསམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་མེད་དོ། །ངན་སོང་བ་རྣམས་ལ་ཡང་གང་དང་ལྡན་པ་དང་གང་མེད་པས་སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དག་ཏུ་འགྱུར་བ་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་ཡོད་པ་ཤས་ཆེན་པོ་མེད་དོ། ། གཞན་ཡང་ཟ་མ་དང་། མ་ནིང་དང་། མཚན་གཉིས་པ་དང་། ངན་སོང་བ་དེ་དག་གི་ལུས་ཉིད་དུ་ལུས་གང་ལ་སྡོམ་པ་ཡང་མི་སྐྱེ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མི་སྐྱེ་བ་ཞིང་ཚ་སྒོ་ཅན་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། ཞིང་ཚ་སྒོ་ཅན་ལ་འབྲུ་ཡང་ཚར་ཅིག་མི་སྐྱེ། རྩཝ་ཡང་ཚར་ཅིག་མི་སྐྱེ་བ་བཞིན་ནོ། །འོ་ན་མདོ ལས།དགེ་སློང་དག་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པའི་ཀླུ་ནི་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེས་བརྒྱད་ལ་གནས་ནས་བྱུང་ནས་ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་བསྙེན་གནས་ལ་ཉེ་བར་གནས་སོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དེ་དག་གིས་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི་སྡོམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སྡོམ་པ་ ནི་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་དོ།།དེ་ལ་ཡང་མི་རྣམས་ལ་གསུམ་མོ། །མི་རྣམས་ལ་ནི་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོད་དོ། །འདོད་དང་གཟུགས་སྐྱེས་ལྷ་རྣམས་ལ། །བསམ་གཏན་སྐྱེས་ཡོད། བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ སུ་སྐྱེས་པའི་ལྷ་རྣམས་ལ་ཡོད་ཀྱི་གོང་ན་ནི་མེད་དོ།།ཟག་མེད་ནི། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་འདུ་ཤེས་མེད་། །སེམས་ཅན་མ་གཏོགས་གཟུགས་མེད་ནའང་། །ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཡོད་ལ་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ སེམས་ཅན་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཡོད་དེ།དེ་དག་གིས་ནི་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཡོད་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལས་བསྟན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན་པས་འདི་མན་ཆད་ནི་མདོ་ལས་བསྟན་པའི་ལས་རྣམས་བཤད་ པར་བརྩམ་མོ།།ལས་ནི་གསུམ་སྟེ། ལས་དགེ་བ་དང་ལས་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་དེ་ལ། ལས་བདེ་མི་བདེ་དང་གཞན་ནི། །དགེ་དང་མི་དགེ་ནི་གཞན་ཡིན། །འདི་ནི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ལས་བདེ་བ་ནི་དུས་རེ་ཞིག་དང་། གཏན་དུ་སྡུག་བསྔལ་ ལས་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ཏེ།འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འཐོབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །མི་དགེ་བ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་མི་དགེ་བ་ཡིན་ཏེ། གང་གིས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའོ། །དེ་ཉིད་ལས་གཞན་པ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་མི་བདེ་བ་ ཡང་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལས་གཞན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡང་། བསོད་ནམས་བསོད་ནམས་མིན་མི་གཡོ། །བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་ལ་སོགས་གསུམ། །ལས་ནི་གསུམ་སྟེ། བསོད་ནམས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའོ། །ཡང་གསུམ་སྟེ། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དང་། སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའོ།

如何知道饮食等无有律仪呢？从经和律中得知。经中说：'大德，如是一位身着白衣的在家男子，具有男根，从皈依佛陀乃至口诵'请摄受我为近事男'等言语，仅此便成为近事男。'律中也明确如是说。
为何他们无有律仪？因为两种所依的烦恼炽盛，不堪观察，且无有大量的惭愧心。
那么为何无有不律仪？因为对恶业的意乐也不坚固，凡有律仪者亦有不律仪，因为是对治的缘故。
北俱卢洲的众生因为无有正受和禅定，且无作恶的意乐，故无有律仪和不律仪。恶趣众生也因缺乏具足惭愧等成为律仪和不律仪的条件，无有大量的惭愧心。
另外，阉人、黄门、双性人和恶趣众生，其身体本身就像盐碱地一样，既不能生起律仪也不能生起不律仪。如同盐碱地既不能生长庄稼也不能生长杂草一样。
那么经中说：'诸比丘，卵生龙于半月八日出住处，受持八支近住戒'，这是什么意思呢？那只是他们的善行而已，并非律仪。
因此，律仪唯有天人与人类才有。其中人类有三种。人类具有别解脱律仪等一切律仪。欲界和色界诸天有禅定所生律仪。禅定律仪唯有欲界和色界诸天具有，上界则无。
无漏律仪，除了殊胜禅定和无想有情众生外，欲界众生也有，无色界众生也有。这些是从相应的角度而有，并非现前显现。
因为是从业的角度宣说，此下开始解说经中所说的诸业。业有三种：善业、不善业和无记业。
其中，安乐与不安乐业及其他，即是善与不善及其他。这是善等的性相。善业是暂时和永久救护痛苦，能获得悦意果报和涅槃。不善业则与此相反，其异熟果不悦意。
除此之外，既非安乐也非不安乐的，应知即是异于善与不善的，也就是所谓的无记。
复次，福业、非福业和不动业。乐受等三种。业有三种：福业、非福业和不动业。又有三种：感受安乐的业、感受痛苦的业，以及感受非安乐非痛苦的业。

།དེ་ལ་རེ་ཞིག་།བསོད་ནམས་འདོད་ཁམས་དགེ་བའི་ལས། །མི གཡོ་གོང་མ་ལས་སྐྱེས་པའི།།དགེ་བ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལས་དགེ་བ་ནི་མི་གཡོ་བ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། འདི་ལ་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་དང་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་འདིར་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཡོ་བའོ་ཞེས་གསུངས་ སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་བསམ་གཏན་གསུམ་པོ་གཡོ་བ་དང་བཅས་པར་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།དེ་དག་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྐྱོན་དང་བཅས་པ་ལས་དགོངས་ནས་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་པར་ཟད་ཀྱི། དེ་དག་ནི་མི་གཡོ་བའི་མདོ་ལས་མི་གཡོ་བ་དང་མཐུན་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་ ལས་བརྩམས་ཏེ་མི་གཡོ་བར་གསུངས་སོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་གཡོ་བ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ན་གཞན་དུ་མི་གཡོ་བར་གསུངས་ཤེ་ན། གང་ཕྱིར་ས་ནི་དེ་དག་ཏུ། །ལས་རྣམས་སྨིན་ཕྱིར་མི་གཡོའི་ཕྱིར། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་གཡོ་བ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་གཡོ་ ཞེ་ན་རྣམ་པར་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་གཞན་ཡང་འགྲོ་བ་གཞན་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་ལ།ལྷའི་རིས་གཞན་པ་ཡང་ལྷའི་རིས་གཞན་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་ཏེ། བོང་ཚོད་དང་སྟོབས་དང་ཁ་དོག་དང་བདེ་བ་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་བའི་ལས་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་རྣམ་ པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རེས་འགའ་རྐྱེན་གཞན་གྱི་དབང་གིས་མི་དང་དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དགས་ཀྱི་ནང་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ།།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལས་ནི་ས་གཞན་ལས་གཞན་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ནམ་ཡང་མི་ནུས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རྣམ་ པར་སྨིན་པ་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བ་ཞེས་བྱའོ།།བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་ལས་ནི་མི་དགེ་བའོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པས་འཇིག་རྟེན་ལས་གྲགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་འབད་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། བསོད་ནམས་ལ་སོགས་པའི་ལས་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ལ་ སོགས་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ་དེ་ཙམ་མོ།།བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་བར་དགེ་བ། །བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར། བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་བར་གྱིས་ལས་དགེ་བ་ནི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་པས་བདེ་བའི་ཚོར་བའི་ས་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་གསུམ་ མོ།།དེ་ཡན་ཆད། སྡུག་མིན་བདེ་མིན་མྱོང་འགྱུར་བ། །བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ལས་དགེ་བ་ནི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ན་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་ མྱོང་འགྱུར་འདིའི་མི་དགེ་།ལས་མི་དགེ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའོ། །འདིའི་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཁོ་ན་ན་དེ་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་དག་གི་འབྲས་བུ་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ནི་མ་ཟད་དོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཚོགས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །འོག ནའང་བར་མ་ཡོད་དོ་ཞེས།།ཁ་ཅིག་ཟེར་ཏེ། གཞན་དག་ན་རེ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་སུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་མན་ཆད་ན་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་རྣམ་ སྨིན་ལས།།དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ན་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པའམ། ལས་གང་གིས་ཀྱང་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ན་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱིས་ ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཚོར་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་དང་འགལ་བ་ཡིན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ལས་ནི། ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཁོ་ན་རྣམ་ པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ཡོད་དོ།

关于这个问题，首先，福德是欲界善业，不动业是上界所生的善业。在色界和无色界所行的善业是不动业。世尊说：'此中有寻有伺者，是圣者所说的动摇'，这样等等，难道不是说前三禅是有动摇的吗？对此，是针对他们的禅定有过失而如此说的，这些在不动经中是从随顺不动之道的角度而说为不动的。
又为何说有动摇的在他处反而说为不动呢？因为在那些地中，诸业成熟故，是不动故。欲界所行的业因为异熟故是动摇的。如何动摇呢？因为不安住故，其他趣也会异熟于其他趣，其他天众也会异熟于其他天众。即身量、力量、颜色、安乐和受用等变化的业在天中成熟者，有时因其他缘的力量而在人、旁生、饿鬼中成熟。
色界和无色界所行的业永远不会从一地异熟于另一地。因此，由于异熟安住故称为不动。非福业即不善业，这是世间共知的，对于世间共知的事情何必再费力解释。福德等业已经说完了。
应当解说感受乐受等，其内容如下：第三禅以下的善业，是感受乐受的。第三禅以下的善业是感受乐受的，因为乐受的地是这些，即欲界和三禅。
此上，感受非苦非乐。配合'乐'字，第三禅以上的善业是感受非苦非乐的，因为那里没有乐受和苦受。感受苦的是此处的不善业。不善业是感受苦的。说'此处'是为了表明只在欲界有此业。
这些的果报不仅仅是感受而已。那么是什么呢？是具有众多因缘的。下界也有中性的，有些人这样说。其他人说，所说的感受非苦非乐的业在第四禅以下也有。为什么呢？因为殊胜禅定的异熟。
若不如此，则殊胜禅定的业没有异熟，或任何业都不会在殊胜禅定中异熟，因为那里没有苦乐。有些人说殊胜禅定的业的异熟就是禅定的乐根。其他人说其异熟就是无感受。这与论典相违，因为论典说：'有无异熟唯是心的感受吗？答：有。'

།རྟོག་པ་མེད་པའི་ལས་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སྔ་ཕྱི་མེད་གསུམ་སྨིན་འདོད་ཕྱིར། །ཇི་ལྟར་ལས་གསུམ་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྔ་ཕྱི་མེད་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་ བ་ནི་གཟུགས་སོ།།སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདིའི་ཕྱིར་ཡང་འོག་ན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཡོད་དེ།འདོད་པའི་ཁམས་ལས་གཞན་ན་ནི་ལས་གསུམ་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་ཅིག་ཅར་དུ་ལྡན་པ་མེད་དོ། །ད་ནི་ཅི་ལས་དེ་དགེ་བ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་མི་དགེ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། དགེ་བ་སྟེ་སྟོབས་ཆུང་ངུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན། བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་བར་དགེ་བ། །བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དང་འགལ་ལོ། །དེ་ནི་ཕལ་ཆེ་བ་བསྟན་པ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཚོར་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ལས་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ ན།བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་མཐུན་པའམ། འདིའི་བདེ་བ་མྱོང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྟེ། དེ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་པས་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། གང་ གི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་།འཁྲུ་བར་བྱེད་པའི་འདག་པའི་ཆལ་བཞིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་། །དམིགས་པ་དང་ནི་ རྣམ་སྨིན་དང་།།མངོན་སུམ་དུ་ནི་གྱུར་པ་ལས། །མྱོང་འགྱུར་རྣམ་པ་ལྔ་ཡིན་ནོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་ཚོར་བ་རྣམས་སོ། །མཚུངས་པར་ལྡན་པས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་རེག་པ་སྟེ། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དམིགས་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་ཡུལ་རྣམས་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ནས་གཟུགས་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བར་འགྱུར་གྱི་གཟུགས་ལ་འདོད་ཆགས་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་སྟེ། དམིགས་པ་ན་ཚོར་བས་དེ་དག་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བར་བྱེད་དོ། ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་ལས་ཡིན་ཏེ། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་ཇི་སྐད་དུ། གང་གི་ཚེ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ཚོར་བ་གཉིས་འགག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས པ་སྟེ།གང་གི་ཚེ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་འཇུག་པ་དེའི་ཚེ་གང་གིས་ན་དེ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་གཞན་ནི་མེད་ཀྱི་དེས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ན་ནི་དེ་མྱོང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་ཀྱང་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་དོ། །དེ་ ཡང་ངེས་དང་མ་ངེས་པ།།བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་ཡང་ངེས་པ་དང་། མ་ངེས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། གདོན་མི་ཟ་བར་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་ལ། །མྱོང་འགྱུར་ཕྱིར་ན་ངེས་རྣམ་གསུམ། །མཐོང་ བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་།སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། ལས་རྣམ་པ་འདི་གསུམ་ནི་ངེས་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་ནི་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་མ་ངེས་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ་ལས་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ལས་རྣམ་པ་ལྔ་ཞེས་ཟེར་། གཞན་དག་ནི་མྱོང་བར་འགྱུར་བར་མ་ངེས་པ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ངེས་པ་དང་མ་ངེས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་ལས་རྣམ་པ་ལྔར་ཡོད་དོ།

如经中所说：'无分别的业是善业。'
为了成熟无前后三业，如何三业的异熟无前后而成熟呢？答：是有的。感受快乐的异熟是色法，感受痛苦的异熟是心和心所法，感受不苦不乐的业是非心相应行法。
因此，下界也有不苦不乐受的业。除欲界外，其他界中不会同时具有三业的异熟。
现在，此业是善还是不善呢？是善业，但不是微弱的。
若如此，则与'直至第三禅的善业，是感受快乐'以及'悦意的异熟是善'的说法相违。应当视为是说多数情况。
如何非感受自性的业称为感受快乐的异熟呢？因为与感受快乐相应，或者是要感受快乐的缘故，所以称为感受快乐的异熟。
什么是将要感受的？是异熟，即是能感受的。或者说，因为将要感受快乐而称为感受快乐，就像能洗涤的肥皂一样。对于感受痛苦和感受不苦不乐的异熟也应如是理解。
此外，自性、相应、所缘、异熟和现前等五种感受。自性感受是诸感受，相应感受是触，如说'感受快乐的触'。所缘感受是诸境，如说：'以眼见色后，如实感受色，而非如实感受对色的贪著'等，即以感受缘取而如实感受它们。
异熟感受是业，如广说'现法受业'等。现前感受如说：'当感受乐受时，二受即灭'，即当乐受生起时，并无其他能感受者，而是以现前感受，故称为感受。因此，由于是异熟感受，所以说业也是感受快乐等。
这些又分确定与不确定。应知感受快乐等三种业又有确定与不确定，即不一定必定感受。
由于在现法等中感受，确定有三种。即现法受、生受和后受，这三种业是确定的。如是，加上不确定受，共有四种业。
有些说有五种业。其他论师则将不确定受分为异熟确定和不确定两种，故说有五种业。

།དེ་ལ་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་སྐྱེ་བ་གང་དུ་བྱས་པ་དེ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའོ། །སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་སྐྱེ་བ་གཉིས་པ ལའོ་།།ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་དེ་ཕན་ཆད་དུའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཆེས་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཆུང་ཆེས་པར་འགྱུར་དུ་འོང་བས་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཚེ་རབས་གཞན་དག་ན་ཡང་ ཡོད་མོད་ཀྱི་རྩོམ་པའི་དབང་གིས་མིང་དེ་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་དེ་མི་འདོད་དོ། །འབྲས་བུ་ཉེ་ལ་འབྲས་བུ་རིང་བ་མ་ཡིན་པའི་ལས་ཀྱང་ཡོད། བཟློག་པ་ཡང་ཡོད་དེ་ཕྱིའི་ས་བོན་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ལྕམ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཟླ་བ་ཕྱེད་ དང་གཉིས་ཀྱིས་འབྲས་བུ་སྨིན་ལ།ནས་དང་གྲོ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཟླ་བ་དྲུག་གིས་འབྲས་བུ་སྨིན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་དག་མུ་ནི་བཞི་ཞེས་ཟེར། །དཔེས་སྟོན་པ་རྣམས་ནི་གནས་སྐབས་ངེས་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་མ་ངེས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་ལ་རྣམ་ པར་སྨིན་པ་ནི་མ་ངེས་པའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པར་ངེས་ལ་གནས་སྐབས་དག་ཏུ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དོ། ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ངེས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ངེས་པའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །གཉི་ག་ངེས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་ ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ཡང་ངེས་པའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ།།གཉི་ག་མ་ངེས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ངེས་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ཡང་མ་ངེས་པའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་མུ་བཞིར་བྱེད་དེ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ལས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བར་ངེས་པ་དང་། མ་ངེས་པ་ནི་མྱོང་བར་འགྱུར་བར་མ་ངེས་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ངེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་མ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ལས་རྣམ་པ་བཞི་འཕེན་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ། ཕ་རོལ་པོ་གསུམ་ལ་སྦྱར་ནས་བདག་ཉིད་འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ལ་ཞུགས་ཏེ། དེ་དག་ཅིག་ཅར་མཐར་ཕྱིན་པར་འགྱུར་ནའོ། །ལས་བཞི་པོ་དེ་དག་ལས། གསུམ་གྱིས་རིས་ནི་འཕེན་པར་བྱེད། །མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱིས་ནི་རིས་མཐུན་པ འཕེན་པར་མི་བྱེད་དོ།།ཁམས་གང་ངམ། འགྲོ་བ་གང་ན་ལས་ཀྱི་འཕེན་པ་རྣམ་པ་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། ཐམས་ཅད་ན་ནི་འཕེན་པ་བཞི། །ཁམས་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་དང་། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ན་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཅི་རིགས་པར་ལས་བཞིའི་འཕེན་པ་ཡོད་དེ། སྤྱིར་བསྟན་པ་ འདིའི་དམིགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ།དམྱལ་བ་ན་ནི་དགེ་བའི་གསུམ། །དམྱལ་བ་དག་ན་ནི་ལས་དགེ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་འཕེན་པ་ཡོད་ཀྱི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་མེད་དེ། དེ་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ལས་འདོད་ཆགས་བྲལ་ བརྟན་པའི།།བྱིས་པ་དེར་སྐྱེས་མྱོང་མི་བྱེད། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཡིན་པ་དེ་ཡང་བརྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཞིག་ན་དེ་ནི་ས་གང་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དེར་སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་མི་བྱེད་དོ། །གཞན་དག་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་བྱེད་དོ། །འཕགས་ པ་གཞན་དུའང་མྱོང་མི་བྱེད།།བརྟན་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། འཕགས་པའི་གང་ཟག་ཡིན་ལ་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡང་ཡིན་ན་ས་གང་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དེར་སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱང་མི་བྱེད་དེ། འདི་ན་ ཡང་ས་འོག་མར་འོང་བར་རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ།།གང་དུ་སྐྱེས་པར་མ་ངེས་པ་དང་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་བྱེད་དོ། །འདོད་རྩེའི་མི་བརྟན་པ་ཡང་མིན། །འདོད་པའི་ཁམས་སམ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་འཕགས་པའི་གང་ཟག་དེ་དག་ཏུ་ཡོངས་སུ་ ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ཡང་སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་།ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་བྱེད་པར་རུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

关于现法受业，是指在造业的当生即成熟感受果报。生受业是指在第二生感受果报。后受业是指在此之后感受果报。有些人说，由于力量强大的业其果报不会变小，所以现法受业的果报在其他生世中也会存在，只是依据造作而安立此名称。
说一切有部不承认此说。有些业果报近而非远，也有相反的情况，如同外在的种子。就像莴苣等在一个半月成熟，大麦小麦等在六个月成熟一样。其他人说有四种情况。举例说明的人们说，有确定时间而不确定成熟的，即现法受等确定感受而不确定成熟的业。
也有确定成熟而时间不确定的，即确定成熟而感受不确定的业。也有二者都确定的，即现法受等确定感受且确定成熟的业。也有二者都不确定的，即感受不确定且成熟也不确定的业。这就是四种情况。按照他们的说法有八种业：现法受确定与不确定，乃至后受确定与不确定。
现法受等是确定的，第四种是不确定的。问：一刹那能造四种业吗？答：能。如对三个对象同时行邪淫且同时达到究竟。这四种业中，三种能引生趣。现法受业不能引生同类。
问：在何界何趣有几种业的引生？答：一切处皆有四种引生。三界一切趣中，善不善业随其所应有四种业的引生。总说如此，别说如下：地狱中有三种善业。地狱中有三种善业的引生，而无现法受业，因为那里没有可意的异熟果报。
已离某地贪的稳固凡夫，生彼不造受业。若是凡夫且稳固，即不退失法者，则不造生于所离贪地受的业。其他三种则会造。圣者也不造其他受业。应加'稳固'二字，若是圣者且是不退失法者，则不造生受业和后受业，因为不应再来下地。
造不定生处业和现法受业。欲顶不稳固者也不造。已离欲界贪或色究竟贪的圣者，即使是退失法者，也不应造生受业和后受业。

།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འབྲས་བུ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་ནི་འཆི་བ་མེད་དོ་ཞེས་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །ཅི་སྲིད་པ་བར་མ་ ན་ཡང་ལས་ཀྱི་འཕེན་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ།ཡོད་དེ། སྲིད་པ་བར་མ་འདོད་ཁམས་སུ། །འཕེན་པ་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་གཉིས། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྲིད་པ་བར་མ་ནི་ལས་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་འཕེན་ཏེ། ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། མངལ་གྱི་གནས་སྐབས་ལྔ་སྟེ། ནུར་ནུར་པོ་དང་། མེར་མེར་པོ་དང་། ནར་ནར་པོ་དང་། གོར་གོར་པོ་དང་། རྐང་ལག་འགྱུས་པའི་གནས་སྐབས་རྣམས་སོ། །སྐྱེས་པའི་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། བྱིས་པ་དང་། གཞོན་ནུ་དང་། དར་ལ་བབ་པ་དང་། དར་ཡོལ་བ་དང་། རྒན་པོའི་གནས་སྐབས་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་སྲིད་པ་བར་མ་ནི ནུར་ནུར་པོ་མྱོང་བར་འགྱུར་བར་ངེས་པ་དང་མ་ངེས་པའི་ལས་ཀྱང་འཕེན་པར་བྱེད་པ་ནས།དེ་བཞིན་དུ་རྒན་པོ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་བར་དུ་འཕེན་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནི་མཐོང་ཆོས་འབྲས་བུ་ཡིན། །སྲིད་པ་བར་མའི་ལས་ངེས་པ་རྣམ་ པ་བཅུ་གཅིག་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་རིས་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན། །དེ་ནི་རིས་མཐུན་པ་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། སྲིད་པ་བར་མ་གང་ཡིན་པ་དང་། དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་གནས་སྐབས་བཅུ་པོ་གང་དག་ཡིན་ པ་དེ་ནི་ལས་གཅིག་གིས་འཕངས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྲིད་པ་བར་མ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་གཞན་མ་བཤད་དེ། དེ་ནི་སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཁོ་ནས་འཕངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ངེས་པའི་ལས་ཅི་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་རབ་དང་དྲག་པོ་དང་། །ཡོན་ ཏན་ཞིང་དང་རྒྱུན་ཆགས་སུ།།བྱས་པ་གང་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། །ཕ་མ་གསོད་གང་དེ་ངེས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་དྲག་པོས་བྱས་པའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དང་། རབ་ཏུ་དང་བ་དྲག་པོས་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། རྒྱུན་དུ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཡོན་ཏན་གྱི་ཞིང་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ ངེས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཞིང་ནི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་མམ། འགའ་ཞིག་གིས་འབྲས་བུ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པའི་གང་ཟག་ཁྱད་པར་ཅན་ཏེ། དེ་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་རབ་ཏུ་དང་བ་དྲག་པོ་དང་། རྒྱུན་དུ་བྱེད་པ་མེད་པར་ཡང་ དགེ་བའམ་མི་དགེ་བའི་ལས་ངེས་པར་འགྱུར་རོ།།ཕ་མ་ནི་ཕ་དང་མ་སྟེ། ཕ་དང་མ་གཉིས་གསོད་པའི་ལས་དེ་ནི་ཅི་འདྲ་ཡང་རུང་སྟེ། ངེས་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཅི་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། མཐོང་ཆོས་འབྲས་བུ་ ཅན་གྱི་ལས།།ཞིང་དང་བསམ་པའི་ཁྱད་པར་ལས། །མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས། །ཞིང་གི་ཁྱད་པར་ལས་འགྱུར་བ་ནི་དཔེར་ན་དགེ་སློང་ཞིག་གིས་དགེ་འདུན་ལ་བུད་མེད་དོ་ཞེས་ཐབ་མོ་བརྒལ་བ་ལས་མཚན་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གྲགས་པ་ལྟ་བུའོ། །བསམ་པའི་ཁྱད་པར་ ལས་ནི་དཔེར་ན་ཉུང་རུམ་ཞིག་གིས་གླང་ཞིག་རླིག་པ་དབྱུང་བ་ལས་ཐར་བར་བྱས་པས་སྐྱེས་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ལྟ་བུའོ།།ཡང་ན། ས་དེའི་འདོད་ཆགས་གཏན་བྲལ་ཕྱིར། །ཡང་ན་ལས་དགེ་བའམ་མི་དགེ་བའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་གཏན་དུ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་དེ་མཐོང་བའི་ ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ།།ལས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། རྣམ་སྨིན་ངེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ལས་གང་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ངེས་ལ། གནས་སྐབས་སུ་ཡང་མ་ཡིན་། མ་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ལྟར་ངེས་ཀྱི་གནས་སྐབས་གཞན་དུ་ངེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་དང་ལྡན་བཞིན་དུ་གཏན་དུ་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་མི་སྲིད་པས་དེ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ།།མ་ངེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཏན་དུ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མི་སྨིན་པ་ཉིད་དོ།

为什么呢？因为下文将要解释说，从果报完全退失中是没有死亡的。中有是否也有业力牵引呢？答：有。
欲界中有有二十二种牵引。欲界所行的中有有二十二种业力牵引。如何分析呢？胎位五个阶段：凝酥位、凝滑位、凝肉位、凝坚位、支节形成位。出生后五个阶段：婴儿期、少年期、青年期、中年期、老年期。其中，中有能牵引必定和不定要经历凝酥位的业，乃至同样能牵引必定和不定要经历老年期的业，以及必定和不定要经历中有的业。
这是现法果报。所说的中有十一种确定业，应当了知是现法受报。为什么呢？因为这是同一类。这是同一种类，即中有以及由其因所生的十种阶段，都是由一业所牵引。
正因为如此，没有说其他感受中有的业，因为这只是由生报业所牵引。那么应当如何了知确定业呢？烦恼猛烈及强烈，功德田及相续作，所作业及杀父母，这些即是确定业。由猛烈烦恼所造业，由强烈净信所造业，相续而作的业，对功德田所作的业，应当了知这些是确定业。
其中功德田是指三宝，或是获得殊胜果位和殊胜禅定的殊胜补特伽罗，对他们即使没有猛烈烦恼、强烈净信和相续而作，善业或不善业也会成为确定业。父母是指父亲和母亲，杀害父母的业无论如何都会成为确定业。其他则不然。
又应当如何了知现法受报业呢？现法果报业，由田及意乐差别。现法受报业由殊胜福田而成就，例如传说有一比丘对僧团说'是女人'而诽谤，结果性别转变。由殊胜意乐而成就，例如有一太监解救一头公牛免于被阉割，结果变成男人。
或者，由于彻底离贪故。或者善业或不善业，由于彻底离该地贪欲的缘故，该业将在现法中感受。是什么样的业呢？是异熟确定的业。确定会感异熟，不是顺次受，也不是不定受的业，就是如此确定；而确定在其他时位受报的业，具有该业时不可能完全离贪，所以一定会在该时位感异熟。不定受的业，由于完全离贪的缘故就不会感异熟。

།གང་དུ་གདོན་མི་ཟ་བར་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་སུ་འགྱུར་བའི་ཞིང་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ་སངས་རྒྱས་ ལ་སོགས་པ་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་གང་ཟག་ལྔ་པོ།།གང་དག་འགོག་བྱམས་ཉོན་མོངས་མེད། །མཐོང་དང་དགྲ་བཅོམ་འབྲས་ལངས་པ། །དེ་ལ་ཕན་གནོད་བྱས་པ་ཡིས་། །འབྲས་བུ་འཕྲལ་དུ་མྱོང་བར་འགྱུར། །འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ལངས་པ་ནི་སྙོམས་པར་ འཇུག་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་སེམས་མཆོག་ཏུ་ཞི་བ་འཐོབ་སྟེ།དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་སོན་པ་ལས་སླར་ལོག་པ་དང་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ལས་ལངས་པའི་རྒྱུད་ནི་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་ རྗེས་སུ་འབྲེལ་པ་དང་།ཤིན་ཏུ་གསལ་བའི་བསོད་ནམས་ཚད་མེད་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པ་ཡིན་ནོ། །བྱམས་པ་ལས་ལངས་པའི་རྒྱུད་ནི་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པ་ལ་ཕན་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་གསལ་བའི་བསོད་ནམས་ ཚད་མེད་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པ་ཡིན་ནོ།།མཐོང་བའི་ལམ་ལས་ལངས་པའི་རྒྱུད་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་ཕྱིར་གནས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་སར་པ་ཡིན་པ་དྲི་མ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལས་ལངས་པའི་རྒྱུད་ནི་བསྒོམ་ པས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་ཕྱིར་གནས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་སར་པ་ཡིན་པས་དྲི་མ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་ལས་ཕན་པ་དང་། གནོད་པ་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མཐོང་བའི་ཆོས་ཁོ་ན་ལ་ངེས་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ལྷག་མ་བསྒོམ་ པའི་ལམ་ནི་རང་བཞིན་དང་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ལས་ལངས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་དེ་ལྟར་གནས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་སར་པ་དང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་དེ་དག་ནི་དེ་ལྟར་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་མ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་གཙོ་བོ་ནི་ཚོར་བ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདི་དཔྱད་ པར་བྱ་སྟེ།ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་ལུས་ཀྱི་མ་ཡིན་པ་ཡོད་དམ། ལུས་ཀྱི་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་སེམས་ཀྱི་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཡོད་དེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཡི། །དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ནི། །སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཁོ་ནར་འདོད། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ལས་ནི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དག་ན་ཡོད་དེ། དགེ་བའི་ལས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་དཔྱད པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མི་དགེ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཡིན། །མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ཡིན་ལ། སེམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཡིན་ཏེ། ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འོ་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་གཡེང་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་གང་ཞིག་ལ་གནས་པ་ཡིན། རྒྱུ་ནི་ཅི་ཞིག་གིས་འགྱུར་ཞེ་ན། གཡེང་བའི་སེམས་ནི་ཡིད་སེམས་ལས་། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་ལ་གནས་པ་ལ་ནི་གཡེང་བ་མེད་དེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས། །གཡེང་བའི་སེམས་དེ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཏེ། རྫས་དང་གསང་སྔགས་ཀྱི་སྦྱོར་ བས་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་གཡེང་བར་བྱེད་པའམ།མི་འདོད་བཞིན་དུ་དུག་དང་མྱོས་པར་འགྱུར་བ་ལྡུད་པའམ། རི་དྭགས་ལ་སོགས་པ་སྐྲག་པར་བྱེད་པའམ། ནགས་མེས་གཏོང་བའམ། གཡང་དུ་འདོར་བར་བྱེད་པའམ། གཞན་གང་ཡང་རུང་བས་ཕ་རོལ་པོ་དག་གི་སེམས་ཉམས་པར་ བྱེད་པ་དེ་དག་ལས་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པས་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་སེམས་གཡེང་བར་འགྱུར་རོ།

如果问到必定在现法中感受果报的业田是什么样的？回答说：佛陀等僧伽和五种补特伽罗。
从灭尽定、慈心、无烦恼、见道和阿罗汉果中出定者，对他们作利益或损害，果报将立即感受。
从灭尽定出定者，由于与涅槃相似的等持，获得最极寂静的心，这如同从涅槃境界中返回一样。
从无烦恼定出定者的相续，与对无量众生无烦恼的增上意乐相应，并与极为清净的无量福德所熏习相应。
从慈心定出定者的相续，与对无量众生利益的增上意乐相应，并与极为清净的无量福德所熏习相应。
从见道出定者的相续，由于断除一切见所断，是全新转依的无垢性。
从阿罗汉果出定者的相续，由于断除一切修所断，是全新转依的无垢性。
正因为如此，对他们作利益或损害者的果报必定在现法中成熟。
其余修道，由于自性和果报未圆满的缘故，从其出定者的相续不是如此全新转依和清净，所以他们不是这样的福田。
异熟的主要是受，因此应当观察：业的异熟是否有仅是心受而非身受的？是否有仅是身受而非心受的？回答说：有。
无分别善业的异熟，认为唯是心受。无分别业存在于殊胜禅定乃至有顶，其无分别善业的异熟唯是心受。为何不是身受？因为必定是有寻有伺的缘故。
不善业是身受。不善业的异熟唯是身受。为何不是心受？因为其异熟是苦受，而心的苦受是忧受，已说过忧受非异熟。
那么众生的心散乱是依止何心？以何为因？散乱心是依止意识。五识身无有散乱，因为无分别的缘故。
此乃业异熟所生。众生的散乱心是从业异熟所生，即以药物和咒语使他人心散乱，或强迫服用毒药和令人迷醉之物，或惊吓野兽等，或放火烧林，或推入悬崖，或以其他任何方式扰乱他人之心，由此业异熟，来世心将散乱。

།སྐྲག་གནོད་མ་མཉམ་མྱ་ངན་གྱིས་། །རེ་ཞིག་སྐྲག་པས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མི་མ་ཡིན་པ་གཟུགས་མི་སྡུག་པས་མིའི་གན་དུ་ཉེ་བར་འོངས་ལ་དེ་དག་གིས་སྐྲག་པ་རྣམས་སེམས་གཡེང་བར་འགྱུར་རོ། །གནོད་ པས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།མི་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་དུ་འཁྲུགས་ནས་གནད་དུ་སྣུན་པར་བྱེད་པས་སོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་མ་མཉམ་པས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རླུང་དང་མཁྲིས་པ་དང་བད་ཀན་དག་འཁྲུགས་པར་གྱུར་པའོ། །མྱ་ངན་གྱིས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དཔེར་ན་གནས་བྱེད་ཀྱི་བུ་ལ་སོགས་ པ་ལྟ་བུའོ།།གལ་ཏེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཡེང་བར་འགྱུར་ལ། སེམས་གཡེངས་པ་ཡང་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་པ་ཡིན་ན་གོ། །ཇི་ལྟར་ན་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། སེམས་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ནི་མི་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་མོད་ ཀྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་འཁྲུགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ལ་དེ་ལས་སྐྱེས་པས་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ཏེ།ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཁམས་རྣམས་འཁྲུགས་པས་སེམས་འཁྲུགས་པ་དང་། དབང་མེད་པ་དང་། དྲན་པ་ཉམས་པར་འགྱུར་བས་ན་སེམས་གཡེངས་ པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་ན་དེ་ནི་སེམས་གཡེངས་ལ་རྣམ་པར་མ་གཡེངས་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བར་མུ་བཞིར་རུང་སྟེ། རེ་ཞིག་གཡེངས་ལ་རྣམ་པར་མ་གཡེངས་པ་ནི་སེམས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་གཡེངས་ལ་སེམས་མ་གཡེངས་པ་ནི་སེམས་རྣལ་དུ་འདུག་པའི་ཉོན་མོངས་ པ་ཅན་ནོ།།གཉི་ག་ཡིན་པ་ནི་སེམས་གཡེངས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ནི་སེམས་རྣལ་དུ་འདུག་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། །སེམས་ཅན་གང་དག་གི་སེམས་གཡེངས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྒྲ་མི་སྙན་མིན་འདོད་ལྡན་རྣམས། །སྒྲ་མི་སྙན་མ་ཡིན་པ་འདོད་ པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་ལྷ་དག་གི་ནང་ན་ཡང་ལྷ་སྨྱོན་པ་ཡོད་ན་མི་དང་དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དྭགས་ཀྱི་ནང་ན་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས།དམྱལ་བ་རྣམས་ནི་རྟག་ཏུ་སེམས་གཡེངས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། གནོད་པ་སྣ་ཚོགས་སྟོང་ཕྲག་དག་གིས་གནད་གཅོད་པའི་ཚོར་བ་དྲག་པོ་ དག་གིས་མངོན་པར་ཉེན་པ་དེ་དག་ནི་རེ་ཞིག་བདག་ཉིད་ཀྱང་མི་དྲན་ན་བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཏེ།འདིར་ཀྱི་ཧུད་སེམས་ཞེས་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པའི་དམྱལ་བ་དཔེར་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་མ་གཏོགས་པའི་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་འབྱུང་བ་མ་མཉམ་པས་སེམས་ གཡེང་བ་ཡོད་དོ།།ལས་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ངེས་པ་ནི་སྔོན་རྣམ་པར་སྨིན་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་ངེས་པ་ནི་རྣམ་པར་མི་སྨིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིགས་པས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། འཇིགས་པ་ལྔ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནོད་པས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། མི་མ་ཡིན་པ་ འཁྲུགས་པའི་རྒྱུ་མི་མཛེས་པ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།མྱ་ངན་གྱིས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཉིད་མངོན་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་ལས། ཡོན་པོ་གསུམ་གསུངས་ཏེ། ལུས་ཀྱི་ཡོན་པོ་དང་། ངག་གི་ཡོན་པོ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཡོན་པོའོ། ། ཉེས་པ་གསུམ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་ཉེས་པ་དང་། ངག་ གི་ཉེས་པ་དང་།ཡིད་ཀྱི་ཉེས་པའོ། །སྙིགས་མ་གསུམ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་སྙིགས་མ་དང་། ངག་གི་སྙིགས་མ་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྙིགས་མའོ། །དེ་ལ། ཡོན་པོ་སྙིགས་མར་གསུངས་པ་ནི། །དེ་དག་ཀྱང་རིམ་བཞིན་དུ། གཡོ་དང་ཞེ་སྡང་འདོད་ཆགས་སྐྱེས། །ལུས་ཀྱི་གཡོ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ གྱ་གྱུའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ཡོན་པོ་ཞེས་བཤད་དེ་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ཡོན་པོ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ།།ལུས་ཀྱི་ལས་ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་སྡང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ཉེས་པ་ཞེས་བཤད་དེ། ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ཉེས་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ལུས་ཀྱི་ ལས་འདོད་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཆགས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་སྙིགས་མ་ཞེས་བཤད་དེ།ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྙིགས་མ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །དཀར་ནག་ལ་སོགས་བྱེ་བྲག་གིས། །ལས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ནོ།

恐惧、损害、不调和、忧愁。何为暂时的恐惧？非人以丑陋形象靠近人时，因恐惧而使心散乱。何为损害？即那些非人发怒时伤害要害之处。何为大种不调和？即风、胆、痰三者紊乱。何为忧愁？如处子等人的忧愁。
如果意识散乱，而心散乱也是由业的异熟所生，那么为何说心受不是异熟呢？并非说那心本身是异熟。虽然如此，大种的紊乱是异熟，由此所生故为异熟。由业所生的界紊乱导致心乱、无自主及失念，故称心散乱。
如是，有心散乱而非遍散乱等四句分别：首先，散乱而非遍散乱是非烦恼心；遍散乱而心不散乱是正常的有烦恼心；二者皆是即是散乱的有烦恼心；二者皆非即是正常的无烦恼心。
何等众生会心散乱？除北俱卢洲外的欲界众生。天界尚有天人发狂，何况人、畜生、饿鬼？地狱众生恒时心散乱，因为被千种痛苦折磨，剧烈的痛苦压迫下连自身都不能忆念，更何况善恶之事，如'呜呼心识'地狱为例。
除佛陀外，圣者也有因大种不调而心散乱。但非因业，因为决定业已成熟，不定业不会成熟。也非因恐惧，因为已超越五种恐惧。也非因损害，因为不做令非人发怒的不善行为。也非因忧愁，因为已通达法性。
经中说三种歪曲：身歪曲、语歪曲、意歪曲。三种过失：身过失、语过失、意过失。三种垢秽：身垢秽、语垢秽、意垢秽。
关于歪曲和垢秽的说法：这些依次是由谄诳、嗔恨、贪欲所生。由身谄诳所生是因虚伪而起，故说身歪曲，语和意的歪曲亦同。身业由嗔恨所生是因嗔恚而起，故说身过失，语和意的过失亦同。身业由贪欲所生是因贪著而起，故说身垢秽，语和意的垢秽亦同。
由黑白等差别，业有四种。

།གནག་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གནག་པའི་ལས་ཀྱང་ ཡོད།དཀར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་བའི་ལས་ཀྱང་ཡོད། དཀར་གནག་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་གནག་པའི་ལས་ཀྱང་ཡོད། མི་དཀར་མི་གནག་ཅིང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ལས་ཟད་པར་བྱེད་པའི་ལས་ཀྱང་ཡོད་དེ། དེ་ལ། མི་དགེ་གཟུགས་དང་འདོད་གཏོགས་པའི་། །དགེ་བ་ཉིད་ ནི་རིམ་བཞིན་དུ།།གནག་དང་དཀར་དང་གཉི་གའི་ལས། །དེ་ཟད་བྱེད་པ་ཟག་མེད་ཡིན་། །ལས་མི་དགེ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་གནག་པ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་གནག་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་སུ་གཏོགས་པའི་ དགེ་བ་ནི།།མི་དགེ་བ་དང་མ་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་དཀར་བ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་དཀར་བ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པ་མ་བཤད་ཅེ་ན། གང་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་སྲིད་པ་བར་མ་པ་དང་། སྐྱེ་ བའི་སྲིད་པ་ཡང་ཡོད་པ་དང་།ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་གྱི་ཡོད་པ་དེ་ཁོ་ནར་བཤད་དོ་ཞེས་གྲག་སྟེ། མདོ་གཞན་ལས་དེ་ཡང་བཤད་དོ། །འདོད་པར་གཏོགས་པའི་དགེ་བ་ནི་མི་དགེ་བ་དང་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་དཀར་གནག་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་ པར་སྨིན་པ་ཡང་དཀར་གནག་ཡིན་ནོ།།འདི་ནི་རྒྱུད་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་གཞག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ལས་སམ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཅིག་ལ་དཀར་པོ་ཡང་ཡིན། ནག་པོ་ཡང་ཡིན་པས་དེ་ལྟ་བུ་ནི་མེད་དོ། ། ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་མི་དགེ་བ་ཡང་དགེ་བ་ དང་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་།དཀར་གནག་ཏུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདོད་པའི་ཁམས་ནི་མི་དགེ་བ་གདོན་མི་ཟ་བར་དགེ་བ་དང་འདྲེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་བ་ནི་སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་འདྲེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་ལས་ནི་ལས་གསུམ་པོ་དེ་དག་ ཟད་པར་བྱེད་ཅིང་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་གནག་པའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་པོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་དཀར་བའོ། །མི་དཀར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདི་ནི་དགོངས་པ་ཅན་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་མི་སློབ་ པའི་ཆོས་ལས་བརྩམས་ཏེ།ཀུན་དགའ་བོ་ཆོས་འདི་དག་ནི་གཅིག་ཏུ་དཀར་བ་གཅིག་ཏུ་དགེ་བ། གཅིག་ཏུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་། ཆོས་དཀར་པོ་རྣམས་གང་ཞེ་ན། དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་། མ་བསྒྲིབས་ ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འཇུག་པ་དང་འགལ་བས་ཁམས་སུ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཅི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལས་དང་ལས་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཟད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཆོས་བཟོད་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་ཡི། །བར་ཆད་མེད་ལམ་བརྒྱད་ཀྱི་གང་། །སེམས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་དེ། །ནག་པོ་ཟད་པར་བྱེད་པའི་ལས། །མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་བཞི་དང་། འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ ལས་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་བརྒྱད་ཀྱི་སེམས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།སེམས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་ནི་ནག་པོའི་ལས་ཟད་པར་བྱེད་པའི་ལས་ཡིན་ནོ། །དགུ་པའི་སེམས་པ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་དཀར་ནག་ཟད་བྱེད་ཡིན། །འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་བར་ཆད་ མེད་པའི་ལམ་དགུ་པའི་སེམས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དཀར་གནག་སྟེ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནག་པོ་རྣམ་པ་དགུ་པོ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།།དཀར་པོ་བསམ་གཏན་ཆགས་བྲལ་ལ། །བར་ཆད་མེད་ལམ་སྐྱེས་ཐ་མས། །བསམ་གཏན་དང་བསམ་གཏན་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པའི་བར་ཆད་ མེད་པའི་ལམ་ཐ་མ་དགུ་པ་དེའི་སེམས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།སེམས་པ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་ནི་དཀར་པོའི་ལས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བར་ཆད་མེད་པའི་ཕྱིར་ལམ་ཐ་མ་ཁོ་ནས་སྤོང་བར་བྱེད་ལ་གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་སྤོང་ བ་མ་ཡིན་ཏེ།སྤངས་ཀྱང་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

有黑业而成熟为黑果，有白业而成熟为白果，有黑白业而成熟为黑白果，也有非黑非白业而无有成熟且能断尽诸业。其中：不善业及色界所属的善业，依次为黑业、白业和二者兼具的业。能断尽彼等业者为无漏业。不善业因具烦恼故唯一是黑业，其果报不悦意故其异熟也是黑的。
色界所属的善业因不与不善业相混合故唯一是白业，其果报悦意故其异熟也是白的。为何不说无色界所属的业？据说只在有中有和生有两种异熟，以及具足身语意三业之处才作如是说，但在其他经中也说到了这些。欲界所属的善业因与不善业相混合故是黑白业，其果报相混合故其异熟也是黑白的。
这是从相续的角度而安立，而非从自性的角度，因为不存在一个业或异熟既是白又是黑的情况，因为彼此相违故。那么，不善业也应因与善业相混合而成为黑白业吗？欲界中不善业不一定与善业相混合，因为它力量强大的缘故。善业因力量微弱故会相混合。
无漏业能断尽并舍弃这三种业。它因不具烦恼故非黑，因无白异熟故非白。'非白'这个词是有特殊含义的，因为世尊在《大空经》中关于无学法说道：'阿难，这些法唯一是白的，唯一是善的，唯一是无过失的。'论中也说：'什么是白法？是诸善法和无覆无记法。'
因为与趣入相违且不属于三界，所以无异熟。是否无漏业能断尽一切业中的这三种业呢？答：不是。那么是怎样的呢？法忍和离贪的无间道八种，其中十二种思，是能断尽黑业之业。见道中四种法智忍和离欲界贪的八种无间道的思，这十二种思是能断尽黑业之业。
第九思是能断尽黑白业。离欲界贪的第九无间道的思能断除黑白业，即善与不善九品黑业。白业则由离禅定贪的最后无间道所断。由禅定和离禅定贪的最后第九无间道的思，这四种思能断除白业。
为何只有最后无间道能断除而其他则不能？因为其自性并非断除，虽已断除但仍需现证。

།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཇི་སྲིད་དུ་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་གཅིག་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་དེ་མི་སྤོང་བ་མི་འཐད་དོ། །གཞན་ནི་དམྱལ་བ་མྱོང་ འགྱུར་དང་།།འདོད་གཞན་མྱོང་འགྱུར་གཉིས་སུ་རིགས་། །སློབ་དཔོན་གཞན་དག་ནི་དམྱལ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། དམྱལ་བ་ལས་གཞན་པའི་འདོད་པའི་ཁམས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་དང་དཀར་ནག་ཡིན་ཏེ། དམྱལ་བ་ན་ནི་ལས་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནའི་རྣམ་ པར་སྨིན་པ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་ནག་པོ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལས་གཞན་པའི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་དཀར་ནག་ཅེས་བྱ་བར་ལྟའོ། །གཞན་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་གནག་།གཞན་དག་ན་རེ་ མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལས་ནི་དགེ་བ་དང་མ་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་ནག་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འདོད་པ་ལས་སྐྱེས་གཞན་དཀར་གནག་།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལས་གཞན་ནི་དཀར་གནག་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ནི་དགེ་བ་ཡང་ ཡིན་ལ་མི་དགེ་བ་ཡང་ཡིན་ནོ།།མདོ་ལས་ཐུབ་པའི་ནི་གསུམ་སྟེ། ཐུབ་པའི་ལུས་དང་། ཐུབ་པའི་ངག་དང་། ཐུབ་པའི་ཡིད་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ། མི་སློབ་ལུས་ངག་ལས་ཡིད་ཉིད། །ཐུབ་པའི་གསུམ་སྟེ་གོ་རིམས་བཞིན། །མི་སློབ་པའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དག་ནི་ ཐུབ་པའི་ལུས་དང་ངག་ཡིན་ནོ།།མི་སློབ་པའི་ཡིད་ཁོ་ན་ཡིད་ཀྱི་ཐུབ་པ་ཡིན་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ནི་དོན་དམ་པར་ཐུབ་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དག་གི་སྒོ་ནས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲག་གོ། །གཞན་ཡང་ ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དག་ནི་སྤོང་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་གྱི་སེམས་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཐུབ་པའི་ཡང་སྤོང་བའི་དོན་གྱིས་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡིད་ཉིད་སྤོང་བ་ལ་ཐུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མི་སློབ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ ན།དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་མེད་པས་དོན་དམ་པར་ཐུབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་ལས་ལུས་གཙང་བྱེད་དང་ངག་གཙང་བྱེད་དང་ཡིད་གཙང་བྱེད་དང་། གཙང་བྱེད་གསུམ་གསུངས་པ་དེ་ནི་། ལེགས་སྤྱད་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་ནི། །གཙང་བྱེད་རྣམ་ པ་གསུམ་ཡིན་ནོ།།ལུས་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ལུས་གཙང་བྱེད་ཡིན་ནོ། །ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་གཙང་བྱེད་ཡིན་ཏེ། དུས་རེ་ཞིག་དང་གཏན་དུ་ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་སྤོངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་བསྟན་པ་འདི་ནི་ལོག་པའི་ཐུབ་པ་དང་གཙང་སྦྲ་ལ་མོས་པ་རྣམས་དཀར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཉེས་པར་སྤྱད་པ་གསུམ་གསུངས་པ་དེ་ལ། ལུས་ཀྱི་ལ་སོགས་མི་དགེ་བ། །ཉེས་པར་སྤྱད་པ་གསུམ་དུ་འདོད། །ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་མི་དགེ་བ་ནི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་ལུས་དང་ངག་དང ཡིད་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ།།བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་ལས་མིན་ཡང་། །ཡིད་ཀྱི་ཉེས་སྤྱད་རྣམ་གསུམ་མོ། །ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། སེམས་པ་ལས་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་བརྣབ་སེམས་དང་། གནོད་སེམས་དང་། ལོག་པར་ ལྟ་བའོ།།དཔེས་སྟོན་པ་རྣམས་ན་རེ་ཆེད་དུ་བསམ་པར་བྱ་བའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དག་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་འགའ་ཞིག་ལས་སུ་གྱུར་ན་ཡང་ཅིར་འགྱུར། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་མདོ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་དེ་ནི་མེད་དེ། མདོ་ལས་ནི་དེའི་སྒོ་ནས་སེམས་པ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གིས་དེ་སྟོན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་སྨད་པ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་ཡིན་ནོ།

那么是怎样的呢？因为断除了缘于彼的烦恼，所以只要有一种缘于彼的烦恼存在，就不应该不断除。
其他是地狱受报和欲界其他受报两种。其他论师说，地狱受报和地狱以外的欲界受报的业依次是黑业和黑白业。因为在地狱中只有不善业的异熟果报，所以称其受报为黑业。在其他欲界中有善业和不善业的异熟果报，所以称其受报为黑白业。
其他说见断为黑。其他人说，见所断的业因为不与善混合，所以是黑业。
欲界所生其他为白黑。欲界所行的其他业是白黑业。其他是什么呢？是修所断，它既是善的也是不善的。
经中说调伏有三种：调伏身、调伏语和调伏意。对此，无学身语业及意本身，是三种调伏，依次为：无学的身业和语业是调伏身和调伏语。唯有无学意是意的调伏，而不是意业。为什么呢？据说心才是胜义调伏，它是通过身语业来推测的。
另外，身语业是断除的自性，而心中没有无表色，所以意业不是。调伏也是以断除为义，所以意本身断除称为调伏。为什么只是无学而不是其他呢？因为阿罗汉断除一切烦恼言说，所以是胜义调伏。
经中说身清净、语清净、意清净三种清净，这是：一切三种善行，是三种清净。一切身善行是身清净。一切语善行和意善行是语清净和意清净，因为暂时和永远断除恶行的烦恼垢染。
如此教说是为了引导那些倾向邪调伏和清净的人。
所说的三种恶行中，身等不善，许为三种恶行。身语意的不善业依次是身语意的恶行。
贪心等虽非业，意恶行有三。非业性的意恶行也有三种：即思心所以外的贪心、害心和邪见。
譬喻师说，因为在《思经》中说，所以唯有贪心等是意业。如此则业和烦恼成为一体。即使某些烦恼成为业又如何？毗婆沙师说，因为违背经典所以不能这样，经中是因为通过它而有思的趣入，所以用它们来显示。
身语意的行为受到呵责是因为有不悦意的果报，所以是恶行。

།བཟློག་པ ལེགས་པར་སྤྱད་པ་ཡིན།།ཉེས་པར་སྤྱད་པ་ལས་བཟློག་པ་ནི་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་ཡིན་པར་འདོད་དེ། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་དགེ་བ་དང་། བརྣབ་སེམས་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་རྣམས་སོ། །ཕ་རོལ་ལ་ཕན་འདོགས་པ་དང་གནོད་པ་བྱ་བའི་ བསམ་པ་མེད་པར་ན་ཇི་ལྟར་ན་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་ལོག་པའི་ལྟ་བ་དག་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཉིད་ཡིན་ཞེ་ན།དེའི་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེས་པར་སྤྱད་པ་དང་། ལེགས་པར་སྤྱད་པར་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ། དེ་ལས་ཆེ་ལོང་བསྡུས་ནས་ནི། །དགེ་དང་མི་དགེ་ཅི་རིགས་པར། ། ལས་ཀྱི་ལམ་ནི་བཅུར་གསུངས་སོ། །ཉེས་པར་སྤྱད་པ་དང་། ལེགས་པར་སྤྱད་པ་དེ་དག་ཉིད་པས་ཆེ་ལོང་བསྡུས་ཏེ་ཅི་རིགས་པར་མདོ་ལས་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུར་གསུངས་ཏེ། དགེ་བ་རྣམས་ནི་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་དག་ལས་སོ། །མི་དགེ་བ་རྣམས་ནི་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་དག་ལས་སོ། །འདིར ཉེས་པར་སྤྱད་པ་ཅི་ཞིག་གམ།ལེགས་པར་སྤྱད་པ་ཅི་ཞིག་མ་བསྡུས་ཤེ་ན། རེ་ཞིག་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་སུ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་ཕྱོགས་སྦྱོར་བ་དང་མཇུག་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གཞན་ཡང་མ་བསྡུས་ཏེ། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་རགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་གཞན་དག་འཚོ་བ་དང་ལོངས་སྤྱོད་དང་།ཆུང་མ་རྣམས་དང་འབྲལ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་དང་འབྲལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་བཤད་དོ། །ངག་གི་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་ཡང་ཚབས་པོ་ཆེ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་བཤད་དོ། །ཡིད་ཀྱི་ ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་ཕྱོགས་སེམས་པ་ཡང་མ་བསྡུས་སོ།།དགེ་བ་ལ་ཡང་ལུས་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱད་པའི་ཕྱོགས་སྦྱོར་བ་དང་མཇུག་དང་། མྱོས་པར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་སྤོང་བ་དང་། སྦྱིན་པ་དང་། མཆོད་སྦྱིན་ལ་སོགས་པ་མ་བསྡུས་སོ། །ངག་གི་ལེགས་པར་སྤྱད་པའི་ཡང་སྙན་ པར་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་མ་བསྡུས་སོ།།ཡིད་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱད་པའི་ཡང་སེམས་པ་མ་བསྡུས་སོ། །ལས་ཀྱི་ལམ་དེ་རྣམས་ལས། མི་དགེ་དྲུག་ནི་རྣམ་རིག་མིན། །མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དྲུག་པོ་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། ཕྲ་མ་དང་ ཚིག་རྩུབ་པོ་དང་།ངག་ཀྱལ་པ་རྣམས་ནི་གཞན་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་ལ་དངོས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མེད་པའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ནོ། །གཅིག་རྣམ་གཉིས་སོ། །འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དེ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མཐར་ཕྱིན་པར་ བྱེད་པ་ལ་ནི་དུས་དེའི་ཚེ་ཤི་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། དེ་གཞན་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་ནི་དེ་དང་འདྲ་བར་དགའ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཀྱང་བྱེད་ན། ལས་ཀྱི་ལམ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཀྱང་བདག་ཉིད་བྱེད་པ་ལ་ནི་དུས་དེའི་ཚེ་ཤི་ན་རྣམ་པར་ རིག་བྱེད་དང་།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །ཕྱིས་ཤི་ན་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ལས་ནི། དགེ་བ་བདུན་རྣམ་གཉིས། ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་ཚུལ་ ཁྲིམས་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་ལས་ཀྱི་ལམ་གཟུགས་ཅན་བདུན་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་རྣམ་པ་གཉི་ག་ཡིན་ནོ།།ཏིང་འཛིན་ལས་སྐྱེས་རྣམ་རིག་མིན། །བསམ་གཏན་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པས་བསྡུས་པ་ རྣམས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་དག་ནི་སེམས་ཙམ་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཉེར་བསྡོགས་རྣམས་ནི་རྣམ་རིག་བྱེད། །ལས་ཀྱི་ལམ་ཉེར་བསྡོགས་རྣམས་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ ནོ།།རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་འགྱུར་བའམ། །མ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དྲག་པོའམ། རབ་ཏུ་དང་བ་ལྷུར་ལེན་པ་ཆེན་པོས་སྦྱོར་བ་རྩོམ་པ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་གྱི། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བཟློག་པ་མཇུག་ཡིན་ནོ།

善行是恶行的对治。认为对治恶行即是善行，包括身语意的善业、无贪欲、无害心以及正见等。
如果没有利他和害他的意图，那么为何正见和邪见会成为善与不善呢？因为它们是根本。
对于所说的恶行和善行，总括而言，善与不善的业道有十种。将这些恶行和善行总摄起来，经中相应地说有十业道。善业来自善行，不善业来自恶行。
此处什么恶行和善行未被包括呢？首先，在不善业道中，未包括身恶行的加行、后续以及其他烦恼，因为这些不是很粗显。
其他身恶行如断人生命、受用和妻子等，因为要断除这些，所以说为业道。
语恶行中，只说那些重大的为业道。
意恶行方面的思维也未包括。
在善业方面，也未包括身善行的加行、后续，以及远离醉酒等、布施、祭祀等。
语善行方面也未包括爱语等。
意善行方面也未包括思维。
在这些业道中，六种不善业是无表。六种不善业道即杀生、不与取、妄语、离间语、粗恶语、绮语，因为指使他人行为时没有实际的表业，所以必定是无表性的。
一种有两种性质。邪淫若自己完成时，死时是表业和无表业性质，若指使他人则不同于自己的快乐。
若自作，那六种业道在自作时死亡的话，成为表业和无表业两种。若后死则唯是表业和无表业。
在善业道中，七善业有两种。因为正受戒律依赖表业，所以七种有形业道必定是表业和无表业两种性质。
定生唯无表。禅定和无漏律仪所摄的称为定生，因为这些只依赖心，所以唯是无表业。
近分定是表业。业道近分必定是表业性质。
或成无表，或不成。如果以强烈的烦恼或以大信心专注而开始加行则成无表业，其他情况则不成。后续是相反的。

།ཉེར་བསྡོགས་ལས་བཟློག་པ་ནི་ ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ཀྱི་མཇུག་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ།དེ་དག་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དུ་ནི་འགྱུར་བའམ། ཡང་ན་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་ལས་ཀྱི་ལམ་བྱས་ནས་དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྤྱོད་ན་ནི་རྣམ་པར་རིག་ བྱེད་དུ་འགྱུར་གྱི།གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་སྦྱོར་བ་དང་དངོས་དང་མཇུག་འདི་དག་རྣམ་པར་བཞག་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་རེ་ཞིག་འདི་ན་ཁ་ཅིག་ཕྱུགས་གསོད་པར་འདོད་ལ། ཁྲི་ལ་སོགས་པ་ལས་ལྡང་བར་བྱེད། རིན་ལེན་པར་བྱེད། འགྲོ་བར་བྱེད། ནོམ་པར་ བྱེད།ཕྱུགས་ཉོ་བར་བྱེད། འཁྲིད་པར་བྱེད། དྲན་པར་བྱེད། འཛུད་པར་བྱེད། གནོད་པར་བྱེད། མཚོན་ལེན་པར་བྱེད། མཚོན་ལན་གཅིག་གམ་ལན་གཉིས་འདེབས་པར་བྱེད་པ་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་སྲོག་གཅོད་པར་མི་བྱེད་པ་དེ་སྲིད་དུ་ནི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ། །བསྣུན་པ་གང་གིས་སྲོག་གཅོད་ པར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་།དེའི་སྐད་ཅིག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་དངོས་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་སྲོག་གཅོད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་རེག་པར་འགྱུར་ཏེ། སྦྱོར་བ་དང་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་སོ། །དེ་ཕྱིན་ཆད་ཀྱི་རྣམ་ པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་ནི་མཇུག་ཡིན་ནོ།།ཇི་སྲིད་དུ་ཕྱུགས་དེའི་པགས་པ་འཆུ་བའམ། བཀྲུ་བཤལ་བྱེད་པ་འམ། འཚོང་བའམ། འཚེད་པའམ། ཟ་བའམ་རྗེས་སུ་སྒྲོགས་པ་དེ་སྲིད་དུ་ནི་དེའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་དག་ཀྱང་མཇུག་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དྲུག་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པ་ནི་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཙམ་གྱིས་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ཡང་མེད་ལ་མཇུག་ཀྱང་མེད་དོ། །འདིར་ཅི་རེ་ཞིག་སྲོག་ཆགས་དེ་འཆི་བའི་སྲིད་པ་ལ་གནས་པ་དེའི་ཚེ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་རྣམ་པར རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གང་དག་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་ཤི་བའི་སྲིད་པ་ལ་གནས་པ་དེའི་ཚེ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་བརྗོད་པར་བྱའོ།།དེ་ལས་ཅིར་འགྱུར། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་འཆི་བའི་སྲིད་པ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ན་ནི་གསོད་པའམ། གསོད་དུ་འཇུག་པ་ལྷན་ ཅིག་ཤི་བ་ཡང་སྲོག་གཅོད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ།གྲུབ་པའི་མཐའ་ལས་ནི་དེ་སྐད་དུ་མི་འབྱུང་ངོ་། །འོན་ཏེ་ཤི་བ་ཡིན་ན་ནི་བསྣུན་པ་གང་གིས་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། དེའི་སྐད་ཅིག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་ དེ་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་དངོས་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ།།གང་ཡང་བསྟན་བཅོས་ལས་འདི་སྐད་དུ། སྲོག་ཆགས་བསད་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་མ་འགགས་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་སྲོག་གཅོད་ལ་སྦྱོར་བ་མེད་པར་མི་འགྱུར་བ་ ལྟ་བུའོ་ཞེས་གསུངས་པ་འདིར་མཇུག་སྦྱོར་བའི་སྒྲར་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་དོན་ནི་འགལ་ཏེ།དེའི་ཚེ་དངོས་ཁོ་ན་མ་འགགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཉེས་པ་མེད་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཉེས་པ་མེད་པ་དེ་དངོས་ཁོ་ན་སྦྱོར་བའི་སྒྲར་གསུངས་ཞེས་བྱ་ བའོ།།འོ་ན་དེའི་ཚེ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཇི་ལྟར་ལས་ཀྱི་ལམ་དངོས་སུ་འགྱུར། ཇི་ལྟར་ན་མི་འགྱུར། མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཚེ་གཉི་ག་ལས་ཀྱི་ལམ་ ཡིན་ནོ།

相违于近分的是，应当观察为诸业道的后续，这些必定不是表业的自性。或者成为表业，或者不是，如果造作业道之后随顺修习法，则成为表业，其他则不是。
复次，以何等为安立此等加行、正行与后续？譬如此处，有人想要杀生，从座位等起身，收取价钱，行走，触摸，购买牲畜，牵引，忆念，驱赶，伤害，拿取武器，挥动武器一次或两次，乃至未杀生之前，这些都是加行。
以打击杀生时的表业，以及其刹那的无表业，这是业道正行。由两种因而触犯杀生罪过：由加行和果的圆满。此后的无表业诸刹那是后续。
乃至剥其牲畜皮，或清洗，或出售，或烹煮，或食用，或随后宣说，直至这些期间的表业诸刹那也都是后续。
如是其余六种也应当如理配合。贪心等仅由现行即成为业道，故无加行也无后续。
此中，是在有情处于死有时的表业与无表业是业道，还是在死后住于死有时是业道，应当说明此义。
由此将如何？且若是在死有时，则杀者或教他杀者同时死亡也将具有杀生罪过，但在宗义中并未如是说。若是死后，则不应说'以打击杀生时的表业，以及其刹那的无表业，这是业道正行'。
又如论中说：'问：是否有杀害有情而杀生未断的情况？答：有，譬如无有杀害有情的加行'，此中说后续为加行声，此说毗婆沙师义相违，因为彼时唯有正行未断故。
如何无过，即是说彼唯正行说为加行声。
那么，彼时表业如何成为业道正行？如何不成为？因为不能故。彼如何成为无表业？因此，在加行果圆满时，二者都是业道。

།ལས་ཀྱི་ལམ་གཞན་གྱི་སྦྱོར་བའམ་མཇུག་ལས་ཀྱི་ལམ་གཞན་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ། སྲོག་གཅོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་ཆར་ཡང་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་དགྲ་གསད་པའི་ཕྱིར་གཤེད་བྱེད་གསད་པར་གཞན་གྱི་ནོར་འཕྲོགས་ནས་ཕྱུགས་ཀྱིས་གཏོར་མ་ བྱེད་པ་དང་།དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་གསོད་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་དེའི་ཆུང་མ་ལ་ཉལ་པོ་བྱེད་པ་དང་། དེ་ལ་གང་དག་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པར་འགྱུར་བ་དེའི་མཛའ་བོ་ལ་བརྫུན་དང་། ཕྲ་མ་དང་། ཚིག་རྩུབ་པོ་དང་། ཀྱལ་པ་དག་གིས་དབྱེན་བྱེད་པ་དང་། དེའི་ནོར་ལ་བརྣབ་སེམས་བྱེད་པ་དང་། དེ་ ཉིད་ལ་གནོད་སེམས་བྱེད་པ་དང་།དེ་གསད་པའི་ཕྱིར་ལོག་པའི་ལྟ་བ་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ཡིན་པར་མི་རུང་སྟེ། བྱ་བ་མ་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཙམ་གྱིས་ ནི་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།མདོ་ལས་དགེ་སློང་དག་སྲོག་གཅོད་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ལོག་པར་ལྟ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།འདི་ལ་ལས་ཀྱི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། སྦྱོར་བ་རྩ་བ་གསུམ་ལས་སྐྱེས། །དེ་དག་གི་སྦྱོར་བ་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་པས་ན་དང་པོ་ ཀུན་ནས་སློང་བའི་ཚིག་ལས་དེ་སྐད་བཤད་དོ།།དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེའི་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་ཕྱིར་རམ། ནོར་གྱི་ཕྱིར་རམ། རྩེད་མོའི་ཕྱིར་རམ། བདག་གམ་མཛའ་བོ་ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པའོ། །ཞེ་སྡང་ལས་ སྐྱེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཁོ་ན་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསོད་པར་བྱེད་པའོ། །གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པ་རྣམས་དང་། རྒྱལ་པོས་ཆོས་འདོན་པ་ཚད་མར་བྱས་ནས་ཆོས་ཀྱི་བློས་གསོད་པ་དག་སྟེ། མི་བསྒྲུངས་པ་རྣམས་ཆད་པས་བཅད་ ན།རྒྱལ་པོ་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྣོད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གྲགས་པ་ལྟ་བུ་དང་། པར་སིག་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་ནི་འདི་སྐད་དུ། ཕ་དང་མ་རྒས་སམ་ནད་ཚབས་ཆེན་པོས་ཐེབས་ན་གསད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་ཡང་འདི་སྐད་དུ་སྦྲུལ་དང་སྡིག་པ་དང་སྦྲང་བུ་ཏྲྱ་མ་བུ་ཀ་ལ་སོགས་ པ་རྣམས་ནི་མི་རྣམས་ལ་གདུང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་གསད་པར་བྱའོ།།རི་དགས་དང་ཕྱུགས་དང་བྱ་དང་མ་ཧེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་བ་དང་། གང་ཡང་ལོག་པར་ལྟ་བས་རབ་ཏུ་བཅུག་པའི་སྲོག་གཅོད་པའོ། །མ་བྱིན་པར་ལེན་ པ་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་གང་ཞིག་གང་དོན་དུ་གཉེར་བ་དེས་འཕྲོག་པའམ།གཞན་གྱི་རྙེད་པའམ་བཀུར་སྟིའམ་གྲགས་པའི་ཕྱིར་རམ། བདག་གམ་མཛའ་བོ་ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་འཕྲོག་པའོ། །ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཁོན་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཕྲོག་ པ་གང་ཡིན་པའོ།།གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་རྒྱལ་པོས་ཆོས་འདོན་པ་ཚད་མར་བྱས་ནས་མི་བསྒྲུངས་པ་ཆད་པས་བཅད་པའི་ཕྱིར་འཕྲོག་པ་ལྟ་བུ་དང་། འདི་ལྟ་སྟེ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ན་རེ་འདི་ཐམས་ཅད་ནི་ཚངས་པས་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་བྱིན་པ་ཡིན་ན་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ དམས་པས་དམངས་རིགས་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པར་ཟད་དེ་།དེ་ལྟ་བས་ན་བྲམ་ཟེ་འཕྲོག་པ་ན་བྲམ་ཟེ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ལེན་པ་ཡིན། བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཟ་བ་ཡིན། བདག་ཉིད་ཀྱིས་གྱོན་པ་ཡིན། བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྦྱིན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་དག་ལ་བདག་དང་གཞན་གྱི་ འདུ་ཤེས་མི་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གང་ཡང་ལོག་པར་ལྟ་བས་རབ་ཏུ་བཅུག་པའི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པའོ། །འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་དེ་ལ་ཆགས་པའམ། རྙེད་པ་འམ་བཀུར་སྟིའི་ཕྱིར་རམ། བདག་གམ་ མཛའ་བོ་ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའོ།

如果问是否有其他业道的加行或后续是其他业道的情况，是有的。杀生的加行也可以是十种业道，例如为了杀死敌人而杀害刽子手，抢夺他人财物用牲畜作供养，
为了让他杀人而与其妻行淫，对于那些会保护他的亲友说妄语、离间语、粗恶语和绮语来离间他们，
对他的财物生起贪心，对他本人生起害心，为了杀他而增长邪见等。其他情况也可以类推。贪心等不能成为加行，因为未开始行动，仅仅生起心念不算是做了加行。
经中说：'比丘们，杀生有三种：从贪欲生起的，从嗔恚生起的，从愚痴生起的'，乃至邪见都是如此。对于什么是贪欲生起的杀生等，应当这样解释：
这里所有业道并非都由贪等完成，而是'加行从三根本生'。它们的加行是从三不善根生起的，所以最初从等起语中如此说明。
其中，从贪欲生起的杀生是这样的：为了他人身体部分，或为财物，或为游戏，或为保护自己或亲友而杀生。
从嗔恚生起的是这样的：为了报复而杀害。从愚痴生起的是这样的：如做祭祀的人们，以及国王以法为准则而以正法心杀害，认为'惩罚不善之人，国王将成为福德之器'等说法，
如波斯人的观点，他们说：'父母年老或患重病时应当杀死。'还有人说：'蛇、蝎子、蚊虫等因为危害人类所以应当杀死。
鹿、牛、鸟、水牛等为了享用应当杀死。'以及由邪见引发的杀生。
从贪欲生起的不与取是：为获得所需之物而抢夺，或为他人的利养、恭敬、名声，或为保护自己或亲友而抢夺。从嗔恚生起的是为了报复而抢夺。
从愚痴生起的是这样的：如国王以法为准则而惩罚不善之人而抢夺，又如婆罗门们说：'这一切都是梵天赐予婆罗门的，而首陀罗们只是在使用而已。
因此，婆罗门抢夺时是自取，自食，自穿，自施。'对这些并非不生起自他的认知。
还有由邪见引发的不与取。从贪欲生起的邪淫是：对他人妻子等因贪著她，或为利养、恭敬，或为保护自己或亲友而行不净行。

།ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཁོ་ན་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉལ་པོ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། པར་སིག་ལ་སོགས་པ་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉལ་བ་དང་། བ་ལང་འབྲིང་གི་མཆོད་སྦྱིན་ལ་ཆོ་ག་ཅན་གྱི་ཆུ་བཏུང་ངོ་། །རྩཝ་བཅད་དོ། །མའི་གན་དུ་ཉལ་པོ་ལ་འགྲོའོ། །སྲིང་མོའི་གན་དུ་འགྲོའོ། །རུས་གཅིག་པའི་གན་དུ་འགྲོའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གང་དང་གང་ན་འདི་དག་རྙེད་པ་དེ་དང་དེར་འགྲོ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བ་ལང་དང་འཇིག རྟེན་ལས་རྒྱལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་དང་།གང་དག་བུད་མེད་ནི་གཏུན་དང་། མེ་ཏོག་དང་། འབྲས་བུ་དང་། ཟས་སྨིན་པ་དང་། ངོགས་དང་ལམ་དང་འདྲའོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུའོ། །བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་སྔ་ མ་བཞིན་ནོ།།བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་དུ། རྒྱལ་པོ་བཞད་གད་ལྡན་དང་བུད་མེད་དང་། །བག་མ་ལེན་པའི་ཚེ་དང་གསོད་པ་དང་། །ནོར་ཀུན་འཕྲོག་ཚེ་བརྫུན་བྱས་གནོད་མེད་དེ་། །བརྫུན་ལྔ་ལྟུང་བར་བྱེད་པ་མིན་ཞེས་བཤད། །ཞེས་སྨྲས་པ་ལྟ་བུ་དང་། གང་ཡང་ལོག་པར་ལྟ་བས་རབ་ཏུ་བཅུག་པའི་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བའོ། །ཕྲ་མ་ལ་སོགས་པ་གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ལོག་པའི་ལྟ་བས་རབ་ཏུ་བཅུག་པ་དང་། གང་ཡང་རིག་བྱེད་ལ་སོགས་པ་བསྟན་བཅོས་ངན་པ་རྡོལ་བའོ། །ཇི་ལྟར་ན་བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པ་ཆགས་པ་ལ་སོགས པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་ཡི་མཇུག་ཐོགས་ལས་བྱུང་ཕྱིར། །བརྣབ་སེམས་སོགས་རྩ་གསུམ་ལས་སྐྱེས། །ཆགས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་བྱུང་བ་ནི་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ཞེ་སྡང་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་བྱུང་བ་ནི་ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གཏི་ མུག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་བྱུང་བ་ནི་གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་དག་ཡིན་ནོ།།མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དགེ་བ་སྦྱོར་དང་མཇུག་བཅས་རྣམས། །ཆགས་སྡང་གཏི་མུག་མེད་ལས་སྐྱེས། །དགེ་བའི་ལས་ ཀྱི་ལམ་སྦྱོར་བ་དང་མཇུག་དང་།བཅས་པ་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མ་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་གཏི་མུག་མེད་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མི་དགེ་ བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ནི་སྦྱོར་བ་སྤོང་བ་ནི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ།།དངོས་སྤོང་བ་ནི་དངོས་ཡིན་ནོ། །མཇུག་སྤོང་བ་ནི་མཇུག་ཡིན་ཏེ། །འདི་ལྟ་སྟེ་དགེ་ཚུལ་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་གནས་སྣ་ཚོགས་པར་འཇུག་པར་བྱེད། དགེ་འདུན་རྣམས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ བར་བྱེད།མཁན་པོ་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་པར་བྱེད་པ་ནས་ལས་ལན་གཅིག་བརྗོད་པ་དང་། ལན་གཉིས་བརྗོད་པའི་བར་འདི་ནི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ། །ལན་གསུམ་པ་བརྗོད་པའི་ཚེ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་དེའི་སྐད་ཅིག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་ དངོས་ཡིན་ནོ།།དེའི་འོག་ཏུ་ཇི་སྲིད་དུ་གནས་བསྒོ་བའམ། དེའི་རྟེན་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པ་དང་། ཇི་སྲིད་དུ་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་འདི་ནི་མཇུག་ཡིན་ནོ། །ལས་ཀྱི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་ བཤད་ན།འོ་ན་གང་ཞིག་གང་གིས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་ཅེ་ན། གསོད་དང་གནོད་སེམས་ཚིག་རྩུབ་པོ། །ཞེ་སྡང་གིས་ནི་མཐར་ཕྱིན་བྱེད། །སྲོག་གཅོད་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། ཚིག་རྩུབ་པོ་དང་འདི་དག་ནི་ཞེ་སྡང་གིས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་དེ། ཡོངས་སུ་འདོར་བ་དང་། རྩུབ་པའི་སེམས་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལོག་གཡེམ་བརྣབ་སེམས་མ་བྱིན་ལེན། །ཆགས་པ་སེམས་ནི་རྫོགས་པར་བྱེད། །འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དང་། བརྣབ་སེམས་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་རྣམས་ནི་ཆགས་པས་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །ལོག་པར་ལྟ་བ་གཏི མུག་གིས།།ཆེར་རྨོངས་པར་གྱུར་ན་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་དོ།

从嗔恨而生的是为了必定从嗔恨中解脱而行淫欲。从愚痴而生的是如与母亲等人行淫，以及在牛祭时饮用仪式之水，割草，与母亲交合，与姐妹交合，与同族交合等，凡是在何处遇到这些就去做，如此便能战胜牛和世间的说法。又如有人说女人如臼、花、果实、熟食、河岸和道路一样。
妄语等贪欲所生和嗔恨所生如前所述。愚痴所生的妄语如说:'对国王说笑、对女人、娶亲之时、杀生之时、夺取财物之时说妄语无害，此五种妄语不造罪业。'以及由邪见引发的妄语。
离间语等愚痴所生是由邪见引发的，以及宣说吠陀等恶论。如何是贪心等从贪等所生呢？由于是从其后生起，故贪心等从三毒所生。从贪欲后生起的是从贪欲所生，从嗔恨后生起的是从嗔恨所生，从愚痴后生起的是从愚痴所生。
不善业道已经解说完毕。善业道是什么样的呢？善业及其加行和后续，从无贪嗔痴所生。善业道的加行、正行和后续，由于是由善心所引发，而且必定与无贪等相应，故是从无贪、无嗔、无痴所生。
其中，断除不善业道的加行是善业道的加行，断除正行是正行，断除后续是后续。例如沙弥受具足戒时，前往各处住所，礼敬僧众，向和尚请求，乃至白一羯磨、白二羯磨为止，这是加行。第三次羯磨时的表业和无表业，这是业道正行。此后直到宣说住处或其所依的表业，以及随之而生的无表业，这是后续。
所说的并非一切业道都由贪等究竟，那么什么由什么究竟呢？杀生、害心和粗语由嗔恨究竟。杀生、害心和粗语这些由嗔恨究竟，因为是舍弃和粗暴心现前的缘故。
邪淫、贪心和不与取由贪欲究竟。贪欲邪淫、贪心和不与取由贪欲究竟。邪见由愚痴究竟，当极度愚痴时究竟。

།ལྷག་མ་གསུམ་གྱིས་རྫོགས་པར་འདོད་། །ལྷག་མ་ཡང་གང་དག་ཅེ་ན། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། ཕྲ་མ་དང་། ཚིག་ཀྱལ་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་ཆགས་པའམ། ཞེ་སྡང་ངམ། གཏི་མུག་གསུམ་ཀས་ཀྱང་མཐར་ཕྱིན་པར་ བྱེད་དོ།།གང་འདི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཆ་བཞིར་བཤད་པ་དེ་དག་ནི་གསུམ་དང་། གསུམ་དང་། གཅིག་དང་། གསུམ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་ཏེ། གཞི་ནི་སེམས་ཅན་ལོངས་སྤྱོད་དང་། །མིང་དང་གཟུགས་དང་མིང་ཡིན་ནོ། །སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་ནི་སེམས་ཅན་ཡིན་ ནོ།།གཞན་གྱི་བུད་མེད་ཀྱི་གན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཡིན་ནོ། །ལོག་པར་ལྟ་བའི་གཞི་ནི་མིང་དང་། གཟུགས་ཡིན་ནོ། །བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་ནི་མིང་གི་ཚོགས་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་གི་ཕ་རོལ་པོ་འཆི་བར་ངེས་པར་བྱས་ནས་དེ་དང་མགོ་མཉམ་ དུ་འམ་སྔར་ཤི་ན་ཅི་དེ་ལ་ལས་ཀྱི་ལམ་དངོས་ཡོད་དམ་འོན་ཏེ་མེད་ཅེ་ན།སྔ་དང་མཉམ་དུ་ཤི་བ་ལ། །དངོས་པོ་མེད་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། །སྦྱོར་བ་ཡང་བྱས་ལ་འབྲས་བུ་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་ཀྱང་སྲོག་གཅོད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་རེག་པར་མི་འགྱུར་བ་ལྟ་མཆིས་སམ། བཀའ་སྩལ་ པ་ཡོད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ་གསོད་པ་པོ་སྔར་རམ་མཉམ་དུ་ཤི་བར་གྱུར་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། གསད་པར་བྱ་བ་གསོན་བཞིན་དུ་གསོད་པ་པོ་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་ལྡན་པ་ཡང་མེད་ལ། གསོད་པ་པོ་ཤི་བ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ལུས་གཞན་སྐྱེས་ཕྱིར་རོ། ། ལུས་གང་གིས་དེ་ལ་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་དེ་ནི་ཆད་ལ་རིས་མཐུན་པ་ཐ་དད་པ་གཞན་གྱི་ལུས་ཁོ་ན་ཞིག་བྱུང་སྟེ། དེ་ནི་སྦྱོར་བ་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་ཀྱི་ལམ་དང་ལྡན་པར་རིག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་དམག་གིས་གདབ་པ་དང་། ལིངས་འདེབས་པ་དང་། མ་འཕྲིགས་པར་གདབ པ་དག་ཏུ་ཕ་རོལ་པོ་གསད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མང་པོ་ཚོགས་པས་བཏབ་ལ་གཅིག་ཅིག་གིས་སྲོག་གཅོད་ན་དེ་དང་སུ་ཞིག་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།དམག་ལ་སོགས་པར་དོན་གཅིག་ཕྱིར། །ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་བློ་བཞིན་ལྡན། །དོན་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་པོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་དག་ནི་དོན་གྱིས་ན་ཕན་ཚུན་དུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་གང་ཞིག་ནན་གྱིས་ཁྲིད་པ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་ལྡན་པར་འགྱུར་བ་སྟེ་། གང་ཞིག་འདི་སྙམ་དུ་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་སྲོག་ཆགས་མི་གསོད་དེ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པར་བྱས་ཏེ་འགྲོ་བ་ནི་མ་གཏོགས་སོ། ། རང་གི་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ལ་ཇི་ཙམ་གྱིས་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་ལོག་པར་ལྟ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་བརྗོད་དོ། །སྲོག་གཅོད་པ་ནི་བསམས་བཞིན་དུ་མ་ནོར་བ་ནི་གཞན་གསད་པའོ། །གལ་ཏེ་འདི་བསད་དོ སྙམ་དུ་བསམས་ནས་གསོད་པར་བྱེད་ལ།གཞན་དང་མ་ནོར་བར་དེ་ཉིད་ཀྱང་གསོད་པར་བྱེད་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་སྲོག་གཅོད་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་གང་ཞིག་འདི་ཅི་སྲོག་ཆགས་སམ་སྲོག་ཆགས་མ་ཡིན། དེ་འམ་གཞན་ཞིག་ཡིན་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཟོས་ནས་གསོད་པར་བྱེད་པ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་གང་ཡིན་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་ངེས་པ་འདི་རྙེད་ནས་དེ་ལ་སྣུན་པར་བྱེད་པས་དེས་ན་འདོར་བའི་སེམས་སུ་བྱས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཕུང་པོ་སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་ལ་ཇི་ལྟར་སྲོག་གཅོད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སྲོག་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་དང་སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པའི་རླུང ཡིན་ཏེ།དེ་གཅོད་པར་བྱེད་དོ། །དཔེར་ན་མར་མེ་འམ། དྲིལ་བུའི་སྐད་འགག་པར་བྱེད་པ་དང་འདྲའོ། །ཡང་ན་སྲོག་གི་དབང་པོ་སྲོག་ཡིན་ཏེ། དེ་འགག་པར་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་སྲོག་གི་དབང་པོའི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་སྐྱེ་བ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་ན་ཡང་སྲོག་གཅོད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་ བས་རེག་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་མེད་པས་གང་ཞིག་འཆི་བར་འགྱུར་བའི་སྲོག་དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། གང་གི་ཞེས་བྱ་བའི་དྲུག་པ་ནི་གང་ཟག་ཏུ་སྨྲ་བ་དགག་པར་དཔྱད་པར་བྱའོ།

以其余三种圆满所欲。其余是哪些呢？即妄语、离间语和绮语，这些都是由贪欲、嗔恚或愚痴三者任一完成。
此处所说的业道四分，即是三、三、一、三依次排列。基础是有情、受用、名色和名。杀生等的基础是有情。与他人妻子交往等的基础是受用。邪见的基础是名色。妄语等的基础是名蕴。
若有人确定他人将死，而自己与他同时死亡或先死，那么是否存在真实的业道？同时死亡者，无实体故。虽已作加行且果已圆满，但是否有不被杀生罪过所触及的情况？回答说有，即如杀者先死或同时死亡的情况。
其中原因为何？被杀者活着时杀者无罪过，杀者死后也不是，因为已生其他身体。作加行的身体已断绝，产生了另一个不同相续的身体，由于那不是加行者，故不应理解为具有业道。
若在军队、围攻、混战中，为杀敌人而众多人聚集，由一人杀死时，谁获得业道？军队等中因为同一目的，一切皆如作者具有。因为是同一目的，故一切皆如作者具有，他们实际上是互相帮助加行者。
那么被强迫带去的人如何？他也具有业道，除非是这样想：'即使为了生命也不杀生'而去的人。
自杀何时成为业道，乃至何时成为邪见业道的特征应当说明，现在说明。杀生是故意无误地杀他人。若想'要杀此人'而行杀，不与他人混淆而确实杀死，如此即为杀生。
那么若有人怀疑'这是生命还是非生命？是这个还是其他？'而杀，这种情况如何？这也是必定获得'是某物'的确定后对其行杀，因此正是舍弃之心。
对刹那蕴如何成为杀生？所谓命，是依托身心而运行的气，将其切断。如同熄灭灯火或停止铃声。或者说命根为命，使其停止。若对命根的一刹那生起作障碍，也会被杀生罪过所触及，其他情况则不会。
若无此，何者是将死之命？'何者'的第六格应当观察破除补特伽罗论者。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་ཚེ་ཚེ་དང་དྲོད་རྣམས་ཤེས། །འདི་དག་གིས་ ནི་ལུས་འདོར་ཞིང་།།བོར་ན་དེ་ཚེ་འདུག་པ་ནི། །ཇི་ལྟར་ཤིང་ལ་སེམས་མེད་བཞིན། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ནི་གསོན་པོ་ཞེས་བྱ་ལ། དབང་པོ་མེད་པ་ནི་ཤི་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཅེར་བུ་པ་རྣམས་ན་རེ་བློ་སྔར་མ་བཏང་བའི་སྲོག་གཅོད་པས་ཀྱང་ བྱེད་པ་པོ་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ།དཔེར་ན་མེ་དང་རེག་པ་ལས་ཚིག་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་དག་གི་ལྟར་ན་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་མཐོང་བ་དང་། རེག་པ་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གཅེར་བུ་པ་སྐྲ་འབལ་བ་དང་། དཀའ་ཐུབ་དྲག་པོའི་ལུང་ འབོགས་པ་དང་།དེ་དག་གསད་དེ་ཤི་ན་ཡང་སྦྱིན་པ་པོ་ལ་དེ་ལྟར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །མ་དང་བུ་ལྟོ་ན་ཡོད་པ་དག་ཀྱང་ཕན་ཚུན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་མཚན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གསོད་པར་བྱ་བ་ཡང་དེའི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ།མེས་རང་གི་རྟེན་སྲེག་པ་བཞིན་ནོ། །བྱེད་དུ་འཇུག་པ་ལ་ཡང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། གཞན་མེ་ལ་རེག་ཏུ་འཇུག་པ་མེ་དེས་མི་འཚིག་པ་བཞིན་ནོ། །ཁྱིམ་རྡིབ་ན་སྲོག་ཆགས་དག་འཆི་བའི་ཕྱིར་ཤིང་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱང་སྡིག་པ་དང་ལྡན་པར་ཐལ་བར་ འགྱུར་རོ།།ནད་པ་ལ་གནོད་པ་དང་། ཤི་བ་ན་སྨན་པ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་དཔེ་ཙམ་གྱིས་ནི་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། །སྲོག་གཅོད་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མ་བྱིན་ལེན་པ་གཞན་གྱི་ནོར། །མཐུ་དང་འཇབ་བུས་བདག་གིར་བྱེད། །མ་ནོར་བ་ཞེས་བྱ་བར་ སྦྱར་ཏེ།གལ་ཏེ་གཞན་གྱིས་བདག་གིར་བྱས་པ་ལ་མཐུ་དང་འཇབ་བུས་བདག་གིར་བྱེད་ཅིང་། གང་དུ་མཐུ་དང་འཇབ་བུས་བདག་གིར་བྱ་བར་བསམས་པ་དེ་ལས་གཞན་དུ་འདུ་ཤེས་ཀྱང་མ་འཁྲུལ་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ཡིན་ནོ། །མཆོད་རྟེན་ལས་ཕྲོགས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ ལས་མ་བྱིན་པར་བླངས་པ་ཡིན་ཏེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཚེ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སྲུང་མ་གང་དག་ཡིན་པ་ལས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བདག་པོ་མེད་པའི་གཏེར་བྲུས་ན་ནི་ཡུལ་གྱི་བདག་པོ་ལས་སོ། །ཤི་བའི་ ནོར་ཕྲོགས་ན་ལས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་མཚམས་ཀྱི་ནང་དུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལས་སོ།།མ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སློབ་མ་ཐམས་ཅད་ལས་སོ། །བགྲོད་མིན་འགྲོ་བ་འདོད་པ་ཡིས། །ལོག་པར་གཡེམ་པ་རྣམ་པ་བཞི། །བགྲོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་ འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ།བགྲོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་འམ། མ་འམ། བུ་མོ་འམ། ཕ་དང་མ་དང་འབྲེལ་པའི་གན་དུ་འགྲོའམ་། རང་གི་ཆུང་མ་ཡིན་ཡང་ཡན་ལག་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་སྟེ། ཁའམ་རྐུབ་ཏུ་འཇུག་པའམ། ། ཡུལ་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བའམ་། སྣང་བའམ། མཆོད་རྟེན་ནམ། གཙུག་ལག་ཁང་ངམ། དུས་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་སྟེ། དུས་མ་ཡིན་པ་གང་ཞེ་ན། སྦྲུམ་མའམ། ནུ་ཞོ་འཐུང་བའམ། ངེས་པ་དང་བཅས་པའི་གན་དུ་འགྲོ་བའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གལ་ཏེ་ཁྱོས་གནང་ན་ངེས་པ་དང བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།མ་ནོར་བ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ་། གལ་ཏེ་བདག་གི་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་ཆུང་མའི་གན་དུ་སོང་ན་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་གཞན་ཞིག་གི་གན་དུ་སོང་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཞན་གྱི་ ཆུང་མ་ལ་སྦྱར་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་།དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སྦྱོར་བ་གཞན་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྲོག་གཅོད་པ་བཞན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དགེ་སློང་མའི་གན་དུ་འགྲོ་བ་སུ་ལས་འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ ཡིན་ཞེ་ན།ཡུལ་གྱི་བདག་པོ་ལས་ཏེ་དེས་ནི་དེ་མི་བཟོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེས་ནི་རང་གི་ཆུང་མ་ངེས་པ་དང་བཅས་པ་བཞིན་དུ་བགྲོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །གཞོན་ནུ་མའི་གན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་གང་ལ་བྱིན་པ་ལས་སོ། །གལ་ཏེ་སྦྱིན་པ་མེད་ན་སྲུང་བ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཐ་ན་རྒྱལ་པོ་ལས་སོ།

世尊也说：'当知寿命和暖气，以此舍弃身体时，此时所住之状态，如同无心之树木。'因此，具有诸根的身体称为活着，无有诸根则称为死亡。
裸行外道们说，即使未先发心而杀生，行为者也会具有非法，如同接触火而被烧一样。按照他们的说法，见到他人妻子和触摸也会如此过失。裸行外道拔发、传授严厉苦行，即使杀死他们而死，施予者也会如此过失。母亲和腹中胎儿也因互为痛苦因缘而如此过失。被杀者也因与其行为相关而如此过失，如火烧自己依处一样。
对于使人行为也不会有过失，如同他人使人触火而不被火烧一样。因房屋倒塌而生命死亡，无有木材等也会有过失。病人受害和死亡时，医生们也会如此过失。或者仅以比喻也不能成立。杀生已说完毕。
不与取是以威力和偷盗方式占为己有他人财物。应当理解为不错误，如果他人已占为己有的东西以威力和偷盗方式占为己有，凡是以威力和偷盗方式想要占为己有之处，认知也不错乱，仅此即是不与取。
从佛塔中夺取是从佛陀处不与取，因为世尊入涅槃时已完全摄受这一切。其他人说是从守护神处。若挖掘无主之宝藏则是从地方主人处。夺取死者财物，若是已作业者则是从界内所属处，若是未作业者则是从一切佛弟子处。
非道行为欲望，邪淫有四种。非道行为是欲望所致的邪淫有四种：非道行为是他人所摄受的，或母亲，或女儿，或与父母有关系者处行淫，或即使是自己妻子也从非支分处行淫，即从口或肛门进入，或在非处行淫，或在光明处，或在佛塔、经堂，或非时行淫。
什么是非时？即孕妇，或哺乳期，或持戒者处行淫。有些人说如果丈夫允许则是持戒。应当理解为不错误，如果以为是自己的想法去他人妻子处则不成业道。如果以为不是他人妻子的想法去某人处，有些人说因为与他人妻子交合且受用事物故成立。
其他人说因为行为对象错误故不成立，如同杀生一样。去比丘尼处行淫是对谁的邪淫呢？是对地方主人，因为他不容忍此事。这也如同自己妻子持戒一样是非道行为。去少女处行淫则是对已许配者。如果无人许配则是对守护者，乃至对国王。

།བརྫུན་ཚིག་འདུ་ཤེས་གཞན་བསྒྱུར་བའི། །ཚིག་དོན་མངོན་པར་གོ་བའོ། །དོན་སྨྲ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་འདུ་ཤེས་གཞན་དུ་བསྒྱུར་ལ་དེས་གང་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྨྲས་པའི་ཚིག་དེའི་དོན་ཡང་གོ་ན་ཚིག་དེ་ནི་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བའི་ཡིན་ནོ། །མངོན་པར་མ་གོ་ན ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན།ཚིག་ཀྱལ་པར་འགྱུར་རོ། །ཚིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རེས་འགའ་ཡི་གེ་མང་པོ་ཞིག་ལས་ཚིག་ཏུ་འགྱུར་ན་དེ་ལ་ལས་ཀྱི་ལམ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཐ་མ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་བཅས་པའོ། །ཡང་ན་གང་ལས་དོན་གོ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། ཡི་གེ་སྔ་མ་ རྣམས་ནི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ།།དོན་མངོན་པར་གོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་རེ་ཞིག་ཉན་པ་པོས་དོན་མངོན་པར་གོ་བ་ཡིན་ནམ་། འོན་ཏེ་མངོན་པར་གོ་བར་ནུས་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ལས་ཅིར་འགྱུར། གལ་ཏེ་དོན་མངོན་པར་གོ་བ་ཡིན་ན་ནི་ཚིག་གི་དོན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་དང་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འགགས་པའི་ཕྱིར།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་མངོན་པར་གོ་བར་ནུས་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལྟ་ནི་ཉེས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་ན་མངོན་པར་གོ་བར་ ནུས་པ་ཡིན་ཞེ་ན།སྐད་བྱང་བ་དང་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་པའོ། །ཇི་ལྟར་ཉེས་པ་མེད་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །མདོ་ལས་ཐ་སྙད་བཅུ་དྲུག་གསུངས་པ་ལ་མ་མཐོང་བ་ལ་མཐོང་ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། མ་ཐོས་པ་དང་། མ་རྟོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་མ་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ ཞེས་སྨྲ་བ་དང་།མཐོང་བ་ལ་མ་མཐོང་ངོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་ལ་རྣམ་པར་མ་ཤེས་སོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དང་བརྒྱད་པོ་འདི་ནི་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཐ་སྙད་དག་ཡིན་ནོ། །མཐོང་བ་ལ་མཐོང་ངོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་སྨྲ་བའི་བར་ དང་།མ་མཐོང་བ་ལ་མ་མཐོང་ངོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ནས་རྣམ་པར་མ་ཤེས་སོ་ཞེས་སྨྲ་བའི་བར་བརྒྱད་པོ་འདི་ནི་འཕགས་པའི་ཐ་སྙད་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་དང་། རྟོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཅི་ཞེ་ན། མིག་རྣ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་དང་། །གསུམ་གྱིས་ ཉམས་སུ་མྱོང་གང་དེས་།།མཐོང་ཐོས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། །རྟོགས་པ་ཡིན་ཏེ་གོ་རིམས་བཤད། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡིད་ ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བཤད་དོ།།སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོགས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ། དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་རྣམས་ནི་ལུང་དུ་ མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཤི་བ་དང་འདྲ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་ནི་རྟོགས་པ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་ལ་ཁུངས་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། མདོ་དང་། རིགས་པ་ཡོད་དེ། རེ་ཞིག་མདོ་ནི་མཆོད་བྱེད་ཀྱི་མ་ཅན་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། གཟུགས་གང་དག་ཁྱོད་ཀྱི་མིག་གིས་མ་མཐོང་སྟེ་སྔོན་མ་མཐོང་ ཞིང་མི་ལྟ་ལ།ཁྱོད་འདི་སྙམ་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ་སྙམ་དུ་ཡང་མི་སེམས་ན། གཞི་དེ་ལས་ཁྱོད་འདུན་པའམ། འདོད་ཆགས་སམ་འདོད་པའམ་དགའ་བའམ། ཆགས་པའམ། འཆུམས་པའམ། ལྷག་པར་ཆགས་པ་སྐྱེ་བའམ་། བཙུན་པ་མ་ལགས་སོ། །སྒྲ་གང་དག་ ཁྱོད་ཀྱི་རྣ་བས་མ་ཐོས་ཏེ།སྔོན་མ་ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། རྒྱས་པར་ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་མ་ཤེས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱས་པར་བཙུན་པ་མ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། །མཆོད་བྱེད་ཀྱི་མ་ཅན་ཁྱོད་འདི་ལ་མཐོང་ན་ཡང་མཐོང་བ་ཙམ་དུ་འགྱུར་ལ། ཐོས་པ་དང་། རྟོགས་ པ་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་གསུམ་ལ་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྒྲས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དྲི་ལ་སོགས་པ་ལ་རྟོགས་ཞེས་བྱ་བར་གོ་འོ་། །དེ་ལྟར་མི་འདོད་ན་མཐོང་བ་ལ་ སོགས་པའི་དངོས་པོའི་ནང་དུ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་དྲི་ལ་སོགས་པ་ལ་ཐ་སྙད་འདོགས་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ།འདི་ནི་རིགས་པ་ཡིན་ནོ།

虚妄语言是以改变对他人的认知，使其理解所说的语义。对于说话内容，如果改变了对方的认知，且对方理解了所说话语的含义，这就是虚妄语。如果没有被理解会如何呢？就变成了绮语。所谓语言，有时由多个文字组成语句，那么其中哪个是业道呢？最后的非表业及其相应法。或者是能让人理解意义的，前面的文字是加行。
所谓'明显理解'是什么？是听者已经明显理解了呢？还是有能力理解呢？这会有什么结果？如果是已经明显理解了，由于语义是意识的对境，且语表业与耳识同时灭去，所以唯有非表业成为业道。如果不是有能力理解，则不会有过失。
怎样才算有能力理解呢？是通晓语言且生起耳识。这样就不会有过失。经中说十六种言说，即说未见为见，未闻为闻，未觉为觉，未知为知，见言未见，乃至知言未知等八种，这是非圣言说。说见为见乃至说知为知，说未见为未见乃至说未知为未知等八种，这是圣言说。
其中见、闻、觉、知的特征是什么？眼耳意三识，所经验的内容，依次为见闻知，以及觉受。眼识所经验的是见，耳识所经验的是闻，意识所经验的是知，鼻舌身识所经验的是觉。
为什么这样说呢？毗婆沙师们说：因为香、味、触是无记性，如同死物，所以称之为觉。这有什么根据呢？有经典和理证。首先经典说：'祭祀女子，你认为如何？对于你眼睛未见、从未见过、不在看、也不想要看的色法，你会对此生起欲求、贪着、爱欲、喜悦、执著、亲近、深重贪著吗？'回答说：'尊者，不会。'对于耳朵未闻的声音也是如此，乃至意识未知的法，广说乃至'尊者，不会。'
'祭祀女子，对于此等，见则仅是见，闻则仅是闻，觉则仅是觉，知则仅是知。'由此可知，对三种境界分别用见、闻、知来表示，所以对香等用'觉'来表示。如果不这样承许，由于香等不包含在见等事物中，就无法对香等安立言说，这就是理证。

།རེ་ཞིག་མདོ་འདི་དོན་གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཁུངས་མ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་འདི་ལ་ཐ་སྙད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ བསྟན་པ་དེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདིར་ནི་ཁྱོད་ཡུལ་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་འདི་ལ་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་བཞི་ལ་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་འགྱུར་གྱི་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་མཚན་མར་སྒྲོ་འདོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མདོའི་དོན་ ཡིན་པར་སྣང་ངོ་།།ཡང་མཐོང་བ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་ཁ་ཅིག་ན་རེ་དབང་པོ་ལྔས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའོ། །ཕ་རོལ་ལས་འོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པའོ། །བདག་ཉིད་ ཀྱི་རིགས་པས་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་སྒོ་ནས་འདོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོགས་པའོ།།ཡིད་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་བསྒོམས་ནས་རྟོགས་པ་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །ཡང་ཡུལ་ལྔ་པོ་འདི་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་མཐོང་ བའམ་ཐོས་པའམ།རྟོགས་པའམ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཐ་སྙད་གདགས་ལ། དྲུག་པ་ལ་ནི་མཐོང་བ་མ་གཏོགས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་དྲི་ལ་སོགས་པ་ལ་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་རིགས་ པ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ནི་འདི་སྐད་དུ། མིག་གིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའོ། །རྣ་བས་ཐོས་པ་དང་། ཕ་རོལ་ལས་འོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པའོ། །བདག་ཉིད་ཀྱིས་བསམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོགས་པའོ། ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཞར་ལ་འོངས་པ་རྫོགས་སོ།། །།བསྟན་བཅོས་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ། གང་ཞིག་ལུས་ཀྱི་དོན་གཞན་གོ་བར་བྱེད་ན་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། འགྱུར་རོ། །དེ ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར།ལུས་ཀྱིས་མི་བྱེད་ན་སྲོག་གཅོད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའི་རེག་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དོ། །ངག་གིས་བྱེད་པར་འགྱུར་ནའོ། །ངག་གིས་མི་བྱེད་ན་བརྫུན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་རེག་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དོ། ། ལུས་ཀྱིས་བྱེད་པར་འགྱུར་ནའོ། །ལུས་ ཀྱིས་ཀྱང་མི་བྱེད།ངག་གིས་ཀྱང་མི་བྱེད་ན། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་གཉི་གས་རེག་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ། འདིར་དྲང་སྲོང་རྣམས་ཡིད་རབ་ཏུ་ཁྲོས་པ་དང་། གསོ་སྦྱོང་དཔེར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཉི་གས་ཡང་མི་བྱེད་ན་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་ པ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མེད་པ་ཅན་ཡང་མེད་པས་ཇི་ལྟར་ན་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་འགྲུབ་སྟེ།འདི་ལ་འབད་པར་བྱའོ། །བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་རྫོགས་སོ།། །།ཕྲ་མ་ཕ་རོལ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར། །ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱི་ཚིག་།ཕ་རོལ་པོ་དག་དབྱེ་ཞིང་མི་མཛའ་ བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཚིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྲ་མ་ཡིན་ཏེ།དོན་མངོན་པར་གོ་བ་དང་། མ་ནོར་བ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །ཚིག་རྩུབ་པོ་ནི་མི་སྙན་པ། །སེམས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཚིག་དང་། དོན་མངོན་པར་གོ་བ་དང་། མ་ནོར་བ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། སེམས་ ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱིས་ཅིའི་ཚིག་མི་སྙན་པ་ཕ་རོལ་པོ་ལ་སྨྲས་ཤིང་དོན་མངོན་པར་གོ་ལ་གང་ལ་སྨྲ་བར་འདོད་པ་དེ་ཉིད་ལ་སྨྲ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚིག་རྩུབ་པོ་ཡིན་ནོ།།ཉོན་མོངས་ཅན་ཀུན་ཀྱལ་པ་ཉིད། །ཚིག་ཅེས་བྱ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པར་སྦྱར་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཚིག་ ཐམས་ཅད་ནི་ཚིག་ཀྱལ་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཉིད་ན་ནི་ཀྱལ་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་དང་ལྡན་པ་ནི་ཚིག་ཀྱལ་པ་ཅན་ཡིན་ནོ།

暂且这部经的意义是其他的缘故，不是根据，因为世尊在这部经中并非显示诸名言的性相。那么是什么样呢？在此，对于你的六种境，见等四种名言仅仅是见等名言，而不是增益为可意和不可意的相，这是经的意义。
复次，见是什么？乃至识又是什么？暂且有人说：'五根所现证的是见。从他处所传来的是闻。以自己的理由推度而认为的是觉。意识所现证、修习而证悟、由自己各别了知的是识。'又说：'对于这五境，每一个都可以安立为见、闻、觉或识的名言。第六境则除了见以外。如此则不会有香等无法安立名言的过失。因此，这个道理也不是道理。'
古代诸师则如是说：'眼根所现证的是见。耳根所闻及从他处所传来的是闻。自己所思维的是觉。自己所各别证悟和了知的是识。'
入论：若以身表达其他意义，是否成为妄语？答：是的。正因为如此。
问：若不以身造作，是否有触犯杀生罪过？答：有。若以语造作。
问：若不以语造作，是否有触犯妄语罪过？答：有。若以身造作。
问：若既不以身造作，也不以语造作，是否有触犯两种罪过？答：有。此处以仙人们极其愤怒和布萨为例。
若两者都不造作，则欲界中既无表业也无无表业，如何能成就这两种业道？对此应当努力。妄语品终。
离间语是为了分裂他人，是烦恼心的语言。为了分裂和令他人不和，凡是烦恼心的语言即是离间语。应当配合'义理明显可知'和'无错误'。
粗恶语是不悦耳的，应当配合'烦恼心的语言'、'义理明显可知'和'无错误'。以烦恼心对他人说出不悦耳的话，义理明显可知，且对所欲说的对象说出的即是粗恶语。
一切烦恼绮语，应当配合'语言'来理解。一切烦恼心的语言即是绮语。在彼处即是绮语性，与此相应者即是绮语者。

།གཞན་ནི་དེ་ལས་གཞན་ཉོན་མོངས། །གཞན་དག་ན་རེ་ངག་གི་ལས་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ལས་གཞན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཚིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚིག་ ཀྱལ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།ཁ་གསག་གླུ་དང་ཟློས་གར་བཞིན། །བསྟན་བཅོས་ངན་བཞིན་། དཔེར་ན་དགེ་སློང་ལོག་པས་འཚོ་བ་ཅན་ཁ་གསག་བྱེད་པ་དང་། ཆགས་པས་ཁ་ཅིག་གླུ་ལེན་པ་དང་། ཟློས་གར་མཁན་རྣམས་ཟློས་གར་གྱི་ཚེ་གཞན་དག་མགུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ འཁྱལ་པ་དང་།དེའི་ལྟ་བར་གྱུར་ནས་བསྟན་བཅོས་ངན་པ་དག་གདོན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་། འདུ་འཛིའི་གཏམ་ལ་སོགས་པ་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཚིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ཚིག་ཀྱལ་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་ འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་ཚེ་གླུ་ཡང་ཡོད་ལ་ཚིག་ཀྱལ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེ་ན།དེའི་ཚེ་ངེས་པར་འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པའི་གླུ་དག་བླངས་ཀྱི་སྟེགས་སྔགས་དང་ལྡན་པ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེའི་ཚེ་ཡང་བག་མ་ལེན་པ་དང་། བག་མ་གཏོང་བ་ལ་སོགས་པའི་མངོན་པར་བརྗོད་ པ་ཡོད་པས་ཚིག་ཀྱལ་པ་ནི་ཡོད་མོད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ལམ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།བརྣབ་སེམས་ནི། ལོག་པས་གཞན་གྱི་ནོར་ལ་ཆགས། །ཕ་རོལ་པོ་དག་གི་གང་ཡིན་པ་དེ་བདག་གི་ཡིན་པར་གྱུར་ཀྱང་ཅི་མ་རུང་སྙམ་ནས་གཞན་གྱི་ནོར་དག་ལ་མཐུའམ་འཇབ་བུ་འང་རུང་ལོག་ པར་མི་རིགས་པས་བདག་གིར་བྱེད་འདོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བརྣབ་སེམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་ནོ།།གཞན་དག་ན་རེ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྲེད་པ་ཐམས་ཅད་བརྣབ་སེམས་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྒྲིབ་པའི་སྐབས་སུ་འདོད་པ་ལ་འདུན་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་མདོ་ལས་དེ་ འཇིག་རྟེན་ན་བརྣབ་སེམས་སྤངས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་རྣམས་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་རྣམས་ལ་ཡང་བརྣབ་སེམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡོད་པར་འགྱུར་དུ་འོང་བས། གལ་ཏེ་ཐམས་ ཅད་བརྣབ་སེམས་ཡིན་ན་ཡང་ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱི་ལམ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།ཉེས་པར་སྤྱད་པ་ཆེ་ལོང་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ཟེར་རོ། །གནོད་སེམས་སེམས་ཅན་ལ་སྡང་བ། །སེམས་ཅན་དག་ལ་ཞེ་སྡང་བ་ཕ་རོལ་ལ་གནོད་པའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པ་ནི་གནོད་སེམས་ཡིན་ནོ། །དགེ་དང་མི་དགེ་ མེད་ལྟ་བ།།ལོག་པར་ལྟ་བ་ཡིན། ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་ལྟ་བ་དེ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། །མཆོད་སྦྱིན་མེད་དོ། །སྦྱིན་སྲེག་མེད་དོ། །ལེགས་པར་སྤྱད་པ་མེད་དོ། །ཉེས་པར་སྤྱད་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ནས་འཇིག་ རྟེན་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་འཕགས་པ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ནི་རིལ་གྱིས་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ།།ཚིགས་སུ་བཅད་པར་ནི་དང་པོ་ཙམ་ཞིག་བསྟན་པར་ཟད་དོ། །ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ལས་ཀྱི་ལམ་ཞེས་ བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན།འདི་ལ། གསུམ་མམ་བདུན་ནི་ལས་ཀྱང་ཡིན། །བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་པས་ལས་ཀྱི་ལམ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཅན་གྱི་སེམས་པ་ནི་དེ་དག་གི་རྒྱུ་བས་རྒྱུ་སྟེ། དེ་དག་གི་དབང་གིས་དེ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་འདུ་ བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་འགྲོས་ཀྱིས་འགྲོའོ།།སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་བདུན་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་ཀྱང་ཡིན་ལ་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་པས་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཀུན་ནས་སློང་བའི་སེམས་པ་ནི་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ ལས་ཀྱི་ལམ་དང་།ལས་དང་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་པས་ན་ལས་ཀྱི་ལམ་སྟེ། མི་འདྲ་བ་རྣམས་ལ་ཡང་གཅིག་བསྡུས་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །བརྣབ་སེམས་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སྦྱོར་ བ་དང་མཇུག་དག་ལས་ཀྱི་ལམ་མ་ཡིན་ཞེ་ན།འདི་ལྟར་དེ་དག་གི་དེའི་དོན་དང་། དེའི་རྩ་བ་ཅན་དུ་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། །སྔར་ཡང་ཆེ་ལོང་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བཤད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ།

其他人说，除了妄语等语业之外的其他烦恼性言语就是绮语。如谄媚、歌舞等，如同恶论。比如比丘以邪命为生而谄媚，有些人因贪欲而唱歌，舞者在表演时为取悦他人而嬉戏，以及宣说恶论，同样地诉说悲叹，谈论琐事等，除了妄语等以外的烦恼性言语都是绮语。
如果问：为何转轮王时有歌却不是绮语？那时唱诵的是具有出离心的歌，而不是带有爱语的歌。其他人说，那时也有迎娶新娘、送嫁等表达，所以有绮语，但不是业道。
贪心是：以邪恶方式贪著他人财物。想着'他人所有的东西要是变成我的该多好'，以强取或偷盗等不正当方式想要占为己有他人财物的心，这就是贪心业道。
其他人说，欲界一切贪欲都是贪心，如在障碍品中针对贪欲而说'于世间中断除贪心'等。
其他人说，如果一切贪欲都是贪心，那转轮王们和北俱卢洲人也会有贪心业道，所以虽然都是贪心但不都是业道，因为这是总摄重大恶行。
害心是对众生的嗔恨。对众生怀有嗔恨，以加害的方式趋入，这就是害心。
无善恶见是邪见。认为没有善业和不善业的见解就是邪见，即'无布施，无供养，无祭祀，无善行，无恶行'等乃至'世间无阿罗汉'，否定业果和圣者的见解都是完全的邪见。
偈颂中仅说明了开头部分。这就是十业道的性质。
什么是业道的含义？对此：三或七是业。贪心等三者是业道所以是业道。与它们相应的思是它们的因，因为由它们的力量而如是造作，所以随它们的轨道而行。
杀生等七者因为是身语业所以是业，又因为是业道所以也是业道。引发它们的思依靠它们而趋入。
如是，业道和业与业道都是业道，因为不同类也可归为一类。无贪等和离杀等也应如是理解。
为何加行和后续不是业道？因为它们是以此为目的和以此为根本而趋入。前面也说过是总摄重大的缘故。

།འཇིག་རྟེན་ན་གང་དག་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པས་ཕྱི་ནང་གི་དངོས་པོ་རྣམས་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་ ཡང་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་མདོ་སྡེ་པ་གང་དག་བརྣབ་སེམས་པ་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་ཡིད་ཀྱི་ལས་སུ་འདོད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་དེ་དག་ཇི་ལྟར་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དག་ཉིད་ལ་དྲིས་ཤིག་།དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་བརྗོད་པར་ནུས་ཏེ། དེ་དག་ནི་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱང་ཡིན་ལ་ལམ་ཡང་ ཡིན་པས་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་པའམ།ཡང་ན་གཅིག་གིས་གཅིག་འདྲེན་པས་ན་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་ནོ། །མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་དང་འགལ་བ་ཡིན་ལ། མེད་པར་ལྟ་བས་རྩ་བ་གཅོད། ། དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་པ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གཅོད་དོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ལ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གང་དག་གིས་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ བ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ན་དང་པོ་ཉིད་དུ་སྤོང་བ་དག་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་ཅེ་ན།ལོག་པར་ལྟ་བ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བས་དྲངས་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཁོ་ན་ལ་ལས་ཀྱི་ལམ་དེ་བསྟན་པར་མཛད་དེ། དཔེར་ན་མེ་ཁོ་ནས་གྲོང་སྲེག་པར་བྱེད་ན་རྐུན་པོ་རྣམས་མེ་དེ་འདྲེན་པ་བྱེད་པ་ཡིན་པས་རྐུན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ གྲོང་བསྲེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།།དགེ་བའི་རྩ་བ་གང་དག་གཅིག་ཀུན་དུ་འཆད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། འདོད་གཏོགས་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་རྣམས། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀུན་དུ་འཆད་པར་འགྱུར་ཏེ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དག་དང་ མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འོ་ན་བཏགས་པ་ལས་འདི་ཙམ་གྱིས་ན་གང་ཟག་འདིས་ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀུན་དུ་གཅད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ཇི་ལྟར་གྲངས་དེ་ནི་དེའི་ཐོབ་པ་ཐག་སྲིང་བར་བྱེད་པ་ལས་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུད་དེའི་སྣོད་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་ བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་ཁོ་ན་དག་ཀུན་དུ་ཆད་པར་འགྱུར་ཏེ། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དག་ལས་ནི་སྔར་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་ལ་དམིགས་པའི་ལོག་པར་ལྟ་བས་ཀུན་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་ཅེ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་ལ་སྐུར་འདེབས་པ་། །ལེགས་པར་སྤྱད་ པ་མེད་དོ།།ཉེས་པར་སྤྱད་པ་མེད་དོ་ཞེས་རྒྱུ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དང་། ལེགས་པར་སྤྱད་པ་དང་ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་དོ་ཞེས་འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་གང་དག་ཡིན་པའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེ་དག་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ ལམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ནས་ཡིན་གྱི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ནས་ཡིན་གྱི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ལ་ནི་དམིགས་པས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཙམ་གྱི་ སྒོ་ནས་རྒྱས་པས་ཉམ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འདི་སྐད་དུ་ཀུན་གྱིས་ཁ་ཅིག་ན་རེ་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམ་པ་དགུ་ཆར་ཡང་ཅིག་ཅར་དུ་འཆད་དེ། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་སྐད་དུ་རིམ་གྱིས་ཞེས་བརྗོད་དེ། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བཞིན་དུ་ཆེན་པོའི་ཆེན་ པོས་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་བར་དུ་ལོག་པར་ལྟ་བ་རྣམ་པ་དགུས་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམ་པ་དགུ་གཅོད་པར་བྱེད་དེ།དེ་ལྟར་ན་ཕྲ་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་གང་ཞེ་ན། དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀུན་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མར་འདོར་བ་གང་དག་ཡིན་པ་སྟེ་།གང་ དག་མེད་པས་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀུན་དུ་འཆད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་གཞུང་འདི་བསྐྱབ་པ་ཡིན་ནོ།

世间上凡是增长和减少的，以及内外诸事物的增长和减少也是如此。那么，经部宗有些人认为贪心等唯是意业，按照他们的观点，这些如何是业道呢？应当问他们自己。虽然如此也可以说明：这些既是善趣和恶趣的业，也是道，所以是业道；或者说由于互相牵引，所以是业道。
十不善业道全都与行持善法相违，邪见能断善根。断善根是完全成就的大邪见所断。那么为什么论中说什么是大不善根呢？能断善根、获得离欲的不善根，是最初断除的，这样解释。由于邪见引发不善根的缘故，只对它们宣说业道，比如只是火能烧毁村庄，而盗贼引发火，所以说盗贼烧毁了村庄一样。
问：什么善根会全部断除？欲界所生的善根会全部断除，因为不具足色界和无色界的善根。那么，如何解释《施设论》中所说'此人仅以此便断除三界善根'？这是依据远离获得而说的，因为使相续成为非法器。只断除生得善根，因为加行善根已先前退失。
以缘何而邪见能断除？诽谤因果。说'无善行、无恶行'是诽谤因，说'无善恶业的果报'是诽谤果。有些人说这些如同无间道和解脱道。有些人说只缘有漏，不缘无漏；只缘同分界，不缘异分界，因为仅由相应门而增长则力量微弱。
有些人说九种善根同时断除，如见所断。有些人说次第断除，如修所断烦恼，以上上品断下下品，以九种邪见断九种善根。那么，与微细同时的善根是什么？断除善根时最后舍弃的，无有此等则称为断善根，这是护持此论义。

།འོ་ན་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆེན་པོ་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གང་དག་གིས་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀུན་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་གཞུང་འདིའི་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ ཞེ་ན།དེ་དག་གིས་མ་ལུས་པར་གཅོད་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་རྫོགས་པ་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལས་རྣམ་པ་གཅིག་མ་ཆད་ན་ཡང་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མཐོང་བའི་ལམ་བཞིན་དུ་མ་ལངས་པར་གཅོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་སྐད་དུ་གཉི་གར་གཅོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ བརྗོད་དོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྔར་སྡོམ་པ་སྤངས་ལ་ཕྱིས་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀུན་དུ་གཅོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་སྐད་དུ་སྡོམ་པ་སེམས་གང་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་པ་དེ་གཏོང་བ་དེ་ཡང་གཏོང་ངོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །གང་དུ་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀུན་དུ་གཅོད་ཅེ་ན། མིའི་ནང་དུ་མིའི་ནང་ཁོ་ན་དག་ཏུ་གཅོད་ཀྱི་ངན་སོང་དག་ན་ནི་མ་ཡིན་ ཏེ།ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་དག་མི་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷ་དག་གི་ནང་ན་ཡང་མེད་དེ། ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གླིང་གསུམ་དག་ན་ཡོད་ཀྱི་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དག་ན་ཡང་མེད་དེ། སྡིག་པའི་བསམ་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ འཛམ་བུའི་གླིང་ཁོ་ན་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།འཛམ་བུའི་གླིང་པ་ཐམས་ཅད་པས་ཉུང་ན་དབང་པོ་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་པོ་དང་། ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་བྱ་བའི་གཞུང་འདི་དང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་། སྐྱེས་པ་བུད་མེད་ཀྱིས་གཅོད་དོ། །སྐྱེས་པ་དང་བུད་ མེད་ཀྱིས་ཀུན་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་དེ།གཞན་དག་ན་རེ་འདུན་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཞེན་པའི་ཕྱིར་བུད་མེད་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། གོང་མའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་དག་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་བརྒྱད་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་གཞུང་འདི་དང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ལས་ཀྱང་སྲེད་པ་སྤྱད་པས་ནི་ཀུན་ དུ་གཅོད་པར་མི་བྱེད་དེ།བསམ་པ་གཡོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ལྟ་སྤྱད། སྡིག་པའི་བསམ་པ་བརྟན་པ་དང་། །མཁྱུད་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མ་ནིང་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། སྲེད་པའི་སྤྱད་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དང་། ངན་སོང་བཞིན་ནོ་དགེ་ བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་འཆད་པའི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་ནི་མི་ལྡན་པའོ། །གང་གི་ཚེ་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ཡང་མི་སྐྱེ་ལ་མ་ཐོབ་པ་སྐྱེ་བ་སྟེ། མི་ལྡན་པ་དེ་སྐྱེས་ན་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀུན་དུ་ཆད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་དུ་ཆད་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་ན་ཡང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཞེ་ན། མཚམས་ནི་ཐེ་ ཚོམ་ཡོད་ལྟ་བས།།ནམ་ཞིག་འདི་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་པའམ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། ཡོད་པར་ལྟ་བ་སྐྱེས་པ་དེའི་ཚེ་ཡང་དེའི་ཐོབ་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཞེས་བྱའོ། །ཉིང་མཚམས་ནི་རྣམ་པ་དགུ་ཅིག་ཅར་དུ་སྦྱར་བ་ལ། མངོན་སུམ་ དུ་ནི་རིམ་གྱིས་འགྱུར་ཏེ།ནད་མེད་ནས་སྟོབས་རྙེད་པ་བཞིན་ནོ། །ཡང་དེ་དག་གི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ནི། མཚམས་མེད་བྱེད་པ་འདི་ལས་མིན། །གཞན་གྱིས་ནི་འདི་ཉིད་ལ་འགྱུར་གྱི་མཚམས་མེད་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས། གང་ཟག་འདི་ནི་ མཐོང་བའི་ཆོས་ཁོ་ན་ལ་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་གྱི་འདི་ནི་ངེས་པར་དམྱལ་བ་དག་ན་འཆི་འཕོ་བ་འམ་སྐྱེ་བ་ན་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།སྐྱེ་བ་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་ལ་གནས་པའོ། །འཆི་འཕོ་བ་ནི་ འཆི་འཕོ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའོ།།དེ་ལ་གང་ཞིག་རྒྱུའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་གཅོད་པ་དེ་ནི་འཆི་འཕོ་བ་ན་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་འགྱུར་རོ། །གང་ཞིག་རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་གཅོད་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་ན་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་འགྱུར་ཏེ། རང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་གཅོད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། གཞན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་གཅོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་འདྲའོ།

那么，什么是大不善根呢？所谓能断除一切善根的不善根，对于这段经文应当如何理解呢？
由于它们能完全断除善根，所以这是从圆满的角度来说的。即使其中一种未断，也会成为一切生起的因。有人说，像见道一样未生起就能断除。也有人说两者都能断除。
有人说，先舍弃戒律，后断除一切善根。也就是说，舍弃戒律的心，其果报也会舍弃。
在何处断除一切善根呢？只在人道中断除，而非在恶趣中，因为那里不具备染污和非染污的智慧。天界中也没有，因为业果现前的缘故。三洲中有，而北俱卢洲中没有，因为那里的众生没有恶念。
其他人说只在阎浮提有。但这与'阎浮提人最少具有八根，东胜神洲和西牛贺洲也是如此'的经文相违。
男人和女人都能断除善根。有人说因为女人欲望和精进执著，所以女人不能断除，但这与'上界诸根具足者必定具有八根'的经文相违。
其中，贪欲行者不能断除善根，因为其心性不稳定。那么是什么呢？是见行者，因为其恶念坚固且执著。因此，黄门等人也不能断除，因为他们随顺贪欲行，如同恶趣众生。
断除善根的本质是什么呢？就是不相应。当善根的得不生起而不得生起时，那种不相应生起时，称为断除善根。
这些断除的善根如何重新结生呢？通过怀疑和正见。当对因果生起怀疑，或生起正见时，由于获得遍行，善根就会重新结生。
结生有九种同时具足，但现前则是渐次生起，如同从无病到获得力量一样。
另外，造作无间业者在此生中不能重新结生善根。其他人则可以在此生中结生，这就是为什么经中说：'此人不具有在现法中重新结生善根的机缘，必定要在地狱死时或生时才能重新结生善根。'这里的生是指处于中有，死是指临近死亡。
其中，由因力断除者在死时重新结生，由缘力断除者在生时重新结生，这与由自力断除和他力断除的情况相似。

།ཡང་སྨྲས་པ། གང་ཞིག་བསམ་པ་ཉམས་པས་ཀུན་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ཁོ་ན་ལ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་འགྱུར་རོ། །གང་ཞིག་བསམ་པ་དང་སྦྱོར་བ་ཉམས་པས་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་ལུས་ཞིག་ནས་ཉིང མཚམས་སྦྱོར་བར་འགྱུར་ཏེ།ལྟ་བ་ཉམས་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་འཆད་པ་ཡིན་ལ་ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་རྫོགས་བྱེད་ལ་སོགས་པའོ། ། གཉིས་པ་ནི་མ་སྐྱེས་དགྲའོ། །གསུམ་པ་ནི་ལྷ་སྦྱིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ལོག་པར་ལྟ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་མནར་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །མཚམས་མེད་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་དེར་རམ་གཞན་གྱི་ནང་དུའོ། །འདི ནི་ལས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས་དེ་ལ་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་ཞིག་དང་སེམས་པ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།མི་དགེ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དག་དང་། །སེམས་པ་ཅིག་ཅར་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་། །རེ་ཞིག་སེམས་པ་གཅིག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་གཞན་མེད་པར་བརྣབ་སེམས་ལ་ སོགས་པར་མངོན་དུ་འགྱུར་བའམ་།སེམས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་། དེའི་སྦྱོར་བས་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་ནའོ། །གཉིས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བ་ནི་གནོད་སེམས་སུ་འགྱུར་བ་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། བརྣབ་སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་བྱིན་པར་ལེན་པའམ། འདོད་པས་ལོག་ པར་གཡེམ་པའམ།ཚིག་ཀྱལ་པ་སྨྲ་ནའོ། །གསུམ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བ་ན་བརྣབ་སེམས་དང་ལྡན་པ་ཅིག་ཅར་དུ་གཞན་གྱིས་སྲོག་ཆགས་བསད་པས་འཕྲོག་ནའོ། །འོ་ན་ནི་དེ་ཆགས་པ་ཁོ་ནས་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་མི་འགྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ངེས་པ་དེ་ནི་སེམས་གཞན་དང་མི་ལྡན་པའི་ དེ་རྫོགས་པ་ལ་ཤེས་པར་བྱའོ།།བརྣབ་སེམས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་དེའི་སྦྱོར་བས་གཟུགས་ཅན་གཉིས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་ན་ཡང་གསུམ་ཁོ་ན་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ངོ་། །བཞི་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་དབྱེན་བྱ་བའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པ་བརྫུན་གྱི་ཚིག་གམ་ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་ན་སྟེ། དེ་ལ་ནི་ཡིད་ཀྱི་གཅིག་ཡིན་ལ་ངག་གི་གསུམ་ ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པར་གྱུར་པ་དེའི་སྦྱོར་བས་གཞན་གསུམ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་ན་སྟེ། ལྔ་དང་དྲུག་དང་བདུན་དང་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བརྒྱད་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཁོ་ན་དྲུག་ལ་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས་འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དག་ཉིད་ ཀྱིས་བྱེད་ལ་མཉམ་དུ་མཐར་ཕྱིན་པར་འགྱུར་ནའོ།།རེ་ཞིག་མི་དགེ་བ་དག་དང་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བ་བཅུ་ཡི་བར་དག་དང་། །དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དག་ནི་བཅུའི་བར་དང་སེམས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ངོ་ཞེས་སྤྱིར་བསྟན་ནས་དམིགས་ཀྱིས་སྟོན་པར་བྱེད་དེ། གཅིག་དང་བརྒྱད་དང་ལྔ་དང་མིན། །ལས་ཀྱི་ལམ་གཅིག་དང་ བརྒྱད་དང་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མི་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་གཉིས་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་དེ་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ལ་གནས་པ་ནི་། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་གནས་པའོ། །གསུམ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ ལ་གནས་པའོ།།བཞི་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་ནའོ། །དྲུག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ལ་གནས་པ་དེ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་ནའོ། །བདུན་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་དགེ་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ལ་གནས་ཏེ་དེ་ཁོ་ན་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་དང་།མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་ནའོ།

又说，某人由于思想败坏而造作断善根，此人即于现世结生。某人由于思想和行为败坏而造作断善根，此人于身坏后结生。见解败坏者及见解与戒律败坏者亦复如是。
有断善根而非决定邪性者，此有四句：第一句是圆满等，第二句是未生怨，第三句是提婆达多，第四句是除此等之外者。断善根之邪见的果报是无间地狱。造无间罪者，或生于彼处或生于他处。
此是业品，应说其中何等业道与思同时生起：'乃至不善八业道，与思同时俱起。'首先，若贪等现行或以染污思之加行成办任一色法，则与一思同时生起。若以害心杀生，或以贪心偷盗，或以贪欲邪淫，或说绮语，则与二思同时生起。若以贪心同时夺取他人所杀生命，则与三思同时生起。
若问：'岂非仅以贪心成办偷盗不应理耶？'应知此定义是就不与其他心相应而圆满而言。若以现行贪心之加行成办二种色法，亦唯与三思同时生起。若以离间心说妄语或粗语，则与四思同时生起，其中一是意业，三是语业。
或者，若以贪等心之加行成办其他三种，则与四思同时生起。五、六、七亦当如是配合。若以现行贪等六种加行，以贪欲行邪淫并同时圆满，则与八思同时生起。
以上是关于不善业。'乃至十种善业，'善业道乃至十种与思同时生起，此为总说。其别说为：'一、八、五则否。'业道不与一、八、五同时生起。
其中，与二同时生起者，是住于五识者，即无色定之尽智与无生智住。与三同时生起者，是与正见相应之意识住。与四同时生起者，是与善、不善、无记心相应受沙弥戒时。与六同时生起者，是住于五善识时受戒。与七同时生起者，是住于善意识而受戒，以及与不善、无记心相应受比丘戒时。

།དགུ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ལ་གནས་པ་དང་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་པ་དེ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་དང་།དེ་ཉིད་བསམ་གཏན་གྱིས་བསྡུས་པ་ལ་གནས་པ་བཅུ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་དགེ་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་ཁོ་ན་དང་། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ དག་ཁོ་ན་མ་གཏོགས་པ་བསམ་གཏན་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་སེམས་པ་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ།།སྡོམ་པ་མ་གཏོགས་པར་ནི་གཅིག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཡང་ཡོད་དེ། སེམས་གཞན་དང་ལྡན་པ་སྤོང་བའི་ཡན་ལག་གཅིག་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་ནའོ། །ལྔ་ དང་བརྒྱད་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཡང་ཡོད་དེ།དགེ་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་ཅིག་ཅར་དུ་ཡན་ལག་གཉིས་དང་ལྔ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་ནའོ། །འགྲོ་བ་གང་ན་དགེ་བའམ་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་ཞིག་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའམ་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཡོད་ཅེ་ན། དམྱལ་བ་ ན་ནི་ཀྱལ་པ་དང་།།ཚིག་རྩུབ་གནོད་སེམས་རྣམ་གཉིས་སོ། །དམྱལ་བ་ན་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་འདི་གསུམ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་དང་ལྡན་པ་དང་རྣམ་པ་གཉི་གའི་སྒོ་ནས་ཡོད་དེ། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ཀྱལ་པ་ཡིན་ནོ། །ཕན་ཚུན་བརྒྱད་གགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་རྩུབ་པོ་ཡིན་ནོ། ། གཅིག་ལ་གཅིག་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་རྩུབ་པོས་ཞེ་སྡང་བའི་ཕྱིར་གནོད་སེམས་ཡིན་ནོ། །བརྣབ་སེམས་ལོག་ལྟ་ལྡན་པས་སོ། །ཆགས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་ནི་མེད་དོ། །ལས་ཟད་ནས་འཆི་བའི ཕྱིར་དང་།རྫས་དང་བུད་མེད་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དག་མེད་དོ། །དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་མེད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། རྟག་ཏུ་བྱེད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཕྲ་མ་མེད་དོ། །སྒྲ་མི་སྙན་ ན་གསུམ་ཡོད་དོ།།བརྣབ་སེམས་དང་། གནོད་སེམས་དང་ལོག་པར་ལྟ་བ་དག་སྟེ། ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཡོད་པར་སྦྱར་གྱི་ང་ཡིར་འཛིན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱུད་འཇམ་པའི་ཕྱིར་དང་། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྡིག་པ་ཅན་གྱི་བསམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་ནི་མེད་དོ།།དེ་ན་བདུན་པ་དངོས་སུ་ཡང་། །དེ་ན་ཚིག་ཀྱལ་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་ཡང་ཡོད་དེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་སུ་གྱུར་པ་དེ་དག་ནི་རེས་འགའ་གླུ་དག་ལེན་ཏོ། །སྡིག་པ་ཅན་གྱི་བསམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཚེ་ངེས་ པའི་ཕྱིར་དང་།རྫས་དང་བུད་མེད་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་དོ། །ཇི་ལྟར་འདི་དག་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དག་ནི་བུད་མེད་གང་དག་ལྷན་ཅིག་དགའ་བར་འདོད་པ་དེའི་ལག་ནས་གཟུང་ནས་ཤིང་ གི་དྲུང་དུ་འགྲོ་སྟེ།གལ་ཏེ་བགྲོད་པར་བྱ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཤིང་གིས་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པས་དེ་དག་དེ་ལ་ཉལ་པོ་བྱེད་དོ། །ཅི་སྟེ་བགྲོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་སྒྲིབ་པར་མི་བྱེད་པས་ནི་དེ་དག་དེ་ལ་ཉལ་པོ་མི་བྱེད་དོ། །འདོད་པ་གཞན་ན་མི་དགེ་བཅུ། །དངོས་སུ་ཡང་ཡོད་ཅེས་ བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ།དམྱལ་བ་དང་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དག་ལས་གཞན་པའི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཡོད་དེ། དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དགས་དང་ལྷ་དག་གི་ནང་ན་ནི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་སོ། །མི་དག་གི་ནང་ན་ནི་སྡོམ་ པ་མ་ཡིན་པས་བསྡུས་པ་ཡང་ཡོད་དོ།།གལ་ཏེ་ཡང་ལྷས་ལྷ་མི་གསོད་ཀྱང་འགྲོ་བ་གཞན་ན་གནས་ན་ནི་གསོད་པར་བྱེད་དོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ལྷ་ཡང་མགོ་དང་རྐེད་པ་བཅད་ན་འཆིའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མི་དགེ་བ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ།

与九种同时生起的是：住于五种善识、尽智和无生智，以及相应的意识住于正受，以及由禅定所摄的住于彼等十种同时生起的是：除了其他善意识住于正受比丘戒，以及尽智和无生智之外，一切与禅定和无漏戒俱行的思。
除戒之外也有与一种同时生起，即当正受具有其他心的一支断。与五种和八种同时生起也有，即当具有善意识同时正受二支和五支时。
在何趣中有现行或相应的善不善业道呢？在地狱中有绮语、粗语、害心二种。在地狱中有此三种业道以现行和相应二种方式存在：因发出哀叹故是绮语，因互相叫骂故是粗语，因以粗暴心相续互相嗔恨故是害心。以贪心、邪见相应。因无可贪著事物故，及因业果现前故，以现行方式则无。因业尽而死故，及因无执取财物和女人故，无杀生、不与取、欲邪行等。因无必要故无妄语。因此同理，及因恒常已作故无离间语。
北俱卢洲有三种。贪心、害心和邪见等，应知是以相应方式有，因无我执故，因心性调柔故，因无恼害事故，因非恶意故，以现行方式则无。
彼处第七现行亦有。彼处绮语以现行方式亦有，因彼等有染污心时偶尔唱歌。因非恶意故，因寿量决定故，因无执取财物和女人故，因无必要故，无杀生等。
若问彼等如何行非梵行？彼等执持所欲共乐女子之手往诣树下，若是应交合者，则树为遮蔽，彼等与之行淫。若是不应交合者，则不遮蔽，彼等不与之行淫。
其他欲界有十不善现行亦有，即除地狱和北俱卢洲外的欲界中，十不善业道以现行方式亦有。在旁生、饿鬼、天中除不律仪外。在人中则有不律仪所摄。虽然天不杀天，但若在其他趣则杀。其他说：天若断头及腰亦死。不善已说竟。

།དགེ་བ་གསུམ་ནི་ཐམས་ཅད་ན། །རྙེད་དང་ མངོན་དུ་གྱུར་སྒོ་ནས།།བརྣབ་སེམས་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་རྣམས་ནི་ཁམས་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་ན་། འགྲོ་བ་ལྔ་ཆར་དུ་ནི་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཡོད་དོ། །གཟུགས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་སེམས་ཅན། །རྙེད་པ་བདུན་ཡོད། གཟུགས་མེད་པ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དག་ན་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བདུན་ལྡན་པའི་སྒོ་ཁོ་ན་ནས་ཡོད་དེ། གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པའི་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་འདས་པ་དང་མ་འོངས པ་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་འཕགས་པས་གང་ལ་བརྟེན་པ་ཅན་གྱི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྐྱེད་དེ་འགག་པ་ནི་འདས་པ་དེ་དང་ལྡན་ནོ། །ས་ལྔ་ ཆར་ལ་བརྟེན་པ་ཅན་དང་མ་འདས་པ་དང་ལྡན་ནོ།།ལྷག་པར་བྱས་ན་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་། །དམྱལ་བཅས་སྒྲ་མི་སྙན་མ་གཏོགས། །ལྷག་མར་བྱས་པས་ན་ལྷག་བྱས་ཏེ་ལྷག་མར་བྱས་པས་ནི་ཁམས་སམ་འགྲོ་བ་གཞན་གང་ཡིན་པའོ། །དམྱལ་བ་དང་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་དག་མ་གཏོགས་ པ་དེ་ན་ནི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བདུན་པོ་འདི་དག་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཡོད་དེ་།དེ་དག་ཀྱང་དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དྭགས་ཀྱི་ནང་དག་ན་ནི་སྡོམ་པས་བསྡུས་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་སྡོམ་པས་བསྡུས་པ་རྣམས་སོ། །གཞན་ན་ནི་གཉིས་ཀ་ཡོད་དོ། །དགེ་ བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི།ཐམས་ཅད་བདག་པོ་རྒྱུ་མཐུན་དང་། །རྣམ་སྨིན་འབྲས་བུ་འབྱིན་པར་འདོད། །རེ་ཞིག་མི་དགེ་བ་ཀུན་དུ་བསྟན་པ་དང་གོམས་པར་བྱས་པ་དང་། ལན་མང་དུ་བྱས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ནི་དམྱལ་བ་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་ དེ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ།།བརྒྱ་ལ་འདི་ལྟ་བུར་མི་རྣམས་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་འོངས་ན་ཡང་སྲོག་གཅོད་པས་ནི་ཚེ་ཐུང་བར་འགྱུར་རོ། །མ་བྱིན་པར་ལེན་པས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་ཕོངས་པར་འགྱུར་རོ། །འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པས་ནི་དགྲ་དང་བཅས་པའི་ ཆུང་མ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།།བརྫུན་དུ་སྨྲ་བས་ནི་སྐུར་བ་མང་པོར་འགྱུར་རོ། །ཕྲ་མས་ནི་དེ་མཛའ་བོ་དང་འབྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཚིག་རྩུབ་པོས་ནི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་སྒྲ་ཐོས་པར་འགྱུར་རོ། །ཚིག་ཀྱལ་པས་ནི་ཚིག་གཟུང་བར་མི་འོས་པར་འགྱུར་རོ། །བརྣབ་སེམས་ཀྱིས་ནི་འདོད་ ཆགས་ཤས་ཆེ་བར་འགྱུར་རོ།།གནོད་སེམས་ཀྱིས་ནི་ཞེ་སྡང་ཤས་ཆེ་བར་འགྱུར་རོ། །ལོག་པར་ལྟ་བས་ནི་གཏི་མུག་ཤས་ཆེ་བར་འགྱུར་ཏེ་། དེ་ལ་ནི་གཏི་མུག་མང་པོའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་དེ་དག་གི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །མི་དག་གི་ནང་ན་ཚེ་ཐུང་བ་ཡང་མི་དགེ་བའི་ལས་ ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ན་དེ་ཇི་ལྟར་སྲོག་གཅོད་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཞེ་ན།ཚེ་དེ་ཉིད་དེའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ནི་མི་ཟེར་རོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། དེས་ཚེ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་སྲོག་གཅོད་པ་ནི་ཚེ་དེའི་བར་ཆད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སྲོག་གཅོད་པ་ཧ་ཅང་ ཀུན་དུ་བསྟེན་པས་ནི་ཕྱིའི་དངོས་པོ་རྣམས་གཟི་མཐུ་ཆུང་བར་འགྱུར་རོ།།མ་བྱིན་པར་ལེན་པས་ནི་སེར་བ་དང་ཆར་པ་མང་བར་འགྱུར་རོ། །འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པས་ནི་རྡུལ་གྱིས་འཁྲིག་པར་འགྱུར་རོ། །བརྫུན་དུ་སྨྲ་བས་ནི་དྲི་ང་བར་འགྱུར་རོ། །ཕྲ་མས་ནི་མཐོན་དམན་ཅན་དུ་ འགྱུར་རོ།།ཚིག་རྩུབ་པོས་ནི་ས་ཚྭ་སྒོ་ཅན་དང་། དགོན་དུང་དང་། ཐ་ཆད་དང་། སྡིག་པ་ཅན་གྱི་སར་འགྱུར་རོ། །ཚིག་ཀྱལ་པས་ནི་དུས་ལོག་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །བརྣབ་སེམས་ཀྱིས་ནི་འབྲས་བུ་ཕྲ་མོར་འགྱུར་རོ། །གནོད་སེམས་ཀྱིས་ནི་འབྲས་བུ་ཁ་བར་འགྱུར་རོ། །ལོག་ པར་ལྟ་བས་ནི་འབྲས་བུ་ཆུང་ངུ་འམ་འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ།འདི་ནི་དེ་དག་གི་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ།

三种善业遍及一切处，从获得和现行门而言，即无贪欲、无害心、正见等遍及三界一切五趣中，都是以现行相应的方式而存在。
无色界和无想有情中有七种获得。在无色界和无想有情中，身语七种善业道仅以相应门而存在。因为生于无色界的圣者具有过去未来无漏律仪的相应，以及无想有情也具有禅定律仪的相应。
无色界中圣者所依的无漏戒生起后灭去，与彼过去相应。与依止五地及未过去者相应。
若进一步说明，从现行门而言，除地狱及北俱卢洲外，其余处所皆有。所谓其余处所，即其他界或趣。除地狱和北俱卢洲外，此七种善业道也以现行方式存在。其中，在旁生和饿鬼道中，除戒律所摄外都存在。色界中则是戒律所摄的。其他处则二者都有。
此十种善不善业道，皆认为能产生增上果、等流果及异熟果。首先，所有不善业若经常修习、串习、多作，将导致投生地狱，这是其异熟果。
若百世后得生为人，杀生者得短寿，不与取者贫穷缺乏受用，邪淫者得怨敌妻，妄语者多遭诽谤，离间语者与亲友分离，粗恶语者听闻不悦之声，绮语者言语不足采信，贪欲者贪欲炽盛，害心者嗔恚炽盛，邪见者愚痴炽盛，因其具多愚痴故。这是其等流果。
若问：人中短寿是不善业的异熟果，如何又说是杀生的等流果？答：并非说那寿命本身是其果报。那么是什么呢？由于会导致短寿，因此应知杀生是造成寿命中断的因。
若过分习行杀生，则外在事物将失去光泽威力。不与取则多雹雨。邪淫则多尘土。妄语则有恶臭。离间语则地势高低不平。粗恶语则地成盐碱、荒凉、贫瘠、罪恶之处。绮语则时节错乱。贪欲则果实微小。害心则果实苦涩。邪见则果实稀少或无果，这是其增上果。

།ཅི་ལས་དེ་ཁོ་ནས་དེ་འདིར་ཚེ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རམ། འོན་ཏེ་གཞན་ཞིག་གིས་ཤེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ཁོ་ནས་ཏེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ་འདི་ནི་རྒྱུ་མཐུན་ པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་དེར་ནི་སྦྱོར་བས་ཡིན་ལ། འདིར་ནི་དངོས་ཀྱིས་ཡིན་ཏེ། འཁོར་དང་བཅས་པ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་སྲོག་གཅོད་པས་ཞེས་གསུངས་པར་ཟད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བ་བུར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ འབྲས་བུ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དང་གཉིས་པོ་འདི་ལས་ནི་མི་འདའི།འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ལས་དེ་སྐད་དུ་བཤད་པར་ཟད་དོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ལས་ཀྱི་ལམ་འདི་དག་གིས་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་འགྲུབ་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པས་ནི་གསད་པར་བྱ་བ་སྡུག་ བསྔལ་བསྐྱེད་པ་དང་།གསད་པ་དང་གཟི་བྱིན་མེད་པར་བྱ་བས་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི། སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར་དང་གསད་ཕྱིར་དང་། །གཟི་བྱིན་མེད་ཕྱིར་འབྲས་རྣམ་གསུམ། །ཕ་རོལ་པོ་སྡུག་བསྔལ་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུས་དམྱལ་ བ་དག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ།།གསད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུས་ཚེ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །གཟི་བྱིན་མེད་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་བདག་པོའི་འབྲས་བུས་ཕྱིའི་སྨན་རྣམས་གཟི་མཐུ་ཆུང་བར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་གསུམ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ།སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་བ་ཀུན་ཏུ་བསྟེན་པ་དང་། གོམས་པར་བྱས་པ་དང་། ལན་མང་དུ་བྱས་པས་ནི་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེས་པར་འགྱུར་རོ། །བརྒྱ་ལ་འདི་ལྟ་བུར་མི་རྣམས་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་འོངས་ན་ཡང་ཚེ་རིང་པོར་འགྱུར་ཏེ། ཐམས་ཅད་མི་དགེ་བ་ལས་བཟློག་སྟེ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལོག་པའི་ངག་དང་། ལོག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ལོག་པའི་འཚོ་བ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པའི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་གཞན་ནི་མེད་ཀྱི་དེ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ལུས དང་ངག་ལས་ཆགས་ལས་སྐྱེས།།ལོག་འཚོ། ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ལོག་པའི་ངག་དང་། ལོག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་སྦྱང་དཀའི་ཕྱིར། དེ་གཉིས་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །ཆགས་པའི་ ཆོས་ནི་འཕྲོག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་དེས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལས་ལས་སེམས་བསྲུང་བར་སླ་བ་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་སྦྱང་དཀའ་བས་བསྒྲིམ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་ནི་དེར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རྟག་ཏུ་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་། །ཁྱིམ་པས་ ལྟ་བ་སྦྱང་བར་དཀའ།།གཞན་ལ་འཚོ་བ་རག་ལུས་པའི། །དགེ་སློང་གིས་ནི་འཚོ་བར་དཀའ་། །གལ་ཏེ་ཡོ་བྱད་ལ། ཆགས་བསླང་། གང་ཞིག་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་ལ། །ཆགས་པས་བསླང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཁོ་ན་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ཡིན་གྱི། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་ དགའ་བར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་གར་དང་གླུ་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ཡིན་པར་མི་རིགས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་ནི།མདོ་དང་འགལ་ཕྱིར་མིན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་མདོ་ལས་གླང་པོ་ཆེ་འཐབ་པ་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་གཞག་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལོག་པའི་ཡུལ་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་རྫོགས་སོ།། །།གོང་དུ་འབྲས་བུ་ལྔ་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ལས་ལས་གང་ཞིག་འབྲས་བུ་དུ་ཞིག་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དྲིར་བཅས་སྤོང་བའི་ལམ་དག་གིས། །ལས་ནི་ལྔ་ཡི འབྲས་བུར་བཅས།།སྤོང་བའི་ཕྱིར་ལམ་ཡིན་པའམ། །འདིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པས་སྤོང་བའི་ལམ་སྟེ། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དེའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་ལྔས་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་ བུ་ནི་རང་གི་སར་གཏོགས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཡིན་ནོ།།རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཆོས་འདྲ་བ་ཕྱི་མ་རྣམས་སོ།

是否仅由此因而在此处变成短寿，还是由其他原因呢？有人说就是由此因，那是异熟果，而这是等流果。其他人说，在那里是由加行所致，而在这里是由实际所致，因为说到'伴随眷属'所以只是说由杀生所致。所说的等流果也不外乎异熟果和增上果这两种，只是由于相似的差别而如此说罢了。
又为何由这些业道而成就三种果报呢？首先，由杀生者对所杀者造成痛苦，造成杀害和使其失去威光。因此，'由于痛苦及杀害，由于失去威光三果。'因为使他人痛苦，故以异熟果在地狱中感受痛苦。因为杀害，故以等流果而成短寿。因为使失去威光，故以增上果使外在药物威力微弱。其他业道也应当如此类推。
善业道的三种果报也应当如此了知：由于受持、修习、多次实践远离杀生，将投生于天界。假使百世与人同等投生，也将长寿，一切不善业都应当相反理解。
世尊所说的邪语、邪业和邪命，除这两者之外的邪命是什么呢？此外再无其他，就是这些。'身语业由贪所生，即邪命。'由嗔恨所生和由愚痴所生的身语业是邪语和邪业。因为难以调伏，所以别立为二种。
由贪欲法性是掠夺性的，故由此所发起的业难以护心，因此终生难以调伏，为了警惕故别立。此处所说：'在家人常被种种见解，难以调伏见解。出家人依赖他人活命，则难以维生。'
如果认为：'凡是由贪著活命资具所发起的身语业才是邪命，其他则不是。为了自娱而歌舞等不应该是邪命。'这种想法是'与经典相违故不对。'世尊在戒蕴经中也将观看斗象等立为邪命。为什么呢？因为是享受邪境。此品已完。
上面所说的五种果报中，什么样的业具有几种果报呢？'具垢断道诸业，具足五种果。'是断除的道路，或者由此断除烦恼故为断道，即无间道。其有漏业具有五种果报：其异熟果是自地所摄的不悦意异熟；等流果是由三摩地所生的后续相似诸法。

།བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་ནི་བྲལ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ནི་དེས་དྲང་ པའི་ཆོས་འདི་ལྟ་སྟེ།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དང་དེ་དག་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། གང་ཡང་མ་འོངས་པ་ཐོབ་པ་དང་། སྤངས་པ་དེ་ཡང་ཡིན་ནོ། །བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ནི་སྔར་བྱུང་བ་རྣམས་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་ངོ་བོ་ལས་གཞན་པའི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་དོ། །དྲི་མེད་བཞི་ཡིས། སྤོང་བའི་ལམ་ཟག་པ་མེད་པའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་བཞིས་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །ཟག་བཅས་གཞན། དགེ་དང་མི་དགེ་གང་ཡིན་པའང་། །སྤོང་བའི་ལམ་ལས་གཞན་པའི་ལས་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ གང་ཡིན་པ་དང་།མི་དགེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་འབྲས་བུ་བཞིས་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ལྷག་མ་དང་། །ལུང་བསྟན་མིན་གང་གསུམ་གྱིས་སོ། །སྤོང་བའི་ལམ་ལས་གཞན་པའི་ལས་ཟག་པ་མེད་པ་དང་ལུང་དུ་མ་ བསྟན་པའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་གསུམ་གྱི་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་སོ། །དགེ་བའི་དགེ་ལ་སོགས་པ་ནི། །བཞི་དང་གཉིས་དང་དེ་བཞིན་གསུམ། །རིམ་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འོག་ནས་འཆད་ དོ།།ལས་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་ཆོས་དགེ་བ་ནི་བཞི་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །མི་དགེ་བ་གཉིས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་། བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གསུམ་སྟེ། རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །མི་དགེའི་དགེ་སོགས་གཉིས་ དང་ནི།།གསུམ་དང་བཞི་སྟེ་རིམ་པ་བཞིན། །གོ་རིམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། ལས་མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་ཆོས་དགེ་བ་གཉིས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དག་གོ། །མི་དགེ་བ་ནི་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་ གཏོགས་སོ།།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་བཞི་སྟེ་བྲལ་བ་མ་གཏོགས་སོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་འཇིག་ཚོགས་དང་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དག་ནི་མི་དགེ་བ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་རྣམས་དང་། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །ལུང་བསྟན་མིན་གྱི་ དགེ་ལ་སོགས།།དེ་དག་གཉིས་དང་གསུམ་དང་གསུམ། །ལས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་འབྲས་བུ་ཆོས་དགེ་བ་གཉིས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དག་གོ། །མི་དགེ་བ་ནི་གསུམ་སྟེ། བྲལ་བ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་ པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་མི་དགེ་བ་རྣམས་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ལྟ་བ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ།།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་ནི་གསུམ་སྟེ་། རྒྱུ་དེ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འདས་པའི་ཐམས་ཅད་བཞི་ཡིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དུས་གསུམ་པ་རྣམས་ཏེ། འདས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དུས་གསུམ་པའི་ཆོས་ནི་བཞི་སྟེ། བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །བར་མ་ཡི་ནི་མ་འོངས་པའང་། །ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཆོས་མ་འོངས་པ་ཡང་བཞི་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་དོ། །བར་མ་གཉིས་སོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ད་ལྟར་བྱུང་བའི ཆོས་ནི་གཉིས་ཏེ།སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དག་གོ། །མ་སྐྱེས་པའི། འབྲས་བུ་མ་འོངས་གསུམ་ཡིན་ནོ། །མ་འོངས་པའི་འབྲས་བུ་མ་འོངས་པའི་ཆོས་ནི་གསུམ་སྟེ། རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་སོ། །རང་གི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །རང་གི་ ས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རང་གི་ས་པའི་ཆོས་ནི་བཞི་སྟེ།བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །གཞན་གྱི་ས་པ་གསུམ་དང་གཉིས། །གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་ས་པའི་ཆོས་ཟག་པ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་འབྲས་བུ་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་སོ། ། ཁམས་གསུམ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་གཉིས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་། བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དག་གོ། །སློབ་པའི་སློབ་པ་སོགས་པ་གསུམ། །སློབ་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སློབ་པའི་ཆོས་ནི་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་སོ།

离系果即是离系本身，也就是所断除的。士用果是由此所引的法，即：解脱道及其俱生法，以及所获得的未来法，所断除的也是。增上果是除了先前所生的以外的一切诸行，这些诸行异于自性。以四无漏，无漏业的断道，即具有四果，除了异熟果。其他有漏，凡是善与不善，除断道以外的有漏善业，以及不善业，也具有四果，除了离系果。其余无漏及，无记者具三果。除断道以外的无漏业和无记业，具有三果，除了异熟果和离系果。善业之善等，依次为四、二及三。如下所说，善业的善法果有四种，除了异熟果。不善有二，即士用果和增上果，无记有三，除了等流果。不善之善等，依次为二、三及四。依次序即是，不善业的善法果有二，即士用果和增上果。不善有三，除了异熟果和离系果。无记有四，除了离系果。无记的萨迦耶见和边执见是不善遍行及见苦所断的等流果。无记之善等，彼等二、三与三。无记业的善法果有二，即士用果和增上果。不善有三，除了离系果和异熟果。苦等见所断的不善是无记二见的等流果。无记法有三，即彼等因。过去一切具四果。一切是指三世，过去业的三世法果有四，除了离系果。中间的未来亦然。现在业的未来法果也有四，即彼等。中间二。现在业的现在法果有二，即士用果和增上果。未生的，未来果有三。未来业的未来法果有三，除了等流果和离系果。是自地。自地业的自地法果有四，除了离系果。他地三与二。若是他地无漏法，则有三果，除了异熟果和离系果，因为超出三界。若是有漏，则有二，即士用果和增上果。有学之有学等三。有学业的有学法果有三，除了异熟果和离系果。

།མི་སློབ་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཡང་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་སོ། །མི་སློབ་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི། །སློབ་པ་ཡི་ནི་ཆོས་ལ་སོགས། །གཅིག་ དང་གསུམ་དང་གཉིས་ཡིན་ནོ།།མི་སློབ་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སློབ་པའི་ཆོས་ནི་གཅིག་སྟེ། བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ། །མི་སློབ་པ་ནི་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་སོ། །སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་གཉིས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་ དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དག་གོ།།དེ་ལས་གཞན་པའི་འབྲས་བུ་ནི། །སློབ་སོགས་གཉིས་དང་གཉིས་དང་ལྔ། །སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་དག་ལས་གཞན་པའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་སོ། ། སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སློབ་པའི་ཆོས་ནི་གཉིས་ ཏེ།སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་། བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དག་གོ། །མི་སློབ་པའང་དེ་དང་འདྲའོ། །སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་འབྲས་བུ་ལྔ་ཆར་ཡིན་ནོ། །མཐོང་བས་སྤང་བྱའི་དེ་ལ་སོགས། །གསུམ་དང་བཞི་དང་གཅིག་ཡིན་ནོ། །མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལས་ ཀྱི་འབྲས་བུ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་གསུམ་སྟེ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་སོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་བཞི་སྟེ། བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་གཅིག་སྟེ། བདག་ པོའི་འབྲས་བུའོ།།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་ལས་ཀྱི། །དེ་དག་གཉིས་དང་བཞི་དང་གསུམ་། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དག་གོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་བཞི་སྟེ། བྲལ་ བའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་སོ།།སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་སོ། །སྤང་བྱ་མིན་པའི་དེ་དག་གཅིག་།གཉིས་དང་བཞི་སྟེ་གོ་རིམས་བཞིན། །སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མཐོང་ བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་གཅིག་སྟེ་བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ།།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ། །སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་བཞི་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །ཡང་གོ་རིམས་བཞིན་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་དབུས་སུ་ ཡང་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ནི་མཐུན་པར་སྦྱོར་བའི་ཆོས་ཡིན་ནོ། །ལས་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་འདི་ཡང་ཡོངས་སུ་བྲི་བར་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་དག་ལས། རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པ་དང་། རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་དང་། རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་ཡང་ མ་ཡིན་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ལས་ཞེས་གསུངས་པ་དེའི་མཚན་ཉིད་ཅི་ཞེ་ན།རིགས་མིན་བསྐྱེད་པ་ཉོན་མོངས་ཅན། །ཁ་ཅིག་ཆོ་ག་ཉམས་པ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པ་ནི་ལས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ཏེ། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ ཡིད་ལས་བྱུང་བ་ལས་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ཆོ་ག་ཉམས་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། གང་གིས་ཇི་ལྟར་འགྲོ་བར་བྱ་བ་དང་། གནས་པར་བྱ་བ་དང་། བཟའ་བར་བྱ་བ་དང་། བགོ་བར་བྱ་བ་དང་། དེ་ལ་སོགས་པ་དེ་གཞན་དུ་བྱེད་ན་དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བྱེད་ པའི་ཕྱིར་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་ནི་ལས་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཆོ་ག་མ་ཉམས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་ནི་གཉི་ག་མ་ཡིན་པའོ། །ཅི་ལས་གཅིག་གིས་སྐྱེ་བ་གཅིག་ཁོ་ན་འཕེན་ཏམ་འོན་ཏེ་དུ་མ་ཡང་འཕེན། དེ་བཞིན་དུ་ལས་དུ་མས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་གཅིག་འཕེན་ཏམ། འོན་ཏེ་དུ་མ་ཁོ་ན་ཞིག་འཕེན་ཞེ་ན། འདི་ནི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ཡིན་ཏེ། གཅིག་གིས་སྐྱེ་བ་གཅིག་འཕེན་ཏོ་། །ལས་གཅིག་ཁོ་ནས་སྐྱེ་བ་གཅིག་ཁོ་ན་འཕེན་གྱི་དུ་མ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིས་མཐུན་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དེར ཕྱིན་ནས་སྐྱེ་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ།

无学也是如此。非学非无学也是三种，除了异熟果和等流果。无学业的果，学法等，是一、三、二。无学业的果中学法是一种，即增上果。无学法是三种，除了异熟果和离系果。非学非无学是两种，即士用果和增上果。
其余的果，学等是二、二、五。除了学和无学的果。非学非无学业的果中学法是两种，即士用果和增上果。无学也如是。非学非无学是五果俱全。见所断等，是三、四、一。见所断业的果中见所断法是三种，除了异熟果和离系果。修所断是四种，除了离系果。非所断是一种，即增上果。
修所断业的，彼等是二、四、三。修所断业的果中见所断是两种，即士用果和增上果。修所断是四种，除了离系果。非所断是三种，除了异熟果和等流果。非所断的彼等一、二、四，依次。非所断业的果中见所断是一种，即增上果。
修所断是两种，即士用果和增上果。非所断是四种，除了异熟果。又说依次者，是为了使中间也如首尾般理解，这是相顺相应之法。在讲述业的章节中，还应当详细书写：论中说有非理所生业、如理所生业、非理所生亦非非理所生业，其相为何？
非理所生是烦恼性，有谓是仪轨失坏。有人说非理所生是烦恼性业，因为是非如理作意所生故。其他人说也是仪轨失坏，即如应当如何行走、安住、饮食、着衣等，若做其他则是非理所作，故称非理所生。
如理所生是善业。其他人说未失坏仪轨也是。除此二者即是二俱非。一业是仅能引一生还是能引多生？同样，多业是引一生还是唯引多生？这是宗义：一引一生。唯一业只引一生，不引多生。所谓生是指同类，到彼处称为生。

།འོ་ན་གནས་བརྟན་མ་འགགས་པས་བདག་ནི་བསོད་སྙོམས་གཅིག་པོ་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པས་ལན་བདུན་གྱི་བར་དུ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པ་ནས་ད་ལྟར་ཤཱཀྱ་ཕྱུག་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའི་བར་དུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ཇི་ལྟ་ བུ་ཞེ་ན།འདི་དེས་འབྱོར་པ་རྙེད་ནས་ཚེ་རབས་དྲན་པ་དང་ཡང་བསོད་ནམས་གཞན་བྱས་པས་དེའི་ཕྱིར་སློབ་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མི་ཞིག་གིས་དོང་ཙེ་གཅིག་གིས་སྟོང་དུ་བསྒྱུར་ཏེ་བདག་ནི་དོང་ཙེ་གཅིག་གིས་དབང་ཕྱུག་འདི་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་སྨྲས་པ། དེ་བསོད་སྙོམས་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་སེམས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་མང་པོ་བྱུང་ནས་འགའ་ཞིག་གི་འབྲས་བུ་འགའ་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་ཡིན་ནོ། །རིས་མཐུན་པ་དུམ་བུར་འཕེན་པ་འགྱུར་དུ་འོངས་པས་དུ་མས་ཀྱང་གཅིག་འཕེན་པ་མ་ཡིན་གྱི་ལས་གཅིག་གིས་འཕངས་པའི་རིས་མཐུན་པ་ལ་ལས ཡོངས་རྫོགས་བྱེད་པ་དུ་མ་ཡིན་པར་འདོད་དེ།དཔེར་ན་རི་མོ་མཁན་གྱི་རི་ལུ་གཅིག་གིས་གཟུགས་ཀྱི་ས་བཅད་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དང་འདྲ་སྟེ། འདི་ལྟར་མིར་མཚུངས་མོད་ཀྱི། ཁ་ཅིག་དབང་པོ་དང་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་ཚང་བར་འགྱུར་ཞིང་། ཁ་ དོག་དང་ཤ་ཚུགས་དང་བོང་ཚོད་དང་ཉམས་སྟོབས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་རྣམ་པར་མཛེས་པ་ཡིན་ལ།ཁ་ཅིག་ནི་དེ་དག་ལས་ལ་ལ་མ་ཚང་བ་ཡིན་ནོ། །ལས་འབའ་ཞིག་ཚེ་འཕེན་པར་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་གཞན་ཡང་ཡིན་ནོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ། སེམས་མེད་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། །འཕེན་བྱེད་མ་ཡིན་ཐོབ་པའང་ཡིན། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དག་གིས་ཀྱང་རིས་མཐུན་པ་འཕེན་པར་མི་བྱེད་དེ་། ལས་དང་ལྷན་ཅིག་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར རོ།།ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། ལས་དང་འབྲས་བུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་གསུམ་གསུངས་པ་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། མཚམས་མེད་པ་ཡི་ལས་ རྣམས་དང་།།ཉོན་མོངས་ཤས་ཆེན་ངན་འགྲོ་དང་། །འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དང་། །སྒྲ་མི་སྙན་སྒྲིབ་གསུམ་དུ་འདོད། །མཚམས་མེད་པའི་ལས་རྣམས་ནི་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མ་གསོད་པ་དང་། ཕ་གསོད་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་གསོད་པ་དང་། དགེ་ འདུན་གྱི་དབྱེན་བྱེད་པ་དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལ་ངན་སེམས་ཀྱིས་ཁྲག་འབྱིན་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཤས་ཆེན་པོ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ཤས་ཆེ་བ་དང་རྣོ་བའོ། །དེ་ལ་ཤས་ཆེ་བ་ནི་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་གང་ ཡིན་པའོ།།རྣོ་བ་ནི་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་ཤས་ཆེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཟ་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །ཉོན་མོངས་པ་རེས་འགའ་འབྱུང་བ་ནི་ཤུགས་དྲག་ཀྱང་གཞོམ་པར་ནུས་ཀྱིས་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་ནི་དཔལ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་ནི་དེ་ངེས་པར་གཞོམ་པའི་ཕྱིར་རྩོལ་བའི་དུས་མི་རྙེད་དོ།།དེ་ནི་ཆུང་ངུ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲིང་སྐྱེའོ། །འབྲིང་ལ་བརྟེན་ནས་ཆེན་པོ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ཉིད་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ནོ། །ངན་འགྲོ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། བདེ་འགྲོའི་ཕྱོགས་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་རྣམས་དང་། འདུ་ ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ནོ།།འདི་དག་གང་ལ་སྒྲིབ་ཅེ་ན། འཕགས་པའི་ལམ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་བོ། །ངན་སོང་ལ་སོགས་པར་ངེས་པར་འགྱུར་བ་དང་། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དང་། བུད་མེད་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དང་། སྲིད་པ་བརྒྱད་པར་ངེས་པར་འགྱུར་བའི་ལས་གཞན་དང་གཞན་དག་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། གང་དག་གཞི་དང་། འབྲས་བུ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། གང་ཟག་དང་། རྒྱུ་ལྔས་བསྟན་པར སླ་ཞིང་གདགས་པར་བྱ་བ་དེ་དག་ཁོ་ན་བཤད་ཀྱིས་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

那么，长老无著所说：'我仅以那一次布施的果报，七次转生于三十三天诸天之中，直至现在投生于释迦富贵种姓'，这是什么意思呢？
这是他获得富裕后，忆起前世，又因作其他福德，因此显示学处。
譬如有人以一钱变千，说：'我以一钱获得这些财富'。
又说，依靠那布施，生起许多相续的思，领受了某些果报。
同类相续分段投生，并非多业投一生，而是认为一业所投的同类相续有多种圆满因。
譬如画师以一颗颜料勾勒形状后使之圆满，如此虽同为人身，有些人诸根、肢体、支节俱全，色相、体格、身量、气力圆满庄严，有些人则缺少其中某些。
不仅是业投生寿命，那是什么呢？还有其他异熟果报。
在一切方面，无心等至和得不能投生。具异熟的无心等至也不能投生同类相续，因为不与业同时生起。
诸得也不能，因为非业果。
世尊所说的业障、烦恼障、异熟障三障，其本质是什么？
无间业及大烦恼，恶趣与无想有情，北俱卢洲为三障。
无间业是业障，即：杀母、杀父、杀阿罗汉、破和合僧、恶心出佛身血。
重大烦恼是烦恼障。烦恼有二种：重大烦恼和猛利烦恼。其中重大是经常生起者，猛利是强烈者。
其中重大者为障，如黄门等。偶尔生起的烦恼虽猛烈也能降伏，而相续生起者则非福，因为相续生起的烦恼找不到时机必定降伏。
它依小而生中，依中而生大，因此即是障。
三恶趣、善趣中的北俱卢洲和无想有情是异熟障。
这些障碍什么？障碍圣道和修习圣道的善根。
对于必定堕恶趣者、必定卵生者、必定胎生者、必定为女身者、必定第八有者等其他业，应当如何说呢？
唯说那些依据所依、果报、趣处、生处、补特伽罗、因五种容易显示安立者，其他则不说。

།དེ་དག་ལས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་ཤལ་ཡིན་ནོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ནི་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་སྟེ། དེ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་ཡང་གསོར་མི་རུང་བར་འགྱུར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ འདྲེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།མཚམས་མེད་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། ཚེ་རབས་གཞན་གྱི་འབྲས་བུ་ཅན་གྱི་ལས་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་བར་དུ་གཅོད་པར་མི་ནུས་པས་མཚམས་མེད་པ་རྣམས་ཏེ། ཟིལ་གྱིས་མི་གནོན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡང་ན་དེ་ བྱེད་པའི་གང་ཟག་འདི་ནས་ཤི་འཕོས་པ་དང་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ལ་བར་ཆད་མེད་པས་དེ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའོ།།དེའི་དངོས་པོ་ནི་བར་ཆད་མེད་པ་ཉིད་དེ། ཆོས་གང་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་བར་ཆད་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། །ཡང་སྒྲིབ་པ་འདི་དག་ལས་གང་ ཞིག་ཁམས་གང་ན་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན།རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ། མཚམས་མེད་གླིང་གསུམ་དག་ན་ཡོད། །བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དང་། འགྲོ་བ་གཞན་དག་ན་ཡང་མེད་ན་ཁམས་གཞན་ན་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། དེ་དག་ན་ཡང་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཀྱི། ཟ་མ་ལ་ སོགས་པ་མི་འདོད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྡོམ་པ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་། ཕན་དང་ངོ་ཚ་ཆུང་བའི་ཕྱིར། །ཕ་མ་དང་དེ་དག་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ཏེ། ཕ་མ་ནི་དེ་དག་གི་ལུས་མ་ཚང་བའི་བདག་པོར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། བྱམས་ པ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་ཕན་པ་ཆུང་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ཀྱང་ཕ་མ་ལ་གང་དག་མེད་པར་བྱས་པས་མཚམས་མེད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་རེག་པར་འགྱུར་བ་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པའི་ཤས་ཆེན་པོ་ཉེ་བར་མི་གནས་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡི་དྭགས་དང་། དུད་འགྲོ་རྣམས་ལ་ཡང་མི་འདོད་དོ་ ཞེས་གྲག་གོ།།བཙུན་པ་ན་རེ་བློ་གསལ་བ་རྣམས་ལ་འགྱུར་ཏེ་རྟ་ཅང་ཤེས་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མིའི་ཡང་ཕ་མ་མི་མ་ཡིན་པ་བསད་ན་མཚམས་མེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལྷག་མ་འགྲོ་བ་ལྔ་དག་ན། །ལྷག་མ་གང་དག་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། ཉོན་ མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲིབ་པ་སྟེ།མི་དག་གི་ནང་ན་ནི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ནོ། །ལྷ་དག་གི་ནང་ན་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་སོ། །མཚམས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། བཞི་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་ཡིན་ལ། །གཅིག་ནི་ངག་གི་ལས་ ཡིན་ཏེ།།གསུམ་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་ནི་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་ནི་སྲོག་གཅོད་པའི་སྦྱོར་བ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་ཉེ་བར་མི་བརྫི་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་པའམ། འདིས་འབྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་ ལ་མཚམས་མེད་པ་ཞེས་བཤད་ཀྱི།དགེ་འདུན་དབྱེན་ནི་མི་འཕྲོད་པའི། །རང་བཞིན་ལྡན་པས་མ་ཡིན་ཆོས། །ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་ལུང་བསྟན་མིན། །དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་ནི་མི་འཕྲོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་དེ། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་ བསྟན་པ་ཡིན་ན་དེ་ཇི་ལྟར་མཚམས་མེད་པར་འགྱུར།དེ་དང་བྱེད་པ་པོར་ཡང་མི་ལྡན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་དང་དགེ་འདུན་ཡང་དག་ལྡན། །གང་བྱེ་བ་དེ་དབྱེན་དང་ལྡན་གྱི། འབྱེད་པ་པོ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་འབྱེད་པ་པོ་ཅི་དང་ལྡན་ཞེ་ན། དེ་ཡི་ཁ་ན་མ་ ཐོ་བརྫུན།།དེ་དང་བྱེད་པོ་ཡང་དག་ལྡན། །འབྱེད་པ་པོ་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་ལྡན་ཏེ། དེ་ནི་བརྫུན་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དེ་དང་ ལྡན་པའི་བྱེད་པ་པོ་དེ་ནི།བསྐལ་པར་མནར་མེད་པར་སྨིན་འགྱུར། །བར་གྱི་བསྐལ་པར་མནར་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཆེན་པོར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་གྱིས་ནི་མནར་མེད་པར་མ་ངེས་སོ།

在这些当中，烦恼障是最为低劣的。其次是业障，这两者会使来世也无法救治。说一切有部诸师说是因为引发后后的缘故。
什么是无间罪的含义？因为无法阻断其他生世果报业的异熟，所以称为无间罪，意思是不能被压制。或者说，造作此罪的补特伽罗从此处死亡后无间隔地投生地狱，所以称为无间。
无间性即是其事体，因为具有此法故为无间，如同沙门性。再者，应当了知这些障碍中哪些存在于何界？
首先，无间罪存在于三洲，北俱卢洲和其他趣生中都没有，更何况其他界。在这些地方也只存在于男人和女人中，不承认阴阳人等有。
为什么呢？因为与无戒的理由相同。此外，因为恩德小及惭愧心小的缘故。父母与他们依次对应，因为父母是他们未成熟身体的主人，且慈爱心小故恩德小。
对于那些对父母造作无间罪过失的人，惭愧心不会很强烈地生起，正因为如此，传说饿鬼和旁生也不会有无间罪。
尊者说：'会发生在智慧明了者身上，如同良马一样。'人若杀害非人父母也不构成无间罪。业障已经解说完毕。
其余障碍存在于五趣中。什么是其余障碍？即烦恼障和异熟障。在人道中，北俱卢洲是异熟障。在天界中，无想天众是异熟障。
无间罪的自性是什么？四种是身业，一种是语业。三种是杀生，一种是妄语，一种是杀生的加行，如来是不可害的法性。
破僧称为无间罪是因果的假立，或因为此能破坏，而破僧本身是不和合性，具有非法性，非烦恼性，无记性。
破僧是不和合，是非心相应行，是无覆无记，那么如何成为无间罪？它与作者也是不相应的。
那么是什么样呢？与此僧众相应。被破的僧众与破僧相应，而非破僧者。那么破僧者与什么相应呢？
与其过失妄语相应，作者与此相应。破僧者与破僧的过失相应，这是妄语。这是与破僧同时生起的语表和无表。
具有此过失的作者，将于一劫中在无间地狱成熟。将在中劫中于大无间地狱成熟。其他的则不一定在无间地狱。

།ཡང་གང་ཞིག་གིས་མཚམས་མེད་པ་མང་པོ་བྱས་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ བར་ཆད་མེད་པ་ཁོ་ན་སྨིན་པར་འགྱུར་ན་དེ་ལ་དེ་དག་གིས་ཅི་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཞེ་ན།ལྷག་པས་གནོད་པ་ལྷག་པར་འགྱུར། །དེ་མཚམས་མེད་པ་མང་པོས་མནར་མེད་པ་དེར་གང་གིས་ན་གཉིས་དང་གསུམ་དང་བཞི་དང་ལྔར་འགྱུར་གྱི་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལུས་ཆེན་པོ་དང་། ཤིན་ཏུ་ ཞོན་ཤ་ཅན་གྱི་ལུས་འཐོབ་ཅིང་།གནོད་པ་ཡང་རབ་ཏུ་མང་བ་དང་ཤིན་ཏུ་མི་བཟད་པར་འགྱུར་རོ། །དགེ་འདུན་འབྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་སུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དཀའ་སྤྱོད་ཚུལ་ལྡན་པས། །འབྱེད་དོ། །དགེ་སློང་གིས་འབྱེད་ཀྱི་ཁྱིམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། དགེ་སློང་མ་ལ་ སོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཡང་ལྟ་བ་སྤྱོད་པ་ཁོ་ནས་འབྱེད་ཀྱི་སྲེད་པ་སྤྱོད་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་དང་ལྡན་པས་འབྱེད་ཀྱི་ཚུལ་ཉམས་པས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཚིག་མི་བཙན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་དུ་འབྱེད་ཅེ་ན། གང་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་མངོན་སུམ་དུ་བཞུགས་པ་དེ་ལས། གཞན་ དུའོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་བཟོད་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་དང་། བཀའ་སྩལ་པའི་ཕྱིར་སྟོན་པ་མངོན་སུམ་དུ་བཞུགས་པ་ཉིད་དུ་དབྱེ་བར་མི་ནུས་སོ། །སུ་དག་ཅིག་འབྱེད་ཅེ་ན། བྱིས་པ་རྣམས། བྱིས་པ་རྣམས་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་འཕགས་པ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་མངོན་ སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་དག་ལས་ཀྱང་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་དགེ་འདུན་བྱེ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། སྟོན་དང་ལམ་གཞན་ལ་བཟོད་པ། །བྱེ་བའོ་། །གང་གི་ཚེ་དེ་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལས་གཞན་པའི་སྟོན་པ་དང་ དེས་བསྟན་པའི་ལམ་ལས་གཞན་པའི་ལམ་ལ་བཟོད་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་དགེ་འདུན་བྱེ་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།བྱེ་ནས་དུས་ཇི་སྲིད་དུ་ཅིག་ཏུ་འདུག་ཅེ་ན། དེ་ཉིད་ཀྱི་ནུབ་གཅིག་ཏུ་དེ་ནི་མི་གནས་སོ། །དགེ་འདུན་དབྱེ་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ནམ་མ་ལངས་པ་ཉིད་དུ་དགེ་འདུན་སླར་འདུམ་པར་ འགྱུར་རོ།།དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་དུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། དེ་ནི་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་དུ་འདོད། །དེའི་ཚེ་ལམ་དུ་འཇུག་པའི་བགེགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡང་ཕྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ལ། དགེ་འདུན་ གྱི་དབྱེན་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།།འཁོར་ལོའི་དབྱེན་ཡང་གང་ན་ཡོད་ཅེ་ན། འཛམ་བུའི་གླིང་ནའོ། །གླིང་གཞན་དག་ན་ནི་མེད་དོ། །དགེ་སློང་དུ་ཞིག་གིས་ཤེ་ན། དགུ་སོགས་ཀྱིས་དགུ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པས་ཡན་ཆད་ནི་མ་ངེས་སོ། །དགེ་སློང་བརྒྱད་ནི་དགེ་འདུན་ཡིན་ནོ། ། དགུ་པ་ནི་འབྱེད་པ་པོ་ཡིན་ཏེ། གདོན་མི་ཟ་བར་དགེ་འདུན་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་གནས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་བྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་གཞན་ནི་ལས་ཀྱི་དབྱེན་ལས་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་མཚམས་གཅིག་གི་ནང་དུ་མི་མཐུན་པས་ལས་དག་བྱེད་ནའོ། །ལས་ཀྱི་དབྱེན་ནི་གླིང གསུམ་ན་ཡོད་དེ།གང་དག་ན་བསྟན་པ་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ནའོ། །དགེ་སློང་དུ་ཞིག་གིས་ཤེ་ན། དེ་ནི་བརྒྱད་དག་ཡན་ཆད་ཀྱིས་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་ནི་དུས་དྲུག་དག་ཏུ་མི་འབྱུང་སྟེ། གང་དག་ཏུ་ཞེ་ན། དང་པོ་མཐའ་སྐྱོན་ཟུང་གཅིག་གི། །སྔ་རོལ་ཐུབ་པ་ནོངས་པ་དང་། །མཚམས་ མ་བཅད་པ་དག་ཏུ་ཡང་།།འཁོར་ལོའི་དབྱེན་ནི་མི་འབྱུང་ངོ་། །དང་པོ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་པ་དང་། ཐ་མ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཚེ་དང་། གནས་སྐབས་དེ་གཉིས་སུ་ནི་དགེ་འདུན་ཤ་གཅིག་མ་ཡིན་ནོ། །བར་དུ་ཡང་སྐྱོན་མ་བྱུང་བའི་ སྔོན་རོལ་དུ་འབྱེད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།ཇི་སྲིད་དུ་བསྟན་པ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྐྱོན་དང་། ལྟ་བའི་སྐྱོན་མ་བྱུང་གི་བར་དུའོ། །ཟུང་གཅིག་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་རོལ་དུ་ཡང་དབྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྲིད་དུ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་མཆོག་ཟུང་གཅིག་མ་བྱུང་གི་བར་དུ་སྟེ། བྱེ་བ་ཡོངས་སུ་མི་གནས་པའི་ ཕྱིར་དང་།དེས་ཕྱིར་སྡུམ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཐུབ་པ་ནོངས་ན་ཡང་མི་འབྱུང་སྟེ། སྟོན་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ན་འགྲན་ཟླ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

又如果有人造作了多种无间罪，而这些罪业必定会成熟，那么对于此人这些罪业将如何呢？过多的伤害会更加严重。由于多种无间罪，在无间地狱中会获得巨大的身体和极其柔软的身体，以致于感受二倍、三倍、四倍、五倍的痛苦，而且伤害也会极其众多且难以忍受。
破和合僧者是何人呢？是具足苦行戒律的比丘所破。是比丘所破，而非在家人，也非比丘尼等。而且只是以见行所破，而非以贪行。是具戒律者所破，而非破戒者，因为破戒者的言语不具威信。
在何处破僧呢？在世尊现前住世之外的其他处。因为如来难以违逆，且已宣说，故在导师现前住世时无法破僧。何人能破僧呢？凡夫们。只有凡夫，而非圣者，因为圣者已现证法。有人说即使在凡夫中，获得忍位者也不会破僧。
何时称为僧伽破裂？当认可异于导师和道时即为破裂。当他们认可异于如来的导师和异于其所说之道时，即称为僧伽破裂。破裂后能持续多久？不超过当夜。僧伽若破裂，必定在天亮之前重新和合。
所说的破僧，即是所谓的破法轮。因为在那时成为入道的障碍，所以在那时世尊的法轮也被破坏，因此称为破法轮，也称为破僧。
破法轮在何处有？在瞻部洲。其他洲中则无。需要多少比丘？九等。说'九等'是表示九个以上数量不定。八位比丘成为僧伽，第九位是破僧者，必定使僧伽分为两部，如是即为破裂。
其他的破僧是从羯磨破僧而生，若在一界内以不和合心作羯磨即是。羯磨破僧在三洲有，只在有教法处。需要多少比丘？需要八位以上。
破法轮在六时中不会发生，是哪些时候？最初最后过患双贤前，导师涅槃及未结界时，破法轮不会发生。在最初转法轮后不久，以及最后世尊入般涅槃时，在这两个时期僧伽未成一体。
中间时期在过患未生之前也不会破裂，即在教法中未出现戒律过患和见解过患之前。在未出现双贤之前也不会破裂，即在未出现声闻最胜双贤之前，因为破裂不会持续，且会被他们重新调和。导师涅槃时也不会发生，因为导师圆寂后无有对抗者。

།མཚམས་མ་བཅད་པ་དག་ཏུ་ཡང་སྟེ། ཇི་སྲིད་དུ་མཚམས་མ་བཅད་པར་མི་འབྱུང་སྟེ། མཚམས་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཕྱོགས་ གཉིས་སུ་གནས་པའི་ཕྱིར་བྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་ན་དུས་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཏུ་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་མི་འབྱུང་ངོ་། །ལས་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལ་ཡང་དབྱེན་མི་འབྱུང་ངོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་མ་བསད་པ་ལ་སོགས་པ་མཚམས་མེད་པ་ཡིན་ལ་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ ན།ཕན་འདོགས་པ་དང་ཡོན་ཏན་ཞིང་། །སྤངས་དང་མེད་པར་བྱས་ཕྱིར་རོ། །རེ་ཞིག་ཕ་མ་གསད་པ་ནི་ཕན་འདོགས་པ་མེད་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་དེ་གཉིས་ཕན་འདོགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དག་ལས་ལུས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་སྤངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་བོར་ བའོ།།ཡོན་ཏན་གྱི་ཞིང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་གསད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མཚམས་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཕའམ་མ་མཚན་གྱུར་པ་ན་ཡང་ལུས་གཅིག་པ་དེ་ལ་ནི། མཚན་ནི་གཞན་དུ་གྱུར་ཀྱང་འགྱུར། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཕ་ཡང་མ་ཡིན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་སྐྱེས་པ་ ཞིག་བསད་ན་མཚམས་མེད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་རེག་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ཡོད་དེ། མ་མཚན་གྱུར་པས་བསད་ན་མཚམས་མེད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་རེག་པར་འགྱུར་རོ། །མ་ཡང་མ་ཡིན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་བུད་མེད་གཅིག་བསད་ན་མཚམས་མེད་པའི་ཁ་ ན་མ་ཐོ་བས་རེག་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ཡོད་དེ། ཕ་མཚན་གྱུར་པས་བསད་ན་མཚམས་མེད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་རེག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བུད་མེད་གཞན་ལས་ནུར་ནུར་པོ་ཟགས་ནས་བུད་མེད་གཞན་གྱི་མངལ་དུ་བླུགས་ན་གང་ཞིག་བསད་ན་མཚམས་མེད་ པར་འགྱུར་བ་དེའི་མ་གང་ཡིན་ཞེ་ན།གང་གི་ཟླ་མཚན་ལས་བྱུང་མ། །སེམས་ཅན་དེ་གང་གི་ཟླ་མཚན་ལས་བྱུང་བ་དེ་ནི་དེའི་མ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ཡང་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཁུ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ནུ་ཞོ་ལྡུད་པར་བྱེད་པ་དང་། གསོ་བར་བྱེད་པ་དང་། སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ ཏེ་མ་ལ་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས་གཞན་བསད་ན་ཡང་མཚམས་མེད་པར་མི་འགྱུར་ལ་མ་མ་ཡིན་པ་ལ་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས་མ་བསད་ན་ཡང་མཚམས་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ།མ་ཁྲིའུའི་འོག་ན་འདུག་པ་བསད་པ་དང་། ཁྲུས་པའི་བུས་སྦྲང་བུ་ལ་སྦྱོར་བ་བྱས་པས་ཕ་བསད་པ་དཔེར་བྱའོ། །མཚོན་ ཐབས་གཅིག་གིས་མ་དང་གཞན་ཞིག་ཀྱང་བསད་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་གཉིས་ཡིན་ལ།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་མཚམས་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ལས་དེ་སྟོབས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཙུན་པ་དབྱངས་སྒྲོགས་ན་རེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དགྲ་བཅོམ་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པ་བསད་ན་ཡང་མཚམས་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་གསད་དོ་སྙམ་དུ་རྟེན་ངེས་པར་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་གིས་ཕ་དགྲ་བཅོམ་པ་བསད་ན་ཡང་དེ་ལ་མཚམས་ མེད་པ་ནི་གཅིག་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ།རྟེན་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །སོང་ལ་སྐྲ་ཅན་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་ནི་མཚམས་མེད་པ་གཉིས་བྱས་ཏེ། ཕ་གསད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། གང་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་གསད་པའོ་ཞེས་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་འདི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རྒྱུ་གཉིས་ ཀྱིས་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།ཡང་ན་སྒོ་གཉིས་ནས་སྤྱོས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ངན་སེམས་ཀྱིས་ཁྲག་ཕྱུང་བས་གདོན་མི་ཟ་བར་མཚམས་མེད་པར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། བགྲོད་པར་སེམས་པ་ལ་ནི་འགྱུར་གྱི། སངས་རྒྱས་བརྡེག་པར་སེམས་པ་ལའང་མིན། །གལ་ ཏེ་དགྲ་མ་ཆོམས་པའི་ཚེ་བསྣུན་ལ་བསྣུན་པའི་འོག་ཏུ་དགྲ་བཅོམ་པར་གྱུར་ན།བསྣུན་འོག་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་མིན། །མཚམས་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། དེས་ནི་དེ་ལ་སྦྱོར་བ་མ་བྱས་སོ། །ཅི་མཚམས་མེད་པའི་སྦྱོར་བ་བྱས་ཏེ། དེ་ཡང་མ་བཟློག་པར་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།མཚམས་མེད་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་ལ། །འདོད་ཆགས་བྲལ་འབྲས་མི་སྲིད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བསམ་པ་ཤིན་ཏུ་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལས་ཀྱི་ལམ་གཞན་གྱི་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས་འཕགས་པའི་ལམ་སྐྱེས་པ་ལ་ནི་ཡང་ ལས་ཀྱི་ལམ་མི་སྐྱེ་སྟེ།རྟེན་དེ་དང་ཤིན་ཏུ་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ།

在未结界处也是如此，只要未结界就不会发生，因为在一个界域内分为两部分而称为破和合。如是，在这六个时期中不会发生破轮。由于依赖于业，对一切佛的法轮也不会发生破和合。
为何杀母等是无间罪而其他不是呢？因为是恩田功德，断绝并使之无有。首先，杀父母是因为使恩惠无有。如何是这二者的恩惠？因为从他们而生身体。如何是断绝他们？是完全舍弃。因为是功德田，所以杀阿罗汉等也是无间罪。
如果父或母改变性别，对于同一个身体，即使性别改变也构成无间罪。因此，如果杀了既非父亲也非阿罗汉的男子，是否会触犯无间罪呢？会的，如果杀了改变性别的母亲就会触犯无间罪。如果杀了既非母亲也非阿罗汉的女人，是否会触犯无间罪呢？会的，如果杀了改变性别的父亲就会触犯无间罪。
如果一个女人的胚胎掉出后放入另一个女人的子宫，那么杀死后构成无间罪时，谁是其母亲？是谁的经血所生即是其母。第二位虽然也尽其职责，她是哺乳、养育和培养者。
如果对母亲下手而杀了他人则不构成无间罪，如果对非母亲下手而杀了母亲则构成无间罪，如同杀死躲在床下的母亲，和浴者之子本欲杀蜜蜂却误杀父亲的例子。
如果用一个武器同时杀死母亲和他人，无表业是两个，而表业只是无间罪，因为该业力强大。尊者妙音说，由于是积聚微尘，表业也是两种。
以非阿罗汉想而杀阿罗汉也构成无间罪，因为确定了所杀的对象。如果杀了身为阿罗汉的父亲，也只构成一个无间罪，因为是同一所依。
关于'去对发髻者说：你造了两个无间罪，即杀父和杀阿罗汉'这个典故如何理解？应说是两个原因，或者是从两个方面而说。
以恶心对如来出血是否必定构成无间罪？对欲害者构成，但对想打击佛陀者则不构成。如果在未得阿罗汉果时受伤，伤后成为阿罗汉，则对伤后成为阿罗汉者不构成无间罪，因为未对其下手。
如果造作了无间罪的加行，未加以遮止，是否能获得离贪果？造作无间罪加行者，不可能得离贪果。为什么？因为意乐完全相违。造作其他业道的加行后生起圣道者，也不会生起业道，因为与彼所依完全相违。

།མཚམས་མེད་པའི་ལས་འདི་དག་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དགེ་འདུན་དབྱེ་ཕྱིར་བརྫུན་སྨྲ་བ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་རབ་ཆེར་འདོད། །གང་ཞིག་ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ ཤེས་བཞིན་དུ་དགེ་འདུན་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་བརྫུན་དུ་སྨྲ་ན་ལོག་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་རབ་ཏུ་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་བསྣུན་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱི་མཐོ་ རིས་དང་བྱང་གྲོལ་གྱི་ལམ་གྱི་བར་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དགེ་འདུན་དབྱེ་ན་ཇི་སྲིད་དུ་སླར་མ་དུམ་གྱི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་ངེས་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། འབྲས་བུ་འཐོབ་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པར་བྱ་བ་རྣམས་ལ་བགེགས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཞིང་། བསམ་ གཏན་དང་ཀློག་པ་དང་ཁ་ཏོན་དང་སེམས་པའི་ལས་རྣམས་ཀྱང་མི་འཇུག་ཅིང་།ལྷ་དང་ཀླུ་དང་མིར་བཅས་པའི་འགྲོ་བ་ཡང་འཁྲུགས་པ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། རང་དབང་མེད་པ་དང་། དྲན་པ་ཉམས་པར་འགྱུར་ལ། འདི་ལྟར་འདིའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་བསྐལ་པ་གཅིག་ཏུ་ མནར་མེད་པར་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ།།མཚམས་མེད་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ལས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ལྔ་པ་དང་གསུམ་པ་དང་དང་པོ་རྣམས་ཆེས་ལྕི་བ་ཡིན་ཏེ། ཕ་གསོད་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་ཡང་བ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཉེས་པ་གསུམ་གྱི་ནང་ན་ཡིད་ཀྱི་ཉེས་པ་ཁ་ན་མ་ ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ཆེན་པོར་གསུངས་པ་དང་།ཡང་ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མཚམས་མེད་པ་རྣམས་ངེས་པར་མཛད་ནས་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ཆེན་པོར་གསུངས་ལ། ལས་གསུམ་ངེས་པར་ མཛད་ནས་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཉེས་པ་གསུངས།ལྟ་བ་རྣམས་ངེས་པར་མཛད་ནས་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་གསུངས་པའམ། ཡང་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་། སྐྱེ་བོ་ཕལ་པོ་ཆེ་འཆི་བ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་གཅོད་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། ལེགས་པར་སྤྱད་པ་རྣམས་ལས་འབྲས་བུ་རབ་ཏུ་ཆེ་བ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་པའི་དགེ་བ་ལ། སྲིད་རྩེའི་སེམས་པ་འབྲས་རབ་ཆེ། །ལས་དགེ་བ་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་སེམས་པ་འབྲས་བུ་རབ་ཏུ་ཆེ་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་བསྐལ་པ་བརྒྱད་ཁྲིར་རབ ཏུ་ཞི་བ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དེ་སྐད་བཤད་ཀྱི། བྲལ་བའི་འབྲས་བུའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སེམས་པ་འབྲས་བུ་ཆེ་བ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་གཏུགས་པ་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པའི་ཞེས་བཤད་དོ།།ཅི་མཚམས་མེད་པ་རྣམས་ཁོ་ནས་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་གདོན་མི་ཟ་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རམ། འོན་ཏེ་གཞན་དག་གིས་ཀྱང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། མཚམས་མེད་པ་དང་ཆ་འདྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གདོན་མི་ཟ་བར་སྐྱེ་བར་ འགྱུར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་བར་ཆད་མེད་པ་ཁོ་ནར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་དགྲ་བཅོམ་མ་སུན་བྱས་དང་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས་གནས་དང་། །སློབ་པ་གསོད་དང་དགེ་འདུན་གྱི། །འདུ་བའི་སྒོ་ནི་འཕྲོགས་པ་དག་།མཚམས་མེད་པ་དང་ ཆ་འདྲ་སྟེ།།ལྔ་པ་མཆོད་རྟེན་འཇིག་པ་ཡིན། །ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མཚམས་མེད་པ་ལྔ་དང་ཆ་འདྲ་བ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པས་མ་དགྲ་བཅོམ་མ་སུན་པར་བྱེད་པ་དང་། ངེས་པར་རྟོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གསོད་པ་དང་། སློབ་པ་གསོད་ པ་དང་།དགེ་འདུན་གྱི་ཞལ་དུ་འདུ་བའི་སྒོ་འཕྲོགས་པ་དང་། མཆོད་རྟེན་འཇིག་པར་བྱེད་པའོ།

在这些无间业当中，哪一个是最大的过失呢？为了分裂僧团而说妄语，被认为是最大的过失。如果有人明知是法与非法，为了分裂僧团而说妄语，由于是邪说的缘故，在一切恶行中是最大的过失。为什么呢？因为这是伤害如来的法身，也因为这会阻碍世间众生获得善趣和解脱之道。
当僧团分裂时，在未重新和合之前，会阻碍世间众生趣入决定性、获得果位、离欲和断尽烦恼，也会妨碍禅定、读诵、持咒和思维等修行。包括天、龙和人在内的众生也会陷入混乱、不安、失去自主和丧失正念。而且这种业的果报会使人在一劫中投生无间地狱。
在其余无间业中，按顺序来说，第五、第三和第一业较为严重，而杀父则是其中最轻的。那么，世尊说三种过失中意业过失最大，又说邪见是最大的过失，这该如何理解呢？在确定无间业时，说分裂僧团是最大过失；在确定三业时，说意业过失最大；在确定诸见时，说邪见最大。或者说，是按照果报广大、导致众多众生死亡、断绝一切善根的程度依次而说的。
在诸善行中，什么果报最大呢？在世间善业中，有顶定的思最为殊胜。在一切善业中，有顶定的思所产生的果报最大，其异熟果报能在八万劫中获得寂静。这是就异熟果报而言，若就离系果报而言，一切善业中以金刚喻定的思最为殊胜，因为其果报是永断一切结缚。正因如此才说'世间的'。
是否只有无间业才一定会导致堕入地狱，还是其他业也会导致堕地狱呢？与无间业相似的业也会必定导致堕地狱。有些人说不一定是无间地狱。那么这些相似的业是什么呢？即：污辱阿罗汉比丘尼、杀住于决定性的菩萨、杀有学、夺取僧团集会之处，这些与无间业相似。第五种是破坏佛塔。这五种依次与五无间业相似，即以非梵行污辱阿罗汉比丘尼、杀害已证悟的菩萨、杀害有学、夺取僧团集会之处、破坏佛塔。

།རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པའི་ལས་གཞན་ཡང་དུས་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་ཤིན་ཏུ་བགེགས་བྱེད་དེ། གསུམ་པོ་གང་དག་ཏུ་ཞེ་ན། བཟོད་དང་ཕྱིར་མི་འོང་དགྲ་བཅོམ། །འཐོབ་ པ་ལས་བགེགས་ཤིན་ཏུ་བྱེད།།རྩེ་མོ་ལས་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ལ་ནི་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ས་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་ངན་སོང་བའི་ལས་རྣམས་བགེགས་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གནས་ཏེ། དཔེར་ན་མི་ཞིག་ཡུལ་འདོར་བར་བྱེད་པ་ལ་བུ་ལོན་པ་དག་ལྡང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཕྱིར་མི་འོང་ བའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པ་ལ་ནི།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལས་རྣམས་བགེགས་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གནས་ཏེ། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་ལ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལས་རྣམས་བགེགས་ བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གནས་སོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གསད་པ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། གང་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན། །གང་ན་གཟུང་སྟེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ། གང་ནས་མཚན་གྱི་ལས་བྱེད་པ་གང་ཕན་ཆད་ནས་མཚན་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ འགྱུར་བའི་ལས་རྣམས་བྱེད་པར་རྩོམ་པ་དེའི་ཚེ་ངེས་པར་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དུས་དེ་ཕན་ཆད་རྟག་ཏུ་ཡང་། །བདེ་འགྲོར་རིགས་མཐོར་སྐྱེ་དབང་ཚང་། །ཕོར་འགྱུར་ཚེ་རབས་དྲན་མི་ལྡོག་།པ་ཡིན་ནོ། །འདིའི་འགྲོ་བ་རབ་ཏུ་བསྔགས་པ་ཡིན་པས་ན་བདེ་འགྲོ་སྟེ། ལྷ་དང་ མིའི་ནང་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།འགྲོ་བ་དེ་དག་ཏུ་ཡང་རྒྱལ་རིགས་དང་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་གི་རིགས་ཤིང་སཱ་ལ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུར་སྐྱེ་བ་ཡིན་གྱི་རིགས་དམའ་བར་ནི་མི་སྐྱེའོ། །འདིའི་དབང་པོ་རྣམས་མ་ཚང་བས་ན་དབང་པོ་མ་ཚང་བའོ། །དབང་པོ་ཚང་བས་ན་དབང་པོ་ཚང་བ་སྟེ། དབང་པོ་ མ་ཚང་བ་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཕོ་ཁོ་ནར་འགྱུར་གྱི་མོར་ཡང་མི་འགྱུར་ན་ཟ་མ་ལ་སོགས་པར་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ཚེ་རབས་དྲན་པར་འགྱུར་རོ། །ནུར་བས་ན་ལྡོག་པའོ། །ནུར་བ་མེད་པས་ན་མི་ལྡོག་པ་སྟེ། ལྡོག་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པའི་དོན་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་། ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྐྱོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་ན་ཟོང་གིས་མ་ཉོས་པའི་བྲན་ཞེས་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ཡིན་ཏེ། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་དེ་དག ནི།།འབྱོར་པའི་མཆོག་ཁྱད་པར་ཅན་ཐམས་ཅད་བརྙས་ཀྱང་ཐུགས་རྗེའི་གཞན་གྱི་དབང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དྲུང་དུ་ཁྱི་དང་འདྲ་བར་ང་རྒྱལ་མེད་པར་གནས་ཏེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྙས་གནོད་བྱས་པ་ཐམས་ཅད་བཟོད་ཅིང་ངལ་བ་དང་ མནགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཉམས་སུ་ལེན་པ་ཡིན་ནོ།།མཚན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཅན་གྱི་ལས་སུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། དེ་ནི་འཛམ་གླིང་ཕོར་གྱུར་ཉིད། །མངོན་སུམ་སངས་རྒྱས་ལ་སེམས་པ། །བསམས་པ་ལས་བྱུང་བསྐལ་པ་བརྒྱ། །ལུས་པ་དག་ཏུ་འཕེན་པར་བྱེད། །བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་འཛམ་བུ་གླིང་ཁོ་ནར་མཚན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཅན་གྱི་ལས་འཕེན་པར་བྱེད་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།འཛམ་བུའི་གླིང་པ་རྣམས་བློ་རྣོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕོ་ཁོ་ནས་འཕེན་གྱི་མོས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྟོན་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ལ་དམིགས་པའི་ སེམས་པ་ཁོ་ནས་བསྐལ་པ་བརྒྱ་ལུས་པའི་ཚེ་འཕེན་གྱི་མང་པོ་ལུས་པའི་ཚེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ལས་དེ་ཡང་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་ནི་བརྩོན་ འགྲུས་སྤྱད་པས་བསྐལ་པ་དགུ་བསྡུམས་ཏེ།བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ལུས་པའི་ཚེ་འཕངས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གྲོང་དཔོན་ངས་འདི་ནས་བཟུང་སྟེ། བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་གི་བར་དུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ། ཟས་སྨིན་པ་སྟེར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཁྱིམ་འགའ་ལ་ ཡང་མི་བདེ་བ་འམ།གནོད་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་མི་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཚུན་ཆད་རང་བཞིན་གྱིས་ཚེ་རབས་དྲན་པའི་ཕྱིར་རོ།

其他带有异熟的业在三时中也极为障碍。在哪三时呢？忍、不还、阿罗汉的获得上极为障碍。在顶位获得忍时，由于将超越其异熟地，为障碍恶趣业而现前，譬如有人要离开某地时债主们起身阻拦一样。
同样，在获得不还果时，为障碍欲界所行诸业而现前，除了现法受业。同样，在获得阿罗汉果时，为障碍色界无色界所行诸业而现前。
所说的杀害菩萨，从何时称为菩萨？从何时执持而称为菩萨？从开始造作相异熟业的时候起即是决定了悟。
怎样呢？从那时起恒常善趣高贵种姓出生，诸根具足，成为男子，不退失宿命。由于其趣处殊胜故为善趣，即生于天人之中。
在那些趣处中也生于王族、婆罗门、长者种姓如同大沙罗树般，而不生于低贱种姓。由于此人诸根不缺故为诸根具足，即无诸根不具足之义。
唯成为男子，不成为女人，更何况说双性等。一切生中都能忆念宿世。由于不退转故为不退，即无退转之义，因为为利益一切众生而对一切苦相及一切邪行都无厌倦。
世间所说未被钱财买到的奴仆即是那些菩萨，那些大士虽具足一切殊胜圆满，但由于悲心而随他转，故如犬般无慢心住于一切众生前，忍受一切众生的轻蔑伤害，也承担一切劳累差遣。
所说的相异熟业，即是瞻部洲男身，现见佛陀而思维，由思所生百劫余，而作投生。菩萨唯在瞻部洲投生相异熟业，而非他处，因为瞻部洲人智慧锐利。
唯由男身投生，非由女身。唯由现见导师及缘佛的思维而于百劫余时投生，非于更多劫余时。
此业也是由思所生，非闻所生亦非修所生。释迦牟尼世尊以精进行而减少九劫，于九十一劫余时投生。
因此说：'长者，我从此以来，于九十一劫中正念随念，不知有任何家庭因施熟食而不悦或受损'，因为从那时起自然忆念宿世。

།སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ན་རེ་བསྐལ་པ་དང་པོ་ཚར་ཕྱིན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁོ་ནས་སྐྱོན་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བཟློག་པར་ བྱེད་པ་།ཡོན་ཏན་གཉིས་པོ་ནི་འཐོབ་བོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མཚན་དེ་དག་ཀྱང་རེ་རེའང་བསོད་ནམས་བརྒྱ་ལས་སྐྱེས། བསོད་ནམས་ཀྱི་ནི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན་། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཉེ་བ་མ་གཏོགས་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་ཇི་སྙེད་པ་དེ་ ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་སྟོང་གསུམ་འཆགས་པ་ཇི་སྙེད་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེའི་ཚད་ནི་སངས་རྒྱས་ཁོ་ནས་མཁྱེན་པར་ཟད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་པ་ན་སངས་ རྒྱས་ཇི་སྙེད་ཅིག་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཤེ་ན།བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་དང་པོ་ལ་ནི་སངས་རྒྱས་བདུན་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་ནི་བདུན་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་སོ། །གསུམ་པ་ལ་ནི་བདུན་ཁྲི་བདུན་སྟོང་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་སོ། །བསྐལ་པ་གྲངས་ མེད་པ་གང་གི་ཐ་མར་སངས་རྒྱས་གང་ཞིག་བྱུང་བར་གྱུར་ཞེ་ན།བཟློག་པའི་གོ་རིམས་ཀྱིས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ། རྣམ་གཟིགས་མར་མེ་རིན་ཆེན་གཙུག་།གྲངས་མེད་གསུམ་གྱི་ཐ་མར་བྱུང་། །ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རིན་ཆེན་གཙུག་ཏོར་ཅན་གྱི་ཚེ་ནི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་ པ་དང་པོ་རྫོགས་སོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་མར་མེ་མཛད་ཀྱི་ཚེ་ནི་གཉིས་པ་རྫོགས་སོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམ་པར་གཟིགས་ཀྱི་ཚེ་ནི་གསུམ་པ་རྫོགས་སོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དང་པོ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཡིན། སྔོན་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གང་ལ་བཅོམ་ ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་པའི་ཚེ་བདག་ཀྱང་འདི་འདྲ་བའི་རྣམ་པ་ཁོ་ནར་སངས་རྒྱས་པར་ཤོག་ཤིག་ཅེས་དང་པོར་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་བྱུང་སྟེ།དེ་ཡང་འདི་བཞིན་དུ་རྩོད་པའི་དུས་ཁོ་ན་ལ་བྱུང་ལ། དེའི་བསྟན་པ་ཡང་ལོ་སྟོང་གི་མཐའི་བར་དུ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །ཡང་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་གནས་སྐབས་གང་དག་ཏུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན།ཀུན་ལ་ཐམས་ཅད་སྙིང་རྗེ་ཡིས། །སྦྱིན་པར་བྱེད་པས་སྦྱིན་པ་རྫོགས། །གང་གི་ཚེ་གང་ལ་ཀུན་ལ་ནི་མིག་གི་བར་དང་རྐང་གི་བར་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་མཐོ་བའི་ཁྱད་པར་ལ་མི་རེ་བར་སྙིང་རྗེས་སྦྱིན་ པར་བྱེད་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ།།ཆགས་བཅས་ཡན་ལག་བཅད་ཀྱང་ནི། །མི་འཁྲུག་བཟོད་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི། །གང་གི་ཚེ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བཞིན་དུ་ཡན་ལག་བཅད་ཀྱང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་འཁྲུག་པ་དེའི་ཚེ་འདིའི་ཚུལ་ ཁྲིམས་དང་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ།།སྐར་རྒྱལ་བསྟོད་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་པའི་ཚེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སྐར་རྒྱལ་རིའི་ཕུག་ཅིག་ན་མེའི་ཁམས་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་མཐོང་ནས་རྐང་པ་ གཅིག་གིས་འགྲེངས་ཏེ་ཞག་བདུན་གྱི་བར་དུ།སྐྱེས་བུ་ཁྱུ་མཆོག་ཁྱོད་འདྲིའི་དགེ་སྦྱོང་ཆེན་པོ་གཞན་དག་ལྷ་ཡུལ་པ་ལ་མེད། །འཇིག་རྟེན་འདི་ནའང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་རྣམ་ཐོས་བུ་ཡི་གནས་ནའང་ཡོད་མ་ཡིན། །ལྷ་ཡི་ཕོ་བྲང་གནས་མཆོག་དག་ནའང་ཡོད་མིན་ཕྱོགས་སམ་ཕྱོགས་ མཚམས་དག་ནའང་མེད།།རི་དང་ནགས་སུ་བཅས་པའི་ས་སྟེང་རྒྱས་པར་ཀུན་ཏུ་ཡུལ་གཅིག་ག་ལ་ཡོད། །ཅེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཅིག་གིས་བསྟོད་པ་དེའི་ཚེ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ལ། བསྐལ་པ་དགུ་ཡང་བསྡུམས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ། ། དེ་མ་ཐག་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་བློའི་བྱང་ཆུབ་པའི་སྔོན་རོལ་གྱི་དེ་མ་ཐག་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཚེ་བསམ་གཏན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཏེ། རང་རང་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དག་ཡིན་ནོ།

古时诸大师说道：'唯有完成第一个劫的菩萨才能遮除这四种过失，获得这两种功德。'
这些相好每一个都从百种福德而生。若问福德量有多少？有人说：'除了接近菩萨的众生以外，等同一切众生受用果报的数量。'
其他人说：'等同于一切众生业力所成就的三千世界的数量。'
还有人说：'其量唯有佛陀才能了知。'
又问世尊为菩萨时供养了多少佛陀？在第一个无数劫中供养了七万五千佛，第二个无数劫中供养了七万六千佛，第三个无数劫中供养了七万七千佛。
若问在哪个无数劫的最后出现了什么佛？按照倒序依次是：毗婆尸佛、燃灯佛、宝髻佛，出现在三个无数劫的最后。
在圆满正觉佛宝髻佛时完成第一无数劫，在世尊燃灯佛时完成第二无数劫，在如来毗婆尸佛时完成第三无数劫。
在这一切之初是释迦牟尼佛。过去有一位名为释迦牟尼的圆满正觉佛，世尊为菩萨时在他面前最初发愿：'愿我也能以如是相成佛。'
这也是在争斗时期出现的，他的教法住世一千年。
又问菩萨在什么阶段圆满何种波罗蜜多？以悲心对一切布施，由此圆满布施。
当以悲心布施一切，乃至眼睛和双足，不求殊胜果报时，即圆满布施波罗蜜多。
虽具贪著被截肢，不生嗔恨即圆满忍辱与持戒。当虽未离贪而被截肢时毫无嗔恨，即圆满持戒与忍辱波罗蜜多。
以赞叹星胜佛圆满精进。世尊为菩萨时，见如来星胜在山洞中入火界定，即一足而立，七日之间以偈颂赞叹：'大丈夫中尊，如你这样的大沙门，天界中没有，此世间亦无，闻法子处亦不存，天宫胜处亦不有，方与方隅皆无有，山林遍布大地上，何处能有如是者？'
以此一偈赞叹时，不仅圆满精进波罗蜜多，且据说超越了九劫。
在证悟之前入金刚喻定时，圆满禅定与智慧波罗蜜多。因为各自圆满功德，故称为波罗蜜多。

།མདོ ལས་སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་དང་། བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་དང་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་གསུམ་གསུངས་པ། ཇི་ལྟར་ན་གསུམ་པོ་འདི་དག་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་ གཞི་ཡིན་ཞེ་ན།གསུམ་པོ་བསོད་ནམས་བྱ་བ་དང་། །དེའི་གཞི་དཔེར་ན་ལས་ལམ་བཞིན། །གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་ཅི་རིགས་པར་བསོད་ནམས་ཀྱང་ཡིན། བྱ་བ་ཡང་ཡིན་། གཞི་ཡང་ཡིན་པས་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་སྟེ། དཔེར་ན་དེ་དག་ནི་ལས་ཀྱང་ཡིན་ལ་ལས་ཀྱི་ལམ་ ཡང་ཡིན་པ་དང་།ལས་ཀྱི་ལམ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་ལས་ཀྱི་ལམ་མོ་ཞེས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་ལ་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ཡིན་ནོ། །དེ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་སེམས་པ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱང་ཡིན་ལ་ བྱ་བ་ཡང་ཡིན་ནོ།།དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་བསོད་ནམས་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཁོ་ན་ཡིན་པས་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ཡིན་ནོ། །བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བ་ལ་བྱས་པ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱང་ཡིན་ལ་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་ཡང་ ཡིན་ཏེ།བྱམས་པའི་སྒོ་ནས་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་སེམས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱང་ཡིན་ལ་བྱ་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་གཞན་ནི་བསོད་ནམས་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ བསོད་ནམས་བྱེད་པ་ནི་བསོད་ནམས་བྱ་བ་སྟེ།སྦྱོར་བའོ། །འདི་དག་སྒྲུབ་པའི་ཆེད་དུ་བསོད་ནམས་ཀྱི་འབྱོར་པ་རྩོམ་པའི་ཕྱིར་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་དེའི་གཞི་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བསོད་ནམས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ན་སེམས་པ་དགེ་བ་ཡིན་ལ། འདི་དག་ནི་དེའི་གཞི་ཡིན་ནོ་ཞེས་ ཟེར་རོ།།སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། གང་སྦྱིན་པར་བྱ་བ་དེ་ཡང་སྦྱིན་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་འདིར་ནི། གང་གིས་སྦྱིན་བྱེད་དེ་སྦྱིན་པ། །འཇིགས་པ་དང་། ལན་ལ་རེ་བ་དང་། འདོད་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་སྦྱིན་པར་བྱེད་མོད་ཀྱི། དེ་ནི་འདིར་མི་འདོད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་ དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར།མཆོད་དང་ཕན་གདགས་འདོད་པ་ཡིས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་གིས་གཞན་དག་ལ་མཆོད་པ་དང་། ཕན་གདགས་པར་འདོད་པ་དག་གིས་སྦྱིན་པར་བྱེད་པའོ། །གང་གིས་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་དེ་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། ལུས་དང་ངག་ལ་སློང་དང་བཅས། ། སློང་བ་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། ཚོགས་གང་གིས་དེ་སློང་བར་བྱེད་པའོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གང་ཚེ་སྐྱེས་བུ་དགེ་ཡིད་ཀྱིས། །རང་གི་རྫས་དག་སྦྱིན་བྱེད་པ། །དེ་ཚེ་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་རྣམས། །སྦྱིན་པ་ཞེས་ནི་བརྗོད་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་འབྲས་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ཅན། །སྦྱིན་པ་ལས བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ།།འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་རྩཝ་ལས་བྱུང་བའི་ཁྱིམ་དང་། ལོ་མ་ལས་བྱུང་བའི་སྣོད་ཅེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཡང་སྦྱིན་པ་དེ་ནི། བདག་གཞན་དོན་ཕྱིར་ གཉིས་དོན་ཕྱིར།།གཉི་གའི་དོན་དུ་མིན་ཕྱིར་སྦྱིན། །དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའམ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བས་མཆོད་རྟེན་ལ་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ཕ་རོལ་པོ་དག་ལ་ཕན་འདོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེའི་བདག་ཉིད་ཁོ་ནའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་སྦྱིན་ པ་ཡིན་ནོ།།འཕགས་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་སེམས་ཅན་ཕ་རོལ་པོ་དག་ལ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པའི་སྦྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་མ་གཏོགས་པར་དེས་དེ་དག་ལ་ཕན་བཏགས་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཡིན་གྱི་བདག་གི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ས་ལས་ཤིན་ཏུ་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའམ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་སེམས་ཅན་ཕ་རོལ་པོ་དག་ལ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པའི་སྦྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཉི་གའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ།

经中说到从布施所生的福德事业基础、从持戒所生的福德事业基础、从修行所生的福德事业基础这三种福德事业基础。如何是这三者为福德事业基础呢？
三者是福德事业及其基础，如同业道一般。这三者随其所应，既是福德，也是事业，也是基础，故称福德事业基础。譬如它们既是业又是业道，唯是业道，故说为业道。
其中，首先布施所生的福德事业基础中，身语之业是三者皆具。能发起此业的思是福德也是事业。与此同时生起的诸法唯是福德。
持戒所生者唯是身语之业，故三者皆具。
修行所生者中，所作是福德也是福德事业基础，因为以慈心相应的思作意故。与此同时生起的思和戒既是福德也是事业。与此同时生起的其他则唯是福德。
或者，造作福德即是福德事业，即加行。为成就这些而开始福德事业，故这三者是其基础。
其他人说：'福德事业究竟而言是善思，而这些是其基础。'
什么是布施呢？虽然所布施之物也是布施，但此处，能布施者即是布施。虽然因恐惧、期望回报、贪著等而行布施，但此处不取这些，因此为了区别而说：'以供养及欲利益'，即以供养他人及欲利益他人而行布施。
能布施者是什么呢？身语及思。思又是什么呢？即能发起彼业的心所。
此处所说：'当人以善心，布施自己财物时，诸善蕴即称为布施。'
其果报受用广大。从布施所生的福德事业基础即是果报受用广大。'所生'一词应知是性质，如说'从草所生的房屋'、'从叶所生的器皿'一样。
复次，布施是为自利、为他利、为二利、非为二利而施。其中，未离贪者或凡夫未离贪者对佛塔行布施，因为不能利益他人，故仅为自利而施。
圣者离贪者对众生行布施，除现法受报外，因利益彼等，故是为他利而非自利，因为已完全超越异熟地故。
未离贪者或凡夫离贪者对众生行布施，是为二利。

།འཕགས་པ་འདོད་ཆགས་ དང་བྲལ་བས་མཆོད་རྟེན་ལ་འབུལ་བར་བྱེད་པའི་སྦྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་མ་གཏོགས་པར་གཉི་གའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ་དེ་ནི་བཀུར་སྟི་དང་།བྱས་པ་གཟོ་བ་འབའ་ཞིག་གིས་འབུལ་བར་ཟད་དོ། །སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ལོངས་ སྤྱོད་ཆེན་པོ་ཅན་ཞེས་སྤྱིར་བསྟན་པ།དེའི་ཁྱད་པར་སྦྱིན་བདག་དང་། །དངོས་དང་ཞིང་གི་ཁྱད་པར་ལས། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་།སྦྱིན་བདག་ཁྱད་འཕགས་དད་སོགས་ཀྱིས། །དད་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་སྦྱིན་བདག་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ པ་ཡིན་ནོ།།སྦྱིན་བདག་དེའི་སྦྱིན་པ་དེ་ནི་སྦྱིན་བདག་གི་ཁྱད་པར་གྱིས་འབྲས་བུ་འབྱིན་པ་ལ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་འགྱུར་ཏེ། སྦྱིན་བདག་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ནི། གུས་པ་ལ་སོགས་པས་སྦྱིན་པར་བྱེད། གུས་པ་དང་། རང་གི་ལག་དང་། དུས་སུ་དང་། གཞན་ལ་མི་གནོད་པར་སྦྱིན་པར་ བྱེད་དེ།དེ་ཕྱིར་བཀུར་སྟི་རྒྱ་ཆེན་དང་། །དུས་དང་བར་ཆད་མེད་པར་རྙེད། །དེའི་ཕྱིར་སྦྱིན་བདག་འདིའི་སྦྱིན་པ་དེ་ལྟ་བུར་བྱིན་པས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཁྱད་པར་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། བཀུར་སྟི་རྙེད་པར་འགྱུར། ལོངས་སྤྱོད་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་དད་པ་རྙེད་པར་འགྱུར། ལོངས་སྤྱོད་དུས་ལས་མི་ ཡོལ་བར་དུས་སུ་རྙེད་པར་འགྱུར།ལོངས་སྤྱོད་བར་ཆད་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འདིའི་ལོངས་སྤྱོད་གཞན་དག་གིས་བར་དུ་མི་ཆོད་ཅིང་། མེ་ལ་སོགས་པས་མེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་སྦྱིན་བདག་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་པ་དང་། དེའི་ཁྱད་པར་གྱིས་སྦྱིན་པའི་ཁྱད་པར་ ཡང་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཇི་ལྟར་ན་དངོས་པོ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁ་དོག་ལ་སོགས་ཕུན་སུམ་དངོས། །ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། གལ་ཏེ་གང་སྦྱིན་པར་བྱ་བ་དེ་ཁ་དོག་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པ་ཡིན་ན།དེ་ལྟ་བུ་ནི་དངོས་པོ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ནོ། །དངོས་པོ་དེ་ལྟ་བུ་བྱིན་པས་ཅི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། རིམ་པ་བཞིན་དུ། དེ་ལས་གཟུགས་བཟང་གྲགས་ལྡན་དང་། །དགའ་དང་ཤིན་ཏུ་གཞོན་ཤ་ཅན། །དུས་སུ་རེག་ན་བདེ་ལུས་འགྱུར། །རེག་བྱ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ པ་བྱིན་པས་ནི་གཟུགས་བཟང་པོར་འགྱུར་རོ།།དྲི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྱིན་པས་ནི་དྲི་བཞིན་དུ་གྲགས་པས་ཕྱོགས་སུ་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། །རོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྱིན་པས་ནི་རོ་ཞིམ་པོ་བཞིན་དུ་དགའ་བར་འགྱུར་རོ། །རེག་བྱ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྱིན་པས་ནི་ལུས་ཤིན་ཏུ་གཞོན་ཤ་ཅན་ དང་།བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འདིའི་དུས་སུ་རེག་ན་བདེ་བའི་ལུས་སུ་འགྱུར་རོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ན་ཞིང་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འགྲོ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཕན་འདོགས་དང་། །ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་ཞིང་ཁྱད་འཕགས། །རེ་ཞིག་འགྲོ་བའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཁྱད་དུ་འཕགས་ པ་འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་སོང་བ་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ན་སླར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བརྒྱ་འགྱུར་དུ་རེ་བར་བྱའོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བར་གྱུར་པའི་མི་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ན་སྟོང་འགྱུར་དུ་རེ་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ པ་ནི་འདི་ལྟར་རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དག་ཏུ་ནད་པ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་།ནད་གཡོག་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། གྲང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྦྱིན་པར་གསུངས་ནས། རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་འདི་བདུན་དང་ལྡན་པའི་དད་པའི་རིགས་ཀྱི་བུའམ། རིགས་ཀྱི་ བུ་མོའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚད་གཟུང་བར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།ཕན་འདོགས་པའི་ཁྱད་པར་ལས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ཕ་མ་དང་། ཕན་འདོགས་པ་གཞན་རྣམས་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་པ་སྟེ། དོམ་དང་རི་དྭགས་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེས་པའི་རབས་དཔེར་བྱའོ། །ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་ པར་ལས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ལ་བྱིན་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འབུམ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ།

圣者离贪欲者向塔供养布施，此布施除了现世受报外，并非为了双方利益，仅是出于恭敬和报恩而供养。
布施果报为大受用，此为总说。其差别由施主、物品和福田的差别而定。
其中，首先施主殊胜是由信等功德而定。具足信心、持戒、多闻等功德的施主是殊胜的。该施主的布施由施主的殊胜性而在产生果报方面也成为殊胜。如是施主以恭敬等方式布施。以恭敬心、亲手、适时、不损他而行布施。
因此获得广大恭敬、适时、无间断受用。因此此施主如是布施而获得四种殊胜：获得恭敬，获得对广大受用的信心，获得不失时的适时受用，获得无间断受用，即其受用不被他人所夺，也不会被火等所毁。
如是已说施主殊胜及其殊胜性所致布施殊胜。
云何物品殊胜？色等圆满物品殊胜。若所施之物于色、香、味、触任一方面圆满，则为物品殊胜。
如是布施物品将获何果？依次：由此得端严具名声，喜悦极年轻，适时触身乐。布施触圆满者得端严。布施香圆满者如香般声名远播。布施味圆满者如美味般令人欢喜。布施触圆满者得极其年轻的身体，如同珍宝女人般，适时触身安乐。
复次云何福田殊胜？趣类、苦难、恩德及功德等使福田殊胜。首先趣类殊胜如世尊所说：布施畜生趣者可期待百倍果报，布施破戒者可期待千倍果报。
苦难殊胜如说：于资财所生福业事中，布施病人、看护病人、寒冷者等，说此七种资财所生福业事具足的信心男子或信心女子的福德量不可测量。
恩德殊胜如布施父母及其他恩人，如熊和鹿等本生故事为例。
功德殊胜如说：布施持戒者得十万倍果报等。

།སྦྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན། །མཆོག་ནི་གྲོལ་བས་གྲོལ་བ་ལའང་། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་བྱིན་པའི་སྦྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིས། ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པའི་སྦྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་པས་མ་གྲོལ་ བ་རྣམས་ལ་ཡང་བྱིན་ན་མཆོག་ཡིན་ནོ།།དེ་མ་གཏོགས་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་དག་སྦྱིན་པ་བརྒྱད་གསུངས་པ་དེ་དག་གི་ནང་ན་ནི་བརྒྱད་པ་མཆོག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། ཉེ་བ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། འཇིགས་པས་སྦྱིན་པ་དང་། བདག་ལ་ བྱིན་པས་སྦྱིན་པ་དང་།བདག་ལ་སྦྱིན་པར་འགྱུར་བས་སྦྱིན་པ་དང་། སྔོན་བདག་གི་ཕ་དང་མེས་པོ་དག་གིས་སྦྱིན་པ་བྱིན་པས་སྦྱིན་པ་བྱིན་པ་དང་། མཐོ་རིས་ཀྱི་དོན་དུ་སྦྱིན་པ་དང་། གྲགས་པའི་དོན་དུ་སྦྱིན་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱན་གྱི་དོན་དང་། སེམས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་དོན་དང་། རྣལ་འབྱོར་ གྱི་ཚོགས་ཀྱི་དོན་དང་།དོན་གྱི་མཆོག་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་བྱིན་པའོ། །དེ་ལ་ཉེ་བ་ལ་སྦྱིན་པ་ནི་སྔ་མ་དག་ན་རེ་ནམ་ཉེ་བར་གྱུར་ཅིང་ཉེ་བར་ལྷགས་པ་དག་ལ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འཇིགས་པས་སྦྱིན་པ་ནི་མེད་པར་བྱེད་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་ནས་དམ་པ་སྦྱིན་ནོ་ཞེས་སྦྱིན་པར་ བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ལྷག་མ་ནི་གོ་སླ་བས་རྣམ་པར་མ་ཕྱེའོ། །མདོ་ལས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པ་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞལ་དུ་མེད་དོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་བྱིན་ན་དེ་བས་ཀྱང་ཆེས་གཞལ་དུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་གསུངས་མོད་ཀྱི། གཞན་ ཡང་།འཕགས་པ་མིན་ཡང་ཕ་མ་དང་། །ནད་པ་དང་ནི་ཆོས་སྨྲ་དང་། །སྐྱེ་མཐའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ། །ཡོན་ནི་གཞལ་དུ་མེད་པ་ཡིན། །ལྔ་པོ་འདི་དག་ལ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོར་གྱུར་པ་ཡིན་ཡང་འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་ཡོན་གཞལ་དུ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སྐྱེ་བ་ཐ་མ་པའི་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ནི་སྲིད་པ་ཐ་མ་པ་ཡིན་ནོ།།ཆོས་སྨྲ་བ་ཞིང་གི་ཁྱད་པར་རྣམ་པ་བཞི་པོའི་ཕྱོགས་གང་དུ་གཏོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་ཏེ། དེ་ནི་སྐྱེ་དགུ་མ་རིག་པས་ལྡོངས་པ་རྣམས་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་དང་། མཐུན་པ་དང་མི་ མཐུན་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཟག་པ་མེད་པ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་། མདོར་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་ཡིན་པས་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ། །ལས་རྣམས་ཀྱི་ལྕི་བ་དང་། ཡང་བ་ཉིད་ཤེས་པར་འདོད་པས་མདོར་ན་རྒྱུ་དྲུག་ ཤེས་པར་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། མཇུག་དང་ཞིང་དང་གཞི་དང་ནི། །སྦྱོར་དང་སེམས་པ་བསམ་པ་སྟེ། །དེ་དག་ཆུང་དང་ཆེ་བ་ལས་། །ལས་ཀྱང་ཆུང་དང་ཆེ་བ་ཉིད། །མཇུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྱས་པའི་རྗེས་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དུ་ཕན་པ་དང་གནོད་པ་དག་བྱེད་པའོ། ། གཞི་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་མོ། །སྦྱོར་བ་ནི་དེའི་དོན་དུ་ལུས་དང་ངག་གིས་ལས་བྱེད་པའོ། །སེམས་པ་ནི་གང་གིས་ལས་ཀྱི་ལམ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའོ། །བསམ་པ་ནི་དེ་དག་ལ་དེ་དང་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ནི་བྱའོ། །དེ་དང་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ནི་ཕྱིས་བྱའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་སྟེ། ལ་ལའི མཇུག་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ཁོ་ན་ལས་དེ་ལྕི་བར་འགྱུར་ཏེ།རྣམ་པར་སྨིན་པར་ངེས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལ་ལའི་ནི་ཞིང་གི་དབང་ཁོ་ནས་སོ། །ཞིང་དེ་ཉིད་ལ་གཞིའི་དབང་གིས་ལྕི་བར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཕ་དང་མ་ལ་སྲོག་གཅད་པས་ལྕི་བར་འགྱུར་བ་ལྟར་མ་བྱིན་ པར་བླངས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །གང་གི་ཐམས་ཅད་ཆེ་བ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཆེས་ལྕི་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གང་གི་ཆུང་ངུ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།

在一切布施之中，最殊胜的是已解脱者对已解脱者、已离贪者对已离贪者所作的布施，世尊说这是在财物布施中最为殊胜的。菩萨为利益一切众生而行布施，即使对未解脱者所作的布施也是最殊胜的。除此之外，世尊所说的八种布施中，第八种是最殊胜的。
何为八种布施？即：对亲近者布施、因恐惧而布施、因他人布施于己而布施、为得他人布施而布施、因祖先曾行布施而布施、为生天而布施、为名声而布施、为庄严心意、为心之资具、为瑜伽资粮、为获得最胜义利而布施。
其中，对亲近者布施，前人说是对亲近并来到面前的人行布施。因恐惧而布施，是见到灭亡就在眼前而行布施。其余易于理解，故不详细分别。
经中广说：'布施予入预流果向者，其果报不可衡量；布施予预流果者，其果报更加不可衡量。'此外：'虽非圣者，布施予父母、病人、说法者及最后身菩萨，其福德亦不可衡量。'对这五者虽为凡夫，从果报角度而言其福德也是不可衡量的。
其中最后身菩萨是指最后有者。若问说法者属于四种殊胜福田中的哪一类，应归属于恩德田，因为他能为无明所盲的众生赐予智慧眼，开示顺逆之理，成就无漏法身，总之，能行持一切佛陀事业，是大善知识。
欲知诸业的轻重者，总之应知六种因：'即是后续及福田，基础、加行与思维，意乐等六种因缘，由其大小业亦然。'后续是指作业之后的行为。福田是指对其行善作恶的对象。基础是业道。加行是为此而作的身语之业。思维是令业道圆满的心。意乐是思维应当如此这般作，以后应当如此这般作。
有些业仅由后续圆满而成为重业，因为必定会成熟果报。有些则仅由福田的力量而成为重业。对同一福田，由基础的力量而成为重业，其他则不然。如杀害父母成为重业，而偷盗等则不如是。其他也应如是类推。若一切因缘皆大，则应知其业也最重。若诸因缘皆小，则应知其业也最轻。

།ལས་བྱས་པ་དང་ བསགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟར་ན་ལས་བསགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན།བསམས་བཞིན་པ་དང་རྫོགས་པ་དང་། །མི་འགྱོད་གཉེན་པོ་མེད་པ་དང་། །འཁོར་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས། །བསགས་པའི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན། །བསམས་བཞིན་པ་ལས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཆེད་དུ་བསམས་ནས་ བྱས་པ་ཡིན་གྱི་བློ་སྔོན་དུ་མ་བཏང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་བབ་ཅོལ་དུ་བྱས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ།།རྫོགས་པས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ནི་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་གཅིག་གིས་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་ལ། ཁ་ཅིག་ནི་གསུམ་གྱི་བར་གྱིས་འགྲོ་བ་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་གཅིག་གིས་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་ལ། ཁ་ཅིག་ནི་བཅུའི་བར་གྱིས་འགྲོ་བ་དེ་གང་ཞིག་གིས་ཇི་ཙམ་གྱིས་དེར་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་རྫོགས་པར་མ་བྱས་ན་ཡང་ལས་དེ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་བསགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྫོགས་ན་ནི་བསགས་པ་ཡིན་ནོ། །མི་འགྱོད་པ་དང་། གཉེན་པོ་མེད་པས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ལས་དེ་ལ་ཡིད་ལ་གཅགས པ་མེད་པ་དང་།གཉེན་པོ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །འཁོར་ལས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མི་དགེ་བ་ལ་འཁོར་ཡང་མི་དགེ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རྣམ་པར་སྨིན་པ་འབྱིན་པར་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་དགེ་བ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལས་ གཞན་དུ་བྱས་པའི་ལས་ནི་མ་བསགས་པ་ཡིན་ནོ།།འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པས་མཆོད་རྟེན་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་པ་ནི་བདག་གི་དོན་དུའོ་ཞེས་བཤད་པ། དེ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱེད་པ་མེད་ན་ཇི་ལྟར་བསོད་ནམས་སུ་འགྱུར་ཞེ་ན། བསོད་ནམས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བཏང་བའི་རྒྱུ་ལས་ བྱུང་བ་ནི་བཏང་བ་ཁོ་ན་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ།།ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་མཆོད་རྟེན་ལ་བཏང་རྒྱུས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་དོ། །དེ་ ལ་ལེན་པ་སུ་ཡང་མེད་ན་ཇི་ལྟར་བསོད་ནམས་ཡིན་ཞེ་ན།ལེན་པར་བྱེད་པ་ཡོད་ན་ནི་བསོད་ནམས་སུ་འགྱུར་ལ། མེད་ན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡང་རྒྱུ་ཅི་ཞིག་ཡོད། སུ་ལ་ཡང་ཕན་བཏགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་ཕན་བཏགས་པ་ཁོ་ནས་ བསོད་ནམས་སུ་གྱུར་ན་ནི།བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་ཚད་མེད་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་བསྒོམས་པ་རྣམས་བསོད་ནམས་སུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་མཆོད་རྟེན་ལ་ཡང་བསོད་ནམས་སུ་འདོད་པར་བྱའོ། །ལེན་མེད་བྱམས་སོགས་བཞིན། ཇི་ལྟར་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལེན་ པར་བྱེད་པའམ།གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པར་མེད་ཀྱང་རང་གི་སེམས་ཀྱི་མཐུས་བསོད་ནམས་སུ་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་འདས་ཀྱང་དེ་ལ་དད་པ་བྱས་པ་རང་གི་སེམས་ལས་བསོད་ནམས་སུ་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ནི་སྦྱིན་པ་དང་མཆོད་པར་བྱ་བ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ ཡིན་ཏེ།ལས་དེ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་དད་པ་ནི་ཆེས་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་ལྟར་དགྲ་གསད་པའི་བསམ་པ་ཅན་དེས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དེ་ཤི་བཞིན་དུ་དགྲའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་བྱེད་ན་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་ཆེས་མང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི་བསམས་པ་ ཙམ་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ།སྟོན་པ་འདས་ཀྱང་དེ་ལ་དད་པས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་སྦྱིན་པ་དང་མཆོད་པའི་བྱ་བ་བྱེད་ན་བསོད་ནམས་ཆེས་མང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི་དད་པ་ཙམ་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཞིང་བཟང་པོ་ལ་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་ས་བོན་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཅན་ཡིན་ནོ། ། འོ་ ན་ཞིང་ངན་པ་ལ་བྱིན་ན་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་མི་འཁྲུལ་ཕྱིར། །ངན་པའི་ཞིང་ལའང་འབྲས་ཡིད་འོང་། །ཞིང་ངན་པ་ལ་ཡང་ས་བོན་ལས་འབྲས་བུ་མི་འཁྲུལ་བ་མཐོང་སྟེ། རྒུན་འབྲུམ་གྱི་ས་བོན་ལས་ནི་རྒུན་འབྲུམ་གྱི་འབྲས་བུ་མངར་བ་ཁོ་ན་སྐྱེ་ ལ།ནིམ་པའི་ས་བོན་ལས་ནི་ནིམ་པའི་འབྲས་བུ་ཁ་བ་ཁོ་ན་སྐྱེའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཞིང་ངན་པ་ལ་ཡང་གཞན་ལ་ཕན་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ལ་ཞུགས་པའི་སྦྱིན་པའི་ས་བོན་གྱི་འབྲས་བུ་ཡང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཁོ་ན་འགྲུབ་ཀྱི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

什么是已造业和积集业？如何是积集业？
有思虑和圆满，无追悔无对治，眷属及异熟，是为积集业。
什么是有思虑业？是经过深思熟虑而做，不是未经思考，也不是轻率所为。
什么是圆满业？有些人因一恶行堕恶趣，有些人因三恶行堕恶趣，有些人因一业道堕恶趣，有些人因十业道堕恶趣。若未圆满其堕趣之业，虽已造业但非积集；若已圆满则为积集。
什么是无追悔和无对治？即对此业无心中懊悔，且无对治力。
什么是眷属？不善业的眷属也是不善。
什么是异熟？必定会产生异熟果报。
善业也同样如此。除此之外的已造业即为非积集业。
有人说带着贪著心供养佛塔是为自己。若无人受用，如何成为福德？福德有二种：由舍因所生者，即仅由布施所生；由受用所生者，即由受用所施之法而生。其中，于佛塔虽有舍因所生福德，但无受用因所生福德。
若无受者，如何成为福德？若说'有受者则成福德，无受者则不成'，此说有何理由？因为未对任何人作利益。这不是理由，若仅由利益他人才成福德，则修慈等无量及正见都不成福德。因此应当承认供养佛塔也是福德。
无受者如慈等。如同慈等虽无受者或利他，但由自心力而成福德，同样，虽具功德者已逝，但对其生信也由自心成为福德。
若问：那么布施和供养岂非无义？不然。因为引发此业的信心最为殊胜。如同怀有杀敌之心者，其所引发的身语业，即使对方已死，以敌想而作则生极大非福，而非仅由思维。同样，虽然导师已逝，但由信心所引发的布施供养之行，能生极大福德，而非仅由信心。
若于胜妙福田播下布施种子，将得可意果报。那么若施于劣田，果报也将成为可意吗？
因果不错乱故，劣田亦生可意果。于劣田中也见种子与果不相错乱，如葡萄种子必生甜美葡萄果，楝树种子必生苦涩楝树果。同样，即使是劣田，利他增上意乐所播下的布施种子，其果报也必定是可意的，而非不可意。

།ཞིང་གི་སྐྱོན་གྱིས་ནི་ས་བོན་དེའི་ འབྲས་བུ་ཆུང་བའམ།འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་ཞར་ལ་འོངས་པ་དང་བཅས་ཏེ་རྫོགས་སོ།། །།ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེས་སྨྲས་པ། འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མི་དགེའི་གཟུགས། །དེ་ སྤང་ཚུལ་ཁྲིམས།གཟུགས་མི་དགེ་བ་ནི་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་སྤོང་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །སྤོང་བ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་གང་གིས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྤོང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་སྤོང་བ་འབའ་ཞིག་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་བཅད་པ་ཡང་། །རང་བཞིན་གྱིས་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མ་ཡིན་ཡང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཅད་པ་དུས་མ་ཡིན་པའི་ཟས་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡིན་ པ་དེ་དག་སྤོང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ཏེ།སླབ་པ་མནོས་པས་དེ་དག་སྤྱད་ན་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སུ་འགྱུར་རོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་མདོར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རྣམ་དག་ཡོན་ཏན་བཞི་ལྡན་ནོ། །ཡོན་ཏན་བཞི་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ནི་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་ནོ། ། བཟློག་པ་ནི་རྣམ་པར་མ་དག་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཡོན་ཏན་བཞི་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་རྒྱུས་འཕེན་མ་བྱུང་། །དེ་ཡི་གཉེན་པོ་ཞི་ལ་བརྟེན་། །རེ་ཞིག་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་འཕེན་མ་བྱུང་བ་ནི་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པས་འཕེན་མ་བྱུང་བ་ཡིན ནོ།།འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྒྱུས་འཕེན་མ་བྱུང་བ་ནི་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཕེན་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞི་བ་ལ་ བརྟེན་པ་ནི་སྐྱེ་བའི་ཁྱད་པར་ལ་མི་བརྟེན་གྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་རྒྱུ་ལྔ་སྟེ། ལས་ཀྱི་ལམ་དངོས་ཀྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་པ་དང་། ཉེར་བསྡོགས་དག་གིས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཕེན་མ་བྱུང་བ་ དང་།དྲན་པས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། འཇིགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འཚོ་བ་མེད་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་མེད་པ་དང་ཆད་པ་དང་། ངན་འགྲོས་ འཇིགས་ནས་སྲུང་བ་གང་ཡིན་པའོ།།ལེགས་སུ་སྨོན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་སྲིད་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་། བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་ནས་སྲུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཅན་རྣམས་ཐར་པའི་དོན་དུ་སྲུང་བ་གང་ ཡིན་པའོ།།ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་དྲི་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་རྫོགས་སོ།། །།མཉམ་པར་གཞག་པའི་དགེ་བ་ནི་སྒོམ་པའོ། །མཉམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རང་ བཞིན་དང་།དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །འདི་ཅིའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སེམས་ལ་སྒོ་ཕྱིར་རོ། །མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་དགེ་བ་དེ་ནི་རྒྱུད་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ལ་ཤིན་ཏུ་སྒོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། མེ་ཏོག་རྣམས་ ཀྱིས་ཏིལ་ལ་བསྒོས་པ་བཞིན་ནོ།།རེ་ཞིག་སྦྱིན་པས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་ན། ཡང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བསྒོམ་པས་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། མཐོ་རིས་དོན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། །འབྲལ་བའི་དོན་དུ་བསྒོམ་གཙོའི་ཕྱིར། །སྦྱིན་པ་ཡང་མཐོ་རིས་ཀྱི་དོན་དུ་ནི་འགྱུར་ མོད་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ཀྱང་འབྲལ་བར་མི་འགྱུར་མོད་ཀྱི་བསྒོམ་པ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

由于田地的过失，那种子的果实就会变小或无果。布施所生的福德事业基础及其附带内容已完毕。
现在要说持戒所生的内容。他说道：破戒是不善之相，应当断除持戒。不善之相即是破戒。断除它就是持戒。断除又有两种：以表业断除和以无表业断除。
持戒不仅仅是从破戒中断除。那么是什么样呢？佛陀所制定的，虽然本性不是破戒，但佛世尊所制定的非时食等，断除这两种也是持戒。因为受了学处，若行持这些就会成为破戒。
持戒已简要说完。具足清净四种功德。具足四种功德的持戒是清净的。相反则是不清净的。
怎样具足四种功德呢？此持戒因不被牵引，依止其对治寂静。首先，不被破戒所牵引，如前所说不被牵引。不被破戒之因牵引，是因为不被贪等烦恼和随烦恼所牵引。依止破戒的对治，是因为依止念住。依止寂静，是因为不依止特殊的生处而回向涅槃。
其他人说有五种因：以业道自体清净、以加行清净、不被分别念所牵引、为正念所摄持、回向涅槃。
其他人说持戒有四种：怖畏戒是因怖畏无生计、无偈颂、惩罚和恶趣而守持的。希求戒是因贪著三有、受用和恭敬而守持的。随顺菩提分戒是具正见者为解脱而守持的。清净戒是因无垢染而是无漏戒。
持戒品已完毕。等持善即是修习。什么是等持呢？是三摩地自性及其俱生法。为什么称为修习呢？因为熏习心。不等持的善通过功德相续使其成为自性，故极其熏习心，如以花熏芝麻一样。
首先说布施能获得大受用，那么持戒和修习又能获得什么呢？为生天以持戒为主，为解脱以修习为主。布施也能得生天，但持戒是主要的。持戒也能得解脱，但修习是主要的。

།མདོ་ལས་གང་ཟག་བཞི་ནི་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་སྐྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ། ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ།མཚན་མ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཅན་གྱི་ལས་ཀྱི་ཚད་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ན་རེ། བསྐལ་པར་མཐོ་རིས་དག་གནས་ཕྱིར། །བཞི་ཡི་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་ཡིན། །ཞེས་ཟེར་ཏེ། བསོད་ནམས་ཇི་ ཙམ་གྱིས་ན་བསྐལ་པར་མཐོ་རིས་སུ་དགའ་བར་གནས་པར་འགྱུར་བ་འདི་ནི་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་ཡིན་ཏེ།ཚངས་པའི་མདུན་ན་འདོན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་བསྐལ་པར་ཐུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡེ་པ་གཞན་ལས་ཀྱང་། ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་བསྐྱེད་པ་ནི། །བསྐལ་པར་མཐོ་ རིས་དགའ་བར་གནས།།ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་འབྱུང་ངོ་། །ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེས་སྨྲས་པ། ཆོས་སྦྱིན་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པས། །མདོ་སོགས་ཡང་དག་ཇི་བཞིན་སྟོན། །ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ནི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་ མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་སྟོན་པའོ།།དེའི་ཕྱིར་གང་དག་ཆོས་ལོག་པར་འཆད་པར་བྱེད་པའམ། སེམས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་དང་། གྲགས་པ་འདོད་པས་ཆད་པ་དེ་དག་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཆེན་པོ་ཉམས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞིར་བྱེ་བྲག་གིས་དགེ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། བསོད་ནམས་མྱ་ངན་འདས་པ་དང་། །ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་དགེ་རྣམས་གསུམ། །བསོད་ནམས་ཀྱི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ། །ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ ནི་གང་སྐྱེས་ན་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་སུ་ནམ་འགྱུར་བ་སྟེ།གང་ལ་འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། དམྱལ་བ་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་གཏམ་ཐོས་ནས་སྤུ་ཟིང་ཞེས་བྱེད་པ་དང་། མཆི་མ་འཁྲུག་ཅེས་བྱེད་པ་དེ་ལ་ནི་ ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ།དབྱར་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་ལས་ན་གཡུལ་གྱི་གསེབ་ན་ས་བོན་ཡོད་པར་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ནི་དྲོ་བར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ཏེ། འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །འཇིག་རྟེན་ན་ ཡིག་འབྲུ་དང་།རྒྱ་དང་། བགྲང་བ་དང་། སྙན་ངག་དང་། གྲངས་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་དག་གི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། རིགས་པའི་རབ་ཏུ་བཅུག་པའི་ལས། །རྣམ་གསུམ་ཀུན་སློང་བཅས་པ་ནི། །ཡིག་འབྲུ་རྒྱ་དང་གྲངས་བཅས་པའི། །སྙན་ངག་གྲངས་ཏེ་གོ་རིམས་ བཞིན།།རིགས་པས་བཅུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་བཅུག་པའོ། །ལས་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་སོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཡིག་འབྲུ་དང་རྒྱ་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་རིགས་པས་རབ་ཏུ་བཅུག་པ་ཀུན་ནས་སློང་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །བགྲང་བ་དང་། སྙན་ ངག་ནི་ངག་གི་ལས་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །གྲངས་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སྡོམ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ད་ནི་རྣམ་གྲངས་ཁ་ཅིག་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སྒྲིབ་ངན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བཅས། །ཉོན་མོངས་ཅན་ཆོས། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ དང་བཅས་པ་དང་།བསྒྲིབས་པ་དང་། ངན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དག་ཡིན་ནོ། །དྲི་མེད་དགེ། གྱ་ནོམ། གྱ་ནོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ནོ། །ངན་པ་དང་གྱ་ནོམ་པ་དག་ལས་གཞན་པ་ནི་བར་མ་ཞེས་བྱ་བར་ གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།།འདུས་བྱས་དགེ་བསྟེན་བྱ། བསྟེན་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བསྟེན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་བསྟེན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གོམས་པར་བྱར་ མི་རུང་བའི་ཕྱིར་དང་།འབྲས་བུའི་དོན་དུ་བསྟེན་པར་བྱ་བ་ཡིན་ན་འབྲས་བུ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

经中说四种补特伽罗能生梵福，何为梵福？毗婆沙师说：为了了知有相异熟业的量而说。古代诸师说：'为住天界一劫故，四种即是梵福也。'意即以多少福德能在天界安乐住一劫，此即是梵福。因为梵辅天的寿命能持续一劫。其他部派也有偈颂：'生起梵福者，一劫住天界安乐。'
已说财物布施。今当说法布施。彼说：'法施无烦恼，如实演说经等。'法布施即是以无烦恼心如实演说经等。因此，若有人错误解说佛法，或以烦恼心、为求利养恭敬名闻而说法，彼等即是损减自己的大福德。
已依差别说三种福业事。'福德、涅槃及，顺决择分善三种。'顺福分即是能感可意异熟果者。顺解脱分即是生已何时能成为般涅槃法，即是听闻轮回过患、无我及超越地狱功德等言论时，能令毛竖、流泪者，当知彼有顺解脱分善根，如从夏季苗芽生长知田中有种子。顺决择分即是暖等四种，如下当说。
世间所谓文字、印记、算数、诗歌、数目等，其性质如何？'以理趣引发，三业具发起，文字印算数，诗歌数依次。'以理趣引发即是以方便差别引发。三业即是身语意业。其中文字与印记是以理趣引发具有发起的身业。算数与诗歌是语业。如是彼等即是五蕴自性。数目是意业，即是总摄意法者。
今当说某些异名：'障恶及有罪，有烦恼诸法。'有罪、所障、恶等是有烦恼法的异名。'无垢善妙。'妙等是无漏善法的异名。除恶与妙外即成为中庸。'有为善应习。'应习是有为善法的异名。余者即成为不应习。为何无为法不应习？因为不能修习，若为果而应习则无果故。

།ཆོས་གཞན་ཐམས་ཅད་ནི་བླ་མ་དང་བཅས་པ་ཡིན་གྱི། ཐར་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཡིན། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལས་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ནི་མེད་ཀྱི། དེ་ནི་དགེ་བ་དང་རྟག་པ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་པས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ནོ།།ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ་ལས་ལས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་བཞི་པའོ།། །།ལས་ལས་འཇིག་རྟེན་སྣ་ཚོགས་སྐྱེས། །ཞེས་བཤད་པ། ལས་དེ་དག་ཀྱང་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་དབང་གིས་བསགས་པར་འགྱུར་ གྱི།ཕྲ་རྒྱས་མེད་པར་ནི་སྲིད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་མི་ནུས་པ་དེའི་ཕྱིར། སྲིད་པའི་རྩ་བ་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་འཇུག་པ་ན་བྱ་བ་བཅུ་བྱེད་དེ། རྩ་བ་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། །རྒྱུད་གནས་པར་བྱེད་དོ། །ཞིང་དུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །རྒྱུ་མཐུན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་ དོ།།ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །རང་གི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། །དམིགས་པ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུན་འཁྲིད་པར་བྱེད་དོ། །དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལས་གཡོ་བར་བྱེད་དོ། །ཁམས་ལས་མི་འདའ་བའི་ཚུལ་གྱིས་འཆིང་ བའི་དོན་དུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་དོ།།ཕྲ་རྒྱས་དེ་དག་ཀྱང་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། མདོར་བསྡུས་ན། དྲུག་དྲུག་གང་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་དེ་བཞིན་ཁོང་ཁྲོ་དང་། །ང་རྒྱལ་མ་རིག་ལྟ་བ་དང་། །ཐེ་ཚོམ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་གཞན་དག་དམིགས་པ་ལས་རྒྱས་པར་གྱུར་ པ་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ནི་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་དྲུག་ཀྱང་། འདོད་ཆགས་དབྱེ་བས་བདུན་དུ་བཤད། །ཕྲ་རྒྱས་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཀྱང་མདོ་ལས་འདོད་ཆགས་ཕྱེ་ནས་བདུན་དུ་བཤད་དེ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ང་རྒྱལ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། མ་རིག་པའི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ལྟ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཉིད་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་པས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་འདོད པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན།དེ་ལས་ཅིར་འགྱུར། གལ་ཏེ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཉིད་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་ན་ནི། འདི་ན་ལ་ལས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའི་སེམས་ཀྱི་ལས་མང་དུ་མི་གནས་ལ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ ནས་དཀྲིས་པ་བྱུང་ན་ཡང་ཕྱིས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་ཤིང་།དེའི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དེའི་མཐུས་ཡང་དག་པར་ཤིན་ཏུ་ཀུན་ནས་འཇོམས་ཤིང་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པར་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པའི་མདོ་དང་འགལ་ ལོ།།གལ་ཏེ་དེ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་ན་ནི་ཕྲ་རྒྱས་ལྡན་པར་མ་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་ནི་དབང་པོ་གསུམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཆོས་མངོན་པ་དང་འགལ་ལོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཉིད་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་ཏེ།ཐེ་ཚོམ་ཉིད་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་མདོ་དང་འགལ་ལོ་ཞེས་བཤད་པ་མ་ཡིན་ནམ། འགལ་བ་མེད་དེ། ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་ནི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ རོ།།ཡང་ན་མདོ་ལས་ཕྲ་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འབྱུང་བ་ནི་ཐོབ་པ་ལ་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མེ་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཕྲ་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འབྱུང་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཁོ་ན་ལ་མཚན་ཉིད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཕྲ་རྒྱས་ རྣམས་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།འདི་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ནི། སེམས་ནི་ཉོན་མོངས་བྱེད་ཕྱིར་དང་། །སྒྲིབ་ཕྱིར་དགེ་དང་འགལ་ཕྱིར་དང་། །གང་གི་ཕྱིར་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། སྔོན་མེད་པའི་དགེ་བ་མི་སྐྱེ་བ་དང་། སྐྱེས་པ་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ།

一切其他法都是有上的，而无上解脱则是最殊胜的。没有比涅槃更为殊胜的，因为它是善和常住的缘故，所以是最为殊胜的。
这是阿毗达磨俱舍论释中业品第四品。
'从业生种种世间'如是所说。这些业也是由随眠力而积集，若无随眠则不能成就有，因此应知随眠是有的根本。烦恼生起时有十种作用：令根本坚固，令相续安住，成就田地，成就等流，成就业有，摄持自类，令于所缘愚痴，牵引识相续，令动摇善分，以不离界的方式遍满以作系缚。
这些随眠有几种呢？略说有六种。是哪六种？贪欲、瞋恚、慢、无明、见、疑。'如是'一词是为了表明由贪欲力使其他随眠于所缘增长，这将在下文解释。
这六种中，贪欲分类说为七。经中将这六种随眠分开贪欲说为七种：欲贪随眠、瞋恚随眠、有贪随眠、慢随眠、无明随眠、见随眠、疑随眠。
如何了知？欲贪本身是随眠故是欲贪随眠呢？还是欲贪的随眠？这有何差别？若欲贪本身是随眠，则与经典相违，经中说：'于此有人不多住于欲贪缠缚心之业，若生欲贪缠缚，则后必如实了知出离，以其欲贪缠缚力而善加降伏并断除随眠。'
若是欲贪的随眠，则成不相应随眠，这与阿毗达磨所说'欲贪随眠与三根相应'相违。毗婆沙师们说：欲贪本身即是随眠，乃至疑亦复如是。
若如是说，岂不是与经典相违？无相违过，因为'有随眠'是指'有相随'之义。或者，经中'随眠'之名是假立于得，如说'火是苦'。阿毗达磨中'随眠'之名唯就烦恼而言是实相，因此随眠唯是相应。
如何知此？随眠令心染污故，能障碍故，与善相违故。由于随眠令心成为染污，使未生善法不生，已生善法退失，故非不相应。

།འོན་ཏེ་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་ལྟར་འགྱུར་ན་ནི་དེ་དག་རྟག་ཏུ་ཉེ་བའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ནམ་ཡང་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་དམིགས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དགེ་བའང་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ན་འདིར། ཕྲ རྒྱས་ལྡན་པ་མ་ཡིན་མིན།།འདི་ནི་གཏན་ཚིགས་སུ་མི་རུང་སྟེ། འདི་ལྟར་གང་ཞིག་ཕྲ་རྒྱས་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པར་འདོད་པ་དེ་ཡང་འདི་ཐམས་ཅད་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱིས་བྱས་པར་ནི་མི་འདོད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པས་བྱས་པ་ཁོ་ནར་འདོད་དོ། །མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ། །མདོ་ སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན།འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་ལ། དེ་རྫས་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྲ་རྒྱས་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་གྱི། ཉོན་མོངས་པ་ཉལ་བ་ལ་ནི་ཕྲ་རྒྱས་ཞེས་ བྱ་ལ།སད་པ་ལ་ནི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཉལ་བ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་བར་ས་བོན་གྱི་དངོས་པོས་རྗེས་སུ་འབྲེལ་ལོ་། །སད་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བའོ་། །ས་བོན་གྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། ལུས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ ལས་སྐྱེས་པ་ཉོན་མོངས་པ་བསྐྱེད་པའི་མཐུ་ཡིན་ཏེ།དཔེར་ན་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཤེས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དྲན་པ་བསྐྱེད་པའི་མཐུ་དང་། ཡང་དཔེར་ན་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་སཱ་ལུའི་འབྲས་བུ་ལས་བསྐྱེད་པའི་མཐུ་དང་འདྲའོ། །གང་ཞིག་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་དོན་དུ་ཕྲ་རྒྱས་ ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དོན་གཞན་དུ་རྟོག་པར་བྱེད་པ་དེས་ན་དྲན་པའི་ས་བོན་ཡང་དོན་གཞན་དུ་བརྟག་པར་བྱ་བར་འགྱུར་རོ།།འོ་ན་མདོ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་ཕྲ་རྒྱས་སུ་གང་གསུངས་པ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་སྟེ། དྲུག་ཚན་དྲུག་པ་ལས་འདིའི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དེ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ལ་རྒྱས་ པར་འགྱུར་རོ།། རྒྱས་པར་གསུངས་སོ་ཤེ་ན། འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དེ་ཁོ་ན་ནི་ཕྲ་རྒྱས་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནམ་འགྱུར་ཞེ་ན། གང་གི་ཚེ་ཉལ་བ་ན་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་འདི་ནི་རྒྱུ་ལས་དེ་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཞར་ལ་འོངས་པ་བཞག་ནས་ བསྟན་བཅོས་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ།མདོ་ལས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཞེས་འདོད་ཆགས་ཆེ་བ་གང་ཡིན་པ། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། ཁམས་གཉིས་ལས་སྐྱེས་སྲིད་འདོད་ཆགས། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ ལས་སྐྱེས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཞེས་བཤད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་བཤད་ཅེ་ན། ཁ་ནི་ནང་དུ་བལྟས་ཕྱིར་དེར། །ཐར་པའི་འདུ་ཤེས་བཟློག་ཕྱིར་བཤད། །དེ་དག་ནི་ཕལ་ཆེར་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འདོད་ཆགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཁ་ ནང་དུ་བལྟས་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་ཁ་ཅིག་ཁམས་དེ་གཉིས་ལས་ཐར་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་བཟློག་པའི་ཕྱིར་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་གྲག་གོ། །ལུས་ཁོ་ན་སྲིད་པ་ཡིན་ལ་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཀྱང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྟེན་དང་བཅས་པ་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་ པ་ན་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ལུས་ཁོ་ན་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དེ་ནི་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡང་ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཕྲ་རྒྱས་དྲུག་པོ་དེ་ལས་བཅུར་ཡང་འཆད་དེ། ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། ལྟ་བ་ལྔ་སྟེ་འཇིག་ ཚོགས་དང་།།ལོག་དང་མཐར་འཛིན་ལྟ་བ་དང་། །ལྟ་བ་དང་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། །བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་དང་བཅུ། །ཕྲ་རྒྱས་དྲུག་ལས་ལྟ་བ་རྣམ་པ་ལྔར་བྱས་ན་བཅུར་འགྱུར་ཏེ། ལྟ་བའི་རང་བཞིན་ལྔ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། །ལྟ་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ལྔ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་མོ།

然而，如果非随眠相应者也是如此的话，由于它们经常存在，则永远不会见到善法，但实际上是可以见到善法的。因此，在此'非随眠相应'这一理由是不成立的。如此，凡是认为非随眠相应者，也不认为这一切都是随眠所造，而只认为是烦恼所造。如同经部宗所说那样是正确的。
那么经部宗如何说呢？欲贪随眠即是欲贪随眠，由于它不是其他实体，随眠既非相应也非不相应，而是对于潜伏的烦恼称为随眠，对于显现的烦恼称为缠。
其中什么是潜伏？是以种子形态非现行地相续。什么是显现？是现行。
什么是种子形态？是从身体烦恼所生能生烦恼的力量，如同从经验识所生能生忆念的力量，又如从稻谷果实能生芽等的力量一样。
若有人将烦恼的种子义解释为随眠不相应的另外之义，则对忆念的种子也应解释为另外之义。
那么经中所说烦恼即是随眠是如何呢？如六组经中说'此人的欲贪将于乐受增长'。既然说'将增长'，所以它本身并非随眠。那么何时增长？当潜伏时增长。或者应视此为从因上假名安立。
暂且搁置旁论，回到论典。经中说欲贪和有贪，其中较大的贪是什么？什么是有贪？
生于二界为有贪。生于色界和无色界的贪称为有贪。
为什么这样说呢？因向内观故，为遣除解脱想故而说。他们大多是对禅定起贪著，而且是向内观照的，因此为了遣除某些人认为从这两界得解脱的想法，所以称为有贪，据说如此。
仅身为有，而且这些有情在享受依止禅定时，由于已离欲贪，所以仅是享受身，因此该贪称为有贪。
又在阿毗达磨中将六随眠开为十种。如何开呢？五见即身见、邪见、边执见、见取见以及戒禁取见共十种。
从六随眠中将见分为五种则成十种。五种见性是：身见、邪见、边执见、见取见、戒禁取见。五种非见性是：贪欲、嗔恚、慢、无明、疑。

།ཡང་ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཕྲ་རྒྱས བཅུ་པོ་དེ་དག་ལས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་དང་།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་སྟེ། དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་དུ་ཡང་འཆད་དོ། །ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། ཕྲ་རྒྱས་དེ་དག་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་ཁམས་གསུམ་པའི་ མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་འདོད་པའི་ཁམས་ན་སྤྱོད་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོ། །དེ་དག་གང་ཞེ་ན། དེ་དག་བཅུ་དང་བདུན་བདུན་བརྒྱད། །ལྟ་བ་གསུམ་གཉིས་མ་གཏོགས་པར་། །འདོད་ན་ སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ།།མཐོང་བས་རིམ་བཞིན་སྤོང་བར་བྱེད། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཕྲ་རྒྱས་བཅུར་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་འདོད་པའི་ཁམས་ན་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་བཅུ་ཡོད་དོ། །དེ་དག་ཉིད་ལ་ཀུན་འབྱུང་འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་བདུན་ དང་།འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་བདུན་ཏེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་མ་གཏོགས་སོ། །ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་བརྒྱད་དེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་ པར་ལྟ་བ་མ་གཏོགས་སོ།།དེ་ལྟར་ན་ཕྲ་རྒྱས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོ། ། དེ་དག་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ཏེ། བདེན་པ་རྣམས་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བྱ་ཡིན། །འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། བདེན་པ་མཐོང་བས་ཕྱིས་ལམ་གོམས་པར་བྱས་པས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཅིག་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། སྡུག བསྔལ་བ་དང་།ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་དང་། ལམ་མཐོང་བས་ སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། བདེན་པ་བཞི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དེ་དག་ནི་ཅི་ལྟ་བུ་ཡིན། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་དག་གང་ཞིག་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་དམིགས་པ་ཅན་དེ་དག་ནི་དེ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ལ་ལྷག་མ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལ་ལྟ་བ་ནི་བཅུ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །ཐེ་ཚོམ་ནི བཞི་ཡིན་ནོ།།འདོད་ཆགས་ནི་ལྔ་ཡིན་ནོ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་ནི་ལྔ་ཡིན་ནོ། །ང་རྒྱལ་ནི་ལྔ་ཡིན་ནོ། ། མ་རིག་པ་རྣམས་ནི་ལྔ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཕྲ་རྒྱས་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཁོང་ཁྲོ་མ་གཏོགས་དེ་དག་ཉིད། །གཟུགས་ཁམས། ཁོང་ཁྲོ་བ་ལྔ་བོར་ནས་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ཇི་ལྟ་བར་གཟུགས་མེད་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲ། ཕྲ་རྒྱས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་སྟེ། ། དེ་ལྟར་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་འདོད། །དེ་ལྟར་ན་ཆོས་མངོན་པ་དག་ན་རེ་ཕྲ་རྒྱས་དྲུག་པོ་དེ་དག རྣམ་པ་དང་།བྱེ་བྲག་དང་ཁམས་ཀྱི་དབྱེ་བས་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་དུ་འདོད་དོ། ཅི་མཐོང་སྟེ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་ཕྲ་རྒྱས་སུ་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ངེས་པར་མཐོང་བ་ཁོ་ནས་སྤོང་ངམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྲིད་རྩེ་ལས་སྐྱེས་བཟོད་པ་ཡིས། ། གཞོམ་བྱ་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ཉིད། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པས་གཞོམ་པར་བྱ་བ་དེ་དག་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

又从《阿毗达磨论》中说明，从那十种随眠中，欲界所行三十六种，色界所行三十一种，无色界所行三十一种，共计九十八种。如何分析呢？那些随眠总的来说是三界中见所断和修所断。其中首先欲界所行见所断有三十二种。它们是什么呢？'彼等十及七七八，除去三见二，欲界中，苦等见所断。'这是说，所说的十种随眠中，欲界中苦谛见所断有十种。在这些之中，集谛见所断有七种，灭谛见所断有七种，除去身见、边执见和戒禁取见。道谛见所断有八种，除去身见和边执见。如此则有三十二种随眠。这些是见所断，因为仅仅以见诸谛便能断除。
'四是修所断'，即贪欲、嗔恚、无明和我慢，因为见谛之后以修习道路而断除。如是，身见是一种，是苦谛见所断，边执见也与此相同。邪见有四种，是苦、集、灭、道谛见所断，见取见和疑也与此相同。戒禁取见有两种，是苦谛和道谛见所断。贪欲、嗔恚、我慢和无明各有五种，是四谛见所断和修所断。
什么是苦谛见所断等乃至修所断呢？凡是缘于见所断境的那些是见所断，其余的是修所断。其中见有十二种，疑有四种，贪欲有五种，嗔恚有五种，我慢有五种，无明有五种，如此这三十六种随眠是欲界所行。
'除去嗔恚彼等即，色界'，除去五种嗔恚后，色界所行随眠即是那三十一种。如同色界，无色界也是相同，有三十一种随眠。如此承许有九十八种。如是《阿毗达磨论》说那六种随眠以种类、差别和界的区分而承许有九十八种。
见所断法中所说的随眠是否一定仅由见而断除呢？答曰：不是。那么如何呢？'有顶所生忍，所破是见断'，凡是由有顶地所生的随眠为类智忍所破的那些唯是见所断，而不是修所断。

།ལྷག་སྐྱེས་མཐོང་དང་བསྒོམ་གཉིས་ཀྱིས། །བཟོད པས་གཞོམ་པར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ།ས་ལྷག་མ་དག་ན་ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་ཡོད་པ་རྣམས་ནི་ཅི་རིགས་པར་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ ནོ།།བཟོད་པས་གཞོམ་མིན་བསྒོམ་ཁོ་ནས། །ས་ཐམས་ཅད་ན་ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་ཤེས་པས་གཞོམ་པར་བྱ་བ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་གཉི་གའི་ཡང་རྟག་ཏུ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་སྤོང་བ་ཁོ་ན་སྟེ་། འདི་ལྟར་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་དང་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལས་རྟོག་པ་སྤོང་བ་རྣམས་ལས་རྟག་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་དང་། ལ་ལ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་དང་། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་སྨྲ་བ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ལས་དམིགས་པའི ལྟ་བ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་གསུངས་ཏེ།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་འདོད་པའི་ཁམས་ལ་དམིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདོད་པ་དང་ལྡན་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་མ་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་དེ་དག་ ཀྱང་ལྟ་བ་བསྐྱེད་པ་དང་དུས་མཉམ་དུ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཕྱིར་ཏེ།ལྷ་སྦྱིན་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ལྟ་བ་ལྔ་མིང་གི་སྒོ་ནས་བསྟན་གྱི་རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་ནི་མ་བསྟན་པས་འདི་དག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་ཅི་ཞེ་ན། བདག་དང་བདག་གི་རྟག་ཆད་དང་། །མེ་དང་སྨན་ལ་མཆོག་ལྟ་དང་། །རྒྱུ་མིན་ ལམ་མིན་དེར་ལྟ་བ།།དེ་དག་ལྟ་བ་ལྔ་ཡིན་ནོ། །བདག་གམ་བདག་གིར་ལྟ་བ་ནི། །འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའོ། །འཇིག་པས་ན་འཇིག་པའོ། །བསགས་པས་ན་ཚོགས་པ་སྟེ་། མང་པོ་དང་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ནི་འཇིག་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཚོགས་ཀྱང་ཡིན་ པས་འཇིག་ཚོགས་ཏེ།ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །རྟག་པར་འདུ་ཤེས་པ་དང་། རིལ་པོར་འདུ་ཤེས་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར། དེ་སྐད་དུ་བཤད་དེ། དེ་དག་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་དེ་དག་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་ནོ། །འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བས་ན་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའོ། ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི། ཅི་ནས་ཀྱང་འདི་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཡིན་གྱི། བདག་གམ་བདག་གི་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བདག་དང་བདག་གིར་ལྟ་བ་ཁོ་ན་འཇིག་ཚོགས་ཇི་ལྟ་བར བཤད་དེ།ཇི་སྐད་དུ་དགེ་སློང་དག་དགེ་སྦྱོང་ངམ། བྲམ་ཟེ་གང་ལ་ལ་བདག་གོ་སྙམ་དུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ན་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ལ་ལྟ་བ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །བདག་ཏུ་མངོན་པར་ འདོད་པའི་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་ལ་རྟག་པར་ལྟ་བའམ།ཆད་པར་ལྟ་བ་ནི་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་སྟེ། རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་མཐར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པའི་བདེན་པ་ཡོད་ན་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བའོ། །ལོག་པར་ཞུགས་པའི་ལྟ་བ་ཐམས་ ཅད་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཡིན་པ་ལས་མར་དྲང་བ་བཞིན་དུ་ཧ་ཅང་ཚབས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཁོ་ན་བཤད་དེ།འདི་ནི་སྐུར་པ་འདེབས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། གཞན་དག་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དམན་པ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ནི་ལྟ་ བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ།།དམན་པ་ཡང་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་དེ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ།

以余生见和修两者，以忍当破'这样配合。在余地有法忍和随顺忍所断的随眠，圣者们以见所断，凡夫们以修所断。
不以忍破唯以修，一切地中有随眠，以智当破者，二者皆是恒时修所断。
其他人说外道们唯断见所断，如是在大业分别经和前际分别断中说常见者和一分常见者，以及无因生见者离贪者，对欲界所缘的见生起。色界烦恼不缘欲界，因为已离贪。因此说他们唯未断欲界烦恼。
毗婆沙师说他们也在生起见的同时完全退失，如提婆达多。
五见是从名称上说明，未从自性上说明，那么这些自性是什么呢？我与我所常断见，对火药执为胜见，非因非道执为见，这些即是五见。
我见或我所见，是身见。因为毁坏故为坏，因积聚故为蕴，即多和蕴的异名。此既是坏又是蕴故为坏蕴，即五取蕴。为断除常想和一合想，故如是说，对此执我是以彼为前行。因见坏蕴故为身见。
虽然缘一切有漏皆是身见，但为了了知此是身见而非我或我所见，故唯说我见和我所见即是身见。如经中说：'诸比丘，若有沙门或婆罗门，观察我时，一切都是观察此五取蕴而已。'
对所执为我的事物执为常见或断见，即是边执见，因为执著常断二边故。
对苦等谛说为无，即是邪见。虽一切邪入之见皆是邪见，但如倾倒酥油般因过患极大故唯说此一种，此为诽谤，其他是增益。
于劣执为胜见即是见取见。何为劣？一切有漏，因为圣者应当断除故。

།དེ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡིན་ཏེ། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་རིགས་ པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་མི་མངོན་པར་བྱེད་དོ་།།རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ལ་རྒྱུར་ལྟ་བ་དང་། ལམ་མ་ཡིན་པ་ལ་ལམ་དུ་ལྟ་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡིན་ཏེ་། འདི་ལྟ་སྟེ། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའམ། སྐྱེ་དགུའི་བདག་པོའམ། གཞན་ཡང་རུང་སྟེ། འཇིག་ རྟེན་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ན་དེ་ལ་ཡང་རྒྱུར་ལྟ་བ་དང་།མེ་དང་ཆུར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་མཐོ་རིས་ཀྱི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ན་དེ་དག་ལ་ཡང་རྒྱུར་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཙམ་དང་། གྲངས་ཅན་དང་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཐར་པའི་ལམ་མ་ཡིན་ན་དེ་དག་ལ་ ཡང་ལམ་དུ་ལྟ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ།འདིར་ཡང་སོགས་པའི་སྒྲ་མི་མངོན་པར་བྱས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་ལྟ་བ་ལྔ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལས་རྒྱུར་ལྟ་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་འབྱུང་བས་ མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཞེ་ན།གང་ལ་ལ་དབང་ཕྱུག་གམ། སྐྱེ་དགུའི་བདག་པོ་ལ་རྒྱུར་ལྟ་བ་དེ་ནི་དེ་ལ་རྟག་པ་གཅིག་པུ་དང་བདག་དང་བྱེད་པ་པོར་མངོན་པར་ཞེན་ནས་ལྟ་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ལྟར། དབང་ཕྱུག་སོགས་རྒྱུར་མངོན་ཞེན་པ། དེ་ནི་རྟག་བདག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ པ་ཡིས།།རབ་ཏུ་འཇུག་པས་དེ་ཕྱིར་དེ། །སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ཉིད། །དེ་དག་ལ་རྟག་པ་དང་། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དེ་གཉིས་ནི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བ་ཁོ་ནས་སྤོང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེས་བྱས་པ་རྒྱུར་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། ། འོ་ན་གང་མེ་དང་ཆུར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པས་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བའམ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱིས་འདག་པར་ལྟ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ལས་འདི་སྐད་དུ། གང་དག་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་གང་ཞིག་བ་ལང་གི་ཚུལ ཁྲིམས་དང་།རི་དྭགས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བྱ་གག་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་གནས་པ་སྟེ་། དེས་དག་པར་འགྱུར། གྲོལ་བར་འགྱུར། ངེས་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལས་རྣམ་པར་འདའ་བར་འགྱུར་ཞིང་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལས་རྣམ་ པར་འདས་པ་ཡང་རྗེས་སུ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ལྟ་ཞིང་དེ་སྐད་དུ་སྨྲ་བ་ནི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ལ་རྒྱུར་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་སྟེ།སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན།སྡུག་བསྔལ་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་ པ་ལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་གཞན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད།ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གང་ལ་ལམ་ལ་དམིགས་པ་ལོག་པར་ལྟ་བའམ། ཐེ་ཚོམ་ཡོད་པ་དེ་ཐར་པའི་ལམ་མེད་དོ་ ཞེས་ལྟ་བའམ།ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ན་ཇི་ལྟར་དཔེ་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར། འོན་ཏེ་ཐར་པའི་ལམ་གཞན་མཆོག་ཏུ་བཟུང་ནས་འདི་ནི་ཐར་པ་ཡིན་གྱི་ལམ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་སྨྲའོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་གཞན་དེ་ཁོ་ནས་དག་པར་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དེ་ནི་མ་ཡིན་པས་དེའི་དེ་ཡང་ལམ་ མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལ་དམིགས་པར་མི་འགྲུབ་བོ།།ཡང་གང་ཞིག་ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལ་དམིགས་པའི་ལོག་པར་ལྟ་བས་ཡང་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་། ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན། དེ་ལྟ་བས་ན་དོན་ འདི་ནི་རྟག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།བདག་རྟག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ཡིས། །ཞེས་གང་བཤད་པ། ཅི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་གཉིས་ཁོ་ནར་ཟད་དམ་ཞེ་ན། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་བཞི་སྟེ། མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་བདེ་བ་དང་། མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་བ་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་བདག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའོ།

对此，执著为最胜是执著见解为最胜，即所说的执著见解等为最胜的道理等词未显现。
非因执为因见，非道执为道见是戒禁取见，即如大自在天或生主或其他，若非诸世间之因而执见为因，以及投火投水等非生天之因而执见为因，仅仅戒律和禁行，以及数论和瑜伽的智慧等非解脱之道而执见为道等，此处也未显现等字。
如是，应知彼等为五见。若因执为因见是戒禁取见，为何不是由集谛所断？若有执大自在天或生主为因者，是执著其为常一我及作者而见，因此，如是执著大自在天等为因者，由常我颠倒而趣入，故彼由苦谛所断。
对彼等执著为常我二者唯由见苦谛而断，因此由彼所作执为因者亦由彼断。
那么，以投火投水等生天或以戒禁得清净之见如何？彼亦是由苦谛所断，论中如是说：'若有补特伽罗受持牛戒、鹿戒、鸡戒而住，由此得清净、解脱、出离，超越苦乐，并获得超越苦乐'，如是见解并如是宣说，是由非因执为因而执著戒禁取见，即是由苦谛所断，如是广说。
为何是由苦谛所断？因为是颠倒趣入苦谛。若说一切缘有漏者皆是颠倒趣入苦谛则太过。
又，戒禁取见中还有何种见所断？是缘道谛所断。彼亦是颠倒趣入苦谛。
又若有于道谛起邪见或疑惑，执无解脱道或疑惑时，如何能确信清净？若执著其他解脱道为最胜而说此是解脱而无道者，彼亦唯由彼确信清净，而非邪见，故彼亦不成立为缘道谛所断。
又，若由缘集谛和灭谛所断的邪见而确信，为何彼等非由彼等所断？因此此义应当决定。
所说'由常我颠倒'者，颠倒岂仅此二耶？颠倒有四：于无常执常颠倒、于苦执乐颠倒、于不净执净颠倒、于无我执我颠倒。

།ཡང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞི་ཚན་འདིའི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། ལྟ་བ་གསུམ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་།བཞི་ཚན། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ལས་རྟག་པར་ལྟ་བ་ནི། རྟག་པར་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ། །ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལས་ནི་བདེ་བ་དང་གཙང བར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ།།འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་ལས་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅི་ལྟར་ན་བདག་གིར་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན། ཅི་ལྟར་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་མདོ་ལས་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལས་ ནི་བདག་ཁོ་ན་དབང་བྱེད་པར་ལྟ་བ་ན།བདག་གིར་ལྟ་བར་འགྱུར་བར་བཤད་པ་ཡིན་པས། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་འདི་ཉིད་སྒོ་གཉིས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །འོན་ཏེ་བདག་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ལས་བདག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བ་གཞན་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་བདག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བདག་གི་ཕྱིར་ཞེས་ བྱ་བ་འདིར་ཡང་འགྱུར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་རྟེན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམ་པར་བཞག་སྟེ། གསུམ་གང་ཞེ་ན། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཕྱིར་དང་། ངེས་རྟོག་ཕྱིར་དང་སྒྲོ་འདོགས་ཕྱིར། །དམིགས་པ་ལ་གཅིག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ ལོག་པའི་ཕྱིར་དང་།ངེས་པར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་དང་། སྒྲོ་འདོགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་། ཆད་པར་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི་མེད་པའི་སྒོར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་དང་སྒྲོ་འདོགས་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་དེ་ཙམ་ཞིག་གིས། འདག་ པར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དག་ནི་ངེས་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་མདོ་ལས་མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་གོ་སྙམ་དུ་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དང་། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ དང་།ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདིར་ནི་ལྟ་བ་ཁོ་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་ལ། སེམས་དང་འདུ་ཤེས་དེའི་དབང་གིས་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དབང་གིས་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་ པ་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མ་བཤད་ཅེ་ན།འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ན་ནི་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་།སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཅེས་གྲགས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཅེས་ནི་མ་གྲགས་སོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པས་སྤང་བ་ཡིན་ཏེ། ལྟ་བ་མཚུངས་ པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྡེ་པ་གཞན་དག་ན་རེ་མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་གོ་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་དང་། ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གསུམ་ནས་དེ་བཞིན་དུ་བདག་མེད་པ་ལ་བདག་གོ་སྙམ་པའི་བར་གསུམ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་ བཅུ་གཉིས་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་བརྒྱད་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། མི་གཙང་བ་ལ་འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་བཞི་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་བདེ་བ་དང་། གཙང་བའི་འདུ་ཤེས་དག་མིད་པར་ཇི་ལྟར་ན། འཕགས་པ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ལ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྐྱེས་པར་འགྱུར་ཞེས་ཟེར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་འདི་མི་འདོད་དེ་གལ་ཏེ་འཕགས་པ་ལ་བདེ་བ་དང་གཙང་བའི་འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་དང་། དེ་དག་གི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་ཏུ་འདོད་ན་ནི། སེམས་ཅན་གྱི་འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་ཀུན་དུ་འབྱུང་བས་དེ་དག་གི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་ཏུ་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འདོད། བུད་མེད་དང་བདག་ལ་སེམས་ཅན་དུ་འདུ་ཤེས་པ་མེད་པར་མི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྐྱེ་བར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མདོ་ལས་ཀྱང་འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཐོས པ་དང་ལྡན་པ་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།དེའི་ཚེ་དེའི་མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་གོ་སྙམ་དུ་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དང་། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དང་། ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ།

若问这四颠倒的本质是什么？从三种见中产生四种颠倒：从边执见中产生常见，这是常的颠倒。从见取见中产生乐颠倒和净颠倒。从萨迦耶见中产生我见颠倒。其他人说一切都是颠倒。为何我所见不是颠倒？为何不是颠倒？因为在颠倒经中未提及。在那里说，当见到唯我为主宰时，就成为我所见，因此这个我见本身具有两个方面。如果'我'之外的'我所'是另一种见解，那么'由我'和'为我'也应该如此。
若问为何其他烦恼不是颠倒？这样由三种原因安立为颠倒：哪三种？因为颠倒、决定思维和增益。因为对所缘完全颠倒、因为决定思维、因为增益。断见和邪见因为趋入无的门径且不作增益，所以不是颠倒。戒禁取见仅仅缘于清净，所以不是完全颠倒。其他烦恼不作决定思维，因此不是颠倒。
那么经中所说'于无常起常想颠倒、心颠倒、见颠倒'是什么意思？这里只有见是颠倒，而心和想因见颠倒的力量，与见颠倒相应，所以说想颠倒和心颠倒。为何不说受等颠倒？因为世间共许，世间中说想颠倒、心颠倒，而不说受颠倒。
这些颠倒都是预流果者所断，因为见及其相应法都是见所断。其他部派说，从'于无常起常想'的想、心、见三种颠倒，乃至'于无我起我想'的三种颠倒，共有十二种颠倒。其中八种是见所断。于苦及不净的想颠倒和心颠倒四种是修所断。若不如此，圣者未离贪者怎么会生起欲贪？他们如是主张。
毗婆沙师不承认这点，如果承认圣者有乐想、净想和心的生起及其颠倒，那为何不承认有情想和心的生起及其颠倒？离开对女人和我起有情想是不可能生起贪欲的。经中也广说：'多闻圣弟子如实了知此是苦圣谛'乃至'那时他断除于无常起常想颠倒、心颠倒、见颠倒。'

།དེ་ལྟ་བས་ན་ལྟ་བས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་ཁོ་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་གྱི་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་དུས་སུ་འཁྲུལ་པ་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་དང་། རི་མོའི་གནོད་ སྦྱིན་ལ་འཁྲུལ་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་འོ་ན་གནས་བརྟན་ཀུན་དགའ་བོས། འཕགས་པ་ངག་གི་དབང་ཕྱུག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས། འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ཡིས། །ཁྱོད་ཀྱི་སེམས་ནི་ཡོངས་སུ་གདུང་། །ཞེས་གང་སྨྲས་པ་ཇི་ལྟ་བུ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་པས་འདུ་ ཤེས་དང་།སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བརྒྱད་པོ་ཐམས་ཅད་མ་སྤངས་པ་ཁོ་ནའོ། །དེ་དག་ཀྱང་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཤེས་པས་སྤང་བར་འགྱུར་གྱི། དེ་མེད་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཐབས་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མདོ་དང་འགལ་བ་མེད་དོ་ ཞེས་ཟེར་རོ།།ཡང་ཇི་ལྟ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་ཁོ་ན་ལ་དབྱེ་བ་ཡོད་ཀྱི་གཞན་ལ་མེད་དམ་ཞེ་ན། ང་རྒྱལ་ལ་ཡང་ཡོད་དེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ང་རྒྱལ་བདུན། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ང་རྒྱལ་དང་། ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། མངོན་པའི་ ང་རྒྱལ་དང་།ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །བྱེ་བྲག་མེད་པར་སེམས་ཁེངས་པ་ལ་ང་རྒྱལ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་འཇུག་པའི་བྱེ་བྲག་ལས་ནི་རྣམ་པ་བདུན་ཡིན་ཏེ། ཆུང་ངུ་བས་བདག་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའམ། མཉམ་པ་དང་མཉམ་མོ་སྙམ་དུ་སེམས་ ཁེངས་པ་ནི་ང་རྒྱལ་ལོ།།མཉམ་པ་བས་བདག་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ་སྙམ་པ་ནི་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བས་ཀྱང་བདག་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ་སྙམ་པ་ནི་ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བདག་གམ་བདག་གིས་སེམས་པ་ནི་ངའོ་སྙམ་པའི་ ང་རྒྱལ་ལོ།།ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བ་མ་ཐོབ་པར་བདག་གིས་ཐོབ་བོ་སྙམ་པ་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བས་བདག་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་དམན་ནོ་སྙམ་པ་ནི་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ་ སྙམ་པ་ནི་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ།།འོ་ན་བསྟན་བཅོས་ལས་ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་དགུ་སྟེ། བདག་མཆོག་ཡིན་ནོ་སྙམ་པ་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་དང་། བདག་དང་འདྲའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་དང་། བདག་དམན་ནོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་དང་བདག་པས་མཆོག་ཡོད་དོ། །བདག་དང་མཉམ་ པ་ཡོད་དོ།།བདག་པས་དམན་པ་ཡོད་དོ། །བདག་པས་མཆོག་མེད་དོ། །བདག་དང་མཉམ་པ་མེད་དོ། །བདག་པས་དམན་པ་མེད་དོ་སྙམ་པ་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རྣམ་པ་དགུ་པོ་དེ་དག་ནི་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཉིད་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། གསུམ་གང་ ལས་ཤེ་ན།ང་རྒྱལ་དང་། ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དག་ལས་སོ། །དེ་ལ་དང་པོའི་གསུམ་ནི་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་པའི་ང་རྒྱལ་གསུམ་སྟེ། ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་རྣམས་སོ། །གཉིས་པའི་གསུམ་ནི་ཅུང་ཟད་ སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་།ང་རྒྱལ་དང་། ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པའི་གསུམ་ནི་ང་རྒྱལ་དང་། ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་རྣམས་སོ། །རེ་ཞིག་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བས་བདག་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་དམན་ནོ་སྙམ་པ་ནི་སེམས་ཁེངས་པའི་ གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དུ་རིགས་ན།བདག་པས་དམན་པ་མེད་དོ་སྙམ་པ་འདི་ལ་གོ་ཁེངས་པའི་གནས་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། གང་ཞིག་མངོན་པར་འདོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཚོགས་དམ་པའི་ནང་ན་བདག་ཉིད་དམན་ཡང་ཐ་གིའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་ལྟ་བུ་ དེ་ཡོད་དོ།།གཞན་ཡང་འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ལས་བཤད་པའི་ལུགས་ཡིན་གྱི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས་བསྟན་པ་ཡོངས་སུ་བཟུང་སྟེ། བདག་མཆོག་ཡིན་ནོ་སྙམ་པ་འདི་ནི་དམན་པ་དང་། མཉམ་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ང་རྒྱལ་ཡང་ཡིན་ལ། ལྷག་ པའི་ང་རྒྱལ་ཡང་ཡིན་།ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ཡང་ཡིན་ནོ།

因此，有人说：'唯有见解所引发的想法和心识是颠倒的，其他则不是，因为在那个时候只是错觉而已，就像火轮和画中的夜叉的错觉一样。'其他人说：'那么，长老阿难针对圣者语自在所说的：由于颠倒的想法，你的心受到折磨。这句话又作何解释呢？因此，有学位者尚未断除想和心的八种颠倒。这些也将通过如实了知圣谛而得以断除，若无此了知则不能断除。因为这是宣说正确方法，所以与经典并不相违。'
又问：'是否只有随眠才有分类，其他则没有？'答：'慢心也有分类。如何分类呢？慢有七种：慢、过慢、慢过慢、我慢、增上慢、卑慢、邪慢。'
一般而言，心的傲慢称为慢。从其作用的差别来看有七种：比不如自己的人认为自己殊胜，或认为与相等者相等而心生傲慢，这是慢。认为自己比相等者更殊胜，这是过慢。认为自己比殊胜者更殊胜，这是慢过慢。对五取蕴执着为我或我所，这是我慢。未得殊胜境界而认为已得，这是增上慢。认为自己比最殊胜者稍逊一些，这是卑慢。对于不具功德者认为自己具有功德，这是邪慢。
那么，论典中所说的九种慢相：认为我最胜的慢相、认为我相等的慢相、认为我低劣的慢相，以及认为有比我更胜者、有与我相等者、有比我低劣者、无比我更胜者、无与我相等者、无比我低劣者的慢相，这又如何理解呢？这九种相实际上是从三种慢中产生的。是从哪三种呢？就是从慢、过慢和卑慢中产生的。
其中，第一组三种是依见解而起的三种慢：过慢、慢和卑慢。第二组三种是卑慢、慢和过慢。第三组三种是慢、过慢和卑慢。首先，认为自己比最殊胜者稍逊一些是心生傲慢的缘由，所以合理地归类为卑慢，那么认为没有比自己更低劣的人这种想法中，又有什么傲慢的成分呢？对此回答：某人虽然在所期望的殊胜众生群体中处于低位，却认为自己是最后一个，这种想法就存在着傲慢。
此外，这是依据《入智论》所说的观点，而不是《分别论》中所说的。依据《分别论》来理解：认为我最胜这种想法，是相对于低劣者、相等者和殊胜者而言，既是慢，也是过慢，也是慢过慢。

།ཡང་ན་ང་རྒྱལ་བདུན་པོ་འདི་དག་ཅི་ཞིག་གིས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མཐོང་དང་བསྒོམ་པས་ཟད་བྱ་བ། །དེ་དག་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པ་དག་གིས་ཟད་པར་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ནས་འདི་སྐད་དུ་ཐམས་ཅད་ མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ།།ཅི་འཕགས་པ་རྣམས་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་དམ་ཞེ་ན། ངེས་པ་མེད་དེ་འདི་ལྟར་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི། གསོད་སོགས་ཀུན་ནས་ དཀྲིས་པའོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་གང་གི་ཆེད་དུ་བསམས་ཏེ། སྲོག་ཆགས་ཀྱི་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ནས་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བར་བྱེད་པའི་བར་དེ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་འཇིག་སྲེད། འཇིག་ པའི་སྲེད་པ་ཡང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།འཇིག་པའི་སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་པའི་མི་རྟག་པ་སྟེ། དེ་ལ་དོན་དུ་གཉེར་བ་ནི་འཇིག་པའི་སྲེད་པའོ། །དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་སྐྱེ་བའི་སྲེད་པའི་ཕྱོགས་བདག་ནི་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱལ་པོ་ ས་སྲུང་གི་བུར་གྱུར་ཀྱང་ཅི་མ་རུང་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་བཟུང་ངོ་།།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་ལ། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི། འཕགས་པ་ལ། རྣམ་སོགས་ངའོ་སྙམ་མི་འབྱུང་། །སོགས་པ་སྨོས་པས་ནི་འཇིག་པའི་སྲེད་ པའི་བར་དུ་བཟུང་ངོ་།།ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་མ་སྤངས་ཀྱང་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། ལྟ་བས་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཕྱིར་རོ། །ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་རྣམས་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རྐེད་པ་བཅག་པའི་ཕྱིར་ཡང་ལྡང་བར་མི་ནུས་སོ། །གསོད་པ་ལ་ སོགས་པའི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།འཇིག་པའི་སྲེད་པ་ནི་ཆད་པར་ལྟ་བས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བའི་སྲིད་པའི་ཕྱོགས་ནི་རྟག་པར་ལྟ་བས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མི་དགེ་བའི་འགྱོད་པའམ་མ་ཡིན་ནོ། །འགྱོད་པ་མི་དགེ་ བ་ཡང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ན་འཕགས་པ་ལ་ནི་མི་འབྱུང་སྟེ།དེ་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཕྲ་རྒྱས་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་དུ་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དག་ཡིན། དུ་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་མཐོང་སྤང་བྱ་བ། །ལྟ་དང་དེ་ བཞིན་ཐེ་ཚོམ་དང་།གང་དེ་ལྷན་ཅིག་མ་འདྲེས་པའི། །མ་རིག་གང་ཡིན་ཀུན་དུ་འགྲོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལྟ་བ་རྣམས་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མ་རིག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་མ་རིག་པ་མ་ འདྲེས་པ་ཁོ་ན་སྟེ།དེ་ལྟར་ན་ལྟ་བ་བདུན་དང་། ཐེ་ཚོམ་གཉིས་དང་། མ་རིག་པ་གཉིས་དང་། ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་དག་ནི་རང་གི་ཁམས་མཐའ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ། །ཅི་རེ་ཞིག་རིམ་གྱིས་སམ་འོན་ཏེ་ཅིག་ཅར་ཡང་དམིགས། གལ་ཏེ་རིམ་གྱིས་ན་ནི་གཞན་དག་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་ཅིག་ཅར་རོ་ཞེ་ན་ནི། སུ་ཞིག་འདོད་པའི་ཁམས་མཐའ་དག་གིས་འདག་པར་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་བའམ། མཐའ་དག་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ལས་རྒྱུར་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར། མཐའ་དག་ལ་ནི་ཅིག་ཅར་དུ་དམིགས་སོ་ཞེས་ནི མི་ཟེར་རོ།།འོན་ཀྱང་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཅིག་ཅར་དུ་དམིགས་སོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་གང་ལ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ཡོད་པ་དེ་ལ་བདག་ལ་སྲེད་པ་ཡོད་ལ་། གང་ལ་མཆོག་དང་དག་པར་ལྟ་བ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེའི་དོན་དུ་གཉེར་བ་ཡོད་ཅིང་། དེས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་དུ་འགྱུར་བས་སྲེད་པ་དང་ང་རྒྱལ་ དག་ཀྱང་རུང་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་ཡིན་ན་དེ་གཉི་ག་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཅི་ཞིག་གིས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། འདྲེན་མ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ།

如果问这七种我慢应当以何方法断除？答曰：以见道和修道断除。这些应当以见道和修道断除，因此将说一切都是以见道和修道所断除的。
如果问圣者们是否还会实行未断除的修所断法？答：并非确定，因为修所断是杀生等烦恼缠缚。为了烦恼缠缚而思维，从杀害有情到说妄语，这些都是修所断，因为缘于修所断法。
同样，坏灭爱也是修所断。如果问什么是坏灭爱法？是三界无常，对此的希求就是坏灭爱。'同样'这个词包含了生有爱分，如'但愿我成为大象王地护之子'等等。
已说修所断中也有我慢的种类，虽然也有我执我慢，但圣者等不会生起我执等。'等'字包含到坏灭爱。
如果问为什么未断除这些却不生起？因为以见增长的缘故。我慢的种类和我执我慢是以身见而增长。因此，腰已折断就不能再起。杀生等缠缚是以邪见增长。
坏灭爱是以断见增长。生有爱分是以常见增长。不善悔或非也。不善悔虽是修所断，但圣者不会生起，因为这是由疑惑所引发。
再者，在那九十八随眠中，多少是遍行，多少非遍行？苦谛和集谛所断的见和疑惑，以及与之不相杂的无明是遍行。苦谛和集谛所断的诸见、疑惑，与之相应的无明，以及苦谛和集谛所断的不相杂无明，
如是七见、二疑、二无明，这十一随眠因为缘于自部一切，所以是同分界遍行。是次第缘还是同时缘？若是次第，则其他也应如此。若说同时，谁会相信能同时遍知欲界一切，或相信一切非因是因？
并不说同时缘一切，但五种都是同时缘。即便如此，有身见者必有我爱，有最胜净见者必有希求，由此也生我慢，因此贪爱和我慢也应成为遍行。
若如是，因为这二者缘于见断和修断，应以何断除？因为缘于二者，所以是修所断。

།ཡང་ན་ལྟ་བའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པས་བཅུ་པ་ ཅན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ཉོན་མོངས་པ་འདི་གཉིས་རང་གི་མཚན་ཉིད་པ་ཡིན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་སྤྱི་པ་འདི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་དག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་དུ་འགྲོ་ བ་དག་ཏུ་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་གཅིག་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ལས་དགུ་གང་དུ་དམིགས།ལྟ་བ་གཉིས་པོ་མ་གཏོགས་སོ། །འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ལས་མ་གཏོགས་པ་ཕྲ་རྒྱས་གཞན་དགུ་ནི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །རེས་ འགའ་ནི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་གཅིག་ལ་དམིགས་སོ།།རེས་འགའ་ནི་གཉིས་ལ་དམིགས་ཏེ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ་གཟུགས་དང་ལྡན་པ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ལ་། གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་དང་། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ་ གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་ཡིན་པ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།གང་གི་ཚེ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་གནས་པ་ཚངས་པ་ལ་སེམས་ཅན་དུ་ལྟ་བ་དང་། རྟག་པར་ལྟ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་འཇིག་ཚོགས་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་སྐལ་བ་མི་མཉམ་ པའི་ཁམས་ལ་དམིགས་པ་དག་མ་ཡིན་ཞེ་ན།བདག་དང་བདག་གིར་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ཡང་དེས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འོ་ན་འདི་ལྟ་བ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་མངོན་པ་པ་རྣམས་ན་རེ་འདི་ནི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་གྱི་འདི་ནི་ལོག་པའི་ཤེས་པ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཡང་དེ་ལ་དམིགས་པ་གཞན་དག་ནི་ལྟ་བ་ཡིན་གྱི་འདི་ནི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ག་ལས་ཤེ་ན། གྲུབ་པའི་མཐའ་ནི་ཚད་མར་བྱ་དགོས་སོ། །ཡང་ཅི་ཕྲ་རྒྱས་ཁོ་ན་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་དང་ནི་ལྷན་ཅིག་གང་། ། འབྱུང་དེའང་ཀུན་འགྲོ་ཐོབ་མ་གཏོགས། །ཆོས་གཞན་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་དང་། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ། །ཐོབ་པ་རྣམས་ནི་འབྲས་བུ་དུ་མའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དག་ཡིན་ལ་ཕྲ་རྒྱས ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུས་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་མུ་བཞིར་བྱ་སྟེ།མུ་དང་པོ་འདི་མ་འོངས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་དང་། བཞི་པ་དག་ནི་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཕྲ་རྒྱས་ དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་དུ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པ་དག་ཡིན་ནོ།། དུ་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་དག་ཡིན་ཞེ་ན། འགོག་དང་ལམ་མཐོང་སྤང་བྱ་བ། །ལོག་ལྟ་ཐེ་ཚོམ་དེ་དག་དང་། །ལྡན་དང་འབའ་ཞིག་མ་རིག་པ་། །དྲུག་ནི་ཟག་མེད་སྤྱོད་ཡུལ་ ཅན།།འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་གསུམ་པོ་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། དེ་དག་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་མ་འདྲེས་པའི་མ་རིག་པ་དང་། ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡང་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་དེ། དེ་ལྟར་ན་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་ པ་དག་ཡིན་ནོ།།ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །དེ་ལ་ཡང་། རང་གི་ས་པའི་འགོག་པ་དང་། །ལམ་ནི་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་ཡིན་པས། །ས་དྲུག་ས་དགུའི་ལམ་ནི་དེའི། །སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཡུལ་ཡིན་ནོ། །འགོག་པ་ལ་དམིགས་ པ་ལོག་པར་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་ནི་རང་གི་ས་པའི་འགོག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ས་པ་རྣམས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ལམ་ལ་དམིགས་པ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ དམིགས་པ་ནི་ས་དྲུག་གི་ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཡིན་ཏེ།གང་ཡང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་གཉེན་པོ་ཡང་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པས་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡངས་དགུ་པའི་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་ དང་མཐུན་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཡིན་ཏེ།ལམ་ནི་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

或者由于生起见的力量，是具有十种的缘故，所以是见所断。说一切有部诸师说：'这两种烦恼是自相的，而这个共同烦恼则不是，因此不是遍行。'
又说明十一种遍行于同分界的随眠中，其中九种缘于何处？除了两种见。除了身见和边执见以外的其他九种随眠是遍行于不同分界。
有时缘于一个不同分界，有时缘于两界，如贪欲界者缘于色界者，无色界者缘于者，以及贪欲界者缘于无色界者的随眠等，因为经中如是说。
当住于欲界者对梵天生起众生见和常见时，为何身见和边执见不是缘于不同分界？因为不执著我和我所，以及边执见也由此引发。
那么这是什么见呢？阿毗达磨论师们说：'这不是见，而是邪知。'
又说，为何说其他缘于此的是见而这个不是见呢？应当以所成立的宗义为准。
又问：是否唯有随眠才是遍行？答：不是。与彼等俱生者，亦是遍行除得外。其他与遍行随眠俱生的法也是遍行。诸得由于有多果故不是如此。
因此应当作四句分别：是遍行随眠而非遍行随眠因，是遍行随眠因而非遍行随眠等。第一句是未来的遍行随眠。第二句是过去和现在的俱生法。第三句和第四句应当配合。
在那九十八种随眠中，多少是缘于有漏，多少是缘于无漏？灭道见所断，邪见及怀疑，彼等相应及，独行无明六，是缘无漏境。
见断的三种灭谛随眠即邪见、怀疑以及与彼相应和不相应的无明，以及见断的三种道谛随眠，如是六种是缘于无漏。余者是缘于有漏，此为成立。
其中又：自地之灭道，互为因缘故，六地九地道，是彼所缘境。
缘于灭的邪见等所缘唯是自地的灭，即欲界行者唯缘欲界的灭，乃至有顶地行者唯缘有顶地的灭。
欲界行者缘道的所缘是六地的法智分道的一切，也是色界和无色界的对治。色界和无色界八地行者的所缘是九地的随智分道的一切，因为诸道互为因缘。

།གལ་ཏེ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དག་ཀྱང་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་ཡིན་མོད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་མ་ཡིན་པས་ལམ་ལ་དམིགས་པས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ལམ་ལ་ནི་མི་དམིགས་སོ།།འོ་ན་ནི་ཆོས་ཤེས་པ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ལམ་ལ་དམིགས་པ་དེའི་ས་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དག་དེ་དག་གི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་དང་མཐའ་དག་ཀྱང་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་ལ།མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་མཐའ་དག་གི་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དང་པོ་རྣམས་ཀྱི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ ཅིའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་།ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དག་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་དག་ཏུ་མི་འདོད་ཅེ་ན། འདོད་ཆགས་མིན་ཏེ་སྤང་བྱའི་ཕྱིར། །འདོད་ཆགས་ནི་སྤང་ བར་བྱ་བ་ཡིན་ན་གལ་ཏེ་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ན་གོ་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།དགེ་བའི་ཆོས་ལ་འདུན་པ་བཞིན་ནོ། །གནོད་མི་བྱེད་ཕྱིར་ཞེ་སྡང་མིན། །གནོད་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ལ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ་སྐྱེ་ན་འགོག་པ་དང་ལམ་དག་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞི་དང་དག་དང་ མཆོག་གྱུར་ཕྱིར།།ང་རྒྱལ་མ་ཡིན་མཆོག་འཛིན་མིན། །འགོག་པ་དང་ལམ་དག་ནི་ཞི་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གིས་ཁེངས་པར་འགྱུར་བ་འོངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་དག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ལ་དག་པར་འཛིན་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་ འཛིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།དམན་པ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡིན་ན་དེ་གཉིས་ནི་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་པར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྲ་རྒྱས་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་དུ་ནི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་ འགྱུར།དུ་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཁོ་ནའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་དུ་འགྲོ་རྣམས་ནི། །དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རང་གི་ས། །ཐམས་ཅད་དུ་ནི་རྒྱས་པར་འགྱུར། །ཀུན་འགྲོ་མ་ཡིན་རང་རིས་སོ་། །ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དེ་དག་ནི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རང་གི་ས་ པའི་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ།།ཐམས་ཅད་དུ་ནི་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རང་གི་སར་རང་གི་རིས་ཁོ་ན་ལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱང་སྡུག་ བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རིས་ཁོ་ན་ལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་ལ།དེ་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཁོ་ན་ལ་རྒྱས་པའི་བར་དུ་འགྱུར་གྱི། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྤྱིར་བཏང་བར་བྱས་ནས་དམིགས་ཀྱིས་སྟོན་པར་བྱེད་དེ། ཟག་མེད་གོང་མའི་ཡུལ་ ཅན་མིན།།ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ནི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། ས་གོང་མ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་དམིགས་པའི་དངོས་པོ་ནི། བདག་གིར་མ་བྱས་གཉེན་པོའི་ཕྱིར། །དངོས་པོ་ གང་ཞིག་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་སྲེད་པ་དག་གིས་བདག་གིར་བྱས་པ་དེ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་གཞན་དག་ཀྱང་རྒྱས་པར་འགྱུར་བར་ནུས་ཏེ།སྣམ་བུ་གཤེར་བ་ལ་རྡུལ་ཆགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ལ། ས་འོག་མ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་དམིགས་པ་ རྣམས་ནི་དེ་དག་ལ་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་རོ།།གང་ཞིག་འདི་ན་གནས་པ་ལས་དེ་དོན་དུ་གཉེར་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་འདུན་པ་ཡིན་ནོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་ལམ་ནི་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ལ། ས་གོང་མ་ཡང་འོག་མ་ རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡང་དེ་དག་ཏུ་གནས་མི་མཐོང་སྟེ་།རྡོ་བསྲེག་པ་ལ་རྐང་མཐིལ་དག་གི་གནས་མི་མཐོང་བ་བཞིན་ནོ།

虽然法智和类智互为因，但类智不是欲界的对治，所以缘道的欲界诸法不缘类智分的道。若说法智是色界和无色界的对治，所以缘道的彼地诸法应当缘彼，对此回答：因为缘苦和集的法智不是彼等的对治，且不是一切的对治，也不是见所断的对治，所以也不是一切色界和无色界的对治。因此，由于没有最初和不是最初诸法的缘故，所以不是所缘。
又为何不承许贪欲、嗔恚、我慢、见取见、戒禁取见等缘无漏法？贪欲不是，因为是所断。贪欲是所断，若是缘无漏，则不应成为所断，如同对善法的欲求。嗔恚不是，因为不造害。嗔恚生于能造害的事物，而灭道二谛不是如此。因为寂静、清净及最胜故，不是我慢和见取。灭道二谛因为是寂静的缘故，不会因此而生起傲慢，又因为是真实义的清净，所以对此二者的清净执著也不是戒禁取见。
见取见是将劣法执为最胜，而彼二者确实是最胜，因此彼等以无漏为所缘是不合理的。在九十八随眠中，几种是通过所缘门而增长？几种仅通过相应门而增长？遍行随眠通过所缘门于自地一切处增长。非遍行者唯于自品。凡是遍行随眠，通过所缘门于自地五部一切处增长。非遍行者通过所缘门仅于自地自品增长，而非他处。
例如，见苦所断者仅于见苦所断品增长，如是修所断者也仅于修所断增长，而非他处。总说之后别作开示：不缘无漏及上地。缘无漏的随眠决定不通过所缘门而增长，缘上地者也不。为何？因为彼等所缘境，未执为我所且是对治故。任何为我见和爱著所执为我所的事物，其他随眠也能于彼增长，如湿布沾染尘土。
无漏法不是如此，下地对上地也不是如此，因此缘彼等者不于彼等增长。若住于此而追求彼，即是对不善法的欲求。涅槃和道是缘彼等的烦恼的对治，上地也是下地的对治，所以也不见住处，如同不见脚掌在热石上的住处。

།གཞན་དག་ན་རེ་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་དོན་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་དོན་ཡིན་ན་དེ་དག་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རླུང་ནད་ཅན་ལ་ཁ་ཟས་རྩུབ་ པོ་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གང་ཞིག་གང་དང་མཚུངས་ལྡན་པ། །དེ་ནི་དེར་མཚུངས་ལྡན་སྒོ་ནས། །རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཕྲ་རྒྱས་གང་ཞིག་ཆོས་གང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ པ་དེ་ནི་དེར་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ།།ནི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་མ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་དག་ཀྱང་མ་ཡིན་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་དག་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ། ཕྲ་རྒྱས་དེ་དག་ཀྱང་མཚུངས་པར་ལྡན་ པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་འགྱུར་གྱི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྲ་རྒྱས་དག་ལྟ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ཡོད་དེ། སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ས་ལ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་སོ། །ཕྲ་རྒྱས་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་དུ་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན། དུ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། གོང་མ་ཐམས་ཅད་ལུང་མ་བསྟན། །རེ་ཞིག་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ན་དེ་ཡང་དེ་གཉིས་ན་མེད་དེ། ཕ་རོལ་པོ་ལ་ཡང་གནོད་པའི་རྒྱུ་མེད པའི་ཕྱིར་རོ།།འདོད་ན་འཇིག་ཚོགས་ལྟ་བ་དང་། །མཐར་འཛིན་ལྷན་ཅིག་མ་རིག་པ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མ་རིག་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་ པ་དང་མི་འགལ་བའི་ཕྱིར་དང་།བདག་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་དུ་བདེ་བར་འགྱུར་བར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱིན་པར་བྱེད། ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བར་བྱེད་དོ། །ཆད་པར་ལྟ་བ་ཡང་ཐར་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ཕྱི་རོལ་པའི་ལྟ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ ན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།བདག་མེད་པར་གྱུར་ཅིག་།བདག་གི་མེད་པར་གྱུར་ཅིག་།བདག་འབྱུང་བར་མ་གྱུར་ཅིག་།བདག་གི་འབྱུང་བར་མ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་ལྟ་བ་འདི་མཆོག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་ལྟ་བ་འདི་གཉིས་ནི་རང་གི་རྫས་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕ་རོལ་ པོ་ལ་གནོད་པའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མཐོ་རིས་ལ་སྲེད་པ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དག་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ན་རེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་རི་དྭགས་དང་བྱ་རྣམས་ལ་ཡང་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་ལུང་དུ་ མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་བརྟག་པ་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ལྷག་མ་རྣམས་འདིར་མི་དགེ་བའོ། །ཕྲ་རྒྱས་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་མི་དགེ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །དུ་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དག་ཡིན། དུ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འདོད་ན་འདོད་ཆགས་ཁོང་ཁྲོ་དང་། ། རྨོངས་རྣམས་མི་དགེའི་རྩ་བ་ཡིན། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་འདོད་ཆགས་ཐམས་ཅད་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་ཐམས་ཅད་དང་། འཇིག་ཚོགས་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་གཏོགས་པའི་རྨོངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་པ་ཆགས པ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་།ཞེ་སྡང་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། གཏི་མུག་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་མི་དགེ་བ་ཡང་ཡིན་ལ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །ཕྲ་རྒྱས་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ།

其他人说，如果随眠的含义是随顺的意思，那么它们并不是那些的随顺，就像风病患者食用粗糙食物不会增长一样。
从所缘门而增长的已经说过了。
某一随眠与某法相应，则说它从相应门而增长，即任何随眠与任何法相应，它就从相应门而增长。
'是'这个词是为了特指'只要未断'。
有些随眠既不缘无漏法，也不是不同界遍行，而这些随眠从相应门增长而不从所缘门增长，有这样的随眠吗？
有，即不同界的遍行随眠。
在九十八随眠中，多少是不善，多少是无记呢？
上界一切皆无记。首先，色界和无色界的一切都是无记。染污法的异熟是苦，而这两界中没有这种情况，因为也没有害他的因。
欲界中的身见和边见以及与之相应的无明是无记。为什么呢？因为不违背布施等，而且认为'我要在来世获得快乐'而行布施、持戒。
断见也随顺解脱，因此世尊说：'在外道见中，认为无我、无我所、愿我不生、愿我所不生的见解是最殊胜的。'
另外，这两种见解因为是对自体迷惑，且不以害他为性质。
对天界的贪著和我慢也应如此。
古代论师们说：'与生俱来的身见，连禽兽都有的是无记，分别而起的是不善。'
其余的在此是不善。其余随眠在欲界都是不善。
多少是不善根？多少不是呢？
欲界中贪、嗔、痴是不善根。欲界中的一切贪、一切嗔、除了与身见和边见相应的一切痴，依次是贪不善根、嗔不善根、痴不善根。
承许既是不善又是不善根的才是不善根。
其余随眠不是不善根，这是确定的。

།དུ་ནི་ ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྩ་བ་དག་ཡིན།དུ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ལུང་མ་བསྟན་པའི་རྩ་བ་གསུམ། །གསུམ་པོ་གང་དག་ཅེ་ན། དེ་ནི་སྲེད་དང་མ་རིག་བློ། །དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏེ། ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ་སྲེད་པ་དང་མ་རིག་པ་དང་ཤེས་རབ་ཐ་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་ སྐྱེས་པ་ཡང་རུང་སྟེ།གང་ཅུང་ཟད་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དེ་རྩ་བ་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །རྣམ་གཉིས་མཐོར་འཇུག་ཕྱིར་དེ་ལས། །གཞན་མིན། ཐེ་ཚོམ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཉིད་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རྩ་བར་འོང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། གཡོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ང་ རྒྱལ་ནི་ཁེངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་མཐོན་པོར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ཏེ།རྩ་བ་དང་ཆོས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་ན་རྩ་བ་རྣམས་ནི་བརྟན་པ་དང་། འོག་ན་གནས་པ་དག་ཡིན་པར་མཐོང་ངོ་ཞེས་གྲག་གོ། །བཞི་ཞེས་ཉི་འོག་པ། ཉི་འོག་པ་རྣམས་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྩ་བ་ བཞིར་འདོད་དེ།དེ་དག་སྲེད་ལྟ་ང་རྒྱལ་རྨོངས། །དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་ཅེས་བྱ་བར་སྟོན་ཏེ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སྲེད་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཁོ་ན་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྩ་བ་རྣམས་སུ་འདོད་ཅེ་ན། བསམ་ གཏན་པ་གསུམ་མ་རིག་ལས།།འདི་ལྟར་བསམ་གཏན་པ་ནི་གསུམ་སྟེ། སྲེད་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་ཤས་ཆེ་བའི་བསམ་གཏན་པ་དག་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀྱང་མ་རིག་པའི་དབང་གིས་འགྱུར་རོ། །མདོ་ལས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་དངོས་པོ་བཅུ་བཞི་གསུངས་པ་ཅི་དེ་ དག་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡིན་ནམ།སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། གཞག་པར་བྱ་བའི་དྲི་བ་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདྲི་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བ་ དང་།དྲིས་ནས་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བ་དང་གཞག་པར་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ། མགོ་གཅིག་དང་ནི་རྣམ་ཕྱེ་དང་། །དྲི་དང་གཞག་པར་ལུང་བསྟན་པ། །འཆི་དང་སྐྱེ་དང་ཁྱད་པར་འཕགས། །བདག་གཞན་ལ་སོགས་ལྟ་བུ་ཡིན། །བར་རིག་པར་བྱ་ སྟེ།ཅི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཆི་བར་འགྱུར་རམ་ཞེས་འདྲི་ན། འཆི་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པར་བྱའོ། །ཅི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རམ་ཞེས་འདྲི་ན། ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ ནོ་ཞེས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ལུང་བསྟན་པར་བྱའོ།།ཅི་མི་འདི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ནམ་དམན་པ་ཡིན་ཞེས་འདྲི་ན། གང་ལས་ལྟོས་ཏེ་འདྲི་ཞེས་དྲིས་ནས་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ལྷ་རྣམས་ལ་ལྟོས་ཏེའོ་ཞེས་ཟེར་ན་ནི་དམན་ནོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་པར་བྱའོ། །འོན་ ཏེ་ངན་སོང་རྣམས་ལས་ལྟོས་ཏེའོ་ཞེས་ཟེར་ན་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་པར་བྱའོ།།ཅི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་སེམས་ཅན་གཞན་ནམ་གཞན་མ་ཡིན་ཞེས་འདྲི་ན། སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་མེད་པའི་ཕྱིར་གཞག་པར་བྱ་སྟེ། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་སྔོ་བསངས་སམ་དཀར་ ཤམ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།།འདི་ཇི་ལྟར་ན་ལུང་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་ལུང་མ་བསྟན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟ་བུར་ལུང་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་ཞིག་ཅི་ གང་དག་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རམ་ཞེས་འདྲི་བ་དེ་ལ་ནི་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།མི་ལ་ཡང་དམན་པ་དང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གཉི་ག་ཡོད་དེ། ལྟོས་པ་ཡིན་པས་མགོ་གཅིག་ཏུ་གཉིས་ཀར་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་དགོས་ཏེ། དཔེར་ན་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ལ་འབྲས་བུ་ཡང་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ།།གཅིག་ཏུ་འདྲི་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་དུ་མི་རུང་བས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ལུང་བསྟན་པར་རིགས་སོ།

有多少是无记根？若问有几个不是，无记根有三。若问是哪三个？即是贪、无明、慧。所谓'彼'是表示是无记的。迦湿弥罗国的论师们说：贪、无明、慧，乃至异熟生的，只要是无记的，那一切都是无记根。
由于二种上升的缘故，除此之外别无他者。疑因为以二种形式生起，所以不是根，因为是动摇的缘故。慢因为以高举为相而上升，所以不是根，因为与根的性质不相顺的缘故。世间所见根是坚固且处于下方，如是广说。
逊日派说四。逊日派认为无记根有四种。即是贪、见、慢、痴。'彼等'是指无记法，即无记的贪、见、慢、无明。为何唯独认为这些是无记根呢？三种禅修者从无明而生。如是，禅修者有三种，即是贪行者、见行者、慢行者，这些都是由无明力而转。
经中所说的十四无记事，是否因为是无记而如此称呼？答：不是。那么是什么缘故？对于应置而不答的问题称为无记。问题有四种：一向记问、分别记问、反诘记问、置而不答问。其次第如下：一向记及分别记，反诘记与置记，死与生及殊胜，我与他等为例。
应当了知其间的含义：若问'是否一切众生都会死？'应一向记答：'会死。'若问'是否一切众生都会再生？'应分别记答：'有烦恼者会再生，无烦恼者则不会。'
若问'此人是殊胜还是低劣？'应反诘记答：'相对于谁而问？'若说'相对于天众'则应记答：'低劣。'若说'相对于恶趣'则应记答：'殊胜。'
若问'众生是否异于蕴或不异于蕴？'因为众生无实体，应置而不答，如同问'石女儿是蓝色还是白色？'
为何这是无记？因为说'此是无记'而如是记别的缘故。有人说：'一切不会再生'这也是一向记问。若有人问'凡是会死的是否都会再生？'对此应作分别记答。
人也有低劣和殊胜两种情况，因为是相对的，应当一向记答两者都是，如同识既是因又是果一样。对于一向而问的，不应一向记答，应当分别记答。

།ཕུང་པོ་དག་ལས་སེམས་ཅན་གཞན་ནམ་ཞེས་འདྲི་བ་འདི་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ལུང་དུ་མ་ བསྟན་པ་ཁོ་ན་ནི་ལུང་བསྟན་པར་མི་རུང་བའོ་།།གཞག་པར་བྱ་བའི་འདྲི་བ་གང་ཡིན་པ་གཞག་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་ལུང་སྟོན་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ན་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན། ཆོས་མངོན་པ་རྣམས་ན་རེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ དང་།དེའི་ལེགས་པར་བཤད་པའི་ཆོས་དང་། ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ལེགས་པར་ཞུགས་པ་དང་། གཟུགས་མི་རྟག་པ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གདགས་པ་ནས་ལམ་གདགས་པའི་བར་ནི་དོན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་ བསྟན་པར་བྱའོ།།རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ལུང་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་འགའ་ཞིག་ཆོས་དག་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་ཟེར་ན། དེ་ལ་འདས་པ་དག་དང་། མ་འོངས་པ་དག་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་དག་དང་། ཆོས་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ན་གང་དག་སྨྲ་བར་བྱ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ འདས་པ་དག་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་ཟེར་ན།དེ་ལ་འདས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་གཟུགས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་མང་དུ་ཡོད་ན་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །འོན་ཏེ་གཟུགས་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་ཟེར་ན། གཟུགས་ལ་ཡང་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ ཡོད་ན་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་དགེ་བ་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་ཟེར་ན། དེ་ལ་ཡང་སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་བ་ནས་ཚིག་ཀྱལ་པ་ལས་སྤོང་བའི་བར་དུ་རྣམ་པ་བདུན་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་སྲོག་གཅོད་པ་ལས་སྤོང་བ་སྨྲོས་ཤིག་ཟེར་ན། དེ་ལ་ཡང་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་ སྡང་མེད་པ་དང་།གཏི་མུག་མེད་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་ལ་མ་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་ན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་། ། གཡོན་ཅན་གྱི་འདྲི་བ་ལ་ལུང་བསྟན་པ་ཡང་དེ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ནི་ཆོས་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ན་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་ནི་མི་བྱ་སྟེ། ཅང་མི་སྨྲ་བའམ། བདག་ཉིད་ལུང་སྟོན་དུ་གཞུག་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་གི་ཚེ་དེ་གཉིས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་འདྲ་བའི གསོལ་བ་འདེབས་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་ལ།དེ་གཉིས་ལ་ཡང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ལུང་མི་སྟོན་གྱི་འདྲི་བ་འབའ་ཞིག་ཟད་ན་དེ་ཇི་ལྟར་ན་དེ་གཉིས་ཀྱི་འདྲི་བ་ཡིན། ཇི་ལྟར་ན་ལུང་དུ་སྟོན་པ་ཡིན། གང་ཞིག་ལམ་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་ཟེར་ན། ཅི་དེས་ལམ་མ་དྲིས་པ་ཡིན་ནམ། དྲི་བ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལུང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་དྲིས་ནས་ལུང་བསྟན་པ་མ་ཡིན། གཞག་པར་བྱ་བ་ནི་དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་པ་ཞིག་གམ། མཐའ་མེད་པ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །དྲི་བ་ལུང་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་མདོ་ཁོ་ན་ལས་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། བཙུན་པ་དགེ འདུན་ཕལ་ཆེན་སྡེ་པ་རྣམས་དགེ་སློང་དག་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི།དྲི་བ་ལུང་དུ་བསྟན་པ་དག་ཡིན་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་དྲི་བ་ཡང་ཡོད། གཞག་པར་བྱ་བའི་བར་དུ་ཡང་ཡོད་དེ་། དགེ་སློང་དག་མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ འདྲི་བ་གང་ཞེ་ན།འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་འདྲི་བ་འདི་ནི། དགེ་སློང་དག་མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བའི་དྲི་བ་ཡིན་ནོ། །དགེ་སློང་དག་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ། ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བའི་འདྲི་བ་གང་ཞེ་ན། ཆེད་དུ་བསམ་པར་བྱ་བའི་ལས་བྱས་ནས་ཅི་ཞིག་སོ་ སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན་།འདྲི་བ་འདི་ནི་དགེ་སློང་དག་མགོ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ། ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བའི་འདྲི་བ་ཡིན་ནོ། །དགེ་སློང་དག་དྲིས་ནས་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བའི་དྲི་བ་གང་ཞེ་ན། འདུ་ཤེས་སྐྱེས་བུ་བདག་ཉིད་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་འདུ་ཤེས་ཀྱང་གཞན་ཞིག་ལ། བདག་ ཀྱང་གཞན་ཞིག་ཡིན་ཞེས་དྲིས་ན།ཚེ་དང་ལྡན་པ་བདག་གང་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་ཞེས་འདྲི་བར་བྱའོ།

对于'蕴体之外是否另有众生'这一提问，这完全是不可记说的，因为不可记说的就是不应该记说的。
对于应搁置的提问，如果说它是应搁置的记说，那么怎么会是不可记说的呢？
诸阿毗达磨论师说：'世尊如来、应供、正等正觉，以及他所善说的法，和声闻僧众善入，从色无常乃至识无常，从苦施设乃至道施设，因为具有意义，所以应该一向记说。'
所谓分别记说，就是如果有人说'请说诸法'，就应该回答说：'有过去的、未来的、现在的诸多法，应该说哪些呢？'
如果说'请说过去的'，就应该回答说：'在过去诸法中，从色到识也有很多，应该说哪些呢？'
如果说'请说色法'，就应该回答说：'色法也有善、不善、无记三种，应该说哪些呢？'
如果说'请说善法'，就应该回答说：'有从离杀生到离绮语等七种。'
如果说'请说离杀生'，就应该回答说：'有从无贪生、从无嗔生、从无痴生三种，而从无贪所生的又有表色和无表色两种差别'等等，这就是所谓的分别记说。
对于诡辩性的提问的记说也是如此，对此应该说'有诸多法'，但不应该分别，这就是说要保持沉默或让提问者自己作出记说。
当这两者毫无差别，仅仅是请求而已，对这两者也完全不作记说，仅仅是提问而已，那么这怎么会是这两者的提问呢？怎么会是记说呢？
如果有人说'请说道'，难道他没有问道吗？既然通过提问本身就已经记说了，怎么会不是问了之后的记说呢？
所谓应搁置的，例如'世间是有边的还是无边的'等等这样的问题。
关于记说提问的特征，应当只从经中观察。大众部的尊者们说：'比丘们，这四种是记说的提问。哪四种呢？比丘们，有应一向记说的提问，有应搁置的提问。'
比丘们，什么是应一向记说的提问呢？'一切行是无常的吗？'这个提问，比丘们，是应一向记说的提问。
比丘们，什么是应分别记说的提问呢？'造作了故意的业，将会感受什么果报？'这个提问，比丘们，是应分别记说的提问。
比丘们，什么是应反问后记说的提问呢？'想是人的自体吗？还是想是一个而我是另一个？'如是问时，应当反问：'具寿，你所认为的我是什么？'

།གལ་ཏེ་འདི་སྐད་དུ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་བདག་གིས་ནི་རིག་པ་བདག་ཡིན་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་ཟེར་ན། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་འདི་སྐད་དུ་འདུ་ཤེས་ཀྱང་གཞན་ལ་བདག་ཀྱང་གཞན་ཡིན་ནོ་ ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།འདི་ནི་དགེ་སློང་དག་དྲིས་ནས་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བའི་དྲི་བ་འདི་ཡིན་ནོ། །དགེ་སློང་དག་གཞག་པར་བྱ་བའི་འདྲི་བ་གང་ཞེ་ན། དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་རྟག་པ་ཞིག་གམ། མི་རྟག་པ་ཞིག་གམ། རྟག་ཀྱང་རྟག་ལ་མི་རྟག་ཀྱང་མི་རྟག་པ་ཞིག་གམ། རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་རྟག་ པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་གམ།མཐའ་ཡོད་པ་ཞིག་གམ། མཐའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་གམ། མཐའ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མཐའ་མེད་ཀྱང་མེད་པ་ཞིག་གམ། མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་གམ། དེ་བཞིན་འོངས་པ་ཤི་ནས་ཡོད་པ་ཞིག་གམ་ཞེས་བྱ་བ་ ནས་སྲོག་ཀྱང་གཞན་ལ་ལུས་ཀྱང་གཞན་ཞིག་གམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་འདྲི་བ་ལྟ་བུ་སྟེ།འདི་ནི་དགེ་སློང་དག་གཞག་པར་བྱ་བའི་འདྲི་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདོན་ཏོ། །གང་ཟག་གང་གི་ཕྲ་རྒྱས་གང་ཞིག་དམིགས་པ་གང་ལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་འདི་ནི་དེས་དེ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །འདས་པས་ནི་གང་དང་ ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ད་ལྟར་བྱུང་བས་ནི་གང་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་བར་འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།མདོར་བསྡུ་ན་ཉོན་མོངས་པ་ནི་རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ཏེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ང་རྒྱལ་རྣམས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་སྤྱི་པ་ནི་ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་མ་ རིག་པ་རྣམས་སོ།།དེ་ལ་རེ་ཞིག་།འདས་དང་ཉེར་གནས་འདོད་ཆགས་དང་། །ཁོང་ཁྲོ་ང་རྒྱལ་དག་གིས་ནི། །གང་ལ་དེ་སྐྱེས་མ་སྤངས་པའི། །དངོས་པོ་དེ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། །དངོས་པོ་གང་ལ་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་རྣམས་སྐྱེས་ ལ་མ་སྤངས་པ་དེ་དག་གི་དངོས་པོ་དེ་དང་ལྡན་ཏེ།དེ་དག་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་ཐམས་ཅད་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཉིད་ཀྱིས་དེ་དག་མ་འོངས་པས། །ཀུན་དང་། གང་ལ་མ་སྤངས་པ་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ས་པའི་ འདོད་ཆགས་དང་།ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་མ་འོངས་པ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་དུས་གསུམ་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ཏེ། ཡིད་དག་གི་ཡུལ་ནི་དུས་གསུམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་གྱིས་རང་དུས་པ་། འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་གཞན་དག་གིས་ནི་མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་ དང་ལྡན་ནོ།།གཞན་ཡང་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན། གང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་སྟེ། སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཉིད། མི་སྐྱེ་རྣམས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་དང་། །མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ ལྔ་པོ་དག་གིས་ཀྱང་དུས་གསུམ་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ནོ།།ལྷག་མ་ཀུན་གྱི་ཀུན་དང་ལྡན། །ལྷག་མ་ཡང་གང་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། མ་རིག་པ་རྣམས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་སྤྱི་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དུས་གསུམ་པའི་དངོས་པོ་ མེད་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལྡན་ནོ།།ཇི་སྲིད་དུ་མ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཅི་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་རྫས་སུ་ཡོད་དམ། འོན་ཏེ་མེད། གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་རྣམས་རྟག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་ མེད་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ན་དེ་དང་ངམ།དེས་ལྡན་པའམ་བྲལ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་རྣམས་རྟག་པ་ཉིད་དུ་དམ་མི་འཆའོ། ། དུས་རྣམས་ཀུན་དུ་ཡོད་པར་ནི་གསལ་བར་དམ་འཆའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གསུངས་ཕྱིར་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དག་གལ་ཏེ་འདས་པའི་གཟུགས་ཤིག་ཡོད་པར་མ་གྱུར་ན་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་འདས་པའི་གཟུགས་ལ་མི་ལྟ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།གང་གི་ཕྱིར་འདས་པའི་གཟུགས་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་འདས་ པའི་གཟུགས་ལ་མི་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ།

如果有人说：'具寿，我知道智慧是我。'那么就应该这样说：'想蕴是他者，我也是他者。'这就是比丘们应当询问后回答的问题。
比丘们，什么是应当搁置的问题呢？比如说：世间是常住的吗？还是无常的吗？亦常亦无常吗？非常非无常吗？有边际吗？无边际吗？亦有边际亦无边际吗？非有边际非无边际吗？如是乃至'来者死后是存在的吗'等问题，直至'命是他者身也是他者吗'等问题，这些就是比丘们应当搁置的问题。
某补特伽罗的某种随眠，缘于某种所缘而增长，这就是他与彼相应。从'过去与何相应'乃至'现在与何相应'，应当这样说：总的来说，烦恼有两种：自相烦恼是贪欲、嗔恚、我慢等。共相烦恼是见、疑、无明等。
其中首先，过去和现在的贪欲、嗔恚、我慢等，对于所生起而未断除的事物，即与彼相应。对于某事物生起过去和现在的贪欲、嗔恚、我慢而未断除者，即与彼事物相应。因为这些是自相烦恼，所以必定不会在一切处一切时生起。
自身未来烦恼与一切相应，对于未断除者。意地的贪欲、嗔恚、我慢未来者，自身与三世一切事物相应，因为意识的对境是三世故。其他烦恼唯与自时相应，其他的贪欲、嗔恚仅与未来事物相应。
其他是什么呢？即五识身的贪欲、嗔恚，对于有生法者是如此。彼等，不生者与一切相应。不生法者的五识身也与三世一切事物相应。
余者一切与一切相应。余者是什么呢？见、疑、无明等，因为是共相烦恼，所以与三世一切事物相应。这是就未断除而言。
过去和未来的事物是实有还是无有？若是有，则因为一切时都存在，诸行将成为常住。若是无，则如何与彼相应？或由彼相应？或与彼分离？
毗婆沙师们不承许诸行是常住，因为具有有为相。但明确承许一切时都存在。为什么呢？因为经中所说：'比丘们，若无过去色，则多闻圣声闻不应不顾过去色，正因为有过去色，所以多闻圣声闻不顾过去色。'

།གལ་ཏེ་མ་འོངས་པའི་གཟུགས་ཤིག་ཡོད་པར་མ་གྱུར་ན་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་མ་འོངས་པའི་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་མེད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གང་གི་ཕྱིར་མ་འོངས་པའི་གཟུགས་ཡོད་པ་ཞེས་རྒྱས་པར་ གསུངས་སོ།།གཉིས་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་པ། གཉིས་གང་ཞེ་ན། མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ནས་ཡིད་དང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བར་ཡིན་ཏེ། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དག་མེད་ན་དེ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་ལ་ བརྟེན་པར་མི་འགྱུར་རོ།།རེ་ཞིག་ལུང་ལས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཡོད་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །རིགས་པས་ཀྱང་། ཡུལ་ཡོད་ཕྱིར། ཡུལ་ཡོད་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི་མེད་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་མེད་ན་ནི་དམིགས་པ་མེད་པའི་རྣམ་ པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་བས་ན་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །འབྲས་ཕྱིར། གལ་ཏེ་འདས་པ་ཞིག་མེད་ན་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུར་ཡང་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པའི་ཚེ་ནི་ད་ལྟར་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ནི་མེད་ དོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་ཕན་ཆད་གདོན་མི་ཟ་བར་འདི་ཁས་བླང་བར་བྱ་དགོས་སོ་ཞེས་གྲགས་ཏེ་། འདི་ལྟར། དེ་ཡོད་སྨྲ་བའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད། །ཡོད་པར་སྨྲ་བར་འདོད། གང་དག་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དེ་དག་གི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་གྱི། གང་དག་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་འབྲས་བུ་མ་བསྐྱེད་པའི་ལས་འདས་པ་གང་ཡིན་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་ཡོད། མ་འོངས་པ་དང་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་ཟིན་པའི་འདས པ་གང་ཡིན་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་མེད་དོ་ཞེས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་སྨྲ་བ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་སྨྲ་བ་དག་ཡིན་ནོ།།ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དེ་དག་ཀྱང་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། དེ་དག་།རྣམ་བཞི་དངོས་དང་མཚན་ཉིད་དང་། །གནས་སྐབས་གཞན་གཞན་འགྱུར་ཞེས་བྱ། །དངོས་པོ་གཞན་ དུ་འགྱུར་བ་པ་ནི།བཙུན་པ་ཆོས་སྐྱོབ་ཡིན་ཏེ། དེ་ན་རེ་ཆོས་དུས་རྣམས་སུ་འཇུག་པ་ན་དངོས་པོ་གཞན་དུ་འགྱུར་གྱི་རྫས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་གསེར་གྱི་སྣོད་བཅོམ་ནས་གཞན་དུ་བྱེད་པ་ན། དབྱིབས་གཞན་དུ་འགྱུར་གྱི་ཁ་དོག་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ ཡིན་པ་དང་།ཡང་དཔེར་ན་འོ་མ་ཞོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ན་རོ་དང་མཐུ་དང་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དག་།ཡོངས་སུ་འདོར་གྱི་ཁ་དོག་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཀྱང་མ་འོངས་པའི་དུས་ནས་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་སུ་འོངས་པ་ན་མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་འདོར་གྱི་རྫས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ བཞིན་དུ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནས་འདས་པའི་དུས་སུ་འགྲོ་བ་ན་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་འདོར་གྱི།རྫས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ། །མཚན་ཉིད་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་པ་ནི་བཙུན་པ་དབྱངས་སྒྲོགས་ཡིན་ཏེ། དེ་ན་རེ་ཆོས་དུས་རྣམས་སུ་འཇུག་པ་ན་འདས་པ་ན་ འདས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་ལ་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དག་ནི་མི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ།།མ་འོངས་པ་ནི་མ་འོངས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ལ་འདས་པ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དག་ནི་མི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡང་འདས་པ་ དང་མ་འོངས་པ་དག་དང་མི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་བུད་མེད་དག་ཅིག་ལ་ཆགས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ། །གནས་སྐབས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་པ་ནི་བཙུན་པ་དབྱིག་བཤེས་ཡིན་ཏེ། དེ་ན་རེ་ཆོས་ དུས་རྣམས་སུ་འཇུག་པ་ན་གནས་སྐབས་དང་གནས་སྐབས་སུ་ཕྱིན་ནས་གནས་སྐབས་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་གཞན་དང་གཞན་ཞེས་སྟོན་གྱི་རྫས་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དཔེར་ན་རི་ལུ་གཅིག་གཅིག་གི་ཤོད་མིག་ཏུ་གཞག་ན་གཅིག་ཅེས་བྱ། བརྒྱའི་ཤོད་མིག་ཏུ་གཞག་ན་བརྒྱ། སྟོང་ གི་ཤོད་མིག་ཏུ་གཞག་ན་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ།

如果未来的色法不存在的话，那么具有多闻的圣声闻也不会对未来的色法无有贪著，然而由于未来的色法是存在的，所以广说。因为有二种原因，所说的识依二法而生。二法是什么呢？从眼和色乃至意和法，如果过去和未来不存在的话，则不会依缘于彼二法而生识。暂且从经教来说，过去和未来是如此存在的。
从理论上说，因为有境，有境时则生识，无境则不生。如果过去和未来不存在，则成为无所缘，因此由于无所缘故也不成为识。因为有果，如果过去不存在，那么来世善恶业的果报又如何能成？因为在产生果报时，现在的异熟因是不存在的。
因此，毗婆沙师们说过去和未来是确实存在的。传说一旦成为说一切有部，就必须承认这一点，如此：由于说彼存在故，承许为说一切有部。凡是说过去、未来、现在一切法皆存在的，他们是说一切有部；凡是分别说现在和未产生果报的过去业少许存在，未来和已产生果报的过去少许不存在的，他们是分别说部。
说一切有部有几种呢？答：彼等有四种，即实物转变论、相状转变论、位态转变论。实物转变论者是尊者法救，他说：诸法在进入各时位时，是转变实物性而非转变实质，譬如打碎金器重造他物时，是转变形状而非转变颜色；又如牛奶变成酸奶时，舍弃味道、功能和熟成，而非舍弃颜色。同样，法从未来时进入现在时时，舍弃未来性而非舍弃实质性；同样从现在进入过去时时，舍弃现在性而非舍弃实质性。
相状转变论者是尊者妙音，他说：诸法在进入各时位时，在过去时具有过去相而非不具未来相和现在相；未来时具有未来相而非不具过去相和现在相；同样现在时也非不具过去相和未来相，譬如一个人贪著某一女人，而非离贪其余女人。
位态转变论者是尊者世友，他说：诸法在进入各时位时，是到达不同位态后从位态的角度显示为不同，而非从实质的角度，譬如一粒珠子，放在一的格子里称为一，放在百的格子里称为百，放在千的格子里称为千。

།གཞན་དང་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་བཙུན་པ་སངས་རྒྱས་ལྷ་ཡིན་ཏེ། དེ་ན་རེ་ཆོས་དུས་རྣམས་སུ་འཇུག་པ་ན་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་ལ་ལྟོས་ནས་གཞན་དང་གཞན་ཞེས་བརྗོད་དེ། དཔེར་ན་བུད་མེད་གཅིག་ལ་མ་ཞེས་ཀྱང་ བྱ།བུ་མོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་གྲག་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་དང་པོ་ནི་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བར་སྨྲ་བའི་ཕྱིར་གྲངས་ཅན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་བསླན་པར་བྱའོ། །གཉིས་པའི་ཡང་ཐམས་ཅད་ལ་མཚན་ཉིད་ ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དུས་འཆོལ་བར་འགྱུར་ཏེ།སྐྱེས་བུ་ཞིག་བུད་མེད་ལ་ལ་ལ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀུན་དུ་འབྱུང་ལ། ལ་ལ་ལ་ནི་ལྡན་པ་འབའ་ཞིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཅི་ཞིག་མཚུངས། བཞི་པའི་ཡང་དུས་གཅིག་ལ་དུས་གསུམ་ཆར་དུ་འགྱུར་ཏེ། འདས་པའི་དུས་ ལ་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མའི་སྐད་ཅིག་མ་དག་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཡིན་ལ།དབུས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན། གསུམ་པ་བཟང་སྟེ། གནས་སྐབས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ཡིས་ནི། བྱ་བ་ཡིས། དུས་ རྣམས་རྣམ་གཞག་གང་གི་ཚེ་ཆོས་དེ་བྱ་བ་མི་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་མ་འོངས་པ་ཡིན་ལ།གང་གི་ཚེ་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན། གང་གི་ཚེ་བྱས་ནས་འགགས་པ་དེའི་ཚེ་ནི་འདས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲག་གོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ཡོངས་སུ་གོ་ན་གལ་ཏེ་འདས་པ་ཡང་རྫས་སུ་ཡོད་ ལ་མ་འོངས་པ་ཡང་རྫས་སུ་ཡོད་ན།ཅིའི་ཕྱིར་འདས་པའམ་མ་འོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་སོ། །བྱ་བ་ཡིས། དུས་རྣམས་རྣམ་གཞག་ཅེས་བཤད་པ་མ་ཡིན་ནམ། གལ་ཏེ་ཁྱིམ་དེ་ལྟ་ན་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་མིག་དེ་དང་འདྲ་བའི་བྱ་བ་གང་ཞིག་ཡིན། འབྲས་བུ་འབྱིན་པ་ དང་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་འདས་པ་རྣམས་ཀྱང་འབྲས་བུ་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་བྱ་བ་འམ་བྱ་བ་བྱེད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་མཚན་ཉིད་འཆོལ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་ཏེ། གལ་ཏེ་ཆོས་དེའི་བདག་ཉིད་ཁོ་ནར་ཡོད་ན་རྟག་ཏུ་ བྱ་བ་བྱེད་པ་ལ།བགེགས་སུ་བྱེད། གང་གིས་ན་རེས་འགའ་ནི་བྱ་བ་བྱེད་ལ་རེས་འགའ་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ། གལ་ཏེ་རྐྱེན་རྣམས་མ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། མི་རུང་སྟེ། རྟག་ཏུ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱ་བ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ གང་ཡིན་པ།དེ་ཡང་ཇི་ལྟར། བྱ་བ་ལ་ཡང་བྱ་བ་གཞན་ཞིག་ཡོད་དམ་ཅི། འོན་ཏེ་དེ་འདས་པ་ཡང་མ་ཡིན། མ་འོངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ཡོད་པ་ཡང་ཡིན་ན་ནི་དེས་ན་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་པས་རྟག་ཏུ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གང་ གི་ཚེ་ཆོས་བྱ་བ་མི་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་མ་འོངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ།།གལ་ཏེ་ཆོས་ལས་བྱ་བ་གཞན་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་སྐྱོན་དེར་ཡང་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་དེ་ནི་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སྐྱོན་དེར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་དེ་ཉིད་དུས་སུ་མི་རུང་སྟེ། གལ་ཏེ་ཆོས་ ཁོ་ན་བྱ་བ་ཡིན་ན་ཆོས་དེ་དེའི་བདག་ཉིད་ཁོ་ནར་ཡོད་བཞིན་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་རེས་འགའ་ནི་འདས་པ་ཞེས་བྱ།རེས་འགའ་ནི་མ་འོངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དུས་རྣམ་པར་གཞག་པ་མི་འགྲུབ་བོ། །ཆོས་གང་མ་སྐྱེས་པ་དེ་ནི་མ་འོངས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་སྐྱེས་ལ་མ་ཞིག་པ་དེ་ནི་ད་ལྟར་ བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།གང་ཞིག་པ་དེ་ནི་འདས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་མི་འགྲུབ་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད། འདིར་དེ་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་ཏེ། གལ་ཏེ་ཇི་ལྟར་ད་ལྟར་གྱི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ལ་ཡང་ཡོད་ན་ནི། དེ་བཞིན་དུ། ཡོད་ ན་ཅིའི་ཕྱིར་མ་སྐྱེས་ཤིག་།ཆོས་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཁོ་ནར་ཡོད་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ན་མ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བའམ། ཞིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་འགྲུབ་པར་འགྱུར། གང་ཞིག་མེད་པས་མ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་ཅི་ཞིག་མ་བྱུང་བར་འགྱུར་། གང་ཞིག་མེད་པས་ཞིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཕྱིས ཅི་ཞིག་མེད་དེ།དེ་ལྟ་བས་ན་གལ་ཏེ་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བྱུང་ནས་ཀྱང་ཡང་མི་འབྱུང་བར་མི་འདོད་ཕན་ཆད་དུས་གསུམ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་འགྲུབ་བོ།

关于变化为其他，尊者佛陀天说道：在诸法进入时，相对于前后而言称为'其他'，比如对同一女人，既称为'母亲'，也称为'女儿'。据说如此，这四种说法都是说一切有部的观点。
其中第一种由于主张完全转变，应归类为数论派的观点。第二种由于一切相都具备一切特征，时间会混乱，比如有人对某些女人生起贪欲，对某些则仅仅相应，这种情况有何相同之处？
第四种会使一个时间同时成为三时，因为过去时中的前后刹那是过去和未来，而中间刹那则成为现在。因此在这些说法中，第三种最好，即状态转变为其他的说法。
据说，由此行为建立诸时间：当法不作用时是未来，当正在作用时是现在，当作用已灭时是过去。如果完全理解这些，若过去实有，未来也实有，为何还要说'过去'或'未来'？
不是说由行为建立诸时间吗？如果是这样，现在的眼根与之相似的作用是什么？是产生和执取果报。那么过去的同分因等也会产生果报，因此会导致特征混乱。
还需要说明：如果法只是以自性而存在，为什么有时作用有时不作用？如果说是因缘未聚集，这不合理，因为已承认恒常存在。
过去、未来、现在的行为是什么？行为是否还有其他行为？或者它既非过去，也非未来，也非现在，却又存在，那就成为无为法而恒常存在了。
因此不应说'当法不作用时是未来'。如果行为与法是别异，就会有这个过失，但它并非别异，所以不会有这个过失。
如此则不能成为时间，如果法本身就是行为，当法以自性存在时，为什么有时说是过去，有时说是未来？时间安立就不能成立。
未生的法是未来，已生未灭的是现在，已灭的是过去，这样说有什么不成立的？对此需要说明：如果过去未来像现在一样实有，为什么说未生？
如果法以自性存在，怎么能说是未生或已灭？因为不存在而说未生，那之前是什么没有出现？因为不存在而说已灭，那之后又是什么不存在？
因此，如果不承认从无而生，生已还灭，那么三时就完全不能成立。

།གང་ཡང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྟག་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ ཡང་སྐྱེ་བ་དང་།འཇིག་པ་དག་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ཚིག་ཙམ་སྟེ། ཆོས་དེ་རྟག་པ་ཡང་ཡོད་ལ་མི་རྟག་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་ལུགས་འདི་ནི་སྔོན་མ་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་སྨྲས་པ། རང་བཞིན་ཡང་ནི་རྟག་ཏུ་ཡོད། །དངོས་པོ་ཡང་ནི་རྟག་མི་འདོད། །རང་བཞིན་ ལས་ཀྱང་དངོས་མི་གཞན།།དབང་ཕྱུག་ཐ་སྙད་ཡིན་པར་གསལ། །གང་ཡང་གསུངས་ཕྱིར་ཞེས་སྨྲས་པ། །ཁོ་བོ་ཅག་ཀྱང་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་སྨྲས་ཏེ་། སྔོན་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདས་པ་ཡིན་ལ། རྐྱེན་ཡོད་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ མ་འོངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་བྱས་ནས་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱའི།རྫས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ད་ལྟར་བཞིན་དུ་ཡོད་དོ་ཞེས་དེ་སྐད་དུ་ཟེར། གཞན་དུ་ན་ཇི་ལྟར་ཡོད། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་ཡོད་མོད། གལ་ཏེ་རྟག་ཏུ་ཡོད་ན་དེ་ཇི་ལྟར་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ དེ་ཉིད་ཉེ་བར་གནས་སོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ལྟ་བ་དགག་པའི་ཕྱིར་སྔོན་བྱུང་བའི་རྒྱུ་དང་། ཕྱིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་འབྲས་བུ་སྔོན་བྱུང་བ་ཉིད་དང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བར་འདས་པ་ཡོད་དོ། །མ་འོངས་ པ་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པར་ཟད་དོ།།ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཚིག་གི་སྒྲ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་སྨྲ་བ་པོ་མར་མེ་སྔ་མ་མེད་པ་ཡོད་དོ། །ཕྱིས་མེད་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། ཡང་དཔེར་ན་མར་མེ་དེ་ཤི་བ་ནི་ཡོད་མོད་ཀྱི་ཁོ་བོས་ནི་མ་བསད་དོ་ཞེས་འཛེར་བ་དེ་བཞིན་དུ་འདས་ པ་དང་།མ་འོངས་པ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་མི་འགྲུབ་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་རྒྱུ་དབྱུག་ཐོགས་ཐོར་ཚུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས། ལས་འདས་པ་དང་། ཟད་པ་དང་། འགོག་པ་ དང་།བྲལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོད་དོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་། ཅི་དེ་དག་ལས་དེ་སྔོན་བྱུང་བ་ཉིད་དུ་མི་འདོད་པར་གྱུར་ཏམ། དེ་ལས་ནི་རྒྱུད་དེ་ལས་དེས་ཀུན་དུ་དྲངས་པར་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པའི་མཐུ་ཡོད་པ་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ མ་ཡིན་ཏེ།རང་གི་ངོ་བོ་ཁོ་ནར་ཡོད་ན་འདས་པ་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མདོ་ལས། མིག་ནི་སྐྱེ་བ་ན་ཡང་གང་ནས་ཀྱང་མི་འོང་ལ། འགག་པ་ན་ཡང་ གང་དུ་ཡང་སོགས་པར་མི་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་དགེ་སློང་དག་མིག་ནི་མ་བྱུང་བ་ལས་འབྱུང་ཞིང་བྱུང་ནས་ཀྱང་སླར་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་མ་འོངས་པའི་མིག་ཅིག་ཡོད་པར་གྱུར་ན་མ་བྱུང་བ་ལས་འབྱུང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། གལ་ཏེ་ད་ལྟར་གྱི་དུས་སུ་མ་བྱུང་བ་ལས་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན་མི་རུང་སྟེ། དུས་ནི་དངོས་པོ་ལས་དོན་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཏེ་རང་གི་མཚན་ཉིད་དུ་མ་བྱུང་བ་ལས་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན་ནི་མ་འོངས་པའི་མིག་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས པ་ནི་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ནི་རེ་ཞིག་འདིར་ཡིད་དང་ཆོས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཡིད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའམ།འོན་ཏེ་ཆོས་རྣམས་དམིགས་པ་ཙམ་ ཞིག་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ།རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་ཆོས་རྣམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ན་མ་འོངས་པ་བསྐལ་པ་སྟོང་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའམ། ཡང་ན་མི་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ད་ལྟར་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པར་འགྱུར། མྱ་ ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་འཇུག་པ་ཐམས་ཅད་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པར་མི་འཐད་དོ།།འོན་ཏེ་ཆོས་རྣམས་དམིགས་པ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཡང་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ།

所说'由于具有有为法的特征故不会成为常有'这句话，因为生灭不合理，仅仅是言说而已。说'此法既是常有又是无常'这种说法是前所未有的。又说：自性恒常有，事物非恒常，事物不异于自性，自在天是名言而已。又说'因为已说'，我等也说过去和未来是有的，凡是已生的即是过去，若有缘则将生的即是未来，如是而说是有，但不是实有。不像现在这样存在，这样说。否则如何存在？虽然以过去和未来的自性而有，若恒常有，那么怎么说是过去和未来呢？这个问题就在此。因此，世尊为了遮止诽谤因果的见解，为了了知过去已生的因和后来将生的果是已生性和将生性而说'过去有，未来有'而已。'有'这个词是言说之词，譬如说者说'前灯不存在是有的，后灯不存在是有的'，又如说'那盏灯虽然死了，但不是我杀的'，同样地说过去和未来也是有的。若不如此，过去和未来就根本不成立。那么，世尊针对持杖外道梵志们说'过去的业、已尽的、已灭的、已离的、已变异的，那是有的'，这是什么意思？难道不承认那些业是先前已生的吗？这是针对由彼相续、由彼业所引发的果报生起的力量而说的。若不如此，若仅以自性而有，则过去不能成立。这一定要如此理解，如世尊在《胜义空性经》中说：'眼生起时不从何处来，灭时也不往于何处。因此比丘们，眼是从未生中生起，生起后又复归于灭。'若有未来的眼，就不会说'从未生中生起'。若说是在现在时从未生中生起，这不合理，因为时间不异于事物。若说是从自相未生中生起，则成立'未来眼不存在'这一点。又说'识依二缘而生'，且看这里意识依意根和诸法而生，是如同意根作为生起的缘那样，诸法也是同样，还是诸法仅仅是所缘，这应当观察。首先，若说诸法是能生的缘，那么将在千劫后生起或者不生起的未来法，怎么能生起现在的识？涅槃也因与一切趣入相违，不应理为能生。若说诸法仅仅是所缘，则说过去和未来也是所缘。

།གལ་ཏེ་མེད་པ་ཇི་ལྟར་དམིགས་པ་ཡིན་ན་ཞེ་། ད་ནི་འདིར་ དེ་ཇི་ལྟར་ན་དམིགས་པ་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་ཡོད་དོ་ཞེས་སྨྲའོ།།དེའི་ཇི་ལྟར་ན་དམིགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བྱུང་བར་གྱུར་པ་དང་། འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདས་པའི་གཟུགས་སམ། ཚོར་བ་དྲན་པ་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ནི་སུ་ཡང་མི་ལྟའོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། བྱུང་བར་གྱུར་ ཏོ་ཞེས་བྱ་བར་ལྟའོ་།།ཡང་ཇི་ལྟར་ད་ལྟར་གྱི་གཟུགས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེ་ལྟར་འདས་པ་ཡང་དྲན་ནོ། །མ་འོངས་པ་ཇི་ལྟར་ད་ལྟར་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་མཁྱེན་ཏོ། །གལ་ཏེ་ཡང་དེ་དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་དོ་ཞེ་ན་ནི་ད་ལྟར་དུ་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་མེད་དོ་ཞེ་ན་ནི་མེད་ པ་ཡང་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་དེ་ཉིད་སིལ་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། སིལ་བུ་ལ་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཡང་དེ་ནི་གཟུགས་དེ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཏུ་གྱེས་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་རྟག་པར་འགྱུར་ ཏེ།དེ་ལྟ་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་དང་གྱེས་པ་ཙམ་དུ་འགྱུར་གྱི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་སྐྱེ་བ་ཡང་མེད་ལ་འགག་པ་ཡང་མེད་པས་འཚོ་བྱེད་ཀྱི་རྩོད་པ་བླངས་པ་ཡིན་ནོ། །མིག་ནི་ནམ་སྐྱེ་བ་ན་ཡང་གང་ནས་ཀྱང་མི་འོང་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པའི་མདོ་ཡང་བོར་བར་འགྱུར་རོ། །ཚོར་ བ་ལ་སོགས་པ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་ན་སིལ་བུ་ཉིད་ཡིན།དེ་དག་ཀྱང་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཞིང་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དྲན་ཏེ། གལ་ཏེ་ཡང་དེ་དག་དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་དོ་ཞེ་ན་ནི་རྟག་པར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་མེད་དོ་ཞེ་ན་ནི། མེད་པ་ཡང་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་ བར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་མེད་པ་ཡང་དམིགས་པ་ཡིན་ན་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གསུམ་པ་ཡང་དམིགས་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གསུམ་པ་མེད་དོ་སྙམ་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདིའི་དམིགས་པ་ཅི་ཞིག་ཡིན། མིང་དེ་ཉིད་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ནི་འོ་ན་ མིང་དེ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ།།གང་ཞིག་སྒྲའི་སྔ་ན་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་དེའི་དམིགས་པ་ཡང་ཅི་ཞིག་ཡིན། སྒྲ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་གང་ཞིག་སྒྲ་མེད་པ་དོན་དུ་གཉེར་བ་དེ་ལ་སྒྲ་དབྱུང་དགོས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་མ་འོངས་པའི་ གནས་སྐབས་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་ཡོད་ན་ཇི་ལྟར་ན་མེད་པའི་བློར་འགྱུར།གལ་ཏེ་ད་ལྟར་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་དེའི་བྱེ་བྲག་གང་ཡིན་པ་དེ་མ་བྱུང་བ་ལས་འབྱུང་བར་འགྲུབ་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་ཡོད་པ་ དང་མེད་པ་དེ་གཉི་ག་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇིག་རྟེན་ན་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་གིས་ཤེས་པའམ་མཐོང་བ་འདི་ནི་གནས་མེད་དོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ། འདིར་བསམ་པ་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གཞན་དག་སྣང་བ་མེད་བཞིན་དུ་ཡོད་པར་ལྟའི་བདག་ནི་ ཡོད་པ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། བློ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་འདི་རྟོག་པར་ཡང་ག་ལ་འགྱུར། ཡང་ན་ཁྱད་པར་ཡང་ཅི་ཞིག་ཡོད། དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞན་དུ་ངའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་སློང་ཚུར་ཤོག་ཅེས་བྱ་བ་ནས་དེ་ངས་ནང་གཏམས་ན་ནུབ་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ།ནུབ་གཏམས་ན་ནང་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་སྟེ། ཡོད་པ་ལ་ཡོད་པར་ཤེས་ལ། མེད་པ་ལ་ཡང་མེད་པར་ཤེས་སོ། །བླ་ན་ཡོད་པ་ལ་ཡང་བླ་ན་ཡོད་པར་ ཤེས་ལ།བླ་ན་མེད་པ་ལ་ཡང་བླ་ན་མེད་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡོད་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་གཏན་ཚིགས་སུ་མི་རུང་ངོ་། །གང་ཡང་འབྲས་ཕྱིར་ཞེས་སྨྲས་པ། མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ནི་ལས་དང་འདས་པ་ལས་ འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་མི་བརྗོད་པ་ཁོ་ནའོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས་ཏེ། བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་དགག་པ་ནས་བཤད་པར་བྱའོ།

如果问'不存在的东西如何能成为所缘'，现在对此回答：它是如何成为所缘，就是那样存在的。
如果问'它是如何成为所缘的'，就是已经生起的和将要生起的。当忆念过去的色或受时，没有人会认为它是存在的，而是认为它已经生起过。
又如同现在正在经历的色法那样，也能忆念过去的。诸佛了知未来将如何成为现在。
如果它那样存在，就会成为现在。如果不存在，就成立'不存在也是所缘'这一点。
如果说它就是碎片，这是不对的，因为不执著于碎片。如果说它就是那个色法，只是分解成了极微，那么极微就会成为常住。
这样的话，就只是极微的聚合与分散而已，既不会有丝毫生起也不会有灭去，这就采取了数论派的观点。
也会违背'眼根生起时也不从任何处而来'等详细经文。
受等非极微聚合的法，又怎么会是碎片性的呢？对于这些，也是如实忆念它们的生起和经历。如果它们那样存在，就会成为常住。如果不存在，就成立'不存在也是所缘'这一点。
如果不存在也是所缘，那么第十三处也应成为所缘。那么，认为第十三处不存在的这个识的所缘是什么？所缘就是名称本身。这样的话，就会理解为名称本身不存在。
对于缘取声音之前不存在的那个识，它的所缘又是什么？就是声音本身。这样的话，对于想要没有声音的人来说，反而一定要发出声音了。
如果说是未来的状态，那么既然存在，怎么会成为无的认识？如果说是现在的不存在，这是不对的，因为是一体的。或者说，它的差别是从未生起而生起的，所以识的所缘是存在和不存在两者。
那么，对于所说的'菩萨知道或见到世间所没有的这些事，这是不可能的'，这又作何解释？
这里的意思是：其他有增上慢的人虽然无所见而执为有，而我只对存在的事物见为存在。
不是这样的。如果一切认识的所缘都是存在的，这怎么会是分别？又有什么差别呢？
应当确定知道是这样的，因为世尊在其他经中说：'我的声闻比丘是善来者'等，直到'如果我封闭内部，外部就会特别进展；如果封闭外部，内部就会特别进展。对于存在的知道是存在，对于不存在的也知道是不存在。对于有上的也知道是有上，对于无上的也知道是无上。'
因此，'识缘于存在'这个理由也是不成立的。
关于所说的'因为有果'，经部师们根本不主张从业和过去产生果报。
那么是怎样的呢？是从它作为前导的相续差别而来，这将在破斥我论者时解释。

།གང་གི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་རྫས་སུ་ཡོད་པ་དེའི་འབྲས་བུ་རྟག་ཏུ་ཡོད་པ་ཁོ་ན་བས་དེ་ལ་ ལས་ཀྱི་ནུས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད།བསྐྱེད་པར་ནུས་སོ། །འོ་ན་ནི་སྐྱེ་བ་མ་བྱུང་བ་ལས་དང་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ན་ད་ནི་གང་ལ་གང་ཞིག་འདུས་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་ལོ་རྩིས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྩོད་པ་སྐད་དུ་གང་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ། །གང་མེད་པ་དེ་ ནི་མེད་པ་ཁོ་ནའོ།།མེད་པ་ལ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡང་མེད་དོ། །ཡོད་པ་ལ་ནི་འཇིག་པ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ད་ལྟར་དུ་བྱེད་པ་ནུས་པ་ཡིན་ནོ། །ད་ལྟར་དུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཡིན། གལ་ཏེ་ཡུལ་གཞན་དུ་འདྲེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་རྟག་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་ཇི་ལྟ་བུ། དེ་འདྲེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རང་གི་ངོ་བོའི་ཁྱད་པར་ཞིག་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་མ་བྱུང་བ་ལས་འབྱུང་བ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་སྐད་དུ། གང་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་རྫས་སུ་ཡོད པར་སྨྲ་བའི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ནི་བསྟན་པ་ལ་ལེགས་པ་མ་ཡིན་གྱི།ཇི་སྐད་དུ་མདོ་ལས་ཐམས་ཅད་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྨྲ་བ་དེ་དག་ནི་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ། །མདོ་ལས་ཇི་ལྟ་བུ་ཐམས་ཅད་ཡོད་ཅེས་གསུངས་ཤེ་ན། ཐམས་ཅད་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྲམ་ཟེ་སྐྱེ་ མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཡང་ན་དུས་གསུམ་སྟེ། དེ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དག་མེད་ན་ཇི་ལྟར་ན་དེས་སམ། དེར་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ལས་སྐྱེས་པ། དེའི་རྒྱུའི་ཕྲ་རྒྱས་ཡོད་པའི་ ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་དེས་ལྡན་ལ།དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་ཡོད་པས་དངོས་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་དྲང་བར་མི་ནུས་པ་དེ་ལ་ནི་འདི་ལྟར། ཆོས་ཉིད་དག་ནི་ཟབ་པ་ཡིན། ། དེ་གདོན་མི་ཟ་བར་རྟོགས་པས་སྒྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་སྐྱེས་པ་དེ་འགག་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱང་ཡོད་དེ། གཟུགས་སྐྱེ་ལ་གཟུགས་འགག་གོ། །གཞན་སྐྱེ་ལ་གཞན་འགག་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱང་ཡོད་དེ། མ་འོངས་པ་སྐྱེ་ལ་ད་ལྟར་འགག གོ།།དུས་ཀྱང་སྐྱེ་སྟེ། སྐྱེ་བ་དུས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དུས་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་སྟེ། མ་འོངས་པའི་དུས་སྐད་ཅིག་མ་དུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞར་ལ་འོངས་པ་འདི་རྫོགས་སོ།། །།ད་ནི་དངོས་པོ་གང་ཞིག་སྤངས་ན་དེ་དངོས་པོ་དེ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ནམ། གང་དང་བྲལ་ན་དེས་དངོས་ པོ་དེ་སྤངས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ།རེ་ཞིག་གང་དང་བྲལ་ན་དེས་དངོས་པོ་དེ་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །སྤངས་ལ་དེ་དང་མ་བྲལ་བ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་བྱ་སྤངས་ཀྱང་། །ཀུན་འགྲོ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ལྡན། །དང་པོའི་རྣམ་པ་སྤངས་ཀྱང་ དེའི།།ཡུལ་ཅན་དྲི་མ་ལྷག་རྣམས་ཀྱིས། །སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་ནི་སྐྱེས་ལ། །ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་ཚེ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རིས་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་སྤངས་ཀྱང་དེ་ལ་དམིགས་པ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ ལྡན་ནོ།།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རིས་ལ་ཡང་རྣམ་པ་དགུ་ལས་དང་པོའི་རྣམ་པ་སྤངས་ན་དེ་སྤངས་ཀྱང་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ལྷག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དངོས་པོ་གང་ལ་ཕྲ་རྒྱས་དུ་ཞིག་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་རེ་རེ་ནས་བཤད་ན་ནི་བརྗོད་པར་ བྱ་བ་མང་པོར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་ཅི་ནས་ཀྱང་འབད་པ་ཆུང་ངུ་ཆུང་ངུས་འདྲི་བའི་ཚོགས་མང་པོ་གོ་བར་འགྱུར་བར་བསྡུས་ཏེ་རྣམ་པར་འཆད་པར་བྱེད་དོ། །མདོར་བསྡུ་ན་ཆོས་ནི་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ལྔ་དང་། ཟག་ པ་མེད་པའོ།།སེམས་ཀྱང་བཅུ་དྲུག་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་དོ།

如果过去和未来实体存在，其果报必定恒常存在，那么业力又有什么作用呢？能够产生。那么，从未生起而生起这一点就已经成立了。再者，如果一切都是实有，那么现在什么与什么相聚呢？如此，就如同算数家们所争论的那样：'凡是存在的就一定是存在的，凡是不存在的就一定是不存在的。不存在的就没有生起，存在的就没有灭亡。'那么，现在的作用是有功能的。所谓现在的作用是什么呢？如果说是引导到其他境界，那就会成为常住。对于无色法来说又是如何呢？那个引导本身也是从未生起而生起的。如果说是自性的差别，那么未生起而生起就已经成立了。
因此这样说：主张过去和未来实体存在的一切有部的观点对于教法来说并不妥当，而如同经中所说'一切有'那样的说法才是妥当的。经中是如何说'一切有'的呢？所说的'一切有'就是婆罗门，仅指十二处而言。或者是三世，如何存在已如前所说。
再者，如果过去和未来不存在，那么如何说具有彼或与彼相应呢？由于从彼所生，具有彼因的随眠，故与彼烦恼相应；由于有缘彼的烦恼随眠，故与事物相应。毗婆沙师们说：过去和未来确实是存在的。对于无法引导的，就如此：'诸法性甚深，不应执著必定通达。'凡是已生的必定会灭，如色生起色灭去。也有其他生起其他灭去的情况，如未来生起现在灭去。时间也会生起，因为生起为时间所摄。也从时间中生起，因为未来时有多个刹那。附带内容至此结束。
现在要探讨：断除某一事物就是与该事物分离吗？或者与之分离就是断除该事物吗？首先，与之分离就是断除该事物。也有已断却未分离的情况，即：虽断见苦所断，仍为余遍行所系。虽断初品，仍为彼境余垢所系。当生起苦谛智而未生起集谛智时，已断除见苦所断品，虽已断除彼，但仍与缘彼的遍行集谛所断诸惑相应。
在修所断品中，从九品断除第一品时，虽已断除彼，但应知仍为缘彼的余烦恼所系。若详细解说'于何事物有几随眠增长'这句话，将会有很多要说的内容。因此，为了以较少的努力理解众多问题，现在简要解说。总之，法有十六种：欲界、色界、无色界各有五种，以及无漏法。心也有十六种，即同上。

།དེ་ལ་ཆོས་གང་ཞིག་སེམས་གང་གི་དམིགས་པ་ཡིན་པ་ཤེས་པར་བྱས་ནས་འདི་ལ་ནི་ཕྲ་རྒྱས་འདི་དེ་སྙེད་ཅིག་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རྟག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་།སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་མཐོང་གོམས་པ་ཡིས། །སྤང་བྱ་ འདོད་ཁམས་ལས་སྐྱེས་པ།།རང་གི་གསུམ་དང་གཟུགས་གཏོགས་གཅིག་།དྲི་མེད་རྣམ་ཤེས་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །དེ་དག་ནི་རང་གི་ཡང་ཡིན་ལ་གསུམ་ཡང་ཡིན་པས་རང་གི་གསུམ་མོ། །དེ་ནི་གཅིག་ཀྱང་ཡིན་ལ་གཟུགས་སུ་གཏོགས་པ་ཡང་ཡིན་པས་གཟུགས་ གཏོགས་གཅིག་སྟེ།དེ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའི་རྣམ་པ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནི་སེམས་ལྔའི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་ཁམས་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་ དང་།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་གཅིག་སྟེ། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཁོ་ན་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ཁམས་ལས་སྐྱེས་རང་གི་དང་། །འོག་གསུམ་གོང་གཅིག་དྲི་མེད་ཀྱི། །ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་ནི་སེམས་བརྒྱད་ཀྱི་ དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ།རང་གི་ཁམས་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་དང་། ཁམས་འོག་མ་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་དང་། ཁམས་གོང་མ་པ་གཅིག་སྟེ། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཁོ་ན་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་ལས་སྐྱེས་ཁམས་གསུམ་ གཏོགས།།གསུམ་དང་ཟག་མེད་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་བཅུའི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཁམས་གསུམ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུམ་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་ཁམས་གསུམ་པ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འགོག་དང་ལམ་མཐོང་སྤང་བྱ་ཀུན། །རང་གིས་གླགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་སེམས་ནི་འགོག་ པ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།ཆོས་དེ་དག་ནི་དེས་གླགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། སྔར་བཤད་པ་ ལྔ་དང་།འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་གླགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། སྔར་བཤད་པ་ལྔ་དང་། ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་གླགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་འགོག་པ་དང་། ལམ་ མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱང་འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སེམས་གླགས་པ་དེའི་དམིགས་པ་ཡིན་པས་སེམས་དགུ་དང་།བཅུ་གཅིག་གི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཁམས་གསུམ་པའི་ཆོས་རྣམ་པ་ལྔ་བཤད་ཟིན་ ཏོ།།ཟག་མེད་ཁམས་གསུམ་མཐའ་གསུམ་དང་། །ཟག་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །ཆོས་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་སེམས་བཅུའི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཁམས་གསུམ་པའི་ཐ་མ་གསུམ་སྟེ། འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ དམིགས་པ་ཡིན་ནོ།།ཡང་དོན་དེ་ཉིད་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་པ་དང་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། ཁམས་གསུམ་སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་མཐོང་དང་། །བསྒོམ་པས་སྤང་བྱ་ཟག་པ་མེད། །རྣམ་ཤེས་ལྔ་བརྒྱད་བཅུ་དང་ནི། །རྣམ་ཤེས་བཅུ་ཡི་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། །འགོག་དང་ལམ་ མཐོང་སྤང་བྱ་ཀུན།།རང་གིས་གླགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །དེ་ལྟར་སེམས་བཅུ་དྲུག་པོ་དེ་དག་གི་དམིགས་པར་ཆོས་བཅུ་དྲུག་པོ་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་ནས། ཇི་ལྟར་ན་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་དགོས་པ་ཡིན་པ་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། ཕྱོགས་ཙམ་ཞིག་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ་། བདེ་བའི་ དབང་པོ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་དུ་ཞིག་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དྲི་བ་འོངས་པ་ལ་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ།བདེ་བའི་དབང་པོ་ནི་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་དང་། ཟག་པ་མེད་ པའོ།

对于此，了知某法是某心的所缘之后，应当经常思维'此处将增长如是数量的随眠'。其中首先：
通过修习见苦见集所断，欲界所生，自地三种及色界一种，无漏为所行境。
彼等既是自地又是三种，故称自地三种。既是一种又属于色界，故称色界一种，此乃词语组合的形式。
首先，见苦见集所断以及修所断的欲界诸法是五心的所缘，即：自地界三种，即彼等，以及色界一种，即唯修所断，以及无漏所缘。
色界所生自地及下三上一无漏的法，彼等三种色界法是八心的所缘，即：自地界三种，即彼等，以及下界三种，即彼等，以及上界一种，即唯修所断，以及无漏所缘。
无色界所生三界所属三种及无漏为所行境。彼等三种法是无色界十心的所缘，即：三界各三种，即彼等，以及无漏所缘。
已说见苦见集所断及修所断的三界诸法。
见灭见道所断一切，以自地所得为所行境。灭道见所断诸法的自地心唯是灭道见所断，应知彼等法是彼所得的所行境。
云何？欲界见灭所断诸法是六识的所缘，即：前说五种及见灭所断所得彼自身的所缘。
见道所断诸法亦同彼，即：前说五种及见道所断所得彼自身的所缘。
如是，色界及无色界的见灭见道所断诸法亦是见灭见道所断心所得彼的所缘，故是九心及十一心的所缘。
已说三界五种法。
无漏三界末三及无漏为所行境。无漏诸法是十心的所缘，即：三界的末三，即见灭见道所断及无漏所缘。
复次，此义以一个半偈颂摄集，即：三界见苦见集及修所断无漏，是五识八识十识的所行境，见灭见道所断一切，以自地所得为所行境。
如是了知彼等十六心的所缘中安立十六法后，应当如何配合随眠的作用，当略说之。
对于'缘乐根的识中将增长几随眠'的提问当如是观察：乐根有七种，即：欲界修所断、色界五种及无漏。

།དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་གཏོགས་པ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལམ་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཅི་རིགས་པར་ཕྲ་རྒྱས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རིས་བཞི་དང་། གཟུགས ན་སྤྱོད་པ་འདུས་བྱས་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་དང་།གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རིས་གཉིས་དང་། ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །བདེ་བའི་དབང་པོ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་དུ་ཞིག་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བདེ་བའི་དབང་པོ་ལ་ དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་གི་དམིགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན།རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་ཉིད་དང་། ཡང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པ་བཅུ་བཞི་པོ་འདི་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ལ་དམིགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་བསྐྱེད་ནས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རིས་བཞི་བཞི་དང་། གཟུགས ན་སྤྱོད་པ་འདུས་བྱས་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ།ལམ་འདིས་གཞན་ཡང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ་། ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་གི་སེམས་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་དེ་དག་སེམས་དེ་ལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་ དག་ཀྱང་ཡོད་དེ།སེམས་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་མ་སྤངས་ལ་དེ་ལ་དམིགས་པ་ཡང་མ་སྤངས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་ཡིན་པའོ། །རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། སེམས་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སྤངས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་ཡིན་པའོ། །དེ་ལྟར་བྱས་ན། ཉོན་ མོངས་ཕྲ་རྒྱས་བཅས་རྣམ་གཉིས།།ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་རྒྱས་འགྱུར་གྱི་། །སེམས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། དེ་ལ་དམིགས་པ་མ་སྤངས་པར་བྱ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སྤངས་པ་ རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་དེ་ལ་དམིགས་པ་མ་སྤངས་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་དག་ཁོ་ནས་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་པོ་འདི་དག་ཇི་ལྟར་འཇུག་པར་འགྱུར་ ཞེ་ན།རེ་ཞིག་དང་པོ་ཁོ་ནར་མ་རིག་པ་དང་ལྡན་པ་ལས་བདེན་པ་རྣམས་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་སྡུག་བསྔལ་ནས་ལམ་གྱི་བར་དུ་མི་འདོད་དོ། །དེའི་འོག་ཏུ། རྨོངས་ལས་ཐེ་ཚོམ། ཐེ་ཚོམ་རྨོངས་པར་གྱུར་པ་ཕྱོགས་གཉིས་ཐོས་ནས་འདི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ནམ། འདི་ སྡུག་བསྔལ་མ་ཡིན་སྙམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ནས་ནི་ལོག་ལྟ། ཐེ་ཚོམ་ལས་ལོག་པའི་ལྟ་བ་འཇུག་སྟེ། ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་པ་ལོག་པར་ཐོས་པ་དང་། བསམས་པ་ལས་སྡུག་བསྔལ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ལོག་པར་ངེས་པ་སྐྱེ་ བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནས་འཇིག་ཚོགས་ལྟ། ལོག་པར་ལྟ་བ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་འཇུག་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ལས་ཕུང་པོ་བསལ་ནས་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ། །དེ་ནས་མཐར་འཛིན་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལས་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་འཇུག་སྟེ། བདག་རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་མཐར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནས་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་མཆོག་འཛིན། མཐར་འཛིན་པ་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་འཇུག་སྟེ། གང་ཁོ་ན་ལ་མཐར་འཛིན་པ་དེས་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནས་ལྟ། མཆོག་ཏུ་འཛིན ཅེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལས་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་འཇུག་སྟེ། གང་གིས་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དེ་ལས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

这些若简要归纳，即是十二种识的所缘，除了以见灭所断的以外，欲界所行四种，色界所行五种，无色界所行二种，以见道和修道所断的，以及无漏所缘，这十二种是缘取乐根的识。对此，应当了知随其所应，欲界所行四类、色界所行缘有为法的、无色界所行二类，以及遍行烦恼都会增长。
若问缘取乐根的识有多少随眠增长？那么这十二种缘取乐根的识是哪种识的所缘？即是这十二种本身，以及无色界所行二种，是见苦和见集所断的所缘，这十四种是缘取乐根所缘的识。对此，应当了知无色界所行见苦和见集所断的生起后，欲界所行和无色界所行各四类，以及色界所行缘有为法的都会增长。
以此道理也应了知其他：若问具有随眠的心中，这些随眠是否会在该心中增长？有的会增长，即是与该心相应未断且缘取该心未断的随眠。有的不会增长，即是已断与该心相应的随眠。
如此则烦恼有随眠的分两种，非烦恼的则会增长。烦恼心具有随眠是因为与之相应且缘取未断的随眠会增长，而与之相应已断的则不会增长，因为是俱有的缘故。非烦恼心则仅由缘取未断且会增长的具有随眠。
若问这十种随眠如何生起？首先，从具有无明开始，对诸谛生起迷惑，从苦到道都不了知。其后，从迷惑生疑，迷惑者听闻两种说法后，生起'这是苦吗？这不是苦吗？'等疑惑。
然后从疑生邪见，由生起疑惑而听闻邪说及思维，生起'无苦'等邪确信。之后从邪见生身见，即从苦蕴中分离出我而执著。然后从身见生边见，即执著我为常或断的边见。
其后从边见生戒禁取见，因为执著某种边见即确信由此得清净。然后从戒禁取生见取，即从执著戒律和禁行能得清净，进而执著某种见解为最胜，因为执著能得清净的见解为最殊胜。

།དེ་ནས་ནི། རང་གི་ལྟ་ལ་ང་རྒྱལ་ཆགས། །དེ་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་དང་། དེས་ཁེངས་པར་ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ལ་ཞེ་སྡང་། རང་གི་ལྟ་བ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པར་གྱུར་པ་དེའི་དགྲ་བོར་གྱུར་པ་གཞན་གྱི་ལྟ་བ་ལ་ཞེ་སྡང་འཇུག་གོ། །གཞན་དག་ནི་རང་གི་ལྟ་བ་བླངས་ནས་བོར་བ་གཞན་ལ་ཞེ་སྡང་བར་འདོད་དོ། ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ལྟ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་རིམ། འདི་ནི་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་པོ་དེ་དག་གི་འཇུག་པའི་རིམ་པ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་ནི་རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་སྐྱེ་སྟེ། ཕྲ་རྒྱས་སྤང་བ་མ་ཡིན་དང་། །ཡུལ་ནི་ཉེ་བར་གནས་པ་དང་། །ཚུལ་ བཞིན་མ་ཡིན་ཡིད་བྱེད་ལས།།ཉོན་མོངས་སྐྱེ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་མ་སྤངས་ཤིང་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པ་ཡིན། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དང་། མཐུན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན། དེ་ལ་ཡང་ཚུལ་བཞིན་ མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྒྱུ་དང་ཡུལ་དང་སྦྱོར་བའི་སྟོབས་དག་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །གང་ཞིག་རྒྱུ་ནི་ཚངས་པ་ཡིན། རེས་འགའ་ ཡུལ་གྱི་སྟོབས་ཁོ་ན་།།སྐྱེའི་རྒྱུའི་སྟོབས་ཀྱིས་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་གྲག་གོ། །ཡང་ཕྲ་རྒྱས་དེ་དག་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཟག་པ་གསུམ་དུ་གསུངས་ཏེ། འདོད་པའི་ཟག་པ་དང་། སྲིད་པའི་ཟག་པ་དང་། མ་ རིག་པའི་ཟག་པའོ།།ཆུ་བོ་བཞི་སྟེ། འདོད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། ལྟ་བའི་ཆུ་བོ་དང་། མ་རིག་པའི་ཆུ་བོའོ། །སྦྱོར་བ་བཞི་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་དོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞི་སྟེ། འདོད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། ལྟ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཉེ་བར་ལེན་ པ་དང་།བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པའོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་།འདོད་ན་གཏི་མུག་མ་གཏོགས་པའི། །ཉོན་མོངས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་བཅས་ཟག་།མ་རིག་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་པ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་རྫས་བཞི་བཅུ་རྩ་ གཅིག་ནི་འདོད་པའི་ཟག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།མ་རིག་པ་རྣམ་པ་ལྔ་མ་གཏོགས་པ་ཕྲ་རྒྱས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་དང་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བཅུའོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་ནི་མེད་པ་ན། །ཕྲ་རྒྱས་ཁོ་ན་སྲིད་པའི་ཟག་།མ་རིག་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། མ་རིག་ པ་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་རྫས་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཉིས་ནི་སྲིད་པའི་ཟག་པ་ཡིན་ཏེ།མ་རིག་པ་རྣམ་པ་ལྔ་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་གོ། །དེ་ན་ཡང་རྨུགས་ པ་དང་རྒོད་པ་དང་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་གཉིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ།རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་ལས་ཀྱང་། སྲིད་པའི་ཟག་པ་གང་ཞེ་ན། མ་རིག་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་པ་དེ་ལས་གཞན་པ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། འཆིང་བ་དང་། ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཉེ་བའི་ ཉོན་མོངས་པ་དང་།ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་གང་དག་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་དེ་མ་སྨོས་ཤེ་ན། ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ་རང་དབང་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་སྲིད་པའི་ཟག་ པར་བཤད་ཅེ་ན།དེ་ལུང་མ་བསྟན་ཁ་ནང་བལྟས། །མཉམ་གཞག་པ་ཡི་ཕྱིར་གཅིག་བྱས། །དེ་གཉི་ག་ཡང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ཁ་ནང་དུ་བལྟས་ཏེ་འཇུག་པ་དང་། མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་པ་དག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་གཅིག་ཏུ་བྱས་ ཏེ།རྒྱུ་གང་གིས་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྲིད་པའི་ཟག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ད་ནི་མ་རིག་པའི་ཁམས་གསུམ་པ་རྫས་བཅོ་ལྔ་ནི་མ་རིག་པའི་ཟག་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ།

其后，对自己的见解生起我慢，因为对此贪著，因此而变得傲慢。对他人生嗔恨，由于过分执著自己的见解，对与之为敌的他人见解生起嗔恨。有些人认为，舍弃自己的见解而取他人见解，即是对他人生嗔。贪著等见所断烦恼的所缘是自相续中的见解之故。如是次第，这是十种随眠的生起次第。生起是由三种因而生：未断随眠、境现前、非理作意，由此生烦恼。譬如未断除欲贪随眠且未遍知，欲贪缠及顺贪法也将显现，对此又作非理作意，如是则生起欲贪。这些依次是因力、境力、加行力，应知其他烦恼也如是生起。有时仅由境力而生，非由因力，如阿罗汉退失法者。
复次，世尊将这些随眠说为三漏：欲漏、有漏、无明漏。四暴流：欲暴流、有暴流、见暴流、无明暴流。四轭：即彼等。四取：欲取、见取、戒禁取、我语取。
其中首先，欲界除无明外的一切烦恼及缠，除无明外欲界烦恼的缠及无漏法四十一事，应知是欲漏。即除五种无明的三十一随眠及十缠。色界及无色界中，唯随眠是有漏，除无明。除无明的色界及无色界随眠五十二事是有漏，即除五种无明的色界二十六随眠及无色界二十六随眠。彼处岂非也有昏沉、掉举及二缠？论中亦说：'何为有漏？除无明外，其余色界、无色界相应的结、缚、随眠、近烦恼及缠。'为何此处未说？迦湿弥罗诸师说：因为非自在故。
为何将色界及无色界随眠合为一说为有漏？因为彼等无记、内向、等持故合为一。彼二者皆是无记、内向而转、等持地故，以三种法相同而合为一。由何因说为有贪，即由彼说为有漏。今成立三界无明十五事为无明漏。

།ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི། རྩ་བ་ མ་རིག་ཡིན་པས་ན།།ལོགས་ཤིག་ཏུ་ནི་ཟག་པར་བསྟན། །ཟག་པ་དེ་དག་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་ལྟར། ཆུ་བོ་སྦྱོར་བའང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ལྷ་རྣམས་གསལ་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་བསྟན། །ལྟ་བ་རྣམས་མ་གཏོགས་པ་འདོད་པའི་ཟག་པ་ཁོ་ནར་འདོད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། འདོད་ པའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ།དེ་བཞིན་དུ་སྲིད་པའི་ཟག་པ་ཁོ་ན་སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། སྲིད་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་བསལ་བའི་ཕྱིར་ཆུ་བོ་དང་སྦྱོར་བ་དག་ནི་ནང་དུ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བསལ་བའི་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་གྲག་གོ། །ཟག་པ་མ་ཡིན་གྲོགས་མེད་རྣམས། །འཇོག་པའི་རྗེས་ སུ་མི་མཐུན་ལོ།།ཟག་པ་རྣམས་ཀྱི་ངེས་པའི་ཚིག་ནི་འཇོག་པར་བྱེད་པས་ན་ཞེས་འོག་ནས་འཆད་ན། ལྟ་བ་རྣམས་འབའ་ཞིག་ནི་བསལ་བའི་ཕྱིར་འཇོག་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དག་ཏུ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མ་བཞག་གི་བསྲེས་ཏེ་ ནི་བཞག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ།།དེ་ལྟར་ན་འདོད་པའི་ཆུ་བོ་ནི་རྫས་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་བཅོ་ལྔ་དང་། ཐེ་ཚོམ་བཞི་དང་། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བཅུའོ། །སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་ནི་རྫས་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་དེ། འདོད་ཆགས་དང་ང་རྒྱལ་ཉི་ཤུ་དང་། ཐེ་ཚོམ་བརྒྱད་དོ། །ལྟ་བའི་ཆུ་བོ་ནི་རྫས་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་གོ། །མ་རིག་པའི་ཆུ་བོ་ནི་རྫས་བཅོ་ལྔ་སྟེ། སྦྱོར་བ་ཡང་ཆུ་བོ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཇི་སྐད་བཤད་ཉིད་མ་རིག་བཅས། །ཉེར་ལེན་རྣམས་ཏེ་ལྟ་རྣམ་གཉིས། །ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་པའི་སྦྱོར་བ་མ་རིག་པ་དང་བཅས་པ རྫས་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞི་ཁོ་ན་འདོད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡིན་ཏེ།འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་ཉི་ཤུ་དང་། ཐེ་ཚོམ་བཞི་དང་། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བཅུའོ། །སྲིད་པའི་སྦྱོར་བ་ཉེ་བར་མ་རིག་པ་དང་བཅས་པ་རྫས་སུམ་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་ཁོ་ན་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཉེ་ བར་ལེན་པ་ཡིན་ཏེ།འདོད་ཆགས་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་སུམ་ཅུ་དང་། ཐེ་ཚོམ་བརྒྱད་དོ། །ལྟ་བའི་སྦྱོར་བ་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཕྱུང་སྟེ། ལྟ་བ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྫས་སུམ་ཅུ་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་རྫས་དྲུག་གོ། །ཅིའི་ ཕྱིར་ལྟ་བ་རྣམས་ལས་ཕྱུང་ཞེ་ན།ལམ་གྱི་དགྲར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། ཕྱོགས་གཉི་ག་བསླུ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདིས་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱང་ལམ་མ་ཡིན་པ་ལ་ལམ་དུ་འདུ་ཤེས་པས་ཟས་མི་ཟ་བ་ལ་སོགས་པས་བསླུས་ལ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་ཡུལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཡོངས་སུ་ སྤངས་པས་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པས་བསླུས་སོ།།ཅིའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་བསྲེས་ཏེ་ཉེ་བར་ལེན་པར་བཤད་ལ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མ་བཤད་ཅེ་ན། སྲིད་པ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་དག་ཡིན་ནོ། །མ་རིག་པ། འཛིན་པར་བྱེད་པ་མིན་ཕྱིར་བསྲེས། །མ་རིག་པ་ནི་མི་ཤེས་པའི་མཚན་ ཉིད་ཀྱིས་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་འཛིན་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྲེས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་ལས་ནི་འདོད་པའི་སྦྱོར་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱས་པར་འདིའི་འདོད་པ་རྣམས་ལ་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། འདོད་ པ་ལ་སྲེད་པ་དང་།འདོད་པ་ལ་དད་ཆེ་བ་དང་། འདོད་པ་ལ་འདོད་པས་བརྒྱལ་བ་དང་། འདོད་པ་ལ་ཞེན་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་དགའ་བ་དང་། འདོད་པ་ལ་འཆུམས་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་འདིའི་སེམས་ཡོངས་སུ་གཏུགས་ཏེ་གནས་པ་ འདི་ནི་འདོད་པའི་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང་།ལྟ་བའི་སྦྱོར་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བའི་བར་གསུངས་སོ། །མདོ་གཞན་དག་ལས་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱང་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འདོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་ པ་ནི་འདོད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཡིན་པར་ཤེས་སོ།།མདོ་དག་ལས་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ཁོ་ན་ཟག་པ་དང་། ཆུ་བོ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པའི་མིང་དུ་གསུངས་པ་འདི་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ།

若问为何要单独安立这些？因为它们都以无明为根本，所以单独宣说为漏。如前所说的漏，应知暴流和轭也是如此。为了明显显示诸天故而单独宣说。除诸见外，欲漏唯是欲暴流和欲轭，如是有漏唯是有暴流和有轭。为了区分它们，暴流和轭是分开单独安立的，据说如此。
非漏无伴者，不随顺安立。漏的语义解释在下文说为'因为能安立'，唯诸见为了区分故不随顺安立，因此诸漏不单独安立而是混合安立，据说如此。
如是，欲暴流有二十九事：贪欲、嗔恚、十五慢、四疑、十缠。有暴流有二十八事：贪欲、二十慢、八疑。见暴流有三十六事。无明暴流有十五事。应知轭也如暴流。
如前所说加无明，是诸取，见分二故。欲轭加无明共三十四事即是欲取：贪欲、嗔恚、慢、二十无明、四疑、十缠。有轭加无明共三十八事即是我语取：贪欲、慢、三十无明、八疑。
见轭除去戒禁，见取有三十事。戒禁取有六事。为何从诸见中除去？因为成为道的违品，且欺诳双方：以此令在家人将非道误认为道，以不食等欺诳；也令出家人以舍离可意境而确信清净而受欺。
为何将无明混合说为取而不单独说？因为诸取是为执取有。无明非能执故混合。无明以不知为相，因不明显故非能执，因此混合，据说如此。
世尊在经中说：'何为欲轭？'乃至广说'此中于诸欲有欲贪、欲寻、欲爱、欲信、欲昏、欲著、欲乐、欲恋、欲着，以此遍触其心而住，是名欲轭。'乃至见轭亦如是说。
其他经中说寻贪也是取，因此应知，于欲等的寻贪即是欲取等。诸经中唯说随眠为漏、暴流、轭、取之名，此已说讫。

།ཡང་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་དོན་ནི་ཅི་ཡིན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་བར་གྱི་དོན་ནི་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། གང་ཕྱིར་དེ་དག་ཕྲ་བ་དང་། རྗེས་འབྲེལ་རྣམ་གཉིས་རྒྱས་འགྱུར་དང་། །རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དེ་ཡི་ཕྱིར། །ཕྲ་རྒྱས་རྟག་ཏུ་བཤད་པ་ཡིན། །དེ་ལ་ཕྲ་བ་རྣམས་ནི་རྟོགས་པར་དཀའ་བས་རྒྱུ་བ་ཕྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྗེས་སུ་འབྲེལ་པ་ནི་ཐོབ་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པས་སོ། །རྒྱས་པར་འགྱུར་བ ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།དམིགས་པ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་སོ། །རྗེས་སུ་འབྲང་བས་ནི་སྦྱོར་བ་མེད་པར་ཏེ། བཟློག་བཞིན་དུ་ཡང་དང་ཡང་དུ་མངོན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་དེ་དག་གིས་ན་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་འཇོག་བྱེད་ཟག་བྱེད་དང་། །ཁྱེར་ བར་བྱེད་དང་འབྱར་བྱེད་དང་།།ཉེ་བར་འཛིན་ཕྱིར་ཟག་ལ་སོགས། །དེ་དག་གི་ནི་ངེས་ཚིག་ཡིན། །འཁོར་བར་འཇོག་པར་བྱེད་པ་དང་། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནས་མནར་མེད་པའི་བར་དུ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་རྨ་ནས་འཛག་པས་ན་ཟག་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ཁྱེར་བར་བྱེད་པས་ན་ཆུ་བོ་དག་ཡིན་ ནོ།།འབྱར་བར་བྱེད་པས་ན་སྦྱོར་བ་དག་ཡིན་ནོ། །ཉེ་བར་འཛིན་པས་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་དག་ཡིན་ནོ། །འདི་སྐད་དུ་འདི་དག་གིས། རྒྱུད་ཡུལ་རྣམས་ལ་འཛག་པར་བྱེད་པས་ན་ཟག་པ་རྣམས་ཡིན་ཏེ། ཚེ་དང་ལྡན་པས་དཔེར་ན་གྲུ་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་ཆེན་ པོས་ཆུའི་བཟློག་ཕྱོགས་སུ་བཀྲི་བ་དེ་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་དེ་དག་ཉིད་མེད་པར་ཚེགས་ཆུང་ངུས་ཆུའི་འབབ་ཕྱོགས་སུ་འཁྱེར་བར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་མདོའི་ཚིག་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཤུགས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཆུ་བོ་དག་སྟེ། དེའི་རྗེས་སུ་འབྱེད་པའི་ ཕྱིར་དེ་དག་གིས་དེ་དག་དང་ལྡན་པ་འཁྱེར་བར་འགྱུར་རོ།།ཆེ་བ་དང་ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་སྦྱོར་བ་དག་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་དང་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་ཡང་དང་ཡང་དུ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་སོ། །འདོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་ པ་རྣམས་ནི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆེས་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ཀུན་དུ་སྦྱོར་སོགས་ཀྱི། །དབྱེ་བས་ཡང་རྣམ་ལྔར་བཤད་དོ། །ཕྲ་རྒྱས་དེ་དག་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། འཆིང་བ་དང་། ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའི་དབྱེ་བས་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་ ཕྱེ་ནས་བཤད་དེ།དེ་ལ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་དགུ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་དུ་ སྦྱོར་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་འདོད་ཆགས་ཏེ།དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དང་གཞན་དག་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་སྦྱོར་བར་བྱའོ། །ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་ལྟ་བ་གསུམ་མོ། །མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་ལྟ་བ་གཉིས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ལྟ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་ རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བས་ལྡན་ཞིང་ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་མ་ཡིན་པ་།དེ་ལ་ལྟ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལྟ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཡོད་དེ། ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་སྐྱེས་པ་ལ་འགོག་པ་ཤེས་པ་མ་སྐྱེས་པའི་ཚེ་འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་ བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ་། དེ་དག་ནི་རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དེ་ལ་དམིགས་པར་ལྡན་ལ་ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བས་ནི་མི་ལྡན་ཏེ། ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་ སྤངས་པའི་ཕྱིར་ལ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་དམིགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཅན་ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

复次，随眠的含义是什么？乃至取的含义是什么？若问：由于它们微细及随增二种增长，以及随逐，故常说为随眠。其中微细者，因难以了知而行相微细。随增者，由得及随增。增长有二种：所缘及相应门。随逐者，无须加行，如逆流般一再现起。由这些原因，称为随眠。
它们安立、漏泄、漂流、粘着、执取，故称漏等，这是它们的词义。由于安立于轮回中，从有顶至无间，从六处之伤口漏泄，故称为漏。由于漂流，故称暴流。由于粘着，故称为结。由于执取，故称为取。
如是说：由于它们令相续漏泄于境，故称为漏。如具寿说：'譬如船只需大功用方能逆流而上，若无彼等功用，则轻易随顺水流漂去。'此与经文相顺。由于具大势力故称暴流，由随顺漂流故，令具彼者漂流。粗大及遍行者为结，由系缚种种苦故，或由一再相续门。由于执取欲等，故称为取，此说最善。
彼等复由遍结等分类，说为五种。即彼随眠，由遍结、结、随眠、随烦恼、缠的分类，又分为五种而说。其中遍结有九：贪随结、瞋随结、慢随结、无明随结、见随结、见取随结、疑随结、嫉随结、悭随结。其中贪随结是三界贪，如是其余诸结亦当随应配合。见随结是三见。见取随结是二见。
因此，于见相应诸法，虽具贪随结而无见随结者，非不增长见随眠，有此情况否？答：有。即于生起集谛智而未生灭谛智时，于见灭道所断之见取、戒禁取相应诸法，彼等于贪随结所缘相应，而不具见随结。以已断遍行故，于非遍行所缘及相应者无见随结故。

།དེ་དག་ལ་ལྟ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་དག་ནི་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཏེ། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་དེ་དག་ཁོ་ན་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་ འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དག་གི་ནང་དུ་ལྟ་བ་གསུམ་ནི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བར་བཤད་ལ། གཉིས་ནི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་ནང་དུ་བཤད་ཅེ་ན། རྫས་དང་མཆོག་འཛིན་འདྲ་བའི་ཕྱིར། །ལྟ་གཉིས་ཀུན་དུ་ སྦྱོར་གཞན་ནོ།།ལྟ་བ་མཆོག་གསུམ་ཡང་རྫས་བཅོ་བརྒྱད་ཡིན་ལ། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་གཉིས་ཀྱང་རྫས་བཅོ་བརྒྱད་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྫས་མཉམ་པས་འདི་གཉིས་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བས་གཞན་དུ་བྱས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ། །འདི་གཉིས་ནི་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་རང་བཞིན་ ཡིན་ལ།ལྷག་མ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་པས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པར་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ཡང་འདི་གཉིས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བཤད་དེ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དག་ཏུ་ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣ་ནི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གཉིས་སུ་བཤད་ལ། ཀུན་ ནས་དཀྲིས་པ་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན།གང་ཕྱིར་གཉི་ག་གཅིག་ཏུ་ནི། །མི་དགེ་རང་དབང་དེ་ཡི་ཕྱིར། །ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་དེ་དག་ལས། །ལོགས་ཤིག་ཀུན་སྦྱོར་གཉིས་སུ་བཤད། །གང་ལ་གཅིག་ཏུ་མི་དགེ་བ་དང་རང་དབང་ཅན་འདི་གཉིས་ཀ་ཡོད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཀུན་ནས་ དཀྲིས་པ་གཞན་ནི་མེད་དོ།།གཞན་དག་ན་རེ་གང་གི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བརྒྱད་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ནི་དེ་ལྟར་འགྱུར་གྱི། གང་གི་བཅུ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁྲོ་བ་དང་འཆབ་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉི་ག་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདི་ལ་ལན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ གཞན་དུ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ།ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་རྣམ་ལྔ། །གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ འདི་དག་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན།ཐ་མའི་ཆ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཐ་མའི་ཆ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཡིན་ལ། འདི་དག་ཀྱང་དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་གཉིས་ཀྱིས་འདོད་པ་ལས་མི་འདའ་ལ། གསུམ་པོ་ཡིས་ནི་ཕྱིར་ཟློག་བྱེད། །འདོད་པ་ལ་ འདུན་པ་དང་།གནོད་སེམས་དག་གིས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ལས་མི་འདའོ། །འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་ནི་འདས་ཀྱང་ཕྱིར་ཟློག་པར་བྱེད་དེ། སྒོ་བ་དང་། རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གསུམ་གྱིས་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ཐ་ མ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ལས་མི་འདའ་ལ།གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཁམས་ཀྱི་ཐ་མ་འདོད་པའི་ཁམས་ལས་མི་འདའ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་གི་ཚེ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པས་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་ཡོངས་སུ་གཏུགས་ཏེ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཉོན་ མོངས་པ་དྲུག་སྤངས་པ་ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་གསུམ་བོར་ལ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་གསུམ་ཁོ་ན་གསུངས་ཤེ་ན། དེ་དག་ཐམས་ཅད་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་ཡིན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་། སྒོ་དང་རྩ་བ་ བསྡུས་ཕྱིར་གསུམ།།དུ་བཤད་དེ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པ་གཅིག་དང་། རྣམ་པ་གཉིས་དང་། རྣམ་པ་བཞི་དག་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་སྒོ་ནི་འདི་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་སོ། །གཞན་ཡང་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་ ལྟ་བས་རབ་ཏུ་བཅུག་ལ།ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པས་རབ་ཏུ་བཅུག་།ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་རབ་ཏུ་བཅུག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རྩ་བ་བསྡུས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ། །གཞན་དག་ན་རེ། འགྲོ་མི་འདོད་དང་ལམ་ ནོར་དང་།།ལམ་ལ་ཐེ་ཚོམ་དེ་སྙེད་ཅིག་།ཐར་པ་བགྲོད་པ་བགེགས་བྱེད་པ། །དེ་ཡི་ཕྱིར་ན་གསུམ་བསྟན་ཏོ། །ཡུལ་གཞན་དུ་བགྲོད་པར་བྱ་བ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པ་ནི་གསུམ་ཡོད་དོ། ། འགྲོ་མི་འདོད་པ་དང་། ལམ་གཞན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ལམ་ནོར་བ་དང་། ལམ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ ཟ་བའོ།

对于这些见的随眠会增长，那些执著为最胜的见解，唯有通过相应的方式而增长。从'为什么在诸结中，三见单独解释为见结，而另外两见单独解释在我慢结中'这个问题来说，由于实质和我慢相似的缘故，两种见解属于其他结。三种最胜见是十八实质，两种我慢见也正是十八实质，因此由于实质相等，这两种归为其他结，据说如此。这两种是我慢的本质，其余诸见则不是，由于与我慢相似的缘故，这两种单独解释，因为所取和能取是不同的。
又问：'为什么在诸结中，嫉妒和悭吝单独解释为两种结，而其他随眠却不是呢？'因为这两者都是不善且自在的缘故，所以嫉妒和悭吝从彼等中单独解释为两种结。除此二者外，再没有其他既是不善又是自在的随眠。其他人说：'对于八种随眠来说是如此，但对于十种随眠来说，忿恨和覆藏也具有这两种性质，因此这个答案不适用。'
又复世尊在他处说：'五种顺下分结，即：有身见、戒禁取见、疑、贪欲、嗔恚。'为什么这些称为顺下分结呢？因为具有下分的性质。下分是指欲界，这些随顺于彼，如是两种不超越欲界，三种则令退转。贪欲和嗔恚不能超越欲界，有身见等三种虽能超越但会令其退转，因为它们是入门、追随和法相应的缘故。
其他人说：'三种令众生不超越最下的凡夫性，两种令其不超越最下的欲界，因此这些称为顺下分结。'当预流果者为断除三种结而断除六种烦恼时，为什么舍弃三见而只说有身见、戒禁取见和疑这三种呢？虽然应该说明所有这些，但是由于摄门和根本的缘故说为三种。
烦恼有三类：一类、二类和四类，这三种摄持了它们的入门。此外，边执见是由有身见引入，见取见是由戒禁取见引入，邪见是由疑引入，因此摄持了根本，据说如此。其他人说：'不欲前行、道路错误、对道怀疑，如是诸种，障碍解脱道路，因此说为三种。'前往他处有三种障碍：不愿前行、依止错误道路而迷失、对道路怀疑。

།དེ་བཞིན་དུ་ཐར་པ་བགྲོད་པར་བྱ་བ་ལ་ཡང་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་བར་ཆད་བྱེད་དེ། དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བས་ནི་ཐར་པས་སྐྲག་པར་འགྱུར་བས་འགྲོ་མི་འདོད་པར་འགྱུར་རོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པས་ནི་ལམ་གཞན་ལ་ཡང་ དག་པར་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ལམ་ནོར་བར་འགྱུར་རོ།།ཐེ་ཚོམ་གྱིས་ནི་ལམ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་འགྱུར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པས་ཐར་པར་བགྲོད་པའི་བར་ཆད་བྱེད་པ་དེ་དག་སྤང་བར་སྟོན་པ་ན་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་ཁོ་ན་སྤང་བར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ལྔ་བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡང་།གོང་མའི་ཆ་དང་མཐུན་ལྔ་ཉིད། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་ལས་སྐྱེས་པའི། །འདོད་ཆགས་གཉིས་རྒོད་ང་རྒྱལ་རྨོངས། །ཞེས་ཏེ། འདི་དག་གི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གོང་མའི་ ཆ་དང་མཐུན་པ་ལྔ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ་གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། རྒོད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་སྟེ། དེ་དག་མ་སྤངས་པར་ཁམས་གོང་མ་ལས་མི་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་སྐབས་རྫོགས་སོ།། །། འཆིང་བ་རྣམས་གང་ཞེ་ན། འཆིང་བ་ནི་གསུམ་སྟེ། འཆིང་བ་འདོད་ཆགས་ཐམས་ཅད་དང་། འཆིང་བ་ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ཐམས་ཅད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་གསུམ་པོ་ནི་འཆིང་བར་བཤད་ཅེ་ན། ཚོར་བའི་དབང་གིས་འཆིང་བ་གསུམ། །ཚོར་བ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་འཆིང བ་གསུམ་སྟེ།བདེ་བའི་ཚོར་བ་ལ་ནི་འདོད་ཆགས་དམིགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་འགྱུར་ལ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ནི་ཞེ་སྡང་ངོ་། །བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་གཏི་མུག་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དག་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ ནོ།།ཡང་ན་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ནི་སྔར་བཤད་པ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་གང་དག་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ ཡང་ཡིན་ཏེ།སེམས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་ལས་གཞན་ཉོན་མོངས་ཅན། །སེམས་བྱུང་འདུ་བྱེད་ཕུང་ཞེས་བྱ་། །གང་དེའང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་ཏེ། །དེ་དག་ཉོན་མོངས་ཞེས་མི་བྱ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་གཞན་པ་ཆོས་ཉོན་མོངས་པ་ ཅན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི།ཉོན་མོངས་པ་དག་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་གཞི་ཕྲན་ཚེགས་ལས་བྱུང་བ་གང་དག་ཡིན་པའོ། །འདིར་ནི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ དྲི་མས་བསྡུས་པ་ཁོ་ན་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ།ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་རྣམས་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྐྱེན་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་བཅོས་རབ་ཏུ་ བྱེད་པ་ལས་ནི།ངོ་ཚ་མེད་དང་ཁྲེལ་མེད་དང་། །ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་རྒོད་པ་དང་། །འགྱོད་དང་རྨུགས་དང་གཉིད་དང་ནི། །ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད། །འབྱུང་ངོ་། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལུགས་ཀྱིས་ནི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བཅུ་སྟེ། བརྒྱད་པོ་དེ་དག་དང་། ཁྲོ་དང་ འཆབ་པའོ།།དེ་ལ་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཕྲག་དོག་ནི་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུག་པའོ། །སེར་སྣ་ནི་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་དང་མཁས་པ་རབ་ཏུ་སྦྱིན་པ་དང་འགལ་བ་ཅན་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་འཛིན་པའོ། །རྒོད་ པ་ནི་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བའོ།།འགྱོད་པ་དང་རྨུགས་པ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཉིད་ནི་ལུས་ཡང་དག་པར་འཛིན་པར་མི་ནུས་པ་སེམས་མངོན་པར་སྡུད་པའོ། །དེ་དང་འགྱོད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཁོ་ན་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཡིན་ནོ། །ཁྲོ་བ་ནི་གནོད་སེམས་དང་། རྣམ་པར་ འཚེ་བ་མ་གཏོགས་པ་སེམས་ཅན་དང་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།འཆབ་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་པའོ།

同样地，在趋向解脱时，这三者也会成为障碍。其中，由于身见会对解脱产生恐惧而不愿前进。由于执着戒禁，会因为正确依止其他道路而导致道路错误。由于怀疑则会对道路产生疑虑。世尊在教导预流果者断除趋向解脱的障碍时，只教导断除这三种烦恼。
如世尊所说的五种顺下分结一样，也有'五种顺上分结'。如何理解呢？'色界、无色界所生的贪欲二种，掉举、我慢、愚痴'。这些就是五种顺上分结，即：色界贪欲、无色界贪欲、掉举、我慢、无明，因为不断除这些，就无法超越上界。结缚品终。
什么是诸结？结有三种：一切贪欲结、嗔恚结、一切愚痴结。为什么说这三种是结呢？'由受力故有三结'。由三种受的力量而有三结：对乐受则贪欲通过所缘和相应的方式增长，对苦受则是嗔恚，对不苦不乐受则是愚痴。贪欲和嗔恚则不是这样。或者说是由于存在于自相续的所缘而确定。
随眠已如前所说。应当说诸随烦恼，其中首先，凡是烦恼的都是随烦恼，因为能令心随烦恼。'除烦恼外诸烦恼，心所行蕴称为彼，彼亦是随烦恼故，彼等不称为烦恼'。除烦恼之外，属于烦恼性的心所法中行蕴所摄的法，那些只是随烦恼而非烦恼，这些是从小事而生的。
在此应当说缠及烦恼垢所摄。什么是诸缠？答：烦恼也是缠，因为经中说：'欲贪缠是苦的缘'。在论典中说：'无惭与无愧，嫉妒与悭吝，掉举与恶作，昏沉及睡眠，缠有八种相'。根据毗婆沙师的观点，有十种缠，即这八种再加上忿和覆。
其中无惭和无愧已经解释过。嫉妒是对他人的圆满利益内心不安。悭吝是与布施法、财物和智慧相违的心的执著。掉举是心不寂静。恶作和昏沉已经解释过。睡眠是身体不能正持而心收敛。其中睡眠和恶作只有烦恼性的才是缠。忿是除了害心和损恼之外，对有情和无情的恼害心。覆是隐藏罪过。

།ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དེ་རྣམས་ལས། །འདོད་ཆགས་དང་། ངོ་ཚ་མེད་རྒོད་སེར་སྣ་བསླང་། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་ པོ་འདི་དག་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ།།འཆབ་པ་རྩོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ། སྲེད་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེ་གཉི་གའི་ཡིན་ཏེ། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་དང་མི་ཤེས་པ་ རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།མ་རིག་པ་ལས། རྨུགས་དང་གཉིད་དང་ཁྲེལ་མེད་དོ། །གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ། །ཐེ་ཚོམ་ལས་འགྱོད་ཁྲོ་བ་དང་། །ཕྲག་དོག་ཁོང་ཁྲོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་། །ཁོང་ཁྲོ་བས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་དག་ ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་ཉོན་མོངས་དྲི་མ་དྲུག་།འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྱུ་དང་གཡོ་དང་རྒྱགས་པ་དང་། །དེ་བཞིན་འཚིག་དང་ཁོན་འཛིན་དང་། །རྣམ་འཚེ། དེ་ལ་སྒྱུ་ནི་ གཞན་འདྲིད་པའོ།།གཡོ་ནི་སེམས་གྱ་གྱུ་བ་སྟེ། གང་གིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མི་འཆགས་ཀྱི་གཏམ་རླུང་བསྐུར་བ་འམ་མི་གསལ་བར་བྱེད་པའོ། །རྒྱགས་པ་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འཚིག་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་དམ་དུ་འཛིན་ པ་སྟེ།གང་གིས་རིག་པར་གཏམས་པ་མི་འཛིན་པའོ། །ཁོན་དུ་འཛིན་པ་ནི་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལན་མང་དུ་བྱེད་པའོ། །རྣམ་པར་འཚེ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པ་སྟེ། གང་གིས་མཚོན་ཆ་དང་ཚིག་རྩུབ་པོ་དག་གིས་ཕ་རོལ་པོ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པར་ བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལས།སྒྱུ་དང་རྒྱགས་པ་ནི། འདོད་ཆགས་ལས་སྐྱེས་ཁོན་འཛིན་དང་། །རྣམ་འཚེ་ཁོང་ཁྲོ་ལས་སྐྱེས་སོ། །འཚིག་པ་ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་ལས། །གཡོ་ནི་ལྟ་བས་ཀུན་ནས་བསླང་། །གྱ་གྱུ་ཅི་ཡིན་སྡིག་ཅན་ལྟ། །ཞེས་ ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་གཡོ་ནི་ལྟ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡིན་པར་རུང་ངོ་།།འདི་དག་ཅི་ཞིག་གིས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བཅུར་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ། དེ་ལས་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། །ཁྲེལ་མེད་ རྨུགས་གཉིད་རྒོད་རྣམ་གཉིས།།ཆོས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་གང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་ནི་དེ་མཐོང་ བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལས་གཞན་ནི་བསྒོམ་སྤང་བྱ། །དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པས་བསྡུས་པ་ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣ་དང་། འགྱོད་པ་དང་། ཁྲོ་བ་དང་། འཆབ་པ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཁོ་ན་ དང་།ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི། རང་དབང་ཅན་ཡིན་ཏེ། མ་རིག་པ་ཙམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཕྲག་དོག་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། རང་དབང་ཅན་ཡིན་པ། དེ་བཞིན་ དྲི་མ་རྣམས།ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་དྲུག་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་དེ་དག་ནི། འདོད་ན་མི་དགེ་། འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་མི་དགེ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་ཀྱང་། གསུམ་རྣམ་གཉིས། རྨུགས་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་། གཉིད་རྣམས་ནི་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡན་ཆད་ནི་ལུང་མ་བསྟན། །འདོད་པའི་ཁམས་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ཅི་རིགས་པར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་དུ་ཞིག་གང་ན་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱ་ཞེ ན།འདོད་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན། །གཡོ་སྒྱུ། འདི་གཉིས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ཡོད་དོ། །ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་སྒྱུ་ཇི་ལྟར་ཡོད་ཅེ་ན། ཚངས་པས་འདྲིད་ཕྱིར་རོ། །ཚངས་པ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་བདག་ཉིད་ལོག་པར་ཀུན་དུ་ སྟོན་པས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རྟ་ཐུལ་ལ་འདྲེད་པར་ཞུགས་སོ།།གཡོ་ནི་བཤད་ཟིན་མོད་ཀྱི་ཞར་ལ་འོངས་པས་སྨོས་སོ། །རྨུགས་རྒོད་རྒྱགས་པ་ཁམས་གསུམ་ན། །གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་ཁམས་གསུམ་པོ་དག་ཡིན་ནོ།

从这些烦恼缠缚中，贪欲、无惭、掉举、悭吝生起。这三种随烦恼是贪欲的等流。关于覆藏和诤论，有人说是爱的等流，有人说是无明的等流，还有人说是两者的等流，按次第是有知者和无知者的等流。
从无明生起昏沉、睡眠和无愧。这三者是无明的等流。从疑生起悔恨，从嗔恚生起嫉妒，这些是嗔恚所引起的。如是，这十种随烦恼是烦恼的等流。
又有六种烦恼垢：诳、谄、憍、恼、恨、害。其中诳是欺诱他人。谄是心态不直，不如实承认而推诿或含糊其辞。憍已如前所说。恼是执著有过失的事物，不接受正确的劝谏。恨是多次生起损恼之心。害是伤害，以武器和粗恶语言伤害他人。
在这六种烦恼垢中，诳和憍是从贪欲生，恨和害是从嗔恚生。恼是从见取生，谄是从见解引起。如偈颂所说：'何为谄曲即恶见'，因此谄是见解的等流。
这些应当以何断除呢？首先所说的十种缠缚中，无惭、无愧、昏沉、睡眠、掉举这五法，因为与两种烦恼相应，所以是见所断和修所断两种。凡是与见所断相应的即是见所断。
其余是修所断。除此之外的随烦恼中，缠所摄的嫉妒、悭吝、悔、嗔、覆藏唯是修所断。这五种随烦恼是自在的，因为仅与无明相应。
如同嫉妒等五种随烦恼是修所断和自在的，六种垢也是如此。所说的这些随烦恼，在欲界是不善。其中三种有两类：昏沉、掉举、睡眠是不善和无记。
此上是无记。欲界以上的随烦恼随其所应是无记。应当了知其中几种在何处存在？在欲界和初禅中有诳、谄这两种。为何在梵世有诳？因为大梵天欺诱的缘故。大梵天以错误显示自身而欺诱具寿马胜。谄虽已说过，但因附带而提及。
昏沉、掉举、憍在三界中存在。这三种遍于三界。

།གཞན་དག་ན་འདོད་ཁམས་ལས་ སྐྱེས་པ།བཅུ་དྲུག་ལས་ལྔ་བོར་ཏེ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བཅུ་གཅིག་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་དེ་རྣམས་ལས་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ནི་དུ་ཞིག་ཡིན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ས་ པ་ནི་དུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན།མདོར་བསྡུ་ན། མཐོང་སྤང་བྱ་ཉིད་ང་རྒྱལ་བཅས། །ཡིད་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ས་པ་ཡིན། །མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་དག་ཡིན་ཏེ། གཉིད་དང་ང་རྒྱལ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་ཡང་བཅས་པ་ཐམས་ ཅད་ནི་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་དག་ཡིན་ཏེ་།དེ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་རང་དབང་ཡང་། །ཉོན་མོངས་པ་རང་དབང་ཅན་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། གཞན་ནི་རྣམ་ཤེས་དྲུག་རྟེན་ཅན། །ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ས་པ་དག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་གང་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། མ་རིག་པ་རྣམས་དང་། དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་དང་། རྨུགས་པ་དང་། རྒོད་པ་རྣམས་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ས་པ་མང་པོ་པ་དག་གི་ནང་དུ་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པའོ། །བདེ་བ་ལ་སོགས པའི་དབང་པོ་ལྔ་པོ་གང་དག་ཡིན་པ།དེ་དག་ལས་དབང་པོ་གང་ཞིག་ཉོན་མོངས་པ་འམ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཞེ་ན། བདེ་བ་དག་དང་འདོད་ཆགས་སུ། །མཚུངས་ལྡན། འདོད་ཆགས་ནི་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དག་དང་མཚུངས་པར་ ལྡན་ནོ།།ཞེ་སྡང་བཟློག་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་དག་དང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དག་ནི་དགའ་བ་དང་སྐྱོ་བའི་རྣམ་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པར་ ཤེས་པ་དྲུག་གི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མ་རིག་པ་དག་ཐམས་ཅད་དང་། །མ་རིག་པ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ལྔ་ཆར་དང་ཡང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །མེད་ལྟ་ཡིད་བདེ་སྡུག་བསྔལ་དང་། །ཡིད་སྡུག་བསྔལ་བ་ ནི་ཡིད་མི་བདེ་བའོ།།ཡིད་བདེ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་སྟེ། ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི་དེ་དག་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་ཅན་རྣམས་དང་། སྡིག་པའི་ལས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་མོ། །ཐེ་ཚོམ་ཟོས་པ་ ངེས་པ་དོན་དུ་གཉེར་བ་ན།ཡིད་མི་བདེ་བར་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡིད་བདེ་དང་། ཕྲ་རྒྱས་གཞན་དག་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ཁོ་ན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །གཞན་ཡང་གང་དག་གཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། ལྟ་བ་བཞི་དང་། ང་རྒྱལ་ཏེ། དགའ་བའི་རྣམ་པར་འཇུག་པའི་ ཕྱིར་རོ།།ཕྲ་རྒྱས་སུ་བཤད་པ་དེ་དག་ཅི་ཞིག་དང་ལྡན་ཞེ་ན། འདོད་ལས་སྐྱེས། དེ་ལྟར་ན་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སོ་སོར་ངེས་པ་བཤད་ནས་སྤྱིར་སྨྲས་པ། བཏང་སྙོམས་དང་ཀུན། ཕྲ་རྒྱས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་མཚུངས་ པར་ལྡན་ཏེ།ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་འཆད་པའི་དུས་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་བཏང་སྙོམས་ཀུན་དུ་གནས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ། །ཡང་ས་གོང་མ་པ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བུར་ཞེ་ན། ས་གོང་མ་རྣམས་། ས་ཇི་བཞིན་དུ་རང་རང་དང་། །ས་གོང་མའི་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ནི་ས་གང་ན་ དབང་པོ་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཡོད་པ་རང་རང་གི་དབང་པོ་རྣམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ།དེ་ན་ཡང་ཅི་རིགས་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་བཞི་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་བཞི་པ་རྣམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ལ་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་རྣམས་ནི་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་རྣམས་ཁོ་ན་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ།།ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དབང་པོ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས། འགྱོད་དང་ཕྲག་དོག་ཁོང་ཁྲོ་དང་། །རྣམ་འཚེ་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་། །འཆབ་པ་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། །མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་ བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ།འདི་དག་ནི་སྐྱོ་བའི་རྣམ་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སེར་སྣ་དག་གི་བཟློག་པ་ཡིན། །ཡིད་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

其他欲界所生的十六种烦恼中去除五种，余下十一种随烦恼唯是欲界所行。烦恼和随烦恼已经解说完毕。再者，其中意地所摄有几种？六识地所摄有几种？
简要来说，见所断以及慢，是意识地所摄。一切见所断都是意地所摄，以及睡眠和慢修所断，这一切都是意地所摄。随烦恼自在者，凡是自在烦恼，虽是修所断，也应当视为唯是意地所摄。
其余是六识所依。其他烦恼和随烦恼应当了知是六识地所摄。其他又是哪些呢？修所断的贪欲、嗔恚、无明，以及与之相应的随烦恼无惭、无愧、昏沉、掉举等，以及在烦恼地多分中所说的那些。
乐等五根中，哪些根与哪些烦恼或随烦恼相应？乐和贪欲相应。贪欲与乐和喜相应。嗔恚则相反。苦和忧相应，因为贪欲和嗔恚以欢喜和厌离的行相运转，且是六识地所摄。
无明与一切相应。诸无明因与一切烦恼相应，所以与五根都相应。邪见与喜、苦及忧相应。忧即是忧苦，喜即是喜乐，邪见与这些相应，分别对应于福业者和罪业者。
疑与忧相应。疑惑者追求决定时会生起忧。其他见与喜相应。其他随眠唯与喜相应。其他又是哪些呢？四见和慢，因为以欢喜行相运转。
所说的这些随眠与什么相应呢？欲界所生。如是说明了各别相应后，总的来说，舍根与一切相应。这一切随眠都与舍根相应，因为传说烦恼相续断时必定普遍安住于舍。
又上地的如何呢？上地随自地。上地的随眠与各自地中有几根就与几根相应，其中也是随应四识聚与四识聚相应，意地所摄唯与意地所摄相应。
烦恼与诸根相应已经说完。在随烦恼中，悔、嫉、恚、害、恨、覆与忧相应，因为以厌离行相运转且是意地所摄。悭则相反，与喜相应。

། ཆགས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དགའ་བའི་རྣམ་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཡོ་ དང་སྒྱུ་དང་རྒྱགས་འཆབ་གཉིད་།།གཉི་ག་དང་ལྡན། ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། རེས་འགའ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་དག་གིས་ཕ་རོལ་པོ་འདྲིད་པར་བྱེད་ལ། རེས་འགའ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་དག་གིས་ཏེ། གཉིད་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། ། བདེ་དག་དང་། རྒྱགས་པ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་ནི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །མན་ཆད་ན་ནི་ཡིད་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །ཡན་ཆད་ན་ནི་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ་། །འདི་ལྟར་བཏང་སྙོམས་ཀུན་དུ་འགྲོ། །ཐམས་ཅད བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ།དེ་ནི་མ་རིག་པ་བཞིན་དུ་གང་ལ་ཡང་འགག་པ་མེད་དོ། །བཞི་པོ་གཞན་ནི་ལྔ་དག་དང་། །ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་དང་། རྨུགས་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་དབང་པོ་ལྔ་ཆར་ དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ།མི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་ལས། འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། རྨུགས་པ་དང་། གཉིད་དང་། རྒོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་དང་། ཐེ་ ཚོམ་དང་སྒྲིབ་པ་ལྔ་གསུངས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཅི་རྨུགས་པ་དང་།རྒོད་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ཁམས་གསུམ་པ་དག་བཟུང་ངམ། འོན་ཏེ་འདོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་ཁོ་ན་གཟུང་ཞེ་ན། མདོ་ལས། འདི་ནི་མི་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་མ་འདྲེས་པ་ཡོངས་སུ་ རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་ལྔའོ་ཞེས་གཅིག་ཏུ་མི་དགེ་བར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། འདོད་ན་སྒྲིབ་རྣམས། ཡོད་ན་ཁམས་གཞན་ན་ནི་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་གཉིས་ཀྱང་སྒྲིབ་པ་གཅིག་ཏུ་བཤད་ལ། རྒོད་ པ་དང་འགྱོད་པ་གཉིས་ཀྱང་གཅིག་ཏུ་བཤད་ཅེ་ན།མི་མཐུན་དང་། ཟས་དང་བྱ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར། །གཉིས་གཅིག་།གཉིས་གཅིག་ཏུ་བྱས་པ་ནི་གཉིས་གཅིག་གོ། །མི་མཐུན་པ་དག་དང་། གཉེན་པོ་དང་། ཟས་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གཅིག་གོ། ། མདོ་ལས་རྨུགས་པ་དང་། གཉིད་དག་གི་ཟས་ཀྱང་གཅིག་།ཟས་མ་ཡིན་པ་ཡང་གཅིག་ཏུ་གསུངས་ཏེ། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པའི་ཟས་གང་ཞེ་ན། ཆོས་ལྔ་སྟེ། རྨྱ་བ་དང་། མི་དགའ་བ་དང་། བྱ་རྨྱང་དང་། ཁ་ཟས་ཀྱི་དྲོད་མི་ཟིན་པ་དང་། སེམས་ཞུམ་པ་ཉིད་དོ། །རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པའི་ཟས་མ་ཡིན་པ་གང་ཞེ་ན། སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་སོ། །འདི་གཉིས་ཀྱི་བྱ་བ་ཡང་གཅིག་སྟེ། འདི་གཉི་གས་ཀྱང་སེམས་ཞུམ་པར་བྱེད་དོ། །རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པ་དག་གིས་ཀྱང་ཟས་ཀྱང་གཅིག་།ཟས མ་ཡིན་པ་ཡང་གཅིག་ཏུ་གསུངས་ཏེ།རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པའི་ཟས་གང་ཞེ་ན། ཆོས་བཞི་སྟེ། ཉེ་དུའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། ཡུལ་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། མི་འཆི་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། སྔོན་དགོད་པ་དང་། རྩེས་པ་དང་། དགའ་བ་དང་། དགའ་ མགུར་ཡོངས་སུ་སྤྱད་པ་རྣམས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཡིན་ནོ།།རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པའི་སྒྲིབ་པའི་ཟས་མ་ཡིན་པ་གང་ཞེ་ན། ཞི་གནས་སོ། །འདི་གཉིས་ཀྱི་བྱ་བ་ཡང་གཅིག་སྟེ། འདི་གཉི་གས་ཀྱང་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་མི་མཐུན་པ་དང་། ཟས་དང་བྱ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བཤད་དོ། །གང་གི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ལྔ་ཁོ་ནར་བཤད་ཅེ་ན། ཕུང་པོ་གནོད་བྱེད་དང་། ཐེ་ཚོམ་ཕྱིར་ན་ལྔ་ཉིད་དོ། །འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་དག་གིས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་དོ།།རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱིས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་དོ། །རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་དག་མེད་ན། བདེན་པ་དག་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ལྔར་བཤད་དོ།

由贪欲之因而生起，以喜悦之相而转起故。诡诈、欺骗、傲慢、隐藏、睡眠，二者俱有。与喜悦和不悦相应，有时以喜悦诱导他人，有时以不悦诱导，乃至睡眠亦复如是。
与乐相应，傲慢，在第三禅中与乐相应。以下与喜悦相应。以上与舍相应。如是舍遍行一切。
一切与舍相应，如同无明般对任何都无障碍。其余四者与五相应。无惭、无愧、昏沉、掉举、缠缚这四者，与五根皆相应，因为是不善地之遍行，也是烦恼地之遍行。
经中所说贪欲、嗔恚、昏沉、睡眠、掉举、悔恨、疑等五盖，其中昏沉、掉举、疑是三界所摄，还是仅取欲界相应者？经中说：'此是不善蕴之纯一圆满，即是五盖。'因为明确说是不善，欲界诸盖，在其他界中则无。
为何昏沉与睡眠二者说为一盖，掉举与悔恨二者也说为一盖？因为对治、食与作用相同故二合一。二合一即是二者为一。对治、对治法、非食是同一意思。
经中说昏沉、睡眠有共同之食，也有共同之非食。昏沉睡眠盖之食是什么？有五法：即懈怠、不悦、倦怠、饮食不消化、心沉没。昏沉睡眠盖之非食是什么？即光明想。这二者的作用也相同，都使心沉没。
掉举与悔恨也有共同之食，也有共同之非食。掉举悔恨之食是什么？有四法：即亲属寻思、境界寻思、不死寻思、忆念往昔戏笑、游戏、欢喜、愉悦等。掉举悔恨盖之非食是什么？即止。这二者的作用也相同，都使心不寂静。
因此，由于对治、食与作用相同，故说二者为一。既然一切烦恼都是盖，为何只说五盖？因为损害蕴及疑故为五。贪欲、嗔恚损害戒蕴，昏沉睡眠损害慧蕴，掉举悔恨损害定蕴。无定慧则对诸谛生疑，故说为五。

།གཞན་དག་ན་རེ་རྟོག་པ་འདི་ལ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་འགལ་བ་རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པའི་སྒྲིབ་པ་སྔར་སྨོས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གྲངས་བཞིན་དུ་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། ཏིང ངེ་འཛིན་ལ་བརྩོན་པ་ནི་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱིས་འཇིགས་ལ།ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་བརྩོན་པ་ནི་རྒོད་པ་དང་། འགྱོད་པས་འཇིགས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ནི་གཞན་དུ་བརྗོད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ་བརྗོད་ཅེ་ན། རྒྱུ་བར་གྱུར་པས་གཟུགས་སྡུག་ པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ཡུལ་དག་ལ་མཚན་མར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་གནས་པར་གྱུར་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་འཇུག་པ་ལ།དེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་དག་དང་པོ་ཉིད་དུ་བར་ཆད་བྱེད་དོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་ཞུགས་པས་རིགས་པ་ མ་ཡིན་པར་ཞི་གནས་ལྷག་མཐོང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྨུགས་པ་དང་།གཉིད་དང་། རྒོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དག་ལ་བར་ཆད་བྱེད་ལ། ལངས་པ་ལ་ཡང་ཆོས་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པའི་ཚེ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་བར་ ཆད་བྱེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་ལྔར་བཤད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་དང་། འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་གང་གི་ཚེ་དམིགས་པ་ ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དེའི་ཚེ་ནི་སྤོང་བར་མི་འགྱུར་ལ།གང་གི་ཚེ་སྤོང་བར་འགྱུར་ལ་དེའི་ཚེ་ནི་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་ན་ཇི་ལྟར་དེ་དག་སྤོང་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་ཟད་པར་ངེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རྣམ་པ་ བཞིས་སོ།།རྣམ་པ་བཞི་པོ་གང་དག་གིས་ཤེ་ན། རེ་ཞིག་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི། དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། དེ་ལ་དམིགས་པ་ཡང་དག་པར། །ཟད་དང་དམིགས་པ་སྤངས་པས་སོ། །དེ་ལ་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ པས་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རང་གི་ས་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་དང་།འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་དམིགས་པ་ཡང་དག་པར་ཟད་པས་ནི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་ པའི་ཁམས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལ་དམིགས་པ་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དག་ཡིན་པས་དེ་དག་སྤངས་ན་དེ་དག་ཀྱང་སྤང་བ་ཡིན་ནོ། །དམིགས་པ་སྤངས་པས་ནི་འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་ པ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཏེ།ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ནི་དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ཡིན་པས་དེ་དག་སྤངས་ན་དེ་དག་ཀྱང་སྤང་བ་ཡིན་ནོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་གཉེན་པོ་སྐྱེས་པས་ཟད་པར་འགྱུར། ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་ གང་དག་གི་གཉེན་པོ་ལམ་གང་ཡིན་པ་སྐྱེས་པ་དེ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ།།གང་གི་གཉེན་པོ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་ནི་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རྒྱས་པར་ནི་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །གཉེན་པོ་ཡང་རྣམ་པ་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན་སྨྲས་པ། གཉེན་ པོ་རྣམ་བཞི་སྤོང་བ་དང་།།གཞི་དང་སྲིད་ཉིད་རྣམ་པར་ནི། །སུན་འབྱིན་ཞེས་བྱ་སྤོང་བ་གཉེན་པོ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་མོ། །གཞི་གཉེན་པོ་ནི་དེ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ལམ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། གང་གིས་དེས་ཐོབ་པའི་སྤོང་བ་ཀུན་དུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའོ། །ཐག་བསྲིང་ བའི་ངོ་བོའི་གཉེན་པོ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ལམ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།རྙེད་པ་ཆད་པ་ཐག་བསྲིང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེས་ཀྱང་ཐོབ་པ་དེ་ཐག་སྲིང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །རྣམ་པར་སུན་འབྱིན་ པའི་གཉེན་པོ་ནི་ལམ་གང་གིས་ཁམས་དེ་ལ་སྐྱོན་དུ་མཐོང་ནས་རྣམ་པར་སུན་འབྱིན་པར་བྱེད་དོ་།།གཞན་ཡང་འདི་དག་གི་གོ་རིམས་རྣམ་པར་སུན་འབྱིན་པའི་གཉེན་པོ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་པ་སྦྱོར་བའི་ལམ་མོ། །སྤོང་བ་གཉེན་པོ་ནི་བར་ཆད་མེད་ པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་དོ།།གཞི་གཉེན་པོ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་མོ།

其他人说道：关于这个分别，与禅定蕴相违背的掉举与悔的障碍前面已经说过。因此按照次第，这两者对禅定蕴和智慧蕴造成损害。精进于禅定者畏惧昏沉和睡眠，精进于择法者畏惧掉举和追悔。
其他人则另有说法。如何说呢？由于行走而对可意和不可意的境界执取相，因此住于禅定时，以此为前行的贪欲和害心首先造成障碍。其后入于禅定时，为非理地显示止观，按次第昏沉、睡眠、掉举、追悔、疑对止观造成障碍，出定时在观察法义时疑也造成障碍，因此说五盖。
这应当观察：不同界遍行的烦恼以及见所断的有漏缘灭道的烦恼，当了知所缘时不能断除，当断除时又不了知所缘，那么如何断除它们呢？烦恼并非一定由了知所缘而灭尽。
那么是怎样的呢？由四种方式。是哪四种方式呢？首先见所断烦恼由了知所缘、彼所缘真实灭尽、断除所缘而断。其中由了知所缘断除见苦集所断缘自地的烦恼以及见灭道所断缘无漏的烦恼。由彼所缘真实灭尽断除不同界遍行烦恼，因为彼所缘是同界遍行烦恼，断除彼等则彼等也断。由断除所缘断除见灭道所断缘有漏的烦恼，因为缘无漏的烦恼是彼等的所缘，断除彼等则彼等也断。
修所断烦恼由生起对治而灭尽。烦恼的种类由其对治道生起而断除。什么是什么的对治呢？上品之上品是下品之下品，详细将在下文解说。对治有几种呢？答：对治有四种：断对治、所依对治、远离对治、能破对治。
断对治是无间道。所依对治是彼以上的道，由此持守所得的断。远离对治是解脱道以上的道，为了远离断绝所得。其他人说解脱道也是，因为彼也令所得远离。能破对治是由何道见到彼界过患而破除。
另外，这些的次第是：能破对治是缘苦集的加行道。断对治是一切无间道。所依对治是解脱道。

།ཐག་བསྲིང་བའི་ངོ་བོའི་གཉེན་པོ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཆེས་ལེགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ན་གང་ལས་སྤང་བར་བྱ་ཞེ་ན། དམིགས་པ་ལས་ཉོན་མོངས་ པ་ནི་སྤང་བར་བྱར་འདོད།མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་མི་ནུས་སོ། །དམིགས་པ་ལས་ནི་ནུས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཡང་དེ་ལ་དམིགས་ནས་མི་སྐྱེའོ། །རེ་ཞིག་མ་འོངས་པ་ནི་དམིགས་པ་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་ཡང་ནུས་གྲང་ན་འདས་པ་ གོ་ཇི་ལྟར་ནུས།འོན་ཏེ་འདིའི་དོན་ནི་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་དེ་ཡང་མ་ངེས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་སོ། །ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པ་ནི་ཐོབ་པ་ཆད་པས་ སོ།།གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ཐམས་ཅད་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ནི་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པ་སྤངས་པའོ། །ཐག་བསྲིང་བའི་ངོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ཐག་བསྲིང་བའི་ངོ་བོ་ རྣམ་པ་དུ་ཡོད་ཅེ་ན།ཐག་བསྲིང་བའི་ངོ་བོ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ་ཞེས་གྲག་སྟེ། མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་མི་མཐུན་ཕྱོགས། །ཡུལ་རྣམས་ཆད་དང་དུས་ཀྱིས་ཏེ། །འབྱུང་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕྱོགས་དང་ནི། །དུས་གཉིས་རིང་བ་ཉིད་ལྟ་བུའོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རིང་ བ་ཉིད་ནི་དཔེར་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཡང་མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་པས་རིང་བ་ཉིད་ལྟ་བུའོ།།གཉེན་པོས་རིང་བ་ཉིད་ནི་དཔེར་ན་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་ལྟ་བུའོ། །ཡུལ་གྱིས་རིང་བ་ཉིད་ནི་དཔེར་ན་བསྐལ་པའི་ཡུལ་རྣམ་པར་ ཆད་པས་ཏེ།ཤར་དང་ནུབ་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་བཞིན་ནོ། །དུས་ཀྱིས་རིང་བ་ཉིད་ནི་དཔེར་ན་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ལྟ་བུའོ། །རིང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གང་ལས་རིང་བ་ཡིན། ད་ལྟར་ལས་སོ། །འདས་མ་ཐག་པ་དང་། སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཇི་ ལྟར་ན་རིང་བ་ཡིན།དེ་ནི་དུས་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རིང་བ་ཡིན་གྱི་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ན་བྱུང་བ་དང་། འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ད་ལྟར་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིང་བར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ནི་བྱེད་པས་རིང་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འདུས་མ་བྱས་ཇི་ལྟར་ན་ཉེ་བ་ཉིད་དུ་འགྲུབ། དེ་ ཐམས་ཅད་དུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དག་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ནམ་མཁའ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཉེ་བ་ཡིན། དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ནི་ད་ལྟར་གྱིས་ཆོད་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་དུ་རིང་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ད་ལྟར་ནི་གཉི་ག་དང་ཉེ་ བའི་ཕྱིར་ཉེ་བ་ཡིན་ལ།འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་ཆོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་ཉེ་བའི་ཕྱིར་གཉི་གར་འགྱུར་རོ། །འདི་སྐད་དུ་མ་འོངས་པ་ནི་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལས་རིང་བ་ཡིན་ལ། འདས་པ་ནི་ཞིག་པའི་ཕྱིར་རིང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཅི་ལམ་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤངས་པ་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མེད་དེ་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ལན་ཅིག་ཏུ་ཟད། གང་གི སྤོང་བའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ནས་དེ་ཟད་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་གི་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་ཡང་དང་ཡང་། དུས་དུ་ཞིག་ཏུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དུས་དྲུག་ཏུ་སྟེ། གཉེན་པོ་སྐྱེས་དང་འབྲས་ཐོབ་དང་། །དབང་པོ་རྣམ་པར་འཕེལ་རྣམས་སུ། །འདི་ནི་གཉེན་ པོའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་མིན་པར་བསམས་པའོ།།འབྲས་བུ་དག་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་བཞིའོ། །དབང་པོ་རྣམ་པར་འཕེལ་བ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འཕོ་བའོ། །དུས་དེ་དག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པའི་བྲལ་བ་འཐོབ་པོ། །དེ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་ཁ་ཅིག་ གིས་དུས་དྲུག་ཏུ་འཐོབ་པ་ནས་ཁ་ཅིག་གིས་ནི་དུས་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་འཐོབ་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།།བྲལ་བ་དེ་ཉིད་གནས་སྐབས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འཐོབ་པོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་གཉིས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤངས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པའོ།

对于远离本质的对治是殊胜道这一说法是最为恰当的。在断除烦恼时，应当从何处断除呢？认为应当从所缘处断除烦恼。从相应处则无法分别烦恼。从所缘处则可以，因为这样就不会缘于彼而生起。暂且未来可以从所缘处分别，那么过去如何能够分别？如果说此义是由遍知所缘而应断除，那也是不确定的。因此应当这样说明。
什么情况下称为断除烦恼呢？自相续中的是由断除获得的。他相续中的烦恼、一切无色法以及非烦恼法，是断除了自相续中缘于彼等的烦恼。
远离本质有几种呢？远离本质有四种，如所说：'相违相违品，境界断与时，如生及戒品，时二远离性。'
以相而远离，譬如四大虽是俱生，但因相违而远离。以对治远离，譬如破戒相对于持戒。以境界远离，譬如由隔绝遥远地域，如东西大海。以时间远离，譬如过去与未来。
所谓远离是从何处远离？从现在。刚刚过去和即将生起的如何是远离？那是由时间差别而远离，并非由久远生起和将生起而远离。现在也同样成为远离。那么就是由作用而远离。
无为法如何成立为近？因为一切处都获得的缘故。过去和未来也会有此过失。虚空又如何是近？如此则过去和未来因为被现在隔断而互相远离。现在因与二者相近而为近，无为法因无隔断故为近。如此一来，过去、未来与现在相近故成为二者。
这样说：'未来因未获得故远离法的自相，过去因已坏灭故远离'是合理的。
问：为了道的殊胜进展，烦恼的断除是否会一再殊胜？答：那是没有的，一切烦恼都是一次性的，以何种断除之道，即由彼而灭尽。
彼等离系得在几个时候获得呢？答：在六个时候，即：'对治生及得果，诸根增上时。'此非对治解脱道所思。果即是沙门果四种。根增上即是五根转变。在这些时候获得烦恼的离系。
此又应当观察：有些从六时获得乃至有些二时获得。离系本身在彼彼阶段获得遍知之名。遍知有二：智慧遍知和断除遍知。其中智慧遍知是无漏智。

།སྤངས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་སྤང་བ་ཁོ་ན་སྟེ། འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སྤངས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ནམ ཞེ་ན།སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་ཤེས་དགུ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་འདོད་པ་ན། །དང་པོའི་རྣམ་གཉིས་ཟད་ལ་གཅིག་།འདོད་པའི་ཁམས་ན་དང་པོའི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྤངས་ པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ནོ།།གཉིས་ཟད་པ་ནི་དེ་གཉིས་སོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ཁོ་ན་ན་འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རྣམ་པ་སྤངས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ལ། ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རྣམ་པ་སྤངས་པ་ཡང་གཅིག་ཡིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤངས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གསུམ་ཡིན་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་གོང་མའི་དེ་གསུམ་ཉིད། །དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རྣམ་པ་སྤངས་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཤེས པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ།སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤངས་པ་ནི་གཅིག་ཡིན་ནོ། །འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤངས་པ་ནི་གཉིས་ཡིན་ནོ། །ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤངས་པ་ནི་གསུམ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ ན་ཁམས་གསུམ་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤངས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དྲུག་ཡིན་ནོ།།ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཞན་གསུམ་སྟེ་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་གཟུགས་དང་། ཟག་པ་ཀུན་ཟད། ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྤངས་པ་ཡང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་ ཡིན་ནོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཟག་པ་སྤངས་པ་ཡང་གཅིག་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ཟད་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། །ཟག་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་ཡང་གཅིག་ཡིན་ཏེ། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པའི་ཡོངས་སུ་ ཤེས་པའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤངས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་ཐ་དད་པར་བསྟན་ལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། བསྒོམ་པས་སྤོང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་མི་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ རོ།།དེ་ལྟར་ན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་དེ་དགུ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལས། སྔ་མ་དྲུག་བཟོད་འབྲས། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྤངས་པའི་རང་བཞིན་གང་དག་ཡིན་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཤེས་པ་ཡིས་། །ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྤངས་པ་ལ་སོགས་པའི་ ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ།བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་བཟོད་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། བཟོད་པ་རྣམས་ནི་ཤེས་པའི་འཁོར་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྒྱལ་པོའི་འཁོར་ལ་རྒྱལ་པོ་ཉེ་བར་བཏགས་པ་བཞིན་པ་དང་། ཤེས་ པ་དང་འབྲས་བུ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ།།མི་ལྕོགས་མེད་འབྲས་ཐམས་ཅད་དོ། །བསམ་གཏན་རྣམས་ཀྱི་ལྔའམ་བརྒྱད། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལུགས་ཀྱིས་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞིའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལྔ་སྟེ། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ ལ་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོངས་པའི་རང་བཞིན་གང་དག་ཡིན་པའོ།།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་རྣམས་ནི་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཙུན་པ་དབྱངས་སྒྲོགས་ཀྱི་ལུགས་ཀྱིས་ནི་བརྒྱད་དེ། དེ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ བས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤངས་པ་ཡང་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་ཟད་པ་མེད་པ་རྙེད་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུར་འདོད་དོ།།ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྤངས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །བསམ་ གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡང་བསམ་གཏན་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།།གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཉེ་བར་བསྡོགས་པ་གཅིག་ཡིན་ཏེ། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་གཅིག་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ཟད་པའི་ཡོངས་སུ་ ཤེས་པའོ།།གཟུགས་མེད་དངོས་གཞི་གསུམ་གྱི་ཡང་། །གཟུགས་མེད་པའི་དངོས་གཞི་གསུམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡང་གཅིག་ཁོ་ན་སྟེ། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ།

所断的遍知即是断除，因为是以果名安立因故。问：是否一切所断都是一个遍知？答：不是。那么如何？有九种遍知。
其中首先在欲界，初二种灭尽为一。欲界中初二种，即苦谛和集谛所断的断除是一个遍知。二种灭尽即是彼二。仅在欲界中，灭谛所断的断除是一个遍知，道谛所断的断除也是一个。如同欲界中见所断的断除是三种遍知一样，上界的彼三亦然。
如是色界和无色界中见所断的断除也是三种遍知，即苦谛和集谛所断的断除是一个。灭谛所断的断除是第二个。道谛所断的断除是第三个。如是，由于三界的缘故，见所断的断除是六种遍知。
其他三种遍知是：后品随眠、色界漏尽、一切漏尽。后品随眠的断除也是一个遍知。色界漏的断除也是一个，即色界贪欲灭尽的遍知。一切漏的断除也是一个，即一切结使究竟的遍知。
为何色界和无色界中修所断的断除的遍知是分开宣说，而见所断的却不是呢？因为修所断的对治不同故。如是遍知即是彼九种。其中：
前六是忍果，即见所断断除的自性。余者是由智，即后品随眠断除等的遍知，因为是修道的果故。
问：如何遍知是忍的果？答：因为诸忍是智的眷属，如同以王的眷属安立为王一样，以及与智同一果故。
一切是未至定果。诸禅定是五或八。毗婆沙师的观点认为，根本禅定的果遍知有五种，即色界和无色界烦恼断除的自性。欲界烦恼的断除是未至定的果故。
尊者妙音的观点认为有八种，他认为由离贪故，欲界见所断的断除也获得不灭的离系得，因此是见道的果。后品随眠断除的遍知唯是未至定的果。殊胜禅定也应如同禅定来看。
无色界中近分定是一，即空无边处近分定的果是一个，即色界贪欲灭尽的遍知。无色界根本定三者的果也是一个，即一切结使究竟的遍知。

།ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དགུ་པོ་ཐམས་ཅད་ འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ།། གཉིས། འཇིག་རྟེན་པ་ཡི། ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་གཉིས་ཏེ། ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ཟད་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དག་གོ། །རྗེས་སུ་ཡང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་ ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཉིས་ཏེ་ཐ་མ་དག་གོ།།ཆོས་ཤེས་པ་ནི་གསུམ་ཡིན་ནོ། །ཐ་མ་དག་ཁོ་ན་སྟེ། ཁམས་གསུམ་པའི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱོགས་མཐུན་གྱི་དྲུག་དང་ལྔ། །ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་ པའི་འབྲས་བུ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དྲུག་སྟེ།ཆོས་ཀྱི་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་གང་དག་ཡིན་པ་ཁོ་ནའོ། །རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ནི་ལྔ་ཡིན་ཏེ་། རྗེས་ཀྱི་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་གང་དག་ཡིན་པ་ཁོ་ནའོ། །ཕྱོགས་དང་ མཐུན་པ་སྨོས་པས་ནི་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་བཟུང་ངོ་།།ཅིའི་ཕྱིར་སྤངས་པ་རེ་རེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་རྣམ་པར་མི་གཞག་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་རེ་ཞིག་བཟོད་པའི་འབྲས་བུ་བྲལ་བ་ནི། བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་ཟག་མེད་དང་། །སྲིད་རྩེ་ཉམས་པར་བྱས་པ་དང་། ། རྒྱུ་གཉིས་ཀུན་དུ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར། །ཡོངས་ཤེས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །གང་ལ་རྒྱུ་འདི་གསུམ་ཡོད་པ་དེ་སྤངས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་ནི་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་ཟག་པ་མེད་པ་དང་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ཉམས་པར་བྱེད པ་མེད་པས་འདིའི་སྤངས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་མི་ཐོབ་པོ།།འཕགས་པ་ལ་ཡང་བཟོད་པའི་འབྲས་བུ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། དེ་ལ་ཇི་སྲིད་དུ་སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ལ་གནས་པ། དེ་སྲིད་ དུ་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི།སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་མཉམ་པར་བྱས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ལ་ནི་གཉིས་ཡོད་མོད་ཀྱི། རྒྱུ་གཉིས་ཀུན་དུ་བཅོམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཀུན་དུ་འགྲོ་ བ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་གཞན་དག་ལ་ནི་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་ཡོད་པས། དེའི་ཕྱིར་གནས་སྐབས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་དེ་སྤངས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་མིང་འཐོབ་པོ། །ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་སྤངས་པ་ནི་རྒྱུ་གསུམ་པོ་དེ་དང་། བཞི་ པ་ཁམས་ལས་འདས་པ་ལས།།ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་མིང་འཐོབ་སྟེ། །ཁམས་མཐའ་དག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། གང་གི་ཚེ་ཁམས་ལས་ཡང་དག་པར་འདའ་བ་ནའོ། །གཉིས་པ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་བྲལ་བ་རྒྱུ་ལྔ་ པ་དེ་སྨྲས་པ།རྣམ་པ་གང་ཞིག་སྤངས་ལ་གལ་ཏེ་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ནའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ནི་རྒྱུ་གཉི་ག་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པ་དང་། ཁམས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ལས་གཞན་མ་ ཡིན་པར་མི་བརྗོད་དོ།།གང་ཞིག་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དུ་ཞིག་དང་ལྡན་ཞེ་ན། གཅིག་ལ་གནས་མིན་མཐོང་ལ་གནས་པ་ནི། །ལྔ་པའི་བར་དང་ཡང་དག་ལྡན། །རེ་ཞིག་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་མི་ལྡན་པ་ཁོ་ནའོ། །འཕགས་པ་མཐོང་ བའི་ལམ་ལ་གནས་པ་ཡང་།ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ལ་གནས་པའི་བར་དུ་མི་ལྡན་པ་ཉིད་དོ། །ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་དང་ལྡན་ནོ། །ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་གཉིས་དང་ལྡན་ནོ། །འགོག་ པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ནི་གསུམ་དང་ལྡན་ནོ།།འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་བཞི་དང་ལྡན་ནོ། །ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ནི་ལྔ་དང་ལྡན་ནོ། །བསྒོམ་པ་ལ་གནས་པ་དྲུག་གམ་ནི། གཅིག་གམ་ཡང་ན་གཉིས་དང་ངོ་། །འཕགས་པའི་ གང་ཟག་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ལ་གནས་པ་ཇི་སྲིད་དུ།འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་འཐོབ་པའམ། དེ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དྲུག་དང་ལྡན་ནོ། །སྔོན་ནམ་ཕྱིས་འདོད་པ་ལ་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཐོབ་པ་ནི།ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པས་སྤངས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་པུ་དང་ལྡན་ནོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་ནི། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་ ཁོ་ན་དང་ལྡན་ནོ།

所有九种遍知都是圣道的果。二、世间道的果有二种：顺下分和色贪尽的遍知。随后，随顺智的果也是两种遍知，即最后二种。法智是三种。唯是最后的，因为是三界修所断的对治。其顺品有六和五。法智顺品的果是六种遍知，即唯是法忍和法智的果。随顺智顺品是五种，即唯是随忍和随智的果。说顺品是包括忍和智。
为何不将每一断分别建立为遍知呢？如是，首先忍的果离系，由于无漏得离系，及损坏有顶，以及永断二因，故建立为遍知。若问何者具有这三种因而称为断的遍知？首先，凡夫没有无漏离系得，也没有损坏有顶，故不得此断遍知之名。
圣者的忍果断，只要住于苦随忍时，虽有无漏离系得，但并非损坏有顶。于苦随智虽有二者，但并非永断二因，因为尚未断遍行的集谛所断。其他法智和随智具足三者，因此在彼彼位得断遍知之名。智果断由于具足彼三因及第四超越界，得遍知之名，即于完全离欲界贪时。
第二种系缚离系有五因，所说：于何种所断，若于彼所缘烦恼得离系时。此即不离永断二因及超越界而说。
若问谁具几种遍知？不住一，住见道者，乃至具足第五。首先凡夫必定不具。圣者住见道时，乃至住于集法忍时亦不具。集法智具一。集随智具二。灭法智具三。灭随智具四。道法智具五。
住修道者具六或一或二。圣者住修道者住道随智时，乃至未得离欲界贪或从彼退失者具六遍知。先前或之后得离欲界贪者，唯具一种顺下分断遍知。得阿罗汉果者，唯具一种永尽一切结缚的遍知。

།གཟུགས་ཀྱི་སྤྱོད་པས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ནས། ཡང་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྤངས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་དང་ལྡན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཐོབ་པ་ ནི།ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྤངས་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ཟད་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡང་གཉིས་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་ ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་དག་གི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་ཁོ་ནར་རྣམ་པར་གཞག་གི་།མང་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཁམས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འབྲས་བུ་ཐོབ་ཕྱིར་དེ་ དག་བསྡོམས།།ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་རྣམས་སྡོམ་ཞིང་། །གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་འཇོག་པ་ནི། །ཁམས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་དང་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་ཡིན་ལ། དེ་གཉི་ག་ཡང་གནས་སྐབས་དེ་ གཉིས་ན་སྲིད་པས།དེའི་ཕྱིར་སྤང་པ་ཐམས་ཅད་བསྡོམས་ཏེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་ཤེས་བྱའོ། །ཡང་གང་ཞིག་གིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དུ་ཞིག་ཡོངས་སུ་གཏོང་ངམ། འཐོབ་ཅེ་ན། ལ་ལ་གཅིག་གཉིས་ ལྔ་དང་དྲུག་།གཏོང་སྟེ་ཐོབ་པ་ལྔ་མིན་ནོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་དམ། འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས། ཡོངས་སུ་ཉམས་ན་གཅིག་གཏོང་ངོ་། །ཕྱིར་མི་འོང་བ་གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་། འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ན། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཉིད་གཏོང་ངོ་། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ། ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ལ་གནས་པ་ལ་ནི་ལྔ་སྟོང་སྟེ། དེ་ནི་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན པ་སྤངས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་འཐོབ་པ་ན།ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྔ་མ་ལྔ་གཏོང་ངོ་། །མཐར་གྱི་ས་པ་ལ་འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པས་ནི། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དྲུག་གཏོང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་ཐོབ་པ་ཡང་ལ་ལས་ནི་ ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་འཐོབ་སྟེ།གང་ལ་ལ་ཞིག་གིས་སྔོན་མེད་པ་འཐོབ་བོ་། །ལ་ལས་ནི་གཉིས་ཏེ། གང་ཞིག་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ལས། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་འབའ་ཞིག་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པས་སོ་། །ཁ་ ཅིག་གིས་ནི་དྲུག་སྟེ།གང་ཞིག་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའོ། །ལྔ་འཐོབ་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་སྐབས་རྫོགས་སོ།། །།ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ་ ལས།ཕྲ་རྒྱས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་ལྔ་པའོ།། །། སརྦ་མངྒཱ་ལཾ།། །། @##། །ཇི་སྐད་དུ་སྤངས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་མིང་འཐོབ་པོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ཡང་། བདེན་པ་མཐོང་དང་བསྒོམ་པ་ལས། །ཉོན་མོངས་སྤངས་པ་ཞེས་བཤད་པ། །ཉོན་ མོངས་པ་རྣམས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྒྱས་པར་བཤད་པ། ད་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་དེ་དག་ཅི་ཟག་པ་མེད་པའམ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་བརྗོད་དེ། བསྒོམ་པའི་ལམ་ནི་རྣམ་གཉིས་ཏེ། །མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་ཟག་པ་མེད། །བསྒོམ་པའི་ལམ་ནི་རྣམ་གཉིས་ཏེ། །འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་ རྟེན་ལས་འདས་པའོ།།མཐོང་བའི་ལམ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམ་པ་དགུ་ཅིག་ཅར་དུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ ཏེ།འཇིག་རྟེན་པ་ལ་ནི་དེ་འདྲ་བའི་མཐུ་མེད་དོ། །བདེན་པ་མཐོང་བ་ལས་ཞེས་བཤད་པ། བདེན་པ་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། བདེན་པ་དག་ནི་བཞིར་བཤད་དོ། །གང་དུ་བཤད་ཅེ་ན། ཆོས་ ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་།ཟག་པ་མེད་པ་བསྟན་པར་ཟག་མེད་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་ཞེས་ལམ་གྱི་བདེན་པ་རང་གི་མིང་གིས་བསྟན་ཏོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་གང་། །བྲལ་བའོ་ཞེས་འགོག་པའི་བདེན་ བ་བསྟན་ཏོ།།སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་འཇིག་རྟེན་དང་། །ཞེས་བྱ་བ་དེར་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་དག་བསྟན་ཏོ། །ཅི་འདི་དག་གི་རིམ་པ་འདི་ཁོ་ན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ འབྱུང་དེ་བཞིན་དུ།།འགོག་དང་ལམ་སྟེ་དེ་ལྟར་ན། །དེ་དག་གི་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ནོ།

由于色的行为烦恼所缠缚而退失后，具有一种断除下分结的遍知。获得离色贪者，具有断除下分结和色贪尽的两种遍知。由于无色界烦恼所缠缚而退失者也具有这两种遍知。
为何不还果和阿罗汉果的遍知唯一安立为一种而不是多种呢？由于离贪界和获得果位的缘故而合并。遍知合并而安立为一种，是由于离贪界和获得果位两种原因，而这两者在这两种情况下都存在，因此将所有断除合并为一种遍知。
又问，谁舍弃和获得几种遍知？有的舍弃一种、二种、五种和六种，获得则不是五种。若从阿罗汉果或离欲贪退失时舍弃一种。若不还果者已离色贪，从离欲贪退失时，舍弃两种遍知。
对于以离贪为先，住于随顺道者舍弃五种，即当获得断除下分结的遍知时，舍弃前五种遍知。对于最后地者通过离欲界贪而舍弃六种遍知。同样，关于获得，有的仅获得一种遍知，即某些人获得先前未有的遍知。
有的获得两种，即从无色界离贪单独退失者。有的获得六种，即从不还果退失者。没有任何人获得五种。遍知品终。
从《阿毗达磨俱舍论释》中，这是第五品'随眠品'。一切吉祥。
如所说'断除获得遍知之名'，这也是通过见谛和修道断除烦恼所说。烦恼有见所断和修所断。现在，这些见道和修道是无漏还是有漏呢？为此说：修道有二种，见道是无漏。
修道分为两种：世间道和出世间道。见道由于是三界的对治，以及因为同时断除九种见所断，所以唯是出世间道，世间道没有这样的力量。
关于所说的见谛，这些谛是什么呢？谛说有四种。在何处说呢？在说明有漏法和无漏法时，以'无漏道谛'说明了道谛的自名。以'择灭即离系'说明了灭谛。
以'苦集及世间'说明了苦谛和集谛。这些的次第是否就是这样呢？答：不是。那么是怎样呢？苦、集、灭、道，这就是它们的次第。

།དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་སྔར་ཇི་སྐད་བཤད་པ་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་ནོ་ཞེས་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི། དེ་དག་ཇི་ལྟར་ མངོན་རྟོགས་རིམ།།བདེན་པ་གང་ཞིག་སྔར་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དེ་སྔར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་རྒྱུ་ནི་སྔར་བསྟན་ལ་འབྲས་བུ་ནི་ཕྱིས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་ནི་སྐྱེ་བ་དང་མཐུན་པ་བསྟན་ཏེ། དཔེར་ན་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ དང་།བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་རབ་ཏུ་བརྟག་པ་དང་མཐུན་པར་བསྟན་ཏེ། དཔེར་ན་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་རྣམས་ལྟ་བུ་སྟེ། གང་སྔར་ནི་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདུན་པ་སྐྱེད་ལ། ཕྱིས་ནི་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ མི་སྐྱེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདུན་བསྐྱེད་པའི་ངེས་པ་འདི་ནི་མེད་དོ།།བདེན་པ་རྣམས་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་མཐུན་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བདེན་པ་རྣམས་དེ་ལྟར་མངོན་པར་རྟོགས་ཤེ་ན། གང་ལ་ཆགས་པ་དང་། གང་གིས་གནོད་པ་བྱེད་པ་དང་། གང་ལས་ཐར་པ་དོན་དུ་གཉེར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ གྱི་བདེན་པ་དེ་ཉིད་ལ་དང་པོར་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་གནས་སྐབས་ན་ཡོངས་སུ་རྟོག་ལ།ཕྱིས་འདིའི་རྒྱུ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལ་ཡོངས་སུ་རྟོག་གོ། །འདིའི་འགོག་པ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེས་འགོག་པའི་བདེན་པ་ལ་ཡོངས་སུ་རྟོག་གོ། །འདིའི་ལམ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ལམ་གྱི་ བདེན་པ་ལ་ཡོངས་སུ་རྟོག་སྟེ།ནད་མཐོང་བས་དེའི་གཞི་དང་ཟད་པ་དང་སྨན་ཚོལ་བ་བཞིན་ནོ། །བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་དཔེ་འདི་ནི་མདོ་ལས་ཀྱང་བཤད་དོ་། །མདོ་གང་ལས་ཤེ་ན། ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པའི་སྨན་པས་ཟུག་རྔུ་འབྱིན་པ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལས་བསྟན་ཏོ། །སྔར་འཕངས་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་ རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་གནས་སྐབས་ན་བདེན་པ་ལ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་གནས་སྐབས་ན་ཡང་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་ཏེ།དཀྱུས་ས་བསྟན་པའི་རྟ་ཐགས་ཐོགས་མེད་པར་རྒྱུག་པ་བཞིན་ནོ། །མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་ཅི་ཞེ་ན། མངོན་པར་ཡང་དག་པར་ རྟོགས་པའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་ཡང་དག་པར་རྟོག་པ་སྟེ། ཡང་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུའོ། །དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡིན་ནོ། ། རྒྱུར་གྱུར་པ་རྣམས་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལས་ཀུན་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་གཉིས་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པས་མིང་གི་སྒོ་ནས་བྱེ་བྲག་ཡོད་ཀྱི་རྫས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འགོག་པ་དང་ལམ་ནི་རྫས་སུ་ཡང་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ། །མདོ་ལས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་ཞེས་འབྱུང་བ་དེའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། འདི་དག་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་བདེན་པས། དེ་ལྟ་བས་ན་མདོ་ཁོ་ན་ལས། འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་ཞེས་བཤད་དོ། །ཅི་འདི་དག་གཞན་རྣམས་ལ་བརྫུན་ནམ་ཞེ་ན། འདི་དག་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ལ་བདེན་ན་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་འདི་དག་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ གཟིགས་ཀྱི་གཞན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། འཕགས་པས་བདེ་བར་གང་གསུངས་པ། །དེ་ནི་གཞན་གྱིས་སྡུག་ བསྔལ་རིག་།གཞན་གྱིས་བདེ་བར་གང་སྨྲས་པ། །དེ་ནི་འཕགས་པས་སྡུག་བསྔལ་རིག་།ཅེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་དག་ན་རེ་གཉིས་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེན་པ་ཡིན་ལ། གཉིས་ནི་འཕགས་པ་ཡང་ཡིན་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་གི་ཚེ་ཚོར་བའི ཕྱོགས་གཅིག་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་ན་འདུ་བྱེད་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན།ཡིད་འོང་ཡིད་དུ་མི་འོང་དང་། །དེ་ལས་གཞན་ཟག་བཅས་རྣམས་ཉིད། །སྡུག་བསྔལ་ཉིད་གསུམ་ལྡན་པའི་ཕྱིར། །ཅི་རིགས་མ་ལུས་སྡུག་བསྔལ་ལོ།

'如是'这个词是为了显示自性就如前所说那样而说的。那就是'如彼等现证次第'。先前已经现证的真谦已经宣说了。若不如此，则因先说而果后说。
有些是随生起而说，如念住和禅定等。有些是随观察而说，如正断等。先为断已生起者而生起欲求，后为使未生者不生而生起欲求，这个次第并非确定。
诸谛是随现证而说。为何诸谛如此现证呢？对于所贪著、所损害、所希求解脱的苦谛，最初在观察阶段时遍观察，后来思维'此因是什么'而遍观察集谛。'此灭是什么'而遍观察灭谛。'此道是什么'而遍观察道谛。如同见病而寻求病因、病愈和药物一样。
诸谛的这个比喻在经中也说过。在哪部经中呢？在说'具四支分医师拔除毒箭'的经中说过。由于前已引述，如同在观察阶段观察诸谛那样，在现证阶段也如是现证诸谛，如同已熟悉道路的马无碍奔驰一样。
什么是现证的含义？是现前正确证悟。为何唯是无漏而非有漏？因为是趣向涅槃的正确证悟，'正确'是指如实。其中，作为果的取蕴是苦谛，作为因的是集谛，因为从此生起的缘故。
因此这二者由因果关系而有名称的差别，而非实质的差别。灭和道则有实质的差别。经中说'圣谛'的含义是什么？这些对圣者们是真实的，因此经中说'圣谛'。
这些对其他人是虚妄的吗？这些因为不颠倒所以对一切都是真实的，但圣者们如实见到这些，而其他人则不然，因此这些是圣者们的真谛，而非非圣者的真谛，因为他们颠倒见。如偈颂说：'圣者说为乐，他人知为苦，他人说为乐，圣者知为苦。'
其他人说：二谛是圣者的真谛，二谛既是圣者也是圣者的真谛。当受的一分是苦的自性时，如何说一切有漏行都是苦呢？可意、不可意及其他有漏法，由具三苦性故，随其所应皆是苦。

། སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ནི་གསུམ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དང་། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དོ། །དེ་དག་གིས་ཅི་རིགས་པར་འདུ་བྱེད་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་རྣམས་ནི་འགྱུར བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དོ།།ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དོ། །དེ་དག་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དོ། །ཡིད་དུ་འོང་བ་ནི་གང་དག་ཡིན། ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ནི་གང་དག་ཡིན། གཉི་ག་མ་ཡིན་ པ་ནི་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན།ཚོར་བ་གསུམ་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ལ་སོགས་པའི་མིང་འཐོབ་པོ། །བདེ་བའི་ཚོར་བ་ནི་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དེ། མདོ་ལས། བདེ་བའི་ཚོར་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ན་ཡང་བདེ། གནས་པ་ན་ཡང་བདེ་ལ། འགྱུར་བ་ན་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཁོ་ནས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དེ། མདོ་ལས། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ལ། གནས་པ་ན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བདེ་བ་ཡང་མ ཡིན།སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ནི་རྐྱེན་གྱིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཁོ་ནས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དེ། གང་མི་རྟག་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་ཚོར་བ་དང་འདྲ་བར་བརྗོད་དོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཡིན་པས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཡིན་ལ།འདུ་བྱེད་ཉིད་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འགྱུར་བ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དག་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བཤད་དོ། །འདུ་བྱེད་ཐམས་ ཅད་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་ལ་དེ་དག་ཀྱང་འཕགས་པ་རྣམས་ཁོ་ནས་གཟིགས་སོ།།འདིར་སྨྲས་པ། ལག་མཐིལ་སྤུ་ཉག་གཅིག་འདུག་པ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མི་རྟོགས་ལ། །དེ་ཉིད་མིག་ཏུ་སོང་ན་ནི། །མི་བདེ་བ་དང་གནོད་སྐྱེད་ལྟར། །བྱིས་པ་ལག་མཐིལ་འདྲ་བ་ ཡིས།།འདུ་བྱེད་སྡུག་བསྔལ་སྤུ་མི་རྟོགས། །འཕགས་པ་མིག་དང་འདྲ་བ་ནི། །དེ་ཡིས་ཤིན་ཏུ་ཡིད་ཀྱང་འབྱུང་། །ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་རྣམས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་བ་དག་ལ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བློ་འཇུག་པ་ལྟར་བྱིས་པ་རྣམས་ནི་མནར་མེད་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བློ་མི་འཇུག་གོ། ། དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་ལམ་ཡང་འདུས་བྱས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་མི་མཐུན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལམ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་སྐྱེ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཟད་པ་འདྲེན་པའི་འཕགས་པ་རྣམས་དང་མི་མཐུན་པ་མེད་དོ། ། གང་གི་ཚེ་དེ་དག་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཞི་བར་ལྟ་བ་དེའི་ཚེ་ཡང་། སྡུག་བསྔལ་དུ་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ནའི་འགོག་པ་ལ་ཞི་བར་ལྟའོ། །གང་གི་ཚེ་འདི་དག་ལ་བདེ་བ་ཡང་ཡོད་པ་དེའི་ཚེ་ཅིའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ཁོ་ན་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བདེ་བ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། མོན་སྲན་སྡེའུ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་བཞིན་དུ་མོན་སྲན་གྲེའུའི་ཕུང་བོ་ཞེས་སྟོན་པ་བཞིན་ཏེ། མཁས་པ་སུ་ཞིག་ཆུས་བཏབ་པའི་བདེ་བ་ཆུང་ངུས་འབྲས་བུ་བདེ་བ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པར་འགྱུར། ཡང་སྨྲས་པ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ནི་རྒྱུ་ཕྱིར་དང་། །སྡུག་བསྔལ་མང་པོས་བསྐྱེད་ཕྱིར་དང་། སྡུག་བསྔལ ཡོད་ན་བདེ་འདོད་ཕྱིར།།བདེ་བ་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་རྟོག་གོ། ། སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་བདེ་བ་དང་བཅས་ཏེ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དུ་རོ་གཅིག་བའི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་དུ་གཟིགས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ཁོ་ན་འཕགས་པའི་བདེན་པར་རྣམ་པར་གཞག་གི་བདེན་ པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

苦性有三种：苦苦性、行苦性和坏苦性。由此等相应地使一切有漏诸行无余皆是苦。其中可意者以坏苦而成苦性，不可意者以苦苦而成苦性，除此之外者以行苦而成苦性。
何者为可意？何者为不可意？何者为非二者？依次对应三受，由此而感受快乐等诸行亦得可意等名。
乐受是坏苦性，如经中说：'乐受生时乐，住时亦乐，变坏时则苦。'苦是以苦的自性而成苦性，如经中说：'苦受生时苦，住时亦苦。'非乐非苦受因缘所造作故唯以行而成苦性，如说：'凡无常者即是苦。'能感受此的诸行亦如受一样而说。
有人说：苦性即是苦性故为苦苦性，行性即是苦性中间亦如是。变坏亦是苦苦，因为是可意与不可意的不共故而说。一切诸行以行苦性而成苦性，此等唯圣者能见。
此中所说：如手掌上一根毛，众人对此不能觉，若是此毛入眼中，则生不适及损害。如同凡夫似手掌，不觉诸行苦如毛，圣者犹如眼睛般，由此极生厌离心。
如圣者们于有顶天也能生起苦的认知，而凡夫们即便对无间地狱的蕴体也不能如是生起苦的认知。
若问：如是则道也因是有为故应成行苦性？答：苦的性相是不顺意，故道非是苦，因为其生起不违背能引导灭尽一切苦的圣者们。
当彼等视涅槃为寂静时，唯见彼苦性的灭尽为寂静。若问：当此等中也有乐时，为何唯苦为圣谛？有人说：因为乐受的缘故，如同豆类堆中虽有其他豆类，仍称为豌豆堆一样。何等智者会认为被水浇灭的微小快乐是乐果呢？
又说：因为是苦的因故，因为由多苦所生故，因为有苦则希求乐故，故思维乐即是苦。
一切有都是有乐的，圣者们见到诸行苦性一味，因此建立唯苦为圣谛，而乐非是谛。

།ད་ནི་ཇི་ལྟར་བདེ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཚོར་བ་རྣམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་དུ་ལྟ་ཞེ་ན། མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་གཟུགས་དང་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་དུ་ལྟ་མོད་ཀྱི། དེ་དག་ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ པ་བཞིན་ནོ།།གང་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེའི་དེ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་རྣམ་པ་ཡིན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་དག་གིས་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་འདུ་ཤེས་འཇུག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་གི་ཕུང་ པོ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ནོ།།མདོ་ལས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱང་ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས་པར་གྱུར། གལ་ཏེ་མི་རྟག་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་ལྟ་ན་འོ་ན་མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པ་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད། སྐྱེ་ཞིང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པར་ལྟ་ལ། མི་མཐུན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་དུ་ལྟ་སྟེ། མི་རྟག་པར་མཐོང་ན་མི་མཐུན་པར་འགྱུར་བས་མི་རྟག་པའི་རྣམ་པས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེད་པ་ཉིད་དེ། ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འདི་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེ་ན། མདོ་དང་། རིགས་པ་ལས་ཏེ། རེ་ཞིག་མདོ་ལས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་ཅི་ཚོར་ཡང་རུང་དེ་ནི་འདིར་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བདེ་བའི་ཚོར་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་བདེ་བའོ་སྙམ་དུ་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། རེ་ཞིག་མདོ་ལས ནི་དེ་ལྟ་བུའོ།།རིགས་པ་ལས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། བདེ་བའི་རྒྱུ་རྣམ་པར་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཁ་ཅིག་བདེ་བའི་རྒྱུ་བཏུང་བ་དང་བཟའ་བ་དང་གྲང་བ་དང་དྲོ་བ་ལ་སོགས་པར་འདོད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་ཧ་ཅང་སྤྱད་པ་དང་། དུས་མ་ཡིན་པར་སྤྱད་པ་རྣམས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། བདེ་བའི་རྒྱུ་འཕེལ་བའམ་མཉམ་པས་ནི་དུས་གཞན་ན་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་དེ་དག་ནི་དང་པོ་ཁོ་ན་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་དག་ཡིན་ཞིང་བདེ་བའི་རྒྱུ་ནི་མ་ཡིན་ལ། མཇུག་ཏུ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དེ་འཕེལ་བར་འགྱུར་བས་བསལ་བར་འགྱུར་བར་ཟད་དེ། སྤྱོད་ལམ་གྱི་བྱེ་བྲག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ།།སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཉེན་པོ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བྱེ་བྲག་ལ་བདེ་བའི་བློ་སྐྱེ་བའི་ཡང་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་སྲིད་དུ་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་དང་གྲང་བ་དང་ཚ་བ་དང་ངལ་བ་དང་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་གཙེས་པར་མ་གྱུར་བ་དེ་སྲིད་དུ་བདེ་བའོ་སྙམ་དུ་ཚོར་བ་ཅུང་ ཟད་ཀྱང་མེད་དོ།། དེ་ལྟ་བས་ན་མི་མཁས་པ་རྣམས་ནི་གཉེན་པོ་ཁོ་ན་ལ་བདེ་བའི་བློ་འཇུག་གི་བདེ་བ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། བྱིས་པ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བྱེ་བྲག་ལ་ཡང་བདེ་བའི་བློ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། དཔེར་ན་ཕྲག་པ་ནས་ཕྲག་པར་ཁུར་ཡོད་པར་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་བདེ་བ་ནི་མེད་པ་ཁོ་ ནའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཆོས་མངོན་པ་པ་རྣམས་ན་རེ། ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ཉིད་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། རེ་ཞིག་བདེ་བ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་དེ་ལ་འདི་དྲི་བར་བྱ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན། གལ་ཏེ་གནོད་པའི་བདག་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་ཟེར་ན་ ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ན་ནི་ཕན་པར་བྱེད་པ་བདེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །གལ་ཏེ་མི་འདོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ན་ནི་འདོད་པ་བདེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །གལ་ཏེ་འདོད་པ་དེ་ཉིད་འཕགས་པ་རྣམས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཚེ་མི་ བཞེད་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་འདོད་པ་ཉིད་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མི་འདོད་པ་ནི་གཞན་དུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

现在，如何观察乐受为苦呢？由于无常的特征而不相顺，就像观察色、想等为苦一样，但是它们并不像苦受那样是苦的。
如果认为是因为它是苦的因，那么这是集的行相而不是苦的行相。
对于生于色界和无色界的圣者们，怎么会生起苦想呢？因为他们的诸蕴不是苦受之因。
为什么经中也说有行苦呢？如果因为无常而观为苦，那么无常和苦的行相有什么差别？因为是生灭法故观为无常，因为是不相顺故观为苦。见到无常则成为不相顺，所以无常行相能引发苦行相。
有些人说乐受是不存在的，一切都只是苦。如何理解这点呢？从经典和理论两方面来说。首先从经典来看，世尊说：'任何感受都是苦'，'应当观乐受为苦'，'于苦认为是乐的想是颠倒'。这就是经典的说法。
从理论来说，因为乐的因不成立。有些人认为饮食、冷暖等是乐因，但是这些过度使用或不当时使用也会成为苦因。
乐因增长或保持平衡时，在其他时候产生苦是不合理的，所以这些从一开始就是苦因而不是乐因，最后苦增长时就会被去除。对于威仪差别也应当如此说。
又因为在对治苦和苦的差别上会生起乐想，只要没有被饥渴、寒热、疲劳和欲贪所生的其他苦所逼迫时，就不会有丝毫乐受的感觉。
因此，愚者们只是对治上起乐想而不是在乐上。凡夫们对苦的差别也会生起乐想，比如从这边肩膀换到那边肩膀担负重担。因此说乐是完全不存在的。
阿毗达磨论师们说是存在的，这才是正理。为什么这样说呢？首先应当问否认乐的人：所谓苦是什么？如果说是有害的自性，就应当问是什么样的。
如果说是能造成损害的，那么能造成利益的就是乐，这就成立了。如果说是不可欲的，那么可欲的就是乐，这就成立了。
如果说圣者离贪时不欲求那个可欲，所以可欲性本身不成立，这是不对的，因为不可欲是另外的缘故。

།ཚོར་བ་གང་ཞིག་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་འདོད་པ་དེ་ནི་ནམ་ཡང་དེ་ཁོ་ནས་མི་འདོད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་འཕགས་པ་རྣམས་ནི་འདི་གང་གིས་ན་མི་བཞེད་ པར་འགྱུར་བ་རྣམ་པ་གཞན་གྱིས་རྣམ་པར་སུན་འབྱིན་པར་བྱེད་ཅིང་།འདི་ལ་བག་མེད་པའི་གནས་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་ཆེན་པོས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ཅན་དང་། མི་རྟག་པར་ལྟའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འདི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་མི་འདོད་པ་ ཞིག་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི་དེ་ལ་སུ་ཡང་འདོད་ཆགས་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།།གང་གི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཆེད་དུ་རྣམ་པ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་སྐྱོན་ཅན་དུ་ལྟ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ གང་ཅི་ཚོར་ཡང་རུང་དེ་ནི་འདིར་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁོ་ནས་ཀུན་དགའ་བོ་གང་ཅི་ཚོར་ཡང་རུང་དེ་ནི་འདིར་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངས་འདུ་བྱེད་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་།འདུ་བྱེད་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ་ཞེས་དོན་ངེས་པར་ མཛད་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་མ་ཡིན་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་དུ་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདེ་བ་དང་།སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ལགས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ལགས་པ་དང་ཚོར་བ་འདི་གསུམ་ཡང་གསུངས་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་ཅི་ཚོར་ཡང་རུང་དེ་ནི་འདིར་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ལས་ དགོངས་ནས་གང་ཅི་ཚོར་ཡང་རུང་དེ་ནི་འདིར་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཞེས་ཞུས་པར་གྱུར་ཏེ།དེས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ལས་དགོངས་ནས་ཚོར་བ་གསུམ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཞེས་ཞུས་པར་འགྱུར་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ་ཚོར་བ་གསུམ་ཞེས་བྱ་ བ་འདི་ནི་ངས་དགོངས་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་དེ་སྐད་ཀྱང་བཀའ་སྩལ་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་ཚོར་བ་གསུམ་ནི་རང་གི་ངོ་བོས་ཡོད་ལ། གང་ཅི་ཚོར་ཡང་རུང་དེ་ནི་འདིར་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ངས་དགོངས་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཚིག་འདི་ནི་དགོངས་པ་ཅན་དུ་སྟོན་ པར་མཛད་པ་ཡིན་ནོ།།གང་ཡང་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་དེ་ལ་གཉི་ག་ཡོད་དོ། ། རང་གི་ངོ་བོས་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཕྱིར་ནི་བདེ་བ་ཉིད་ཡིན་ལ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་དང་མི་རྟག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ བདེ་བར་མཐོང་ན་ནི་འདོད་ཆགས་ཅན་རྣམས་དེའི་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འཆིང་བར་འགྱུར་ལ།སྡུག་བསྔལ་དུ་མཐོང་ན་ནི་དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཐར་བར་འགྱུར་བས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་ཇི་ལྟར་མཐོང་ན་ཐར་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བཀའ་སྩལ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་རང་ གི་ངོ་བོས་བདེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེ་ན།འདི་ལྟར། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རབ་མཁྱེན་གྱིས། །འདུ་བྱེད་མི་རྟག་ཉིད་དང་ནི། །རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་མཁྱེན་ནས། །ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་བར་གསུངས་སོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གང་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ལ་བདེ་བའོ་སྙམ་དུ་ འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་བསྟན་པ་འདི་ནི་དགོངས་པ་ཅན་ཡིན་ཏེ།འཇིག་རྟེན་ནི་ཚོར་བ་དང་། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་དང་། སྐྱེ་བ་ལ་བདེ་བར་འདུ་ཤེས་སོ། །དེ་ལ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ལ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་ཡང་ཡོད་ན་གཅིག་ཏུ་བདེ་བར་ལྟ་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ ཡིན་ལ།འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལ་ཡང་བདེ་བ་ནི་ཆུང་ལ་སྡུག་བསྔལ་ནི་མང་བ་ཡིན་ན་གཅིག་ཏུ་བདེ་བར་ལྟ་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་བ་ལ་དེ་དང་འདྲའོ།

任何感受，若以其自性为可爱，则永远不会因其自性而成为不可爱。比如圣者们是以其他方式来否定它，而非以其自性的方式来否定它。对此，他们视之为放逸之处、需要大功用成办、是变异性的、无常的，而非以自性的方式来否定。
假若此感受以自性为不可爱，则任何人都不会对其生起贪欲。然而为了离贪，还需要以其他方式来观察其过患。因此，乐受以自性是存在的。
关于世尊所说'无论何种感受，在此都是苦'的教言，世尊亲自对阿难作了明确解释：'阿难，我说无论何种感受在此都是苦，是针对诸行无常性和诸行变异性而说的。'
因此，这并非是就苦苦性而说的。如果一切感受本性都是苦，那为何尊者阿难会向世尊如此请问：'世尊曾说乐受、苦受、不苦不乐受这三种感受，又说无论何种感受在此都是苦。世尊依何密意而说无论何种感受在此都是苦？'
他也不会问'世尊依何密意而说三种感受'，世尊也不会回答'我是依密意而说三种感受'。但事实上确实如此宣说了。
因此，三种感受以自性是存在的，而'无论何种感受在此都是苦'这句话，是表明有其密意而说的。
至于说'应当观乐受为苦'，这其中具有两重含义：以自性是悦意的缘故是乐，以其具有变异性和无常法的缘故，从某种意义上说是苦。
对此，若见为乐，则有贪者会贪著其味而被束缚；若见为苦，则会因离贪而获解脱。因此世尊开示应当如何观察才能获得解脱。
如何了知它以自性为乐呢？如说：'正等觉至知，由知诸行是，无常及变异，说诸受是苦。'
关于所说'于苦起乐想是颠倒'的教言，此说也是有密意的。世间于感受、欲妙及生起乐想。其中，乐受从某种意义上也有苦，若执为唯一是乐则是颠倒。
对于欲妙，乐少苦多，若执为唯一是乐则是颠倒。对于生也是如此。

།དེ་ལྟ་བས་ན་བདེ་བའི་ཚོར་བ་མེད་པར་མི་འགྲུབ་པོ། །གལ་ཏེ་ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་རང་གི་ངོ་བོ་ཁོ་ནས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་པར་ འགྱུར་ན་ཚོར་བ་གསུམ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་ཡོན་ཏན་ཅི་ཞིག་ཡོད་པར་འགྱུར།གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་དང་མཐུན་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་ནི་ངས་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཞེས་གསུངས་པའི་ ཡང་ཕྱིར་ཏེ།བདེ་བའི་དབང་པོ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་ནས་གང་གིས་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མཐོང་ཞིང་། དེའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་ ཡང་སྦངས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།འཇིག་རྟེན་ཡང་ཇི་ལྟར་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རྟོག་པར་འགྱུར་གལ་ཏེ་ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོ་དང་འབྲིང་དག་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་བློ་སྐྱེའོ་ཞེ་ན་ནི་བདེ་བ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པས་སྡུག་བསྔལ་ཆུང་ངུ་ ལ་སོགས་པ་ལ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་བློ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།གང་གི་ཚེ་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་ལས་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་སང་བ་དེའི་ཚེ་གང་ལ་འདི་བདེ་བའི་བློར་འགྱུར་བ་སྡུག་བསྔལ་ཆུང་ངུར་གྱུར་པ་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་ཆུང་ངུ་དེ་མ་སྐྱེས་པ་དང་འགགས་པ་ན་སྡུག་བསྔལ་མ་ ལུས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བདེ་བའི་བློ་ཤིན་ཏུ་ཆེས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ།འདོད་པའི་བདེ་བ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཚོར་བ་ཆུང་ངུ་ལ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་དང་ཤས་ཆེན་པོར་འཛིན་ལ། འབྲིང་ལ་ནི་མི་གསལ་བར་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་ འདི་ཡང་ཇི་ལྟར་རུང་།བསམ་གཏན་གསུམ་ན་བདེ་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བས་སྡུག་བསྔལ་ཆུང་ངུར་ཡང་འགྱུར་ལ། གང་ན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བས་སྡུག་བསྔལ་འབྲིང་དུ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་སྡུག་བསྔལ་ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་པ་ལ་བདེ་བ་ལ་ སོགས་པའི་ཚོར་བ་རྣམ་པར་གཞག་ཏུ་མི་རུང་ངོ་།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་མིང་ཆེན་གལ་ཏེ་གཟུགས་གཅིག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི་བདེ་བ་ཡང་མེད། བདེ་བ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པ་ཡང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡང་བདེ་བ་ཅུང་ཟད་ ཅིག་ཡོད་དེ།རེ་ཞིག་དེ་ལྟ་ན་མདོ་ལས་བདེ་བའི་ཚོར་བ་མེད་པར་མི་འགྲུབ་བོ། །གང་ཡང་བདེ་བའི་རྒྱུ་རྣམ་པར་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ། དེ་ཡང་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་སྨྲ་བར་ཟད་དེ། རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་པའི་ཡུལ་བདེ་བའི་རྒྱུ་འམ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ ཡིན་གྱི་ཡུལ་འབའ་ཞིག་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལུས་ཀྱི་གནས་སྐབས་གང་ཞིག་དང་ཕྲད་ན་བདེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་དང་ཕྲད་ན་མ་ཡིན་པ་ནི་ནམ་ཡང་མ་ཡིན་པས་བདེ་བའི་རྒྱུ་རྣམ་པར་གནས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་བཙོ་བར་བྱ་བའི་འབྱུང་བའི་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་པའི་མེ་དེ་ཉིད་ཞིམ་པར་ཚོས་པའི་རྒྱུ་ཡང་ ཡིན་ཞིང་།དེ་ཉིད་མི་ཞིམ་པར་ཚོས་པའི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ལ་བཙོ་བར་བྱ་བའི་འབྱུང་བའི་གནས་སྐབས་གང་དང་ཕྲད་ནས་ཞིམ་པར་ཚོས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་དང་ཕྲད་ནས་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ནི་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ཏེ་འདི་ནི་དཔེ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་དག་ན་ཡང་བདེ་བའི་རྒྱུ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་མི་གནས་པ་ཡིན། གང་ཡང་ གཉེན་པོ་ལ་བདེ་བའི་བློ་སྐྱེ་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ལ་ཡང་གང་གི་ཚེ་དྲི་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་ལས་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་མྱོང་བ་དེའི་ཚེ་གང་གིས་གཉེན་པོ་ལ་བདེ་བའི་བློར་འགྱུར།སྡུག་བསྔལ་དེ་མ་སྐྱེས་པ་དང་འགགས་ནས་བདེ་བའི་བློ་ཤིན་ཏུ་ཆེས་སྐྱེ་བར་ཡང་འགྱུར་རོ། །བསམ་གཏན་ལས་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་ལ་ཡང་གང་ གི་གཉེན་པོ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ལན་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཁུར་སྦེད་པ་ལ་ཡང་ཇི་སྲིད་དུ་ལུས་ཀྱི་གནས་སྐབས་དེ་ལྟ་བུ་མེད་པར་མ་གྱུར་གྱི་བར་དུ་གནས་སྐབས་གཞན་ལས་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་ཁོ་ན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།

因此，没有乐受是不成立的。如果一切感受仅仅以自性而言都是苦的话，那么所说的三受有什么意义呢？如果说是随顺世间而说的话，那是不对的，因为说过'一切感受皆是苦性是我密意所说'。
又因为说'如实'的缘故。详细说过'凡是乐根和意乐根，应当视为乐受'，并且说过'若有人以如是正慧如实见到这五根，并且断除其三种结缚'等等。
世间又怎么会将苦受分为三种呢？如果说对小、大、中三种苦次第生起乐等想，那么乐受也有三种，所以对小苦等也会生起大乐等想。
当生起香、味、触差别所生的乐时，对此生起乐想的小苦又是什么？当彼小苦未生或灭时，因为远离一切苦的缘故，反而会生起极大的乐想。对于现前的欲乐也应当如是说。
说小受有极为明显的体验和强烈的执著，中等受则执著不明显，这又怎么合理呢？
经中说三禅有乐，则成为小苦；又说有非乐非苦，则成为中苦。因此，不应在小苦等上安立乐等受。
世尊也说过：'大名，若色是一向苦，则无有乐，也无与乐相应'等等，因此也说明有少许乐。
如是，从经典来看，无乐受是不成立的。至于所说'因为乐的因不安住'，这只是因为不了解因而说的。依止差别所对应的境是乐因或苦因，而不仅仅是境而已。
当与身体某种状态相遇时成为乐因，与彼相遇时就永远不会不是乐因，所以乐因是确实安住的。譬如，依待所煮物质差别的火，既是美味熟煮的因，也是不美味熟煮的因。与所煮物质的何种状态相遇而成为美味熟煮的因，与彼相遇时就不会不是因，这是比喻。
在诸禅定中乐因又怎么会不安住呢？对于所说'对治生起乐想'，当体验到香等差别所生的乐时，又是什么对治而生起乐想呢？苦未生或灭时，也会生起极大的乐想。
对于禅定所生的乐，是什么的对治呢？诸如此类的回答已经说过了。对于卸下重担，只要身体不失去如是状态，就会从其他状态生起乐。

།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཕྱིས་བདེ་བའི་བློ་ཇེ་མང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། ངལ་བའི་སྤྱོད་ ལམ་གྱི་རྣམ་པ་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་དང་པོ་ནས་རྩོམ་པ་ཞིག་མེད་ན་མཇུག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བློར་ག་ལ་འགྱུར་ཞེ་ན། ལུས་ཡོངས་སུ་འགྱུར་པའི་ཁྱད་པར་ལས་ཏེ། ཆང་ལ་སོགས་པ་མངར་བ་ལ་མཇུག་ཏུ་སྒྱུར་པོར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་བདེ་བའི་ ཚོར་བ་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་གྲུབ་ལ།སྡུག་བསྔལ་ཉིད་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་མདོ་ལས་ཐལ་བ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས་ནི་སྲེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་བཤད་དོ། །དེ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་བཤད་ཀྱི་གཞན་དག་ཀྱང་ཀུན་འབྱུང་ནི་ཡིན་ནོ། །འདི་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན། གཞན་ལས་གཞན་ཡང་ཡིན་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ལས་དང་སྲིད་པ་དང ནི་མ་རིག་པ།།ཕྱི་མའི་ཚེ་ལ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ། །ཞེས་གསུངས་ལ་ཡང་ས་བོན་གྱི་རྣམ་པ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ། འདི་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚིག་བླ་དགས་ཡིན་ནོ། །སའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བཞིའི་ཚིག་བླ་དགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་ གསུངས་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་མདོ་ལས་བསྟན་པ་ནི་དགོངས་པ་ཅན་ཡིན་ལ། ཆོས་མངོན་པ་ལས་བསྟན་པ་ནི་མཚན་ཉིད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་བཀའ་སྩོལ་པ་ན་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་སྲེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་གསུངས་ལ། སྐྱེ་བ་དང་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ། རྒྱུ་དང་བཅས་པར་བཀའ་སྩོལ་པ་ན་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། ལས་དང་སྲེད་པ་དང་མ་རིག་པ་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། མདོ་ལས། ལས་ནི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། སྲིད་པ་ནི་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་མདོ་ལས་རྒྱུ་དང་བཅས། རྐྱེན་དང་བཅས། གཞི་དང་བཅས་ཞེས་འབྱུང་བའི་རིམ་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ས་བོན་དང་ཞིང་གི་དངོས་པོར་སྟོན་པར་མཛད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་གསུངས་སོ། །སྐྱེ་བ་ནི་གང་ཡིན། མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ནི་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཁམས་དང་འགྲོ་བ་དང་སྐྱེ་གནས་ལ སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ལུས་སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ལ།བྱེ་བྲག་མེད་པར་ཡང་སྲིད་པར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ནི་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ལས་དང་སྲེད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ས་བོན་སཱ་ལུ་དང་ནས་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་མྱུ་གུ་སྐྱེ་ བའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ།ཆུ་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་མྱུ་གུ་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་ཙམ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ་འདི་ནི་དཔེ་ཡིན་ནོ། །མངོན་པར་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་སྲེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་རིགས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། སྲེད་པ་དང་བྲལ་བ་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྲེད་པ་དང་བཅས་པ་དང་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བ་གཉི་ ག་ཡང་འཆི་བ་ལས་སྲེད་པ་དག་ཁོ་ན་སྐྱེ་བར་སྣང་གི་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་པས་སྲེད་པ་མེད་ན་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྲེད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ་སྲེད་པ་རྒྱུ་ཡིན་པར་ཤེས་སོ།།རྒྱུད་གཞོལ་བའི་ཡང་ཕྱིར་ཏེ། གང་ལ་སྲེད་པ་དང་བཅས་པ་དེར་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཡང་དང་ཡང་དུ་གཞོལ་བར་ མཐོང་བས།དེ་ལྟ་བས་ན་ཡང་སྲེད་པ་ལ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ། །ཇི་ལྟར་སྲེད་པས་འདག་པའི་ཆ་ལ་སྲན་ཆུང་གི་ཕྱེ་མའི་ལྡེ་གུ་བསྐམས་པས་ལུས་བཟུང་བ་བཞིན་དུ་ལུས། ཀུན་དུ་བཟུང་བ་དེ་ལྟར་ནི་གང་གིས་ཀྱང་ལུས་ཀུན་དུ་མ་བཟུང་སྟེ། རྒྱུ་གཞན་ནི་ཇི་ལྟར་བདག་ལ་ཆགས་ པ་དེ་ལྟར་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་མ་ཡིན་ཏེ།འདི་ནི་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདེན་པ་བཞི་ཞེས་ཀྱང་གསུངས། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང་བདེན་བ་གཉིས་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ལ་། དེ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅི་ཞེ་ན། །གང་ལ་བཅོམ་དང་བློ་ཡིས་གཞན། ། བསལ་ན་དེ་བློ་མི་འཇུག་པ། །བུམ་ཆུ་བཞིན་དུ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ། །ཡོད་དེ་དོན་དམ་ཡོད་གཞན་ནོ།

如果不是这样的话，以后会生起越来越多的乐受，对于疲劳的行为方式也应当如是了知。如果说从一开始就没有造作，那么最后怎么会变成苦受呢？是由于身体完全改变的差别，就像甜酒等甜味最后会变成苦味一样。因此，既成立'唯有乐受'这一说法，也成立'由于具有三苦的缘故，一切有漏皆是苦'这一说法。
'集谛即是苦谛'这种说法是从经中推论出来的，因为经中说唯有爱取。这是因为它是主要的，所以经中这样说，但其他的也都是集谛。如何理解这一点呢？因为说有其他的也是集谛，如世尊说：'业与有及无明，是后世诸行因。'又说'五种种子'，这是带有执取的识的异名。'地界'这是识住四处的异名。
因此，经中所说是意趣说，而阿毗达磨所说是实相说。此外，当宣说现前成就的因时说集谛唯是爱取，而当宣说具因的生起和现前成就的因时，偈颂中说是业、爱取和无明。如经中说：'业是生起之因，有是现前成就之因。'或者说这是按照经中'有因、有缘、有所依'的次第来说明的。通过种子和田地的事相来显示，也说到了识等。
什么是生起？什么是现前成就？由界、趣、生处等差别而生起身体是生起，无差别地结生后有是现前成就。这两者的因依次是业和爱取，譬如稻、麦等种子以种类差别作为芽生起的因，而水则无差别地作为一切芽生起的因，这是比喻。
对于'爱取是现前成就之因'这一说法有什么道理呢？因为离开爱取就没有生起，因为有爱取者和离爱取者二者死亡时，唯有爱取者才会转生，而离爱取者则不会，所以无爱取则无生起，由此可知爱取是现前成就的因。又因为心相续趋向的缘故，因为见到对于有爱取的对境，心相续一再趋向，所以也知道对于后有也是如此。
就像爱取所沾染处被豆粉糊干燥后执持身体一样，身体被完全执持，其他任何因都不能如此执持身体，因为其他因不能像我执那样相续，这就是道理。世尊既说四谛，也说世俗谛和胜义谛二谛。这二者的性相是什么呢？若以析观及心识，遣除后无所行境，如瓶中水，世俗有，胜义有则异此。

།གང་ལ་ཆ་ཤས་སུ་བཅོམ་ན་དེའི་བློ་མི་འཇུག་པ་དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་བུམ་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ནི་གྱོ་མོར་བཅོམ་ན་བུམ་པའི་བློ་མི་འཇུག་གོ། །གང་ལ་བློས་ཆོས་གཞན་བསལ་ན་དེའི་བློ མི་འཇུག་པ་དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པ་ཡིན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་ཆུ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ནི་བློས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བསལ་ན། ཆུའི་བློ་མི་འཇུག་གོ། །དེ་དག་ཁོ་ན་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་དེའི་མིང་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་པས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དབང་གིས་བུམ་པ་དང་ཆུ་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ ནི་བདེན་པ་ཁོ་ན་སྨྲས་པ་ཡིན་གྱི།བརྫུན་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་སྟེ། གང་ལ་བཅོམ་ཡང་དེའི་བློ་འཇུག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། བློས་ཆོས་གཞན་བསལ་ཡང་དེའི་བློ་འཇུག་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ གཟུགས་ལྟ་བུའོ།།དེ་ལ་རྡུལ་ཕྲ་བར་ཏུ་བཅོམ་ཡང་རུང་། བློས་རོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བསལ་ཀྱང་རུང་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་བློ་འཇུག་པ་ཉིད་དེ། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་ནི་དོན་དམ་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྔོན་གྱི་སློབ་ དཔོན་རྣམས་ན་རེ།ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་པའམ། དེའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་འཇིག་རྟེན་པས་འཛིན་པ་དེ་ལྟར་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་གཞན་གྱིས་འཛིན་པ་དེ་ལྟར་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བདེན་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་ ན་དེ་དག་མཐོང་བར་འགྱུར་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དང་པོ་འཇུག་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཚུལ་གནས་ཐོས་དང་བསམ་གཏན་པ། །བསྒོམ་པ་ལ་ནི་རབ་ཏུ་སྦྱོར། །བདེན་པ་རྣམས་མཐོང་བར་འདོད་པ་ནི་དང་པོ་ཁོ་ནར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བར་བྱེད་དོ། །དེའི་འོག་ཏུ་བདེན་པ་ མཐོང་བ་དང་མཐུན་པའི་ཐོས་པ་འཛིན་པའམ།དོན་ཉན་པར་བྱེད་དོ། །ཐོས་ནས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་སེམས་པར་བྱེད་དོ། །བསམས་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྒོམ་པ་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་བསམ་པ་ལས་བྱུང་བ་སྐྱེའོ། །བསམ་པ་ལས་བྱུང་བ་ལ་ བརྟེན་ནས་བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བ་སྐྱེའོ།།ཤེས་རབ་འདི་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཅི་ཞེ་ན། ཐོས་སོགས་ལས་བྱུང་བློ་རྣམས་ནི། །མིང་དང་གཉི་ག་དོན་ཡུལ་ཅན། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ནི་མིང་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ལ། བསམ་པ་ལས་ བྱུང་བ་ནི་མིང་དང་དོན་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ།རེས་འགའ་ནི་ཡི་གེས་དོན་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། ། བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་དོན་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ཡི་གེ་ལ་མི་ལྟོས་པར་དོན་ལ་འཇུག་གོ། །དཔེར་ན་སྟོང་རྐྱལ་ལེགས་པར་མ་ལོབས་པ་ཆུའི་ནང་དུ་འཇུ་བར་བྱ་བ་མི་གཏོང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ ལ།ཅུང་ཟད་ལོབས་པ་ནི་རེས་འགའ་ནི་གཏོང་རེས་འགའ་ནི་འཇུ་བར་བྱེད་དོ། །ལེགས་པར་ལོབས་པ་ནི་འཇུ་བར་བྱ་བ་ལ་མི་ལྟོས་བར་རྒལ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ་འདི་ནི་དཔེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྟོག་པ་འདི་ལ་ནི་མིང་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་ ཡིན་པར་འགྱུར་ལ།དོན་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པར་འགྱུར་བས་བསམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་གྱི། ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ནི་ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་ཚད་མ་ཉིད་ལས་སྐྱེས་པའི་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །བསམ་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ རིགས་པས་ངེས་པར་བརྟགས་པ་ལ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ།།བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འདི་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་སྣང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟར་བསྒོམ་པ་ལ་རབ་ཏུ་བརྩོན་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ན་སྒོམ་པ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བསྲིངས་གཉིས་ལྡན་ ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།གལ་ཏེ་འདུ་འཛི་དང་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐག་བསྲིངས་པའི་ཕྱིར་ལུས་དང་སེམས་དག་གིས་བསྲིངས་པ་ཡིན་ན་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ།

对于分析其部分后无法生起其认知的，在世俗中是存在的，比如瓶子。对它进行打碎后就不会生起瓶子的认知。对于以心识排除其他法后无法生起其认知的，也应了知是世俗中存在的，比如水。对它以心识排除色等法后，就不会生起水的认知。正是对这些在世俗中安立其名称，所以依世俗而说'瓶子和水存在'，这是说真实的，不是虚妄的，这就是世俗谛。
除此之外的是胜义谛，即使对它进行分析，其认知仍然生起，即使以心识排除其他法，其认知仍然生起的，那就是胜义中存在的，比如色法。对它分析到最细微的微尘也好，以心识排除味等法也好，色法自性的认知仍然生起。受等也应如是观察。这因为是胜义中存在，所以称为胜义谛。
古代诸师说：如同出世间智或其后得世间智所执取的，那就是胜义谛。如同其他所执取的，那就是世俗谛。
诸谛已经解说完毕。下面要说明如何见到它们，为此首先从入门开始解说。持戒、闻法和禅定，精进修习于禅观。欲见诸谛者首先要守持戒律。之后要受持、听闻有助于见谛的教法。听闻后要如理思维。思维后要精进修习禅定。
依靠闻所生慧而生起思所生慧。依靠思所生慧而生起修所生慧。这些智慧的特征是什么呢？从闻等所生诸智，名称及二者为境。毗婆沙师们说：闻所生慧缘于名称，思所生慧缘于名称和义理，有时文字能引发义理。修所生慧唯缘义理，它不依靠文字而趣入义理。
比如不善于游泳者在水中只能抓住漂浮物，稍微会游泳者有时抓住漂浮物有时放开，善于游泳者不依靠漂浮物就能游过去，这是比喻。
其他论师说：在这分别中，缘于名称的是闻所生慧，缘于义理的是修所生慧，这样思所生慧就不能成立。闻所生慧是从可信的教量而生起的定解。思所生慧是从以理观察而生起的。修所生慧是从禅定而生起的。这些特征似乎是无过失的。
如是精进修习者如何才能圆满修行呢？具足二种远离，即如果远离喧嚣和不善分别念，以身心远离，就能圆满。

།འོ་ན་བསྲིངས་པ་དེ་གཉིས་སུ་ལ་སླ་ཞེ་ན། འདོད་པ་ཆུང་བ་དང་། ཆོག་ཤེས་པ་ལ་སླའི། ཆོག་མི་ཤེས་པ་དང་། འདོད་ཆེན་ཅན་ ལ་མ་ཡིན་ནོ།།ཆོག་མི་ཤེས་པ་འདི་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་ནོ། ། འདོད་ཆེན་ཅན་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། རྙེད་ལ་ཡང་སྲེད་ཆོག་མི་ཤེས། །མ་རྙེད་ལ་འདོད་འདོད་ཆེན་ཅན། །ཆོས་མངོན་པ་པ་རྣམས་ན་རེ་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་གྱ་ནོམ་པ་རྙེད་པ་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་འདོད་པ་ནི་ཆོག་མི་ཤེས་པ་ ཡིན་ལ།མ་རྙེད་པ་དག་ལ་དེ་འདོད་པ་ནི་འདོད་ཆེན་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ། །ཡང་དང་ཡང་དུ་འདོད་པ་དེ་ཡང་མ་རྙེད་པ་ཁོ་ན་ལ་ཡིན་གྱི་རྙེད་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་པ་མ་ཡིན་ནམ། འདི་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ་འདི་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་སོ། །འདི་ལྟར་ནི་རུང་སྟེ། གྱ་ནོམ་ པ་མ་ཡིན་པ་དང་།མང་པོ་མ་ཡིན་པ་རྙེད་པས་ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་ཆོག་མི་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །གྱ་ནོམ་པ་དང་མང་པོ་མ་རྙེད་པས་འདོད་པ་ནི་འདོད་ཆེན་ཅན་ཡིན་ནོ། །བཟློག་པ་དེ་ཡི་གཉེན་པོ་དག་།ཆོག་མི་ཤེས་པ་དང་། འདོད་ཆེན་ཅན་ལས་བཟློག་པ་ནི་དེ་དག་གི་གཉེན་པོ་ཆོག་ཤེས་པ་དང་། འདོད་ ཆེན་ཆུང་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་གཉིས་ཁམས་གསུམ་གཏོགས་དྲི་མེད། །དེའི་གཉེན་པོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཁམས་གསུམ་པ་དག་དང་། མི་ལྡན་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། ཆོག་མི་ཤེས་པ་དང་། འདོད་ཆེན་ཅན་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འདོད་ཆེན་ཆུང་བ་དང་ ཆོག་ཤེས་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན།མ་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་དག་ནི་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ནོ། །འཕགས་རིགས་མ་ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། འདི་དག་ལས་འཕགས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བས་ན་འཕགས་པའི་རིགས་བཞི་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་མ་ཆགས་པའི་རང་ བཞིན་ནོ།།དེ་དག་ལས་གསུམ་ནི་ཆོག་ཤེས་བདག་ཉིད་དོ། །དང་པོ་གསུམ་པོ་ཆོས་གོས་དང་། བསོད་སྙོམས་དང་། མལ་ཆ་དང་སྟན་གྱིས་ཆོག་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་ཆོག་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པའི་རིགས་བཞི་པ་ནི་སྤོང་བ་དང་བསྒོམ་པ་དག་ལ་དགའ་བ་ཉིད་ཡིན་ ནོ།།ཇི་ལྟར་ན་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཞེ་ན། སྲིད་པ་དང་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཕགས་པའི་རིགས་བཞིས་ཅི་ཞིག་བསྟན་ཅེ་ན། གསུམ་གྱིས་ཚུལ་བསྟན་ཐམས་ཅད་ལས། །ཆོས་ཀྱི་རྗེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས།རང་གི་ཚུལ་དང་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཤིང་ཐར་པ་དོན་དུ་གཉེར་བར་ཁས་འཆེ་བའི་སློབ་མ་རྣམས་ལ་ཚུལ་དང་ལས་གཉིས་བཅས་ཏེ། འཕགས་པའི་རིགས་གསུམ་གྱིས་ནི་ཚུལ་བཅས་སོ། །བཞི་པས་ནི་ལས་བཅས་ཏེ། ཁྱེད་ཚུལ་འདིས་ལས་འདི་བྱེད་ན་རིང་པོར་ མི་ཐོགས་པར་ཐར་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཚུལ་འདི་ལྟ་བུ་དང་། ལས་འདི་ལྟ་བུ་བཅས་ཤེ་ན། སྲེད་པ་སྐྱེ་བའི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར། མདོ་ལས་སྲེད་པ་སྐྱེ་བ་བཞི་གསུངས་ཏེ། དགེ་སློང་སྲེད་པ་སྐྱེ་བ་ན་ཆོས་གོས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་ དང་།མལ་ཆ་དང་སྟན་གྱི་ཕྱིར་སྐྱེའོ། །གནས་པ་ན་གནས་སོ། །མངོན་པར་ཞེན་པ་ན་མངོན་པར་ཞེན་ཏོ། །དགེ་སློང་སྲེད་པ་སྐྱེ་བ་ན་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་སྐྱེའོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་ཏེ། དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་འཕགས་པའི་རིགས་བཞི་བསྟན་ཏོ། །བདག་གི་བདག་འཛིན་དངོས་ འདོད་པ།།དེ་ཡི་དུས་དང་གཏན་ཞི་ཕྱིར། །དོན་དེ་ཉིད་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་སྟོན་པ་སྟེ། བདག་གིར་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའོ། །བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་ནི་ལུས་སོ། །དེ་དག་ལ་འདོད་པ་ནི་སྲེད་པའོ། །དེ་ལ་འཕགས་པའི་རིགས་གསུམ་ནི་བདག་གིར་ འཛིན་པའི་དངོས་པོ་འདོད་པ་དེའི་དུས་སུ་ཞི་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།།བཞི་པ་ནི་གཉི་ག་འདོད་པ་གཏན་དུ་ཞི་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟ་བུའི་བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་འདི་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་ལྟར་སྣོད་དུ་གྱུར་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ན་བསྒོམ་པ་དེ་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ལ་ འཇུག་པ་མི་སྡུག་དང་།།དབུགས་རྔུབ་འབྱུང་བ་དྲན་པ་ཡིས། །དྲན་པ་ཉིད་དྲན་པ་ཡིན་ནོ།

那么，这两种延长对谁容易呢？对少欲知足的人容易，对不知足和大欲的人则不容易。
什么是不知足？什么是大欲呢？得到了还贪求不知足，未得到时渴求是大欲。
阿毗达磨论师们说：对于殊胜的法衣等物，得到后仍然一再贪求的是不知足；对未得到的东西生起渴求的是大欲。
一再贪求也只是对未得到的东西，对已得到的不是这样吗？这两者有什么区别，这需要解释。
这样说是可以的：得到不殊胜和不多的东西而不满意是不知足；未得到殊胜和众多的东西而渴求是大欲。
与此相反的对治：应当了知，与不知足和大欲相反的对治是知足和少欲。
这两者属三界无垢：与'其对治'相连，是属于三界的，也是无漏的。不知足和大欲只存在于欲界。
少欲和知足这两者的本质是什么呢？说'无贪'，这些是以无贪为本质。
'圣种无贪'相连，因为圣者从这些而生，故为四圣种，它们也是以无贪为本质。
其中三者是知足自性。前三种对法衣、饮食、卧具座具知足的是知足自性。
第四圣种是喜好断除和修行。
为何是无贪本质呢？因为背离了三有和欲贪。
又问：世尊以四圣种说明了什么？以三者说明律仪等一切：法王世尊对于舍弃自己的律仪和业际而追求解脱的弟子们制定了律仪和业两种，以三圣种制定律仪，以第四种制定业，说道：'你们以此律仪行此业，不久即可获得解脱。'
为何制定如此律仪和如此业呢？为对治贪爱生起：经中说四种贪爱生起：'比丘生起贪爱时，为法衣、为饮食、为卧具座具而生起。住时则住，执著时则执著。比丘生起贪爱时，为生起和灭尽如是而生起。'如是广说，为对治这些而说四圣种。
我执我所执及欲，为暂时永久寂灭故：以异门显示此义，我所执的对象是法衣等，我执的对象是身体，对这些的欲求是贪爱。其中三圣种是为暂时寂灭我所执对象的欲求，第四种是为永久寂灭二者的欲求。
如何圆满修行已经解释完毕。那么，成为法器的人如何趣入彼修行呢？趣入彼修行是以不净观和入出息念，念住即是念。

།གང་དག་ནི་མི་སྡུག་པས་འཇུག་།གང་དག་ནི་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་འབྱུང་བ་དྲན་པས་འཇུག་ཅེ་ན། གོ་རིམས་བཞིན་དུ། འདོད་ཆགས་རྣམ་རྟོག་ལྷག་རྣམས་སོ། །འདི་དག་ལ་འདོད་ ཆགས་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལྷག་པ་ཡོད་པས།འདི་དག་ནི་འདོད་ཆགས་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལྷག་པ་དག་སྟེ། གང་ཞིག་འདོད་ཆགས་ཉེ་བ་དང་ཤིན་ཏུ་སྤྱད་པ་དེ་ནི་མི་སྡུག་པས་འཇུག་གོ། །གང་ཞིག་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤྱད་པ་དེ་ནི་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་འབྱུང་བ་དྲན་པས་འཇུག་གོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་སྣ་ཚོགས་ལ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། མི་སྡུག་པ་ནི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཁ་ཕྱིར་མ་བལྟས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མི་སྡུག་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ པར་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཡུལ་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་འདོད་ཆགས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཁ་དོག་གི་འདོད་ཆགས་དང་། དབྱིབས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་། རེག་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། བསྙེན་བཀུར་གྱི་འདོད་ཆགས་སོ། །དང་ པོའི་གཉེན་པོར་ནི་རྣམ་པར་བསྔོས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་མི་སྡུག་པ་རྗོད་པར་བྱེད་དོ།།གཉིས་པའི་ནི་རྣམ་པར་ཟོས་པ་དང་། རྣམ་པར་འཐོར་བ་ལ་དམིགས་པའོ། །གསུམ་པའི་ནི་རྣམ་པར་འབུས་གཞིགས་པ་དང་། རྒྱུས་པས་བྲང་བྲང་དུ་སྦྲེལ་བའི་ཀེང་རུས་ལ་ དམིགས་པའོ།།བཞི་པའི་ནི་ཤི་བའི་རོ་གཡོ་བ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའོ། །བྱེ་བྲག་མེད་པར་ནི། ཀེང་རུས་ཆགས་བཅས་ཐམས་ཅད་ལ། །ཤིས་ཏེ། རུས་པའི་ཀེང་རུས་ལ་ནི་ཆགས་པའི་གཞི་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་མེད་དོ། །མོས་པ་དང་ཉི་ཚེ་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་མི་སྡུག་པས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་རྣམ་པར་གནོན་པ་ནི་ཡིན་ནོ།།མི་སྡུག་པ་བསྒོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བརྗོད་དེ། ལས་དང་པོ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་བྱས་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྫོགས་པའོ། །དེ་ལ་རུས་པ་རྒྱ་མཚོའི་བར་དུ་ནི། །སྤྲོ་ཞིང་སྡུད་པ་ལས་དང་པོ། །མི་སྡུག་པ་ བསྒོམ་པར་འདོད་པའི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་རང་གི་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྐང་པའི་མཐེ་བོའམ།དཔྲལ་བའི་དབྱེས་སམ། ཡང་ན་དེ་གར་དགའ་བར་སེམས་གཏོད་པར་བྱེད་ཅིང་། དེས་དེར་ཤ་མྱགས་ཤིང་ཟག་པར་མོས་པས་རིམ་གྱིས་རུས་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་པ་ན་ཐམས་ཅད་རུས་པའི་ ཀེང་རུས་སུ་ལྟ་ཞིང་།དེ་བཞིན་དུ་མོས་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་གཉིས་པ་ལ་མོས་པར་བྱེད་པ་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། ཀུན་དགའི་ར་བ་དང་། གྲོང་དང་། ཞིང་དང་རིམ་གྱིས་རྒྱ་མཚོའི་མཐས་ཀླས་པའི་བར་གྱི་ས་གཞི་རུས་པའི་ཀེང་རུས་ཀྱིས་གང་བར་མོས་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་སྡུད་པ་ན་སེམས་ བསྡུ་བའི་ཕྱིར་བདག་གཅིག་པུ་ཁོ་ན་ལ་རུས་པའི་ཀེང་རུས་སུ་མོས་པའི་བར་དུ་སྡུད་དེ།འདི་ཙམ་གྱིས་ན་མི་སྡུག་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲག་སྟེ། འདི་ནི་ལས་དང་པོ་པའི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །རྐང་རུས་ནས་ནི་ཐོད་ཕྱེད་པར། །བཏང་བས་སྦྱང་བ་བྱས་པར་བཤད། །དེ་ སེམས་བསྡུ་བ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རུས་པའི་ཀེང་རུས་དེ་ལས་རྐང་པའི་རུས་པ་རྣམས་བོར་ནས་ལྷག་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་།དེ་བཞིན་དུ་ཐོད་པའི་བྱེད་བོར་ནས་ཐོད་པ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །སྨིན་མའི་བར་དུ་སེམས་འཛིན་ པས།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྫོགས་པ་ཡིན། དེ་ཐོད་པའི་ཕྱེད་ཀྱང་བོར་ནས་སྨིན་མ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་སེམས་འཛིན་པར་བྱེད་པ་འདི་ནི་མི་སྡུག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲག་གོ། །དམིགས་པ་ཆུང་བས་ཆུང་ལ་དབང་ཆུང་བས་མ་ཡིན་པས་ཡང་མི་སྡུག་པ་ཡང་ཡོད་དེ་ཞེས་ བྱ་བ་མུ་བཞི་སྟེ།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྦྱང་བ་བྱས་པ་དང་། སྦྱང་བ་མ་བྱས་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྦྱང་བ་མ་བྱས་པ་དང་། སྦྱང་བ་བྱས་པ་དག་རང་གི་ལུས་དང་རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་ཀླས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།

有人问：'谁是以不净观而入，谁是以入出息念而入？'按照次第，是贪欲和寻思偏重的人。因为这些人有贪欲和寻思偏重，所以这些是贪欲和寻思偏重的人。凡是贪欲炽盛和极为习行的人，是以不净观而入。凡是寻思习行的人，是以入出息念而入。
有些人说：'这个（入出息念）因为不缘于种种（境相），所以能断除寻思；而不净观因为缘于色相和形状的差别，所以能引生寻思。'其他人说：'因为（入出息念）不向外观察的缘故。不净观如同眼识一样是向外观察的，因为观察其境界的缘故。'
其中贪欲有四种：色相的贪欲、形状的贪欲、触摸的贪欲和承事的贪欲。为对治第一种，说观察青瘀等的不净观。为对治第二种，观察被吞食和分散的（尸体）。为对治第三种，观察被虫蛀食和筋脉相连的骨架。为对治第四种，观察不动的死尸。
总的来说，对于骨架，一切贪著都已止息。因为在骨架上这四种贪著的基础都不存在。由于是胜解作意和局部作意，不净观不能断除烦恼，但能够降伏烦恼。
修习不净观的瑜伽行者有三种：初业、已经净修和作意圆满。其中，初业者是从骨头扩展到海边又收摄。想要修习不净观的瑜伽行者，首先专注于自身肢体的脚趾或额头中间，或者随喜欢专注何处，观想那里肉腐烂流出，逐渐清净观想为骨头，观想一切都成为骨架。
同样，为了生起胜解，从第二（人）开始作意，逐渐观想精舍、园林、村庄、田地乃至海边的大地都充满骨架。当收摄时，为了摄心，收摄到只观想自己一个成为骨架为止。据说这样就是圆满的不净观，这是初业瑜伽行者的修法。
从足骨到半个头盖骨的放舍，称为已经净修。为了使摄心更为殊胜，从那骨架中舍弃脚骨，作意其余部分；同样舍弃头盖骨，作意到半个头盖骨为止，这是已经净修。
摄心专注到眉间为作意圆满。舍弃半个头盖骨，将心专注于两眉之间，据说这是不净观作意圆满的瑜伽行者。
所缘小而非自在力小的也有不净观，这有四种情况：已经修习作意和未修习作意，未修习作意和已修习作意，这是因为所缘自身和广至海边的差别。

།ཡང་མི་སྡུག་པ་འདིའི་རང་བཞིན་ཅི་ཞིག་ཡིན། ས་ནི་དུ་ཞིག་ཡིན། དམིགས་ པ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།གང་དུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅེ་ན། གོ་རིམས་བཞིན་དུ། མི་སྡུག་མ་ཆགས་ས་བཅུ་དང་། དམིགས་པ་འདོད་སྣང་མིས་སྐྱེད་དོ། །རང་བཞིན་ནི་མ་ཆགས་པའོ། །ས་ནི་བཅུ་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་ཉེར་བསྡོགས་དང་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་བཅས་པ་དང་། འདོད་པའི་ ཁམས་ན་ཡོད་དོ།།དམིགས་པ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྣང་བ་ཡིན་ནོ། །སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞེ་ན། ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དོན་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་ཁོ་ནར་སྐྱེད་ཀྱི་འགྲོ་བ་གཞན་དུ་ཡང་མ་ཡིན་ན་ཁམས་གཞན་དུ་ལྟ་ སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས།དེར་ཡང་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མི་ཉིད་ཀྱིས་མི་སྡུག་པའི་རྣམ་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། དུས་གང་ཡིན་པ་དེའི་དུས་ལ་དམིགས་སོ། །མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཡུལ་ནི་དུས་གསུམ་ཡིན་ནོ། །མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །འདྲིས་ པ་དང་མ་འདྲིས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཐོབ་པ་དང་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།མི་སྡུག་པའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་བཅས་ཏེ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དབུགས་རྔུབ་དབུགས་འབྱུང་དྲན་པ་ནི། །ཤེས་རབ་ས་ལྔ་སྤྱོད་ཡུལ་རླུང་། །འདོད་རྟེན། དབུགས་རྔུབ་པ་ནི་དབུགས་རྔུབ་པ་སྟེ་རླུང་ འཇུག་པ་གང་ཡིན་པའོ།།དབུགས་འབྱུང་བ་ནི་དབུགས་འབྱིན་པ་སྟེ་རླུང་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་གཉིས་དྲན་པ་ནི་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་དབུགས་འབྱུང་བ་དྲན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །དྲན་པ་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་སྟེ། དེའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པས་འཇུག་པའི་ ཕྱིར་རོ།།ས་ལྔ་པོ་ཉེར་བསྡོགས་གསུམ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཡོད་དོ། ། བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དག་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དེའི་གཉེན་པོ་ནི་དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་ ནོ།།བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དག་ཀྱང་གཏོད་པ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལ། དེ་ཡང་གཏད་པས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ། །གང་དག་བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་དག་ན་ཡང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ལ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ཡོད་པར་འདོད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ ན་ས་བརྒྱད་པ་ཡིན་ནོ།།ཡན་ཆད་ནི་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་དབུགས་འབྱུང་བའི་ས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་དམིགས་པ་ནི་རླུང་ཡིན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྟེན་ཅན་ཡིན་ནོ། ། ལྷ་དང་མི་དག་གི་ནང་ནས་སྐྱེད་དོ། །སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།།འདི་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་འདི་པ་རྣམས་ཁོ་ནའི་ཡིན་གྱི། ཕྱི་པའི་མ་ཡིན་ནོ། །ལུང་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ཟབ་མོ་མངོན་པར་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་བགྲང་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་།དེ་ནི་བགྲང་བ་དང་རྗེས་སུ་འགྲོ་ བ་དང་།འཇོག་པ་དང་། ཉེ་བར་རྟོགས་པ་དང་། བསྒྱུར་བ་དང་། ཡོངས་སུ་དག་པ་སྟེ། རྒྱུ་དྲུག་དང་ལྡན་ན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་བགྲང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་དབུགས་འབྱུང་བ་དག་ལ་སེམས་གཏད་ནས་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་ལུས་དང་སེམས་རྣལ་དུ་ གཞག་སྟེ་དྲན་པ་ཙམ་གྱིས་གཅིག་དང་གཉིས་ནས་བཅུའི་བར་དུ་བགྲང་བར་བྱེད་པའོ།།སེམས་མངོན་པར་སྡུད་པ་དང་རྣམ་པར་གཡེང་བར་དོགས་པས་ཧ་ཅང་མང་བ་དང་ཉུང་ངུར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སྐྱོན་ནི་གསུམ་ཡོད་དེ། གལ་ཏེ་གཉིས་ལ་གཅིག་ཏུ་འཛིན་ནམ་ཚང་བར་བགྲང་ བའི་སྐྱོན་ནོ།།གལ་ཏེ་གཅིག་ལ་གཉིས་སུ་འཛིན་ན་ལྷག་པར་བགྲང་བའི་སྐྱོན་ནོ། །གལ་ཏེ་དབུགས་རྔུབ་པ་ལ་དབུགས་འབྱིན་པར་འཛིན་ཏམ། དབུགས་འབྱིན་པ་ལ་དབུགས་རྔུབ་པར་འཛིན་ན་འཆོལ་བར་བགྲང་བའི་སྐྱོན་ནོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ བགྲང་བ་ཡིན་ནོ།།བར་སྐབས་སུ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་ན་ཡང་མགོ་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་མ་ཐོབ་ཀྱི་བར་དུ་བགྲང་བར་བྱའོ།

那么这个不净观的本性是什么？所依地是什么？所缘是什么？在何处生起？依次回答：不净观是无贪性，所依地有十地，所缘是欲界显现，由人生起。本性是无贪。
所依地有十地，即四禅、四近分定、殊胜禅以及欲界。所缘是欲界所行的显现。什么是显现？即色和形状，因此成立为缘取外境。
仅在人中生起，其他众生处尚且不能，更何况其他界。即使在人中，北俱卢洲也不能生起。由此成立不净观的行相是由人产生。缘取当时的境界。无生法的境界是三时。因为是胜解作意，所以是有漏。因为是熟悉和不熟悉的缘故，所以是由离贪所得和加行所生。
不净观的特征及其分类已经解说完毕。入出息念是智慧，五地所行缘风，欲界所依。入息即吸气，是风的进入。出息即呼气，是风的出去。对这二者的忆念即是入出息念，其本性是智慧。
说'念'是因为有四念住，由于增长其力而趣入。五地即三近分定、殊胜禅和欲界。因为与舍相应。乐和苦因为随顺寻伺，所以其对治不与彼相应。
据说乐和喜也会障碍专注，而专注是应当修习的。依照某些认为在根本定中入定者也有舍根的观点，则有八地。往上不是入出息的地，因为无气息。其所缘是风。是欲界所依。
在天人中生起。是加行所生和离贪所得。这是如实作意。仅是内教徒所有，非外道所有。因为无教证，以及他们不能自己证悟甚深法。
这有数等六种。即数、随、止、观、转、净六种因具足则圆满。其中数即专注于入息出息，不加功用而安住身心，仅以正念从一数到十。
因为担心摄心和散乱，所以不能太多也不能太少。其中有三种过失：若把二当一数则是少数过失。若把一当二数则是过数过失。若把入息当出息或把出息当入息则是乱数过失。
除此之外即是正确的数息。中间若心散乱，也应从头数起直到获得定为止。

།རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་དག་ཐག་ནི་ཇི་སྲིད་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་ཞིང་འཇུག་།ཅི་འདི་དག་ལུས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པ་དག་ཅིག་གམ། ཕྱོགས་ འགའ་ཞིག་ན་རྒྱུ་བ་དག་ཡིན་ཞེས་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་དབུགས་འབྱུང་བའི་འགྲོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་སྟེ།དེ་འཇུག་པ་ན་ལྐོག་མ་དང་། སྙིང་ག་དང་། ལྟེ་བ་དང་། རྐེད་པ་དང་། བརླ་དང་། བྱིན་པར་འཇུག་པའི་རིམ་གྱིས་རྐང་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལ། འབྱུང་བ་ན་མཐོ་གང་དང་འདོམ་གང་གི་བར་དུ་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་དག་ན་རེ་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་རྣམ་པར་འཐོར་བྱེད་ཀྱི་རླུང་གི་བར་དུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ནི་ཁོ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འཇོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནོར་བུའི་ཐག་པ་བཞིན་དུ་སྣའི་རྩེ་མོ་ནས རྐང་པའི་མཐེ་བོང་གི་བར་དུ་གནས་པར་ལྟ་ཞིང་།ཅི་འདི་དག་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ཞིག་གམ། གནོད་པར་བྱེད་པ་ཞིག་གམ། གྲང་ངམ། དྲོ་བ་དག་ཅིག་ཅེས་རྟོག་པའོ། །ཉེ་བར་རྟོག་པ་ནི་འདི་དག་ནི་རླུང་འབའ་ཞིག་མ་ཡིན་གྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་འབྱུང་བ་དག་ལས་ མངོན་པར་གྲུབ་པ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་དང་།དེ་དག་ལ་བརྟེན་པ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་ཡོད་དོ་ཞེས་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་པར་བྱེད་པའོ། །བསྒྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རླུང་ལ་དམིགས་པའི་བློ་བསྒྱུར་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་བར་དུ་གོང་ནས་གོང་དུ་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ལ་ཡང་དག་ པར་སྦྱོར་བའོ།།ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བསྒྱུར་བ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ནས་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བར་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དབུགས་རྔུབ་དབུགས་འབྱུང་དྲན་པ་ནི་། ། བགྲང་དང་རྗེས་འགྲོ་འཇོག་པ་དང་། །རྟོག་པ་དང་ནི་བསྒྱུར་བ་དང་། །ཡང་དག་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་འདོད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ། དབུགས་རྔུབ་དབུགས་འབྱུང་གང་ལས་ལུས། །འདི་གཉིས་ནི་ལུས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ས་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་ས་པ དག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དབུགས་རྔུབ་པ་དང་དབུགས་འབྱུང་བ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་དང་། ནུར་ནུར་པོ་ལ་སོགས་པར་གྱུར་པ་རྣམས་དང་། སེམས་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལུས་དང་སེམས་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་བརྟེན་ ནས་འཇུག་པ་ཡིན་ཏེ།གལ་ཏེ་ལུས་ཀྱང་སྦུབས་ཡོད་པ་ཡིན་ལ་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་། དབུགས་འབྱུང་པའི་ས་པའི་སེམས་ཀྱང་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་ན་དེ་ལྟ་ན་འཇུག་གོ། །སྐྱེ་བ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལས་ལྡང་བ་ལ་ནི་འཇུག་ལ། འཆི་བ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་ འཇུག་པ་ལ་ནི་འབྱུང་ངོ་།།དབུགས་རྔུབ་པ་དང་དབུགས་འབྱུང་བ་འདི་གཉིས་ནི། སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ། སེམས་ཅན་དུ་མི་བགྲང་བ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མ་ཟིན་པའོ། །དབང་པོ་དང་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་། ལུས་རྒྱས་པས་འགྲིབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། ཆད་ ནས་ཡང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་གཟུགས་ལ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་མེད་དོ། །འོག་མ་ཡི། ཡིད་ཀྱིས་དེ་གཉིས་མི་རྟོགས་སོ། །དེ་གཉིས་ནི་རང་གི་ས་པ་དང་ས་གོང་མ་པའི་སེམས་ཀྱིས་རྟོགས་ཀྱི། འོག་མ་པ་སྤྱོད་ལམ་པ་དང་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ཀྱིས་མི་རྟོགས་སོ། །འཇུག་པའི་སྒོ་གཉིས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་ནས། ལྷག་མཐོང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། །ཞི་གནས་གྲུབ་པར་གྱུར་པ་ཡིས། །དྲན་པ་ཉེར་གཞག་བསྒོམ་པར་བྱ། །ཇི་ལྟར་བྱ་ཞེ་ན། ལུས ཚོར་སེམས་དང་ཆོས་རྣམས་ལ།།མཚན་ཉིད་གཉིས་སུ་ཡོངས་བརྟགས་པས། །ལུས་དང་། ཚོར་བ་དང་། སེམས་དང་ཆོས་རྣམས་ལ་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དག་ཏུ་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་རང་གི་ངོ་བོའོ།

所谓随行，是指这些气息持续不断地生起和进入。这些是遍及全身还是在某些部位运行，无需刻意造作，随着入息和出息的运行而随行。当它进入时，依次经过喉咙、心间、脐部、腰部、大腿和小腿，随行至两脚之间；出息时则延伸至一肘或一寻的距离。有些人说是到风轮和遍散风之间，但这只是意识观想，因此不合理。
所谓安置，是如同宝珠串一般，从鼻尖观察到脚趾之间的安住，思维这些是有益还是有害，是冷还是热。近分观察是指这些不仅仅是风，还有四大种和由四大种所成的色法，以及依于这些的心和心所法也都存在，这样对五蕴进行近分观察。
所谓转变，是转变缘风的心，从上至上逐渐趣向胜法，正确修习诸善根。遍净是指进入见道等。其他人说转变是从念住直至金刚喻定，清净是尽智等。
入出息念有数、随、止、观、转、净六种，这是总结偈颂。其中，入息出息从何处生？这两者是身体的一部分，因此应知与身体同地。入息出息在无色界、羯逻蓝等位、无心位和入第四禅定者是没有的，所以是依特殊的身心而转。如果身体有孔窍且入出息地的心显现，那么就会运行。在出生和出第四禅时入息，在死亡和入第四禅时出息。
这入息出息二者是有情数，非无情数。是不执受，因为与根不同。是等流生，因为身体增长时会减少，断绝后又结生相续，所以是长养生，不是异熟生，因为异熟色没有这种情况。是下地的，意识不能了知这二者。这二者是由自地和上地的心了知，而不是由下地的威仪心和变化心了知。
已说二种趣入门。获得这二种定后，为修习胜观，已得止者应当修习念住。如何修习？对身受心法，应当观察二种相。对身、受、心、法观察自相和共相，它们的自相就是自体。

།སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདུས་བྱས་ རྣམས་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པ་ཉིད་དག་གོ། །ལུས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཅི་ཞེ་ན། འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཉིད་དོ། །གསུམ་ལས་གཞན་པ་དག་ནི་ཆོས་སོ། ། མཉམ་པར་གཞག་པས་ལུས་ལ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་སྐད་ཅིག་མར་མཐོང་བས་ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། ཞེས་གྲག་གོ། །ཡང་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རང་བཞིན་དང་། འབྲེལ་པ་དང་། དམིགས་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའོ། །དེ་ལ་རང་བཞིན་གྱི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ནི། ཤེས་རབ་བོ། །ཤེས་རབ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། ཐོས་སོགས་ལས་བྱུང་བའོ། །ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསམ་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།ཐོས་པ་དང་། བསམ་པ་དང་། བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་གོ། །གཞན་ནི་འབྲེལ་དང་དམིགས་པ་ལས། །གཞན་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་འབྲེལ་བའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ནི་དམིགས་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་ གཞག་པའོ།།རང་བཞིན་གྱི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཤེས་རབ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ག་ལས་ཤེ་ན། ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞེ་ན། ཤེས་རབ་སྟེ། དེས་དེ་དང་ལྡན་པ་རྗེས་སུ་ལྟ་བར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟར་ནང་གི་ལུས་ལ་ ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་གནས་སོ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ།འདི་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་སྟེ་ལྟ་བ་ཡོད་པས་ན་རྗེས་སུ་ལྟ་བའོ། །ལུས་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་བའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བཤད་ཅེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་དྲན་པ་ཤས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཤིང་གཤེགས་པའི་ཁྱེའུ་དག་གིས་འཛིན་པ་ལྟར་དྲན་པའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པས་འཇུག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་ལྟར་ནི་རུང་སྟེ། འདིས་དྲན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་པས་ན་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར ཚེ་དང་ལྡན་པ་མ་འགགས་པས་ཀྱང་།ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་གནས་པ་དེའི་ལུས་ལ་དམིགས་པའི་དྲན་པ་གནས་པ་ཡང་དག་པར་གནས་ཞེས་རྒྱས་པར་བཤད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་གནས་པ་དེའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གནས་ཤིང་ཀུན་ཏུ་མི་རྨོངས་པ་ཡིན་ ཞེས་གསུངས་སོ།།གང་ལས་དགེ་སློང་དག་ཇི་ལྟར་ན་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། ནུབ་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཟས་ཀུན་འབྱུང་བས་ནི་ལུས་ཀུན་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། ཟས་འགགས་པས་ནི་ལུས་ནུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལས་ནི་དམིགས་པ་ཁོ་ན་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་ པར་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་དག་གི་མིང་ནི་དམིགས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་དག་རང་དང་གཞན་དང་གཉི་གའི་རྒྱུད་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རེ་རེ་ཞིང་རྣམ་པ་གསུམ་གསུམ་ཡིན་ནོ། །རིམ་ནི་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་བཞིན་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་སྐྱེ་ ཞེ་ན།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ། སྔར་རགས་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་འདི་ལྟར་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་པའི་རྟེན་ནི་ལུས་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཚོར་བ་མངོན་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་སེམས་མ་ཞི་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ རོ།།ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གཉེན་པོར་བཞི། །གཙང་བ་དང་བདེ་བ་དང་རྟག་པ་དང་བདག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམ་པ་བཞིའི་གཉེན་པོར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བསྟན་ཏེ་མི་མང་མི་ཉུང་ངོ་། །དེ་དག་ལས་གསུམ་ནི་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་གཉི་ ག་ཡིན་ཏེ།གལ་ཏེ་ཆོས་ཁོ་ན་ལ་ལྟ་ན་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཏེ་ལུས་ལ་སོགས་པ་གཉིས་སམ་གསུམ་མམ་བཞི་པོ་སྤྱི་ལ་ལྟ་ན་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ།

总的特征是：诸有为法是无常性，诸有漏法是苦性，一切法是空性和无我性。
如果问身体的自性是什么？就是四大种和四大所造性。除了这三者之外的都是法。
由于等持而见到身体是微尘和刹那性，所以成就身念住。据说如是。
又问念住的自性是什么？念住有三种：自性、相应和所缘的念住。
其中自性念住是智慧。如果问是什么样的智慧？是从闻等所生。即是从闻所生、从思所生、从修所生。
念住也有三种：从闻所生、从思所生、从修所生。其他是相应和所缘。
与彼同时生起的诸法是相应念住。彼等的所缘是所缘念住。
自性念住是智慧这一说法从何而来？因为经中说：'于身观身是念住'。
什么是随观？是智慧，由此具有彼智慧者能随观。
如经中也说：'于内身随观身而住'。此中有随观即观察，故称随观。于身随观即是身随观。
为什么说智慧是念住？毗婆沙师们说：因为念的力量强大，如同木匠童子们执持工具一样，由于生起念力而趣入的缘故，这是其含义。
这样解释是可以的：由于此智慧能安立正念，所以念住是智慧，因为是如实宣说所见的缘故。
如具寿无灭也广说：'于身随观身而住时，其缘身的念安住、正住'。
世尊也说：'于身随观身而住时，其念近住而不迷惑'。
从何处说：'诸比丘，云何是念住的生起和灭没？由食生起则身生起，由食灭尽则身灭没'，从此经文中仅说所缘是念住，因为于此念近住的缘故。
这些的名称是随其所缘而立。由于缘自相续、他相续和二者，所以每一种各有三种。
次第是随其生起而定。为什么如此生起？毗婆沙师们说：因为先见粗相的缘故。
或者这样认为：贪著欲的所依是身，彼又是因为贪求感受，彼又是因为心未寂静，彼又是因为未断烦恼。
为对治四颠倒而说四念住。为了对治清净、快乐、常恒、我四种颠倒，依次宣说四念住，不多不少。
其中三种是缘不杂染，第四种是二者皆有：如果仅观察法则是缘不杂染，如果观察身等二或三或四法的总相则是缘杂染。

།དེ་ལྟར་ལུས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་གོམས་པར་བྱས་ ནས།དེ་ནི་ཆོས་དྲན་ཉེ་གཞག་པ། །སྤྱི་ལ་དམིགས་པ་ལ་གནས་ཏེ། །དེ་དག་ལ་ནི་མི་རྟག་དང་། །སྡུག་བསྔལ་སྟོང་བདག་མེད་པར་ལྟ། །ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པར་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ལ་གནས་ཏེ། ལུས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྤྱིར་བསྡུས་ཏེ། མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ བ་དང་།སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པ་དང་། རྣམ་པ་བཞིར་ལྟའོ། །དེ་ལས་དྲོ་བར་གྱུར་པ་འབྱུང་། །ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་དེ་ལྟར་གོམས་པ་ལས་རིམ་གྱིས་དགེ་བའི་རྩ་བ་དྲོ་བར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྐྱེའོ། །དྲོ་བར་གྱུར་པ་དང་འདྲ་བས་ན་དྲོ་བར་གྱུར་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་ པའི་བུད་ཤིང་སྲེག་པར་བྱེད་པ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་མེའི་སྔ་ལྟས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནི་བདེན་བཞི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན། །དྲོ་བར་གྱུར་པ་དེ་ནི་རྒྱུན་ཆགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདེན་པ་བཞི་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་།སྡུག་བསྔལ་ལ་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། རྣམ་པ་བཞིར་ལྟའོ། །ཀུན་འབྱུང་ལ་རྒྱུ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་། རྐྱེན་དང་རྣམ་པ་བཞིར་ལྟའོ། །འགོག་པ་ལ་འགོག་པ་དང་། ཞི་བ་དང་། གྱ་ནོམ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་དང་རྣམ་པ་བཞིར་ལྟའོ། །ལམ་ལ་ལམ་དང་། རིགས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པ་དང་རྣམ་པ་བཞིར་ལྟ་སྟེ་འདི་དག་གི་བྱེ་བྲག་ནི། འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །དྲོ་བ་ལས། རྩེ་མོ། །དྲོ་བ་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོའི་རིམ་གྱིས་མངོན་པར་འཕེལ་བ་ལས་རྩེ་མོ་དག་ཀྱང་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ཡང་དེ་དང་འདྲ། ཇི་ལྟར་དྲོ་བར་གྱུར་པ རྣམས་བདེན་པ་བཞི་ལ་དམིགས་པ་དང་།རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཡིན་པ་བཞིན་ཏེ། ཆེས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ན་མིང་གཞན་དུ་བཏགས་སོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་གཡོ་བའི་རྩེ་མོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྩེ་མོ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ལས་ལྟུང་བའམ་འདའ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉི་ག་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་ པ་གཏོད།།དྲོ་བར་གྱུར་པ་དང་རྩེ་མོ་གཉིས་ཀ་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པས་རྣམ་པ་གཏོད་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པ་གཏོད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། དང་པོ་ཉིད་དུ་བདེན་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་དག་འགོད་པའོ། །གཞན་དག་གིས་ཀྱང་འཕེལ་བར་བྱེད། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ཆར་གྱིས་ཀྱང་དེ་དག་ འཕེལ་བར་བྱེད་དོ།།རྣམ་པར་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་ན་སྔོན་ཐོབ་པ་རྣམས་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་དེ། དགའ་བ་ཆེན་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལས་བཟོད་པ་ཡང་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོའི་རིམ་གྱིས་མངོན་པར་འཕེལ་བ་དག་ལས་ཡང་། བཟོད་པ་སྐྱེ་སྟེ། ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་སྒོ་ ནས་བདེན་པ་ལ་ཆེར་བཟོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་དེ་བཞིན། །རྩེ་མོ་རྣམས་ཇི་སྐད་བཤད་པ་ལྟར་བཟོད་པ་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དག་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་གཏོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ འཕེལ་བ་ལ་ནི་ཁྱད་པར་འདི་ཡོད་དེ།བཟོད་པ་ནི། ཐམས་ཅད་ཆོས་ཀྱིས་འཕེལ་བར་བྱེད་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཁོ་ནས་འཕེལ་བར་བྱེད་ཀྱི་གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཆེན་པོ་འདོད་གཏོགས་སྡུག་བསྔལ་ཡུལ། །བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་དང་ཉེ་བའི་ ཕྱིར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ནའོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དྲོ་བར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པའི་ངེས་པ་མ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་ཁམས་གསུམ་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པོ། །གང་གི་ཚེ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་གཉེན་པོ་ལ་སོགས་པ་བདེན་པའི་ རྣམ་པ་དམིགས་པ་རེ་རེ་ནས་ཕྲི་ནས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཁོ་ན་ལ་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་སུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་བར་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་བཟོད་པ་འབྲིང་ཡིན་ལ།གང་གི་ཚེ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ནི་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲག་གོ། །དེ་ནི་སྐད་ཅིག་གཅིག་།དེ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ ཡིན་གྱི་རྒྱུན་ཆགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

如是修习身等念住后，彼住于法念住总相所缘，于彼等观无常、苦、空、无我。住于法念住杂缘，总摄身等一切，观察无常、苦、空、无我四相。由此生暖位。如是修习法念住，渐次生起名为暖位善根。因与暖相似故名暖位，是烧烦恼薪圣道火之前相故。
彼以四谛为所缘境。暖位因相续故，以四谛为所缘。十六行相：于苦谛观无常、苦、空、无我四相；于集谛观因、集、生、缘四相；于灭谛观灭、静、妙、离四相；于道谛观道、如、行、出四相，此等差别下当广说。
由暖生顶。由暖位下中上渐次增长而生顶位。彼亦同彼。如暖位以四谛为所缘及十六行相，因最胜故立异名。因善根动摇之顶故名顶位，由彼可退失或超越故。
二者皆由法相导。暖位与顶位二者皆由法念住导入行相。何谓导入行相？初时于诸谛安立诸相。亦由余者增长。由四念住皆能增长彼等。增长时不现前先所得者，因无大欢喜故。
由此生忍，由下中上渐次增长而生忍位。因于谛深忍不退转故。彼亦有三：下中上。其中二相同前。如前所说顶位，忍位下中亦复如是，同样导入行相故。增长有此差别：忍位唯由法增长。唯由法念住增长，非由余者。
上品唯缘欲界苦。此句应连'忍'字，因近法世第一故，唯缘欲界苦。正因如此，由未说暖等决定，故成立缘三界苦等。传说：当渐次除去色无色对治等谛行相所缘，唯于欲界苦作意二刹那间，彼一切是中忍；若唯一刹那，则是上忍。彼唯一刹那，非相续。

།དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་མཆོག་།དེ་དག་ཀྱང་བཟོད་པ་ཆེན་པོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དམིགས་པ་དང་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་པ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་ཞིང་། འཇིག་རྟེན་པ་ ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་རྣམས་ཏེ།སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མེད་པར་དེའི་རྩལ་གྱིས་ལམ་འདྲེན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲོ་བར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའོ་། ། ཐམས་ཅད་ཕུང་པོ་ལྔ། འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐོབ་པ་མ་གཏོགས། ཐོབ་པ་རྣམས་ནི་དྲོ་བར་གྱུར་བ་ལ་སོགས་པས་མ་བསྡུས་ཏེ། འཕགས་པ་ལ་དེ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པས་དྲོ་བར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་དུ་འོངས་པས་སོ། །དེ་ལ་བདེན་པ་གསུམ ལ་དམིགས་པའི་དྲོ་བར་གྱུར་པ་རྣམ་པ་གཏོད་པ་ལ་ནི་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ལ་མ་འོངས་པ་ནི་བཞི་ཆར་འཐོབ་བོ།།འགོག་པའི་བདེན་པ་ལ་དམིགས་པ་ལ་ནི་དེ་ཁོ་ན་གཉི་ག་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ འཕེལ་བ་ལ་ནི་བཞི་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ་མ་འོངས་པ་ནི་བཞི་ཆར་རོ།།འགོག་པ་ལ་དམིགས་པ་དེ་ཁོ་ན་ལ་ནི་ཐ་མ་ཡིན་ལ་མ་འོངས་པ་ནི་བཞི་ཆར་རོ། །རྣམ་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དོ། ། རིགས་རྣམས་ཐོབ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྩེ་མོ་བདེན་པ་བཞི་ལ་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གཏོད་པ་ དང་།འགོག་པ་ལ་དམིགས་པ་འཕེལ་བ་ལ་ནི་ཐ་མ་ཡིན་ལ་མ་འོངས་པ་ནི་བཞི་ཆར་རོ། །རྣམ་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དོ། །བདེན་པ་གསུམ་ལ་དམིགས་པ་རྣམ་པར་འཕེལ་བ་ལ་ནི་བཞི་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ་མ་འོངས་པ་ནི་བཞི་ཆར་རོ། །རྣམ་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དོ། །བཟོད་པ་ རྣམས་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཐ་མ་ཡིན་ལ་མ་འོངས་པ་ནི་བཞི་ཆར་རོ།།རྣམ་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་མཆོག་དག་ལ་ནི་ཐ་མ་ཡིན་ལ་མ་འོངས་པ་ནི་བཞི་ཆར་རོ། །རྣམ་པ་ནི་བཞི་ཁོ་ན་སྟེ། གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། མཐོང་བའི་ལམ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ངེས་འབྱེད་ཆ་ མཐུན་རྣམ་པ་བཞི་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དག་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། དྲོ་བར་གྱུར་པ་དང་། རྩེ་མོ་རྣམས་དང་། བཟོད་པ་རྣམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་མཆོག་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ལས་གཉིས་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་སྒོ་ནས་གཡོ་བའི་ཕྱིར་ཆུང་ངུ་དག་ ཡིན་ནོ།།བཟོད་པ་རྣམས་ནི་འབྲིང་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་མཆོག་རྣམས་ནི་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། ངེས་པར་འབྱེད་པས་ན་ངེས་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། འཕགས་པའི་ལམ་མོ། །དེས་ཐེ་ཚོམ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་དང་། བདེན་པ་རྣམས་ ལ་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་འདི་ནི་ལམ་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཆ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་ཏེ། དེ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་སོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་ མཐུན་པ་ནི་རྣམ་པ་འདི་བཞི་ཆར་ཡང་།བསྒོམས་བྱུང་། ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མི་ལྕོགས་མེད་པ་དང་། ཁྱད་པར་བསམ་གཏན་ས་པའོ། །འདིའི་ས་པ་ནི་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གིས་ བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་འཁོར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གོང་ན་མེད་དོ། །དེ་མེད་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་སྔར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡིན་ ནོ།།ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་འཕེན་པར་བྱེད་པ་དག་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྲིད་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

同样地，胜法也如同大忍那样，是缘于欲界所行之苦及一刹那。它们既是世间的也是法的殊胜，因为是一切世间的最胜，所以是世间法中最胜的，因为无有同等因而以其力引导道路。
暖等这些是念住自性，所以称为慧体。一切蕴及眷属都已说明，除了得以外。诸得不为暖等所摄，因为圣者现前得到它时，暖等也将现前。
其中缘于三谛的暖位入相时，是现在法念住，而未来得四种。缘于灭谛时，唯是这两者。诸行相在一切处都是相同的。
在增长时是四种中任一种，未来则是四种。缘于灭谛唯是最后，未来是四种。行相是一切。因为已得诸种性。
顶位缘四谛入相和缘灭增长时是最后，未来是四种。行相是一切。缘三谛增长时是四种中任一种，未来是四种。行相是一切。
诸忍在一切处是最后，未来是四种。行相是一切。在胜法中是最后，未来是四种。行相唯是四种，因为无有其他，及与见道相似。
如是四种顺决择分，是顺决择善根，即：暖、顶、忍、胜法。其中二种因可退转而动摇故是小。诸忍是中。诸胜法是大。
何为顺决择分之义？决择即是圣道。因为断除疑惑，及于诸谛中从'此是苦'乃至'此是道'而分别。其分是见道的一分，因为引导彼故而有益，故为顺决择分。
顺决择分这四种都是修所生，非闻思所生。是不动和殊胜静虑地。此地是不动、殊胜静虑和四静虑，因为为彼所摄。
因为是见道的眷属故无有上地。无有彼是因为缘欲界，而彼又是先前应当遍知和断除。彼等之异熟是色界五蕴。
唯是圆满，非能引发，因为是有的对治。

།གཉིས་ནི་འོག་ནའང་ཡོད་པའམ། འམ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ལུགས་ཐ་དད་པའི་དོན་ཏེ། བཙུན་པ་དབྱངས་སྒྲོགས་ཀྱི་ལྟར་ན་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་ པོ་གཉིས་ས་བདུན་པ་ཡིན་ཏེ།འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཡང་ཡོད་དོ། །བཞི་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། འདོད་རྟེན་གསུམ་ནི་མི་དག་གི་ནང་ཁོ་ན་དང་། གླིང་གསུམ་དུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །སྔོན་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ནི་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་དོ། །བཞི་པ་ནི་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་ཡང་སྐྱེད་ པར་བྱེད་དོ།།གསུམ་ནི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ཀྱི་གཉི་གའི་རྟེན་ཅན་དག་འཐོབ་བོ། །ཆོས་མཆོག་བུད་མེད་ཀྱིས་གཉི་གའི་རྟེན་ཅན་འཐོབ་པར་འགྱུར། ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ནི་བུད་མེད་ཁོ་ནས་གཉི་གའི་རྟེན་ཅན་འཐོབ་བོ། །སྐྱེས་པ་ནི་སྐྱེས་པའི་རྟེན་ཅན་འབའ་ཞིག་འཐོབ་སྟེ། བུད་མེད་ཉིད་ ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་སྟོང་ཞེ་ན། འཕགས་པས་དེ་དག་ས་བོར་ནས། །སྟོང་ངོ་། །འཕགས་པ་ནི་ས་གང་དག་ཐོབ་པར་གྱུར་པའི་ས་དེ་དག་འདོར་བ་ན་དེ་དག་ཀྱང་གཏོང་གི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ས་འདོར་ བ་ནི་ས་འཕོས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འཕགས་མིན་འཆི་བས་སོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་ས་འཕོ་ཡང་རུང་མི་འཕོ་ཡང་རུང་སྟེ་རིས་མཐུན་པ་བཏང་བ་ཁོ་ནས་གཏོང་ངོ་། །དང་པོ་གཉིས་ཡོངས་ཉམས་པས་ཀྱང་། །གཏོང་ལ་འཆི་བས་ཀྱང་གཏོང་སྟེ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་འཕགས་པ་ནི་དེ་གཉིས་ལས་ཡོངས་ སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ།།བཟོད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་དག་ལས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ། །དངོས་གཞིས་དེ་ཉིད་ལ་བདེན་མཐོང་། །གང་ཞིག་བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའི་ས་པའི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེས་ནི་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་གདོན་ མི་ཟ་བར་བདེན་པ་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་ཏེ།ཡིད་འབྱུང་བ་ཤས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཉམས་ན་དངོས་མེད་འཐོབ། །གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་ཉམས་པ་དག་གིས་ཡང་ཐོབ་པ་དེའི་ཚེ་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་བཞིན་དུ་སྔོན་མེད་པ་དག་ཁོ་ན་འཐོབ་ཀྱི་སྔོན་བཏང་བ་དག་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་མ་འདྲིས་པ་དང་འབད་ དེ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མཚམས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཞིག་ཡོད་ན་ནི་གོང་མ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །མེད་ན་ནི་གཞི་ཁོ་ནས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་ཉམས་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་འདི་དག་གི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། ཉམས་པ་གཉིས་ནི་མི་ལྡན་པ། །ཉམས་པ་གཉི་ག་ཡང་མི་ལྡན་པའི་ རང་བཞིན་ཡིན་ལ།ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ནི་ཉེས་པས་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་རྣམ་པར་ཉམས་པ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བ་ཡིན་ནོ། །དྲོ་བར་གྱུར་པ་ཐོབ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཀྱང་ངེས་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། བར་ཆད་བྱེད་པ་མེད་ན་བདེན་ པ་མཐོང་བ་ལ་ཆེས་ཉེ་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ།།རྩེ་མོ་ཐོབ་པ་རྩ་མི་འཆད། །རྩེ་མོ་ཐོབ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཀྱང་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀུན་ཏུ་མི་འཆད་ཀྱི་ངན་སོང་དུ་ཡང་འགྲོ་ལ་མཚམས་མེད་པ་དག་ཀྱང་བྱེད་དོ། །བཟོད་ཐོབ་ངན་སོང་མི་འགྲོའོ། །བཟོད་པ་ལས་ནི་རྣམ་པར་ཉམས་ཀྱང་ངན་སོང་དུ་ མི་འགྲོ་སྟེ།དེར་འགྲོ་བའི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཐག་བསྲིངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ཁོ་ནས་འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེ་གནས་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། ལུས་དང་། སྲིད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ཁ་ཅིག་གིས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་ཐོབ་སྟེ། ངན་སོང་གི་འགྲོ་བ་རྣམས་དང་། སྒོ་ང་ ལས་སྐྱེས་པ་དང་།དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་དག་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དག་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དང་། ཚངས་པ་ཆེན་པོར་སྐྱེ་བ་རྣམས་དང་། ཟ་མ་དང་། མ་ནིང་དང་མཚན་གཉིས་པའི་ལུས་རྣམས་དང་བརྒྱད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྲིད་པ་རྣམས་དང་། མཐོང་བས་སྤང་བར་ བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་འཐོབ་བོ།།དེ་དག་ནི་ཅི་རིགས་པར་ཏེ། ཆུང་ངུས་ནི་ངན་སོང་གི་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་མི་སྐྱེ་བ་འཐོབ་ལ། ཆེན་པོས་ནི་གཞན་དག་གིའོ།

二者在下面也有，'或'这个词的含义是不同的方式。按照尊者Dbyangs sgrogs的观点，前两个顺解脱分是第七地，在欲界中也存在。
这四者全部，三种欲界所依都只在人中，在三洲中生起。先前已生起者在天中现前。第四者在天中也生起。三者是由男女两种根基获得。法胜由女性获得两种根基。殊胜法唯由女性获得两种根基。男性只获得男性根基，因为女性本身是非择灭所得故。
问：顺解脱分如何舍弃？圣者舍弃彼等地而舍。圣者获得何地，舍弃彼地时也舍弃这些，而非其他情况。舍地是因为转地的缘故。
非圣者由死亡而舍。凡夫无论是否转地，唯由舍同分而舍。前二者由退失也舍，由死亡也舍，唯是凡夫，圣者则不会从这两者退失。对于忍和胜法，凡夫也不会退失。
由根本定即于此生见真谛。若人以根本禅定地的顺解脱分生起，则必定于此生见到诸谛，因为厌离心强烈的缘故。退失后获得无实，当以退失而再获得时，如别解脱戒，唯获得先前未有者，而非先前已舍者，因为是不熟悉且需努力修习的缘故。
若有指示界限者则生起上位，若无则只从基础生起。问：退失和完全退失的本质是什么？两种退失是不相应，两种退失都是不相应的本质，完全退失是由过失造成，而退失则是必然的。
获得暖位者虽完全退失也必定是涅槃法。问：与解脱分有何差别？若无障碍则更接近见真谛。获得顶位不断善根，获得顶位者虽完全退失也不会断绝善根，但会堕恶趣，也会造无间罪。
获得忍位不堕恶趣。从忍位虽退失也不堕恶趣，因为已远离导致恶趣的业和烦恼。仅由获得忍位，即获得某些趣、生处、生、身、有、烦恼的不生法性，即获得恶趣诸趣、卵生、湿生诸生处、无想有情、北俱卢洲、大梵天诸生、黄门、无根、二根诸身、第八有等诸有、见所断诸烦恼的不生法性。
这些是随其所应，由小品获得恶趣诸趣的不生，由大品获得其他的不生。

།ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་རིགས་གསུམ་ཡིན་ ཏེ།དེ་ལ། གཉིས་སློབ་རིགས་ལས་བཟློག་ནས་ནི། །སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར། དྲོ་བར་གྱུར་པ་དང་། རྩེ་མོར་སྐྱེས་པ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ལས་བཟློག་ནས་ཡང་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བ་ནི་སྲིད་ཀྱི་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ལ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་མི་སྲིད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ངན་སོང་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ རྣམས་ནི་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་གཞན་གྱི་དབང་གིས་ངན་སོང་དུ་ཡང་འགྲོའོ་ཞེས་གྲག་གོ།།རིགས་དེ་ཉིད་བཟློག་ཏུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་མི་སྲིད་དོ། །གཞན་གསུམ་ཡང་། བཟློག་ནས་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་གསུམ་ཡང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ལས་ལྡོག་ནས་སངས་ རྒྱས་ལས་གཞན་པར་འགྱུར་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་རྣམས་ནི་བཟློག་པར་མི་ནུས་ཏེ། འདི་ལྟར། སྟོན་དང་བསེ་རུ་བྱང་ཆུབ་པར། །བསམ་གཏན་མཐའ་རྟེན་གཅིག་ལ་ཀུན། །སྟོན་པ་ནི་སངས་རྒྱས་སོ། །བསེ་རུ་ལྟ་བུ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཏེ། དེ་ གཉིས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མི་གཡོ་བ་དང་།གསལ་བའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ཏེ་སྟན་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ནས་བཟུང་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །བྱང་ཆུབ་ནི་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ནོ་ཞེས་འོག་ནས་བཤད་པར་ བྱའོ།།གཞན་དག་ན་རེ་མི་སྡུག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་དག་བསེ་རུ་ལྟ་བུ་ལས་གཞན་པའི་རང་སངས་རྒྱས་ཡོད་པར་འདོད་པ་དེའི་རིགས་རྣམས་ནི་བཟློག་པར་དགག་པ་མེད་དོ། །ཅི་ཚེ་དང་པོ་ཁོ་ན་ལ་སྦྱོར་བ་བྱས་ཏེ་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ རྣམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དམ་ཞེ་ན།དེ་ལྟ་བུ་ནི་མེད་ཀྱི་ངེས་པར་དེའི་སྔོན་དུ་ཐར་པའི་ཆ་མཐུན་བསྐྱེད་པར་བྱ་དགོས་སོ། །ཐམས་ཅད་པས་ཤིན་ཏུ། མྱུར་བའི་སྲིད་པ་གསུམ་གྱིས་ཐར། །ས་བོན་འདེབས་པ་དང་། འབྲུ་སྐྱེ་བ་དང་། འབྲས་བུ་ཆགས་པ་བཞིན་དུ་ཚེ་གཅིག་ལ་ནི་ཐར་པའི་ཆ་དང་ མཐུན་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།།གཉིས་པ་ལ་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །གསུམ་པ་ལ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། ཆོས་ཉིད་འདི་ལ་ནི་རྒྱུད་རིམ་གྱིས་འཇུག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་དང་། རྣམ་པར་ གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ།།ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དེ་ཡང་ཐོས་བསམ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པར་བརྗོད་དེ། བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལས་དུ་དག་ཅིག་ཅེ་ན། ལས་གསུམ་མོ། ། གཙོ་བོར་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཡིན་ནོ། །དེའི་སྨོན་ལམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་ལུས་དང་ངག་གི་ ལས་ཀྱང་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ཡིན་ཏེ།ལ་ལ་ཞིག་གིས་ཟས་འགའ་ཙམ་བྱིན་ནས་སམ་བསླབ་པ་འགའ་ཙམ་ཡང་མནོས་ནས་ཐར་པ་འདོད་པའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པས་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་འཕེན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་། མི་ཡི་ནང་ནས་འཕེན་པར་བྱེད། །མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་ཁོ་ན་ དང་།གླིང་གསུམ་ནས་འཕེན་གྱི་གཞན་ནས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཅི་རིགས་པར་ཤེས་རབ་དང་སྐྱོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ཞར་ལས་འོངས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རིམ་པ་བཤད་པར་བརྩམས་པ་དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་བར་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། ལྷག་མ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཆོས་མཆོག་ལས། །ཆོས་ཀྱི་བཟོད་པ་ཟག་པ་མེད། །ཅེས་བྱ་བ་འདི་སྨོས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཟག་པ་མེད་པ་སྐྱེའོ། །དམིགས་པ་གང་ལ་ཞེ་ན། འདོད་སྡུག བསྔལ་ལ།དེའི་དམིགས་པ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མཐུན་པས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱས་ཏེ། ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་ནི་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྟེ་ མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའི་ཤིང་བཞིན་ནོ།།དེ་ཉིད་ངེས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ།

由于声闻等种姓的差别，顺决择分有三种种姓。关于这点，从二种学处种姓转变而成佛。从暖位和顶位的声闻种姓转变而成佛是可能的，但获得忍位者则不可能如此转变。为什么呢？因为已经遮止恶趣。传说菩萨为了利益他人，依靠他缘也会前往恶趣。因为那种姓本身不可转变，所以是不可能的。
其他三种也应当理解为'转变而成'，即顺决择分三种也从声闻种姓转变而成为异于佛的独觉。独觉种姓者是不能转变的。如此：'佛及犀角喻菩提，依止禅定最后一，一座皆成。'佛是导师。犀角喻是独觉，这二者因为禅定不动和明显的缘故，唯依第四禅，唯于一座，从顺决择分开始直至菩提都在其中生起。
菩提是尽智与无生智的智慧，这将在下文解释。其他人说从不净观开始直至菩提。有些人认为除了犀角喻独觉之外还有其他独觉，他们的种姓是可以转变的。
是否仅在第一世即修行而生起顺决择分呢？并非如此，必定要在此之前生起顺解脱分。一切中最快者，三世得解脱。如同播种、生芽、结果一样，第一世生起顺解脱分善根，第二世生起顺决择分，第三世生起圣道。这法性是次第趣入、成熟、解脱的。
顺解脱分是从闻思所生，而非修所生。有几种业呢？有三种业。主要是意业。由于其愿力所摄持的缘故，身业语业也是顺解脱分，有人仅仅布施些许食物或受持少许学处，由于发起求解脱的力量而成为顺解脱分的牵引。
而且，从人中引发。只从人中和三洲引发，不从其他处，因为根据情况缺乏智慧和厌离心的缘故。顺解脱分的附带内容已经解释完毕。开始解释现观次第，其中直至世第一法的内容已经解释完毕。
接下来要说余下的内容，因此说：'从世间法最胜位，无漏法忍生起时。'即在世第一法之后立即生起无漏法智忍。缘何境界呢？缘欲界苦。其所缘是欲界的苦，这称为苦法智忍。为了了知其确实是无漏，以同类因来区分：为了知法而忍即是法智忍，如花果树一样。这即是决定趣入，因为决定趣入真实性的缘故。

།ཡང་དག་པ་ཉིད་ནི་མདོ་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་པར་བཤད་དོ། །དེར་ངེས་པ་ནི་ངེས་པ་སྟེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའོ། །དེར་འཇུག་པ་ནི་མངོན་ པར་འགྲོ་བ་སྟེ།དེ་སྐྱེས་ན་འཕགས་པའི་གང་ཟག་ཅེས་བྱའོ། །མ་འོངས་པས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཟློག་པར་བྱེད་དོ། ། མ་འོངས་པ་དེའི་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མར་མེ་དང་སྐྱེ་བ་བཞིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ རྣམས་ཀྱིས་བཟློག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དང་འགལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དེ། དགྲ་བོའི་ཕྲག་པ་ལ་ཞོན་ནས་དེ་ལ་འཚོག་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གཉི་གས་བཟློག་སྟེ་། བར་ཆད་མེད་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དང་ ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ནས་ནི་དེ་ཉིད་ལ་ཆོས་ཤེ་ན་། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་བ་དེ་ཁོ་ན་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ཟག་པ་མེད་ པའི་གནས་སྐབས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།ཇི་ལྟར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་ཆོས་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ། སྡུག་བསྔལ་ལྷག་ལ་རྗེས་བཟོད་ཤེས། །སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྤྱི་ལ་དམིགས་པ་སྐྱེ་སྟེ།དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནས་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དང་པོ་ཉིད་དུ་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཤེས་པ་ ཡིན་ནོ།།དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་གོང་མའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་སྐྱེ་བ་ལྟར། བདེན་པ་གསུམ་ལ་དེ་བཞིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ ཤེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འདོད་པ་ནི་སྤྱོད་པའི་ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྐྱེ་ཞིང་།དེ་ནས་ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་སྐྱེ་ལ། དེ་བཞིན་དུ་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྐྱེ་བའི་རིམ་གྱིས་ཀུན་འབྱུང་ལྷག་མ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སྐྱེའོ། །འདོད་པ་ ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་།འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་སྐྱེའོ། །འགོག་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སྐྱེའོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཉེན་པོ་ལམ་ལ་ཆོས་ ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་།ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་སྐྱེའོ། །ལམ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ལྟར་བདེན་པ་མངོན་རྟོགས་འདི། །སེམས་བཅུ་དྲུག་གོ། །དེ་ལྟར་ན་རིམ་པ་འདིས་ན་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་འདི་ནི་ སེམས་བཅུ་དྲུག་ཡིན་ནོ།།སྡེ་བ་གཞན་གང་དག་བདེན་པ་རྣམས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་འདི་ནི་གཅིག་གོ་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་དག་གི་བསམ་པ་ལྟར་བྱ་སྟེ། བྱེ་བྲག་མེད་པར་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནི་རྣམ་གསུམ་སྟེ། མཐོང་དམིགས་བྱ་བ་ཞེས་བྱའོ། །མཐོང་བའི་ མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདེན་པ་རྣམས་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ།།དམིགས་པའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ། །བྱ་བའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་ པས་ཀྱང་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ།།སྡུག་བསྔལ་མཐོང་ན་དེའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་གསུམ་མོ། །ཀུན་འབྱུང་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱ་བའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཡིན་ཏེ། སྤོང་བ་དང་མངོན་གསུམ་དུ་བྱེད་པ་དང་སྒོམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གལ་ཏེ་བདེན་པ་རྣམས་མཐོང་བའི་ མངོན་པར་རྟོགས་པའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་གཅིག་གོ་ཞེས་སྨྲ་ན་ནི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་མི་རིགས་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ།

在经中说真实性即是涅槃。对此确定即是决定,成为一体。趣入于此即是趣向,生起此即称为圣者补特伽罗。未来能遮止凡夫性。未来的作用仅仅承许是如此而已,并非其他,如灯与生。其他人说是以世间最胜法遮止。不是的,因为是彼之法。因为与彼相违故无过失,如骑在敌人肩上而击打他一样。其他人说由二者遮止,因为与无间道和解脱道相顺。
此后若问是否即于彼了知法,则于苦法智忍之后,生起唯缘欲界所行之苦的法智,此即称为苦法智。应知一切皆是无漏位。如于欲界所行苦生起法智忍与法智一样,对于余苦生起随忍智。于苦法智之后,生起缘色界无色界所行苦的普遍随智忍,此即称为苦随智忍。此后生起随智,此即称为苦随智。
最初了知法性故为法智。因从彼因所生故,缘上界苦等为随智,因如是了悟故。如于苦谛生起四种忍智一样,于其余三谛亦复如是。于苦随智之后生起缘欲界所行集的法智忍,此后生起集法智,如是依次生起集余随智忍与集随智。
生起缘欲界所行苦灭的法智忍与灭法智。于余灭生起随智忍与灭随智。生起缘欲界所行苦对治道的法智忍与道法智。于余道生起随智忍与道随智。如是现证谛即是十六心。如是以此次第,此现证诸谛即是十六心。
其他部派说此现证诸谛是一,当依他们的意趣而说,无差别则称为现证。彼有三种,即见、所缘、作用。见现证是以无漏智慧现证诸谛。所缘现证是由彼相应诸法现证。作用现证是由不相应之戒、生等现证。
见苦时其现证有三种。集等是作用现证,因为是断除、现前、修习。因此若说诸谛见现证是一现证,因为行相差别故说为不应理。

།འོན་ཏེ་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པར་མཐོང་ངོ་ཞེས་ཟེར་ན་ནི། འོ་ན་ནི་བདེན་པ་རྣམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པར་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་བས་དེ་ ལྟ་བས་ན།འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་སྡུག་བསྔལ་ལ་སྡུག་བསྔལ་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའམ། ཀུན་འབྱུང་ལ་ཀུན་འབྱུང་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའམ། ལམ་ལ་ལམ་གྱི་བར་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་ ཞེས་གསུངས་པའི་མདོ་དང་འགལ་ལོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་བཞིན་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཏེ་གཅིག་མཐོང་བས་ལྷག་མ་རྣམས་ལྔ་དབང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་རྟོགས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་ཞེས་ཟེར་ན་ནི་ཉེས་པ་ མེད་དེ་བར་སྐབས་སུ་ལྡན་པ་ཡོད་དམ་མེད་ཅེས་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།འོན་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ཁོ་ན་ཡོངས་སུ་ཤེས་ན་ཀུན་འབྱུང་ཡང་སྤོངས་ལ་འགོག་པ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅིང་ལམ་ཡང་སྒོམ་པར་བྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་མངོན་པར་རྟོགས་པ་གཅིག་གོ་ཞེས་ཟེར་ན་དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་ དེ།གཅིག་མཐོང་ན་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་བྱ་བའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་ལས་མཐོང་བའི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་བདེན་པ་རྣམས་རིམ་གྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་གསུངས་པར་མངོན་ཏེ། ཁྱིམ་བདག་བདེན་པ་རྣམས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ གཅིག་པ་ནི་མེད་པ་ཉིད་དེ།འོན་ཀྱང་མཐར་གྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་དཔེ་དང་བཅས་པའི་མདོ་གསུམ་ཁུངས་སུ་ཡོད་དོ། །གལ་ཏེ་མདོ་ལས། གང་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་ལ་ནེ་མ་ནུར་མེད་ཅིང་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ལ་ཡང་ཞེས་གསུངས་པས་མངོན་ པར་རྟོགས་པ་གཅིག་གོ་ཞེས་ཟེར་ན།མ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་བ་དང་། གདོན་མི་ཟ་བར་སྤོང་བ་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་རྟོགས་པ་སེམས་བཅུ་དྲུག་པར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་མཆོག་དང་ས་གཅིག་།ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ས་གང་ཡིན་པ་ སེམས་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ཀྱང་དེའི་ས་པ་སྟེ།དེ་དག་ནི་ས་དྲུག་པའོ་ཞེས་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་བཟོད་པ་དག་དང་། ཤེས་པ་དག་ཡིན་ཞེ་ན། བཟོད་དང་ཤེས་པ་གོ་རིམས་བཞིན། །བར་ཆད་མེད་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ། །བཟོད་པ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་ པའི་ཐོབ་པ་རྣམ་པར་གཅོད་པ་ལ་བར་ཆད་བྱ་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དག་ཡིན་ནོ།།ཤེས་པ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམས་ལ་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དག་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གཉི་ག་ཡང་ ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།གཉིས་ཀྱིས་རྐུན་པོ་འབྱིན་པ་དང་སྒོ་གཅོད་པ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གཉིས་པ་ཁོ་ན་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བར་གྱུར་ན་ནི་དམིགས་པ་དེ་ཁོ་ན་ལ་ཐེ་ཚོམ་སྤངས་པའི་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་བཟོད་ པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་རིས་དགུ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན།མ་ཡིན་ཏེ། བཟོད་པ་རྣམས་ནི་ཤེས་པའི་འཁོར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོའི་འཁོར་གྱིས་བྱས་པ་ལས་རྒྱལ་པོས་བྱས་སོ་ཞེས་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཅི་སེམས་ བཅུ་དྲུག་པོ་ཐམས་ཅད་བདེན་པ་མ་མཐོང་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་ལས་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་ནི། །མ་མཐོང་མཐོང་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ བཟོད་པའི་བར་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་བཅོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ཡིན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདེན་པ་མ་མཐོང་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཅུ་དྲུག་པ་ལ་ནི་སྔོན་མ་མཐོང་བ་བལྟ་བར་བྱ་བ་མེད་ཀྱི་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་ནི་གོམས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེས་ཀྱང་ལམ་ ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་མ་མཐོང་བ་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།བདེན་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

如果说'见一切皆无我相'，那么就不会见到诸谛中的苦等，因此，与经中所说:'圣声闻对苦作苦想，或对集作集想，乃至对道作道想，具足无漏作意相应之诸法差别'相违。若说如是非修道，则不然，因为如所见而修故。若说由见一法而于余法得自在，故唯一现观，则无过失，因为应当观察中间是否有相应。若说唯遍知苦谛，则断集谛，现证灭谛，修习道谛，故唯一现观，如是亦无过失，因为说'见一则余亦成办现观'故。
经中显然说诸谛次第现观，如说:'居士，诸谛现观非一，然渐次现观'，有三部经作为依据，并附有譬喻。若说经中说:'于苦无疑惑者，于佛亦然'，故唯一现观，则不然，因为是就不生起及必定断除而说故。如前所说，现观十六心即是法胜位，法胜位即是彼等十六心，彼等是第六地。
为何必定是忍和智呢？忍与智依次是无间道与解脱道。诸忍因不能障碍断除烦恼的得，故是无间道。诸智因从烦恼得中解脱时与离系得同时生起，故是解脱道。因此二者皆是，如盗贼的驱逐与关门。若唯第二无间道与离系得同时生起，则于彼所缘不会生起断疑智。
若说诸忍断烦恼，则与论中说'九品结'相违，则不然，因为诸忍是智的眷属，如王臣所作说为王所作。十六心是否都是见道？因为见未见真谛故。答曰:不是。那么如何？其中十五刹那，因见未见故是见道。从苦法忍乃至道类忍的十五刹那是见道。为何？因为见未见真谛故。第十六则无未见可见，唯是修习已见，故是修道。
虽然彼亦见未见道类忍，但就真谛而言，于禅定刹那则不然。

།སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་མ་མཐོང་བས་ནི་བདེན་པ་མ་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཉག་མ་གཅིག་མ་བརྔས་པས་ཞིང་མ་བརྔས་པ་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །འབྲས་བུ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་དང་།ཤེས་པ་བརྒྱད་དང་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ལམ་སྔ་མ་རྣམ་པར་ཉམས་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱུན་ཆགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །ཡོངས་སུ་མ་ཉམས་པ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སྤངས་པ་ཡང་དག་ པར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་ཡིན་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་བདུན་མཐོང་བའི་ལམ་ཡིན་ཞེ་ན། མཐོང་བ་མ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བདེན་པ་མཐོང་བ་ཐམས་ཅད་མ་རྫོགས་པས་དེའི་བར་མར་གྱུར་ པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཀྱང་མཐོང་བའི་ལམ་ཡིན་ནོ།།མཐོང་བའི་ལམ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་ཇི་ལྟར་ན་འཕགས་པའི་ལམ་སྐྱེས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ བཅོ་ལྔར་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ།དབང་པོ་རྣོ་རྟུལ་དེ་དག་ཏུ། །དད་དང་ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་འབྲང་བ། །ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དེ་དག་ལ་གནས་པ་ནི་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དབང་པོ་རྣོན་པོ་ནི་ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དད་ པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་ན་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བའོ།།དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་སམ། འདི་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པས་ན་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་སྟེ། སྔོན་གཞན་གྱི་དྲིང་གིས་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་ སྟེ།སྔོན་བདག་ཉིད་ཁོ་ནས་མདོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་གཉིས་ནི། བསྒོམ་པས་སྤང་བྱ་མ་སྤངས་ན། །འབྲས་བུ་དང་པོ་ལ་ཞུགས་པ། །འབྲས་བུ་རྣམས་ཀྱི་དང་པོ་ནི་འབྲས་བུ་དང་པོ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའོ། །དེ་ ནི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དད་པ་དང་ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དེ་དག་ཉིད་གལ་ཏེ་སྔོན་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་སྤངས་པ་འཆིང་བ་མཐའ་དག་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དེ་གཉིས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པ་ ཞེས་བྱའོ།།རྣམ་ལྔའི་བར་བཅོམ། གལ་ཏེ་སྔོན་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་བསྒོམས་ཏེ་སྤང་བར་བྱ་བ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལས་རྣམ་པ་ལྔའི་བར་དུ་སྤངས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ཡང་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་དང་པོའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པ་དག་ཅེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ལ། དགུ་པ་ཚུན་ཆད་ཟད་ པ་ཡིན།།གཉིས་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་དེ་ཡན་ཆད་རྣམ་པ་དྲུག་གམ། བདུན་ནམ་བརྒྱད་དག་ཅིག་སྔོན་སྤངས་པ་ཡིན་ན་ནི་དེ་གཉིས་འབྲས་བུ་གཉིས་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གཉིས་པ་གང་ཞེ་ན། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུའོ། ། འདོད་པའམ་ཡང་ན་གོང་མ་ལས། །ཆགས་བྲལ་གསུམ་པ་ལ་ཞུགས་པ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པ་དགུ་པ་ཡང་སྤངས་པའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཁམས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་ནམ། གོང་མ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་ལས་འདོད་ཆགས དང་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་དེ་གཉིས་འབྲས་བུ་གསུམ་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།གསུམ་གང་ཞེ་ན། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུའོ། །གང་ཞིག་གང་ལ་ཞུགས་པ་ནི། །བཅུ་དྲུག་པ་ལ་དེ་འབྲས་གནས། །སེམས་བཅུ་དྲུག་པ་སྐྱེས་ན་དེ་གཉིས་དད་པ་དང་ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་ ཀྱང་མི་བྱ་ལ།ཞུགས་པ་ཞེས་ཀྱང་མི་བྱའོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དག་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་འམ། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་འམ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཡང་རུང་འབྲས་བུ་གང་ལ་ཞུགས་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་དེའི་ཚེ་འབྲས་བུ་དེ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ། ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་ཐོབ་པར་མི་ནུས་ཏེ། མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་མི་སྤོང་བའི་ཕྱིར་དང་། སྔར་ཡང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ།

不是因为没有见到一个刹那就是没有见到真谛，比如不是因为没有收割一根草就是没有收割田地一样。因为是果，因为获得八种智和十六种行相，因为前道已经消失，因为是相续，所以随后了知道是修道。完全不失坏是因为正确执持见所断的断除。
如果因为这个原因就是见道的话，不是的，因为会有太过的过失。为什么七种智是见道呢？因为见未圆满的缘故，因为见一切谛未圆满，因为是其间际，所以它们也是见道。已经说完了见道和修道如何生起。
现在应当如是说明圣道生起的补特伽罗如何安立，所说见道自性的十五刹那，在那些利根和钝根中，应当了知是随信行者和随法行者。住于钝根者称为随信行者。利根者称为随法行者。因随信而行故为随信行者。
因为此人具有这个，或者因为此人具有随信行的性质，所以是随信行者，因为先前依靠他人而随行义理的缘故。随法行者也是相同，因为先前唯独依靠自己而随行经等法义的缘故。这两者，若未断修所断，是初果向。诸果中的第一是初果，即预流果。因为这是一切所得果中的第一。
如果那些随信行者和随法行者先前未以世间道断除修所断，具足一切束缚，则称为预流果向。乃至断除五种。如果先前以世间道修习，断除欲界所行的五种，也同样称为初果向。第二果，乃至断除第九。第二果是指第二，如果他们先前已断除六种或七种或八种，则称为第二果向，第二果是什么呢？即一来果。
若离欲界或上界贪，是第三果向。如果因为已断除第九品而离欲界贪，或者已离上至无所有处的贪，则称为第三果向，第三果是什么呢？即不还果。某人趣入某果，在第十六心成为住果。
当生起第十六心时，他们既不称为随信行者和随法行者，也不称为向。那么称为什么呢？是住果者。无论是预流果、一来果还是不还果，对于趣入任何果的人来说，那时就是住于该果。不能最初即获得阿罗汉果，因为见道不能断除修所断，以及先前也不可能已离有顶贪的缘故。

།དེའི་ཚེ་དབང་པོ་རྣོ་རྟུལ་དག་།དད་པས་མོས་དང་མཐོང་བས་ཐོབ། ། དེའི་ཚེ་དབང་པོ་རྟུལ་བོ་སྔོན་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དད་པས་མོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དབང་པོ་རྣོན་པོ་སྔོན་ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དད་པ་དང་ཤེས་རབ་ལྷག་པས་མོས་པ་དང་མཐོང་བས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི ཕྱིར་རྣམ་པ་ལྔ་སྤངས་ཀྱང་སེམས་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་ལ་།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་མི་བྱ་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར། འབྲས་ཐོབ་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་གྱིས། །ལམ་ཐོབ་མེད་པས་དེ་ཡི་ཕྱིར། །འབྲས་གནས་ཁྱད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། མི་བརྩོན་པ་ནི་ཞུགས་མ་ཡིན། །འབྲས་བུ་ཐོབ་ན་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་མི་འཐོབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ངེས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ཇི་སྲིད་དུ་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་གཞན་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ལ་མི་བརྩོན་པ་དེ་སྲིད་དུ་ཞུགས་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་འབྲས བུ་གཞན་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ།།གང་ཞིག་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ལ། ས་འོག་མ་ལ་བརྟེན་ཏེ་ངེས་པར་འཇུག་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་དེའི་གོང་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་མི་ ལྡན་པར་འགྱུར་རོ།།རེ་ཞིག་ཕལ་ཆེར་ལས་དང་འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པར་འཇུག་པའི་གང་ཟག་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །མཐར་གྱིས་འཇུག་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་འདི་རྣམ་པར་གཞག་པར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་དགུ་པོ་དེ་དག་བསྟན་པ་དེ་བཞིན་དུ།ས་དང་ས་ན་ཉེས་རྣམ་དགུ། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུའོ། །ཉེས་པ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ཡོན་ཏན་རྣམས་ས་དང་ས་ན་དེའི་གཉེན་པོ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ ཡོན་ཏན་ཡང་རྣམ་པ་དགུ་དགུ་ཁོ་ན་ཡོད་དོ།།ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། ཆུང་དང་འབྲིང་དང་ཆེ་རྣམས་ཀྱི། །ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་ཐ་དད་ཕྱིར། །རྩ་བའི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོའོ། །དེ་དག་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགུར་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ།ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའི་རྣམ་པ་དང་། ཆུང་ངུའི་འབྲིང་དང་། ཆུང་ངུའི་ཆེན་པོ་དང་། འབྲིང་གི་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་གི་འབྲིང་དང་། འབྲིང་གི་ཆེན་པོ་དང་། ཆེན་པོའི་ཆུང་ངུ་དང་། ཆེན་པོའི་འབྲིང་དང་། ཆེན་པོའི་ཆེན་པོའོ། །དེ་ལ་ ལམ་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་སྤོང་ལ།དེ་བཞིན་དུ་ལམ་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའི་བར་དུ་སྤོང་སྟེ། དང་པོ་ཁོ་ནར་ལམ་ཆེན་པོ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དང་། ལམ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་པ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གོས་ལ་དྲི་མ་ ཆེ་ལོང་ནི་སྔར་འཁྲུ་ལ་ཕྲ་མོ་ནི་ཕྱིས་འཁྲུ་བ་དང་།མུན་པ་ཆེ་ལོང་ནི་སྣང་བ་ཆུང་ངུས་འཇོམས་ལ་ཕྲ་མོ་ནི་ཆེན་པོས་སེལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་དཔེའི་རྣམ་པ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པའི་ལམ་སྐད་ཅིག་མ་ཆུང་ངུས་ཀྱང་འཁོར་བ་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་བརྒྱུད་པས་སྤེལ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་ རྩ་བ་ནས་མེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་དཀར་པོ་རྣམས་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ།ནག་པོ་རྣམས་ནི་སྟོབས་ཆུང་བ་ཡིན་ཏེ། ཡུན་རིང་པོ་ནས་བསགས་པའི་སྐྱོན་རྣམས་སྨན་ཏྲི་བྱིད་ཐུན་གཅིག་གིས་འབྱིན་པ་ལྟ་བུ་དང་། མར་མེ་སྐད་ཅིག་མ་ཆུང་ ངུས་མུན་པ་ཆེན་པོ་འཇོམས་པ་བཞིན་ནོ།།དེ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་པ་དགུ་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དུ། འབྲས་གནས་བསྒོམ་སྤང་བྱ་མ་ཟད། །རེ་ལྟར་ཐོགས་ན་ལན་བདུན་པ། །འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་གང་ཞིག་གིས། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་ པ་གཅིག་ཀྱང་མ་སྤངས་པ་དེ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཡིན་ལ།ཚེ་བདུན་གྱི་བར་དུ་སྐྱེ་བས་ན་རེ་ལྟར་ཐོགས་ན་ལན་བདུན་པའོ། །ཐམས་ཅད་དུ་ནི་ལན་བདུན་པ་མ་ཡིན་པས་རེ་ལྟར་ཐོགས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་ཤལ་བའོ།

当时利根钝根者，信解和见得。当时钝根者先前随信行者，即是信解。利根者先前随法行者，即是见得。因为以信和智慧增上而分为信解和见得。
为何虽断五种，但在第十六心唯称预流向，而不称一来果向呢？因为：得果以果差别，无得道故彼故，住果为求殊胜，不精进非向。若得果则不得殊胜果道，此是决定的。因此住果者乃至为求殊胜而不精进于得其他果之间，不称为向。其他果也应如是配。
若人已离三禅贪，依下地而决定入，必定现前殊胜果道。若不如此，则生于彼上者将不具乐根。暂且多分从业和欲离贪者的决定入补特伽罗建立即是如此。应说渐次入，因此暂且应如是建立。
如说欲界烦恼九品，如是：地地过失九，乃至有顶。如过失，功德亦于地地中，其对治无间道和解脱道即功德亦唯九品。云何建立？小中大三品，各分小等别故。根本三品：小、中、大。彼等各以小、中、大分为三品，故立九品：小小品、小中品、小大品、中小品、中中品、中大品、大小品、大中品、大大品。
其中小小道断大大烦恼，如是乃至大大道断小小烦恼，因为最初不可能有大道，因为生起大道时不可能有大烦恼。如衣服上粗垢先洗细垢后洗，大暗为小明所破细暗为大明所除，此是譬喻。圣道虽是刹那小，亦能永断无始轮回相续增长的大烦恼，故白法具力，黑法力弱，如长期积聚的过患以一剂药除去，如小刹那灯破大暗。
如是九品烦恼一切中：住果修断未尽，极迟七返有。住果者若未断一修所断烦恼者即是预流，因七生间受生故为极迟七返。非一切皆七返，故说极迟是一切中最下者。

།མདོ་ལས། མཆོག་ཏུ་ཐོགས་ན་ལན་བདུན་པ་ཞེས་ འབྱུང་བ་ནི་དེ་མཆོག་ཏུ་ཐོགས་ན་སྐྱེ་བ་ལན་བདུན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ།མཆོག་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རབ་ཏུའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུན་ནི་ལམ་སྟེ། དེས་ན་དེར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་དེར་ཞུགས་ཤིང་ཕྱིན་ལ་སོན་པས་ན་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་ ཞུགས་པ་ཡིན།གལ་ཏེ་ལམ་དང་པོ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན་ནི་བརྒྱད་པ་ཡང་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་འབྲས་བུ་དང་པོ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན་ནི་ཕལ་ཆེར་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡང་ཡིན་པར་འགྱུར་ལ། འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡང་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། ། འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་འབྲས་བུ་དང་པོ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་བརྒྱད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ལ་ནི་ཞུགས་པ་དང་འབྲས་བུའི་ལམ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱུན ཐམས་ཅད་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་དེ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པ་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་བདུན་དང་སྲིད་པ་བར་མ་བདུན་དུ་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་ལ་དེ་བཞིན་དུ་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་ཡང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་ལྟར་ན་སྲིད་པ་ཉི་ཤུ་ རྩ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ།།སྲིད་པ་བདུན་ཚན་དུ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་མཆོག་ཏུ་ཐོགས་ན་ལན་བདུན་པ་ཞེས་བཤད་དེ། གནས་བདུན་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འདབ་མ་བདུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འོ་ན་གང་མདོ་ལས། གང་ཟག་ལྟ་བ་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པ་སྲིད་པ་བརྒྱད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་གོ་སྐབས་མེད་དེ་འདི་ནི་གནས་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།འགྲོ་བ་གཅིག་ཏུ་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཏེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་བརྟགས་ན་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་ཡང་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ ཡང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་གོང་དུ་འཕོ་བ་འགྲོ་བ་གཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་བརྒྱད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།འདོད་པའི་ཁམས་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ། །འདི་ལ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་མདོའམ་རིགས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད། ལྷ་དང་མི་དག་གི་ནང་ནས་སོར་ལན་བདུན་ སྐྱེའི་གཉི་གའི་ནང་དུ་ལན་བདུན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་ཡང་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ།འདི་སྐད་དུ་ལྷ་རྣམས་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ལན་བདུན་ཞེས་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན། འོད་སྲུངས་པ་རྣམས་ལྷ་རྣམས་སུ་ལན་བདུན། མི་རྣམས་སུ་ལན་བདུན་ཞེས་སོ་སོར་ཡང་འདོན་པས་ འདི་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱའོ།།གང་ཞིག་མི་དག་གི་ནང་དུ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་དེ་ཁོ་ནར་འོངས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ལ། གང་ཞིག་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་དེ་ཁོ་ནར་འོངས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་བརྒྱད་ པ་མངོན་པར་མི་འགྲུབ་ཅེ་ན།དུས་དེ་སྲིད་ཀྱིས་གདོན་མི་ཟ་བར་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལམ་དེ་ནི་དེ་འདྲ་སྟེ། སྤྲུལ་གོམ་པ་བདུན་པས་ཟིན་པ་ལྟ་བུ་དང་། རིམས་ཉིན་བཞི་པ་བཞིན་ནོ། །ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་བདུན་པོ་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་གཉིས་དང་། གོང་མའི་ ཆ་དང་མཐུན་པ་ལྔ་ལུས་པའི་ཡང་ཕྱིར་རོ།།བར་སྐབས་སུ་ཡང་འཕགས་པའི་ལམ་མངོན་དུ་བྱེད་ཅིང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་སྟེ། དེ་སྲིད་དུ་སྲིད་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱི་སྟོབས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་མེད་ན་ཁྱིམ་པ་ཁོ་ནར་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་འཐོབ་ ན་ཁྱིམ་ན་ནི་མི་གནས་སོ།།ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་འཐོབ་པའི་དགེ་སློང་གི་མཚན་མ་ཡང་འཐོབ་བོ། །གཞན་དག་ན་རེ། །དགེ་སྦྱོང་གཞན་གྱི་མཚན་མས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ལོག་པར་ལྟུང་པའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་ཞེ་ན། །དེར་འགྲོ་བའི་ལས་མི་ སོགས་པའི་ཕྱིར་དང་།བསགས་པ་ཡང་སྦྱོར་བ་དང་བསམ་པ་དག་པའི་སྒོ་ནས་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྟོབས་དང་ལྡན་པས་བསྒོས་པའི་ཕྱིར་རྒྱུད་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། མི་མཐུན་པ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།

经中说：'最多七返'这句话，是指最多七次受生的意思。'最'字的含义是'极'。涅槃之流即是道，因为趣向于彼处。此人已入此道并到达，故称为预流。
怎样称为入流？若说因为获得初道的缘故，则第八地者也应成为预流。若说因为获得初果的缘故，则多分离欲者和已离欲界贪者也应成为预流。是就获得一切果的意义而言获得初果。
为何唯独是预流而非第八地？因为已获得随顺道智、已获得入流果道、已获得见道和修道，并已现证一切流。
毗婆沙师们说：彼人于七次人间生死和七次中有中结生，同样也在天界中结生。如是在二十八有之间结生。因为七次生有相似，故说'最多七返'，如说'通达七处'、'七叶'等。
那么，经中说：'具足正见的补特伽罗不可能有第八次生有，这是不可能的，无有是处'，这如何理解？这是就一道而言。若按字面理解，则中有也不应存在。如此，则往生色究竟天者在一道中受生第八有也不应理。
答：因为是就欲界而说，故无过失。对此有何经教或理证可证？对于'在天人中七返，而非两处各七返'这一说法有何证据？若说经中提到'于天人中七返'，迦叶部诵本中分别说'天中七返，人中七返'，故不应执著。
若有人在人间成为预流果，则必定在人间证得涅槃；若有人在天界成为预流果，则必定在天界证得涅槃。为何不可能有第八生？因为在此期间必定令相续成熟。
此道如同蜘蛛七步即至，如同四日热病。又因为余下七种结使中的二种顺下分结和五种顺上分结。
中间虽现前圣道但不般涅槃，因为已造作了必须感受诸有的业力。若无佛出世，唯在居家证得阿罗汉果，但不住于家中。
自然获得比丘相。其他论师说是以其他沙门相。为何不是具退失法？因为不积集趣向彼处之业，且所积集的善根是以清净加行和意乐所熏修，有力量，故与相续成熟相违。

།ངན་སོང་དུ་ངེས་པའི་ལས་ཡོད་ན་ནི་དེས་བཟོད་པ་ཡང་བསྐྱེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །འདིར་ སྨྲས་པ།མི་མཁས་པས་ནི་སྡིག་པ་ཆུང་ངུ་བྱས་ཀྱང་འོག་ཏུ་འགྲོ། །མཁས་པས་ཆེན་པོ་བྱས་ཀྱང་གནོད་པ་རབ་ཏུ་སྤོང་བར་འགྱུར། །ལྕགས་ཀྱི་གོང་བུ་ཆུང་ཡང་ཆུ་ཡི་གཏིང་དུ་འབྱིང་འགྱུར་ལ། །དེ་ཉིད་སྣོད་དུ་བྱས་ན་ཆེ་ཡང་སྟེང་དུ་འཕྱོ་བར་འགྱུར། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་དོ་ ཞེས་བྱ་བ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐའ་གང་ཡིན་ཞེ་ན།གང་ཕན་ཆད་སྡུག་བསྔལ་མེད་པ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཉིང་མཚམས་མི་སྦྱོར་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡང་ན་མཐའ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཇི་ལྟར་བྱེད་ཅེ་ན། དེ་འཐོབ་པའི་བགེགས་ བསལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ་དཔེར་ན་སྨྲ་བ་པོ་འདུན་ཁང་རྡིབ་ལ་ནམ་མཁའ་གྱིས་ཞེས་འཛེར་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།།མཆོག་ཏུ་ཐོགས་ན་ལན་བདུན་པ་གཞན་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་མ་ངེས་པས་མི་བརྗོད་དོ། །རེ་ཞིག་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་བསྒོས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཟད་པ་མཆོག་ཏུ་ཐོགས་ན་ལན་བདུན་པ་ ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་གསུམ་རྣམ་བཞི་ལས་གྲོལ་བ། །ཚེ་གཉིས་གསུམ་དུ་རིགས་ནས་རིགས། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དེ་ཉིད་རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་ན་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བ་ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་གསུམ་མམ་བཞི་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་ ལྔས་ནི་དེའི་གཉེན་པོ་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེ་བ་ལས་ནི་ཚེ་གཉིས་སམ་གསུམ་ལུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ནང་དུ་གཉིས་ཤིག་སྨོས་པ་ནི་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཕྱིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་ན་དེའི་གཉེན་པོ་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་ཐོབ་པ་ནི་མ་སྨོས་ ཀྱང་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེ་བ་ནི་གལ་ཏེ་གོང་མའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཆེས་ཉུང་ངུར་ཡང་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་འདི་སྨོས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ལྔ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་སྤངས་ན་དྲུག་པ་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་རྣམ་པ་གཅིག་གིས་ནི་བར་ཆད་ གཅིག་པའི་བཞིན་དུ་འབྲས་བུ་ལ་བགེགས་བྱ་བར་མི་ནུས་ཏེ།ཁམས་ལས་མི་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལྷའི་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་རིགས་གཉིས་སམ་གསུམ་དུ་འཁོར་ནས་ལྷའི་རིགས་དེའམ་གཞན་ དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་གང་ཡིན་པའོ།།མིའི་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་མི་དག་གི་ནང་དུ་རིགས་གཉིས་སམ་གསུམ་དུ་འཁོར་ནས་གླིང་དེའམ་གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དེ་ཉིད། །རྣམ་པ་ལྔ་ཡི་བར་བཅོམ་ པ།།གཉིས་པ་ལ་ནི་ཞུགས་པ་ཡིན། །འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་གང་གིས་རྣམ་པ་གཅིག་ནས་ལྔའི་བར་དུ་སྤངས་པ་ཡིན་ན་དེའི་འབྲས་བུ་གཉིས་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །རྣམ་པ་དྲུག་པ་ཟད་གྱུར་པ། །དེ་ནི་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ། །དེ་ནི་འབྲས་བུ་གཉིས་པ་ཐོབ་པ་ ཡིན་ཏེ།ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་སོང་ནས་མིའི་འཇིག་རྟེན་དུ་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོད་བའི་ཕྱིར་འོང་བ་སྟེ། ཕན་ཆད་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམས་བསྲབས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ཆུང་ངུའི་རྣམ་པ་ལུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དེ་ཉིད། ། ཉིས་ཆ་བདུན་དང་བརྒྱད་ཟད་པ། །ཚེ་གཅིག་བར་ཆད་གཅིག་པ་དང་། །གསུམ་པ་ལ་ནི་ཞུགས་པའང་ཡིན། །ཡང་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དེ་ཉིད་རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་བར་ཆད་གཅིག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་བདུན་ནམ་བརྒྱད་སྤངས་པའི་ཕྱིར དང་།དེའི་གཉེན་པོ་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ཚེ་གཅིག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་འདིའི་རྣམ་པ་གཅིག་གིས་འབྲས་བུ་ལ་བགེགས་བྱེད་བར་ནུས་ཤེ་ན། ཁམས་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། གོང་དུ་ལས་རྣམས་ནི་གནས་སྐབས་གསུམ་དུ་བགེགས་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་ཉེ་བར་གནས་སོ་ཞེས་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ལས་རྣམས་ཇི་ལྟ་བར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱ་སྟེ་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུའི་ས་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བར་ཆད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བར་ཆད་བྱེད་པའོ།

如果有确定堕入恶趣的业，则彼者也不能生起忍辱。此处所说：愚者虽造小罪也堕落，智者虽造大罪也能善于断除危害。铁块虽小也沉入水底，若将其制成容器则虽大也能浮于水面。
所谓'终结痛苦'，何为痛苦的终点？即是再无痛苦之处，意为不再结生相续痛苦。或者说，终点即是涅槃。
如何证得涅槃？为了除去获得涅槃的障碍，譬如说者说'讲堂倒塌时请让出空间'之类。
最多七返还有其他情况，但因不确定故不说。暂且住于果位者以教导断除未尽所断，最多七返即是如此。
解脱三种四种，二三生中为种姓至种姓。入流者由三种因成为种姓至种姓：从烦恼断除来说，是因为断除三种或四种烦恼行相；从五根来说，是因为获得其对治无漏根；从生来说，是因为余留二生或三生。
偈颂中只说两种是因为：入流者后来断除烦恼时，虽未说获得其对治无漏根也已成立。生则因为若具上品根机也可更少，故此处提及。
为何不是因断除五种？因为断除五种必定也会断除第六种，因为以其一种行相不能如一来果那样对证果造成障碍，因为不离界故。
种姓至种姓有两种：天界种姓至种姓是指在诸天中转生二或三种族后，在该天界或他处般涅槃者。人界种姓至种姓是指在人中转生二或三种族后，在该洲或他处般涅槃者。
彼住果者，断至五种，即是第二果向。住果者若断除一至五种，应知彼为第二果向。断尽第六，彼为一来。彼得第二果，往诸天后返回人世一次故名一来，此后无生故。所说'贪嗔痴变薄'是因为余留微细行相。
彼住果者，断尽七八二分，一生一间隔，亦为第三果向。又彼一来以三因成为一间隔：断除七或八种烦恼行相，获得其对治无漏根，余留一生。
云何其一种行相能障碍证果？因为出离界故。如前所说'诸业于三种情况作为障碍而住'。如诸业，诸烦恼亦应如是了知，因为超越异熟果及等流果地故。所谓'间隔'即是造成间隔。

།དེའི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་ བ་ལ་ཚེ་གཅིག་གིས་ཆོད་པའི་ཕྱིར་རམ།ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་གཅིག་གིས་ཆོད་པའི་ཕྱིར་འདི་ལ་བར་ཆད་གཅིག་ཡོད་པས་ན་བར་ཆད་གཅིག་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པ་བདུན་དང་བརྒྱད་སྤངས་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་གསུམ་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། སྔོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་བཞི་སྤངས་པའམ། བདུན་པ་དང་བརྒྱད་པ་སྤངས་པ་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་མངོན་དུ་མ་བྱས་པ་དེ་སྲིད་དུ་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བའམ་བར་ཆད་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དགུ་ཟད་པས་ཕྱིར་མི་འོང་། །འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དེ ཉིད་རྣམ་པ་དགུ་སྤངས་པས་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།འདོད་པའི་ཁམས་སུ་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམ་པ་ལྔ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་སྤངས་པ་སྡོམ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གདོན་མི་ཟ་བར་སྔོན་གཉིས་སམ་གསུམ་སྤངས་པ་ཡིན་ ནོ།།དེ་ནི་བར་སྐྱེས་འདུ་བྱེད་དང་། །འདུ་བྱེད་མེད་སྤངས་མྱ་ངན་འདའ། །གོང་དུ་འཕོ་བ་རྣམས་འདི་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བས་ན་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེས་ནས་དང་། འདུ་བྱེད་པ་དང་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཕྱིར་ མི་འོང་བ་དེ་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་ཡིན་ཏེ།བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་སྐྱེས་པ་ཙམ་ལས་མི་འཆི་བར་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བས་ཡོངས་ སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་སྟེ།མངོན་པར་བརྩོན་པ་དང་། ལམ་ངང་གིས་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེ་ཡང་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མ་ཡིན་ཏེ། ཚེ་འདོར་བ་ལ་དབང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པས་ཡོངས་སུ་ མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་སྐྱེས་ནས་སྦྱོར་བ་མ་བཏང་ཞིང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།མངོན་པར་བརྩོན་པ་དང་ལམ་ངང་གིས་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་མངོན་ པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་སྟེ།མངོན་པར་མི་བརྩོན་པ་དང་ལམ་ངང་གིས་འབྱུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ། །གཞན་དག་ན་རེ་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ལམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ནི་མི་ རུང་སྟེ།ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་ལས་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་སྔར་འབྱུང་བས་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་རུང་སྟེ། ལམ་ངང་གིས་འབྱུང་བ་དང་ངང་གིས་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་དག་ནི་འབད་པ་མེད་པ་དང་འབད་པས་འཐོབ་པའི་ སྒོ་ནས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པ་དང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་ལམ་ཆེས་ངང་གིས་འབྱུང་བ་དང་། ཆེས་ཆེ་བ་དང་། ཕྲ་རྒྱས་ཆེས་ཆུང་བ་ཡིན་ནོ། །གོང་དུ་འཕོ་བ་ནི་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་ དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བར་གོང་དུ་འགྲོ་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།འཕོ་བ་དང་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གཅིག་གོ། །དེ་ནི་བསམ་གཏན་སྤེལ་ནས་འོག་མིན་འགྲོ། །གོང་དུ་འཕོ་བ་དེ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྒྱུའི་སྒོ་ནས་ནི་བསམ་གཏན་སྤེལ་བ་དང་། སྤེལ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་ནི་འོག་མིན་དང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལ་ཐུག་པའི་ཕྱིར་རོ།

由于在一生中决定涅槃，或由于在不还果位断除一种烦恼的形态，因为有一个间隔，所以称为一间隔。应当了知，断除七种和八种的人是入于第三果位。
先前断除三种和四种，或断除第七和第八种而获得果位的人，只要未现前殊胜果位的道，在此期间不是从一族生到另一族，也不是一间隔。
由断除九种而成为不还。应当了知，住于果位的人由断除九种而成为不还，因为不再来到欲界。所说的'由断除五种随顺下分结'是总结所断，因为必定先前已断除二种或三种。
他是中有般涅槃、有行无行般涅槃。往上升进的人们在中阴般涅槃，故称为中有般涅槃。同样也应当配合生般涅槃、有行般涅槃和无行般涅槃。
不还果有五种：中有般涅槃是指在中有般涅槃的人。生般涅槃是指刚生起就不死，以有余依涅槃而般涅槃，因为精进和道路自然生起的缘故。其他人说那也是无余依的。不对，因为对舍弃生命没有自在。
有行般涅槃是指生后不舍精进，以有行而般涅槃的人，因为不是精进和道路自然生起。无行般涅槃是指无行般涅槃，因为不精进和无道路自然生起。
其他人说是因为以缘有为和无为的道路而般涅槃。这是不合理的，因为会有过度推论的过失。经中说无行般涅槃先生起，因此正如其本义是合理的，因为道路自然生起和非自然生起是以无功用和有功用获得的方式，是无行和有行所成就的。
生般涅槃是道路最为自然生起、最为广大、烦恼最为微细。往上升进是指不在所生之处般涅槃而往上去的人，升进和往去是同义词。
他修习禅定而往色究竟天。往上升进有两种，从因的方面是修习禅定和非修习禅定。从果的方面是到达色究竟天和有顶天。

།དེ་ལ་གང་གིས་བསམ་གཏན་སྤེལ་བ་དེ་ནི་འོག་མིན་དུ་སོང་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་། །དེ་འཕར་ཕྱེད་འཕར་ཐམས་ཅད་དུ། །འཆི་འཕོ་གོང་དུ་འཕོ་བ འོག་མིན་གྱི་མཐར་ཐུག་པ་དེ་ཡང་འཕར་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།དེ་ལ་འཕར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་བསམ་གཏན་རྣམ་པར་སྤེལ་ནས་བསམ་གཏན་དང་པོའི་རོ་མྱངས་ཏེ་བསམ་གཏན་གསུམ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཚངས་རིས་པ་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེས་ནས་ སྔོན་གོམས་པའི་དབང་གིས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྤེལ་ཏེ།དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འོག་མིན་པ་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་བར་དུ་མི་འགྲོ་བས་ན་འཕར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱེད་དུ་འཕར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ནས་གནས་གཙང་མ་རྣམས་སུ་སྐྱེས་ལ་བར་ ནས་གནས་གཞན་འགའ་ཙམ་ཡང་རྒལ་ཏེ་འོག་མིན་དུ་འཕོས་ནས་འོག་མིན་དུ་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པའོ།།འཕགས་པ་ནི་ཚངས་ཆེན་པ་དག་གི་ནང་དུ་མི་སྐྱེ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྟ་བའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཙོ་བོ་གཅིག་ཏུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་དང་། གནས་ཐམས་ ཅད་དུ་འཆི་འཕོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་གཞན་ཐམས་ཅད་དུ་འཕོས་ནས་འོག་མིན་དུ་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཕྱིར་མི་འོང་བ་ནི་ནམ་ཡང་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དེ་ཉིད་དུ་ཚེ་གཉིས་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་མི་བྱེད་དེ། ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ན་འདིའི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ ཉིད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ།གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་འོག་དང་དེར་གཏན་དུ་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རེ་ཞིག་བསམ་གཏན་སྤེལ་ནས་འོག་མིན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལས་གཞན་སྲིད་རྩེ་མོར་འགྲོ། །གོང་དུ་འཕོ་བ་བསམ་གཏན་མ་སྤེལ་བ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་མཐར་ ཐུག་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གཞན་རྣམས་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་ཅིང་གནས་གཞན་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེ་ལ། གནས་གཙང་མ་རྣམས་སུ་མི་འཇུག་པ་ཁོ་ནར་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེ་བའི་རིམ་གྱིས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོར་སོང་སྟེ། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའོ། །འདི་ནི་ཞི་གནས་སྤྱད་པ་ ཡིན་ནོ།།སྔ་མ་ནི་ལྷག་མཐོང་སྤྱད་པ་ཡིན་ནོ། །གོང་དུ་འཕོ་བ་བར་སྐབས་སུ་ཡང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་རུང་བར་བལྟའོ། །འོག་མིན་དང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་མཐར་ཐུག་པ་ཉིད་ནི་ཕན་ཆད་དུ་འགྲོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་མཆོག་ཏུ་ཐོགས་ན་ལན་ བདུན་པ་ཉིད་བཞིན་ནོ།།རེ་ཞིག་དེ་དག་ནི་གཟུགས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ལྔ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ནི་གཟུགས་མེད་འགྲོ་རྣམ་བཞི། །ཕྱིར་མི་འོང་བ་གཞན་ནི་གཟུགས་མེད་པར་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་འདི་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་གཟུགས་མེད་ པ་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་ཡང་སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ་། དེ་དག་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་རྣམ་པ་དྲུག་ཡིན་ནོ། །གཞན་ནི་འདི་ལ་མྱ་ངན་འདའ། །གཞན་ནི་ཚེ་འདི་ཁོ་ན་ལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་སྟེ། མཐོང་ བའི་ཆོས་ལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དེ་ནི་བདུན་པ་ཡིན་ནོ།།གསུམ་ལ་རྣམ་གསུམ་ཕྱི་ནས་སུ་། །གཟུགས་སུ་ཉེར་འགྲོ་དགུར་བཤད་དོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བ་གསུམ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བས་གཟུགས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་དགུ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པོ་གང་དག་ ཅེ་ན།བར་མ་དོ་དང་སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དག་དང་། གོང་དུ་འཕོ་བའོ། །རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་དཔེ་གསུམ་གྱིས་མྱུར་བ་དང་། མྱུར་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ ངན་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་སྐྱེས་ནས་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ ལས་འདའ་བ་དག་ཡིན་ནོ།།གོང་དུ་འཕོ་བ་ནི་འཕར་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ།

对于修习禅定者，他去往色究竟天后完全涅槃。上升、半升及遍处死后上升直至色究竟天者，也因上升等差别而分三种：
所谓上升者，即此处修习禅定后，品尝初禅之味，从三禅退失，生于梵众天中，由宿习力修习第四禅，从彼死后生于色究竟天中，因为中间不行故称为上升。
所谓半升者，即从彼生于净居天中，越过中间某些处所而上升至色究竟天，进入色究竟天者。
圣者不生于大梵天中。为何？因为是见处，因为主尊唯一，因为一切处死后上升者，即经过一切其他处所而进入色究竟天者。
不还者决不在同一生处获得第二生，因为是殊胜行者。如是，此不还性圆满，因为不再来到所生处之下处。
应知修习禅定而往色究竟天者即如是。其余往有顶者，上升不修禅定者至有顶为极，彼品尝其他等至而生于一切其他处所，唯不入净居天，仅以无色界次第生而往有顶后涅槃。
此是修习止，前者是修习观。上升者亦可于中间涅槃。
色究竟天与有顶为极者，因为无更上行处，如预流果最多七返一样。
首先，彼等是往色界之五种不还。其他是往无色界四种。其他不还者是往无色界者，即离色贪，从此死后生于无色界中者。
彼亦因生已涅槃等差别分四种，彼等即是六种不还。其他于此涅槃，其他唯于此生涅槃，即现法涅槃者是第七。
三种各分三，后成九种往色界。三种不还亦分三种，故往色界不还有九种。
何为三种？中有、生已涅槃及上升。如何分为三种？首先中有涅槃以三喻分速、不速及经久涅槃。
生已涅槃分生已、有行及无行涅槃。彼等一切亦因生已涅槃故是生已涅槃。上升则以上升等差别。

།ཡང་ན་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་མྱུར་བ་དང་མྱུར་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གི་ནི་ཁྱད་པར་རྣམས། །ལས་དབང་ཉོན་མོངས་བྱེ་ བྲག་ལས།།ཕྱིར་མི་འོང་བ་གསུམ་དང་དགུ་པོ་དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་ནི་ལས་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་དབང་པོའི་བྱེ་བྲག་ལས་ཏེ། རེ་ཞིག་གསུམ་པོ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དང་། སྐྱེས་པ་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་བསགས་པའི་ ཕྱིར་དང་།ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་ཆུང་བ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོའི་ཕྱིར་དང་། དབང་པོ་ཆེན་པོ་དང་འབྲིང་དང་ཆུང་ངུའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་སོ་སོའི་ཁྱད་པར་ཡང་ཅི་རིགས་པར་གསུམ་ཚན་དང་པོ་གཉིས་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་དང་། དབང་པོའི་ བྱེ་བྲག་ལས་སོ།།གསུམ་ཚན་ཐ་མ་ནི་ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལས་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་བལྟ་སྟེ། དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་དབང་པོའི་རྣམ་པ་དགུའི་ཕྱིར་ཕྱིར་མི་འོང་བ་དགུ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་མདོ་ལས་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ་བ་ བདུན་བསྟན་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།གོང་དུ་འཕོ་བ་མ་ཕྱེ་བར། །དམ་པའི་འགྲོ་བ་བདུན་དུ་འདོད། །གོང་དུ་འགྲོ་བའི་ཆོས་ནི་གོང་དུ་འགྲོ་བའོ། །མདོ་ལས་ནི་དེ་མ་ཕྱེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ་བ་བདུན་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་དག་ཁོ་ན་སྐྱེས་བུ་དམ་ པའི་འགྲོ་བ་ཡིན་ལ།སློབ་པའི་འགྲོ་བ་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་དག་ལ་འགྲོ་བ་འདི་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ལས་དམ་པ་དགེ་བ་ཁོ་ན་ལ་འཇུག་ཅིང་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་མི་དགེ་བ་ལ་མི་འཇུག་པ་དང་། འགྲོ་བ་འདི་དག་ཏུ་སོན་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཕྱིར་འོང་བ་མེད་པ་ཡིན་ལ་ ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་འདི་དག་གཞན་ལ་ནི་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར།དམ་པ་དམ་མིན་འཇུག་མི་འཇུག་།སོན་པ་ཕྱིར་མི་འོང་ཕྱིར་ཏེ། །སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ་བ་དག་ཡིན་གྱི་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་མདོ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་གང་ཞེ་ན། སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་ པའོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།གཞན་དག་ལ་ཡང་སྡིག་པ་རྣམ་པ་ལྔ་གཏན་མི་བྱེད་པའི་སྡོམ་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མི་དགེ་བ་ཕལ་ཆེར་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་གྲངས་པའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཉིད་ཡོད་མོད་ཀྱི། འདིར་ནི་གང་དག་ལ་རྣམ་གྲངས་མེད་པར་ཡོད་ པ་དེ་དག་གི་སྐབས་ཡིན་ནོ།།ཅི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཚེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལ་ཡང་དབྱེ་བ་འདི་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། མེད་དེ། འདི་ལྟར། འདོད་པར་ཚེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་འཕགས། །ཁམས་གཞན་དུ་ནི་འགྲོ་བ་མེད། །འདོད་པའི་ཁམས་སུ་ཚེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་འཕགས་པ་ནི་ཁམས་ གཞན་དུ་མི་འགྲོ་སྟེ།ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་ཚེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ནི་གལ་ཏེ་ན་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་ཡང་འཇུག་སྟེ། གོང་དུ་འཕོ་བ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་མཐར་ཐུག་པར་འགྲོ་ བ་གང་ཡིན་པའོ།།འོ་ན་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས། བདག་ནི་ཐ་མ་ཉམས་ན་ལྷ་གང་འོག་མིན་ཞེས། །རྣམ་པར་གྲགས་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བར་ཤོག་།ཅེས་གང་སྨྲས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ཆོས་མངོན་པ་མངོན་པར་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡང་དག་པར་དགའ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་མ་བཀག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་དང་གོང་མར་སྐྱེས་པ་ནི། །ཡོངས་ཉམས་དབང་པོ་འཕོ་མི་བསྟེན། །འདོད་པའི་ཁམས་སུ་ཚེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་འཕགས་པ་དེ་དང་། ཁམས་གོང་མར་སྐྱེས་པའི་འཕགས་པ་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱང་མི་འཕོ་ ལ་ཇི་ལྟར་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཚེ་གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་འཇུག་པ་དང་། དབང་པོ་འཕོ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དག་ཏུ་མི་འདོད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མེད་ཅེ་ ན།ཚེ་རབས་གཞན་ནས་ཡོངས་སུ་འདྲིས་པས་དབང་པོ་རྣམས་ཆེས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟེན་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།

或者三者都是为了迅速、不迅速和经过长时间而般涅槃。这些差别是由业力、烦恼的差别所致。三种不还和九种不还的差别是由业、烦恼和根的差别所致。首先三种是依次由积集现法受、生受和后法受的业，以及由小、中、大烦恼的现行，以及由上、中、下根的缘故。
正因如此，他们各自的差别也是相应地，前两个三组是如前所说由烦恼和根的差别所致。最后的三组也应当观察是由后法受业的差别所致，由于他们有烦恼和根的九种形态，所以是九种不还。
那么，经中所说的七种善士趣是什么呢？不分上流，承许七种善士趣。上行法即是上流。因为经中未分别而说，所以经中说七种善士趣。
为什么只有这些是善士趣，而其他有学的趣处不是呢？因为具有这些趣处的人只趣入善妙的善业而不趣入非善妙的不善业，以及到达这些趣处的人也不会再返回，而如前所说的这些特质在其他人中是没有的，所以由于趣入善妙非善妙与否，以及到达后不返回的缘故，是善士趣，其他则不是。
那么，单是经中广说'什么是善士？即具有有学正见者'又是如何呢？虽然其他人由于获得永不造作五种恶业的律仪，以及断除大部分不善烦恼的缘故，有相对的善士性，但这里是说那些无可争议地具有善士性者的情况。
寿尽不还是否也有这些差别呢？没有。如此：欲界寿尽圣者，不往生他界。在欲界寿尽的圣者不往生他界，因为在此生获得不还果后就般涅槃。在色界寿尽者如果往生无色界，即是上流直至有顶而去者。
那么，帝释所说'愿我最后若堕落，往生于彼称色究竟天'又是如何呢？说一切有部诸师说，因为不通达阿毗达磨，由于是应当随喜的缘故，世尊也未加以遮止。
彼及上界生，不退根不转。欲界寿尽圣者彼以及生于上界的圣者既不转根也决不退失。
为什么不承许圣者在他生寿尽而入色无色界、转根和退失呢？因为这是不存在的。为什么不存在呢？因为从其他生中串习使诸根极为成熟，以及获得殊胜所依的缘故。

།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་སློབ་པ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། ལམ་མ་འདྲིས་པས་ མངོན་སུམ་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་།ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་འདོད་པའི་ཁམས་ལས་འདའ་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདིས་ཉོན་མོངས་པ་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་སྤངས་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་ གཉིས་སམ་གསུམ་ཐོབ་པ་དང་།ཁམས་གསུམ་ལས་ཡང་དག་པར་འདའ་བ་དང་མང་པོ་ཞིག་བྱ་དགོས་ལ། དེ་ཡང་སྲིད་པ་བར་མ་ལ་གནས་པས་བྱ་བར་མི་ནུས་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ནི་བསམ་གཏན་སྤེལ་ནས་འོག་མིན་འགྲོ། །ཞེས་བཤད་པ། ཡང་དང་པོ་ཉིད་དུ་བསམ་གཏན་གང་ སྤེལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན།དང་པོར་བཞི་པ་སྤེལ་བར་བྱེད། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་པས་ལས་སུ་རུང་བ་དང་། ལམ་སླ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་སྤེལ་བར་བྱེད་དེ། དགྲ་བཅོམ་པ་འམ་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཡང་རུང་སྟེ་ཟག་པ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་ བཞི་པ་རྒྱུན་དང་ལྡན་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་།དེ་ལས་ལངས་ནས་དེ་ཉིད་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྒྱུན་དང་ལྡན་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ལ། ཡང་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱུན་ཕྲི་ནས། གང་གི་ཚེ་སྐད་ཅིག་མ་ གཉིས་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ལ་ཡང་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ་ཞེས་གྲག་སྟེ།འདི་ནི་སྤེལ་བའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ། །སྐད་ཅིག་མ་ནི་བསྲེས་པས་འགྲུབ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ གང་གི་ཚེ་ཟག་པ་མེད་པའི་སྐད་ཅིག་མའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅིང་།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཡང་ཟག་པ་མེད་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ལ། དེ་ལྟར་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་དག་ཏུ་བསྲེས་པས་སྤེལ་བ་འགྲུབ་པ་ ཡིན་ཏེ།སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། གསུམ་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟར་བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྤེལ་ནས། དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཞན་དང་གཞན་དག་ཀྱང་སྤེལ་བར་བྱེད་དེ། དང་པོར་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གླིང་ གསུམ་དག་ཏུ་སྤེལ་བར་བྱེད་ལ།ཕྱིས་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྤེལ་བར་བྱེད་དོ། །སངས་རྒྱས་མ་གཏོགས་པས་སྐད་ཅིག་མ་སྤེལ་བར་མི་ནུས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུན་ཆགས་གསུམ་ལ་ཇི་སྲིད་དུ་འདོད་པར་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒོ་ནས་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ བལྟའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་སྤེལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། སྐྱེ་དང་གནས་པར་བྱ་ཕྱིར་དང་། །ཉོན་མོངས་པས་ནི་འཇིག་ཕྱིར་ཡང་། །རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་ན་བསམ་གཏན་སྤེལ་བར་བྱེད་དེ། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་རྣམས་ནི་གནས་གཙང་མ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་ བར་གནས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དབང་པོ་རྟུལ་པོ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པས་འཇིགས་པའི་ཡང་ཕྱིར་ཏེ། རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐག་བསྲིངས་པའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་རྣམས་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་ པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དབང་པོ་རྟུལ་པོ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པས་འཇིགས་པའི་ཡང་ཕྱིར་ཏེ། ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་གནས་གཙང་མར་སྐྱེ་བ་ལྔ་ཁོ་ན་ཡིན་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྤེལ་མར་བསྒོམས་པར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་ལྔའི་ ཕྱིར་།གནས་གཙང་སྐྱེ་བ་ལྔ་ཁོ་ན། །སྤེལ་མར་བསྒོམ་པ་དེ་ནི་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་དང་། ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་ཆེས་ཆེ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡིན་ཏེ། དང་པོ་ལ་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་དང་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་པོ་དང་སེམས་གསུམ་མངོན་སུམ་དུ་ བྱེད་དོ།།གཉིས་པ་ལ་ནི་དྲུག་གོ་།གསུམ་པ་ལ་ནི་དགུའོ། །བཞི་པ་ལ་བཅུ་གཉིས་སོ། །ལྔ་པ་ལ་ནི་བཅོ་ལྔ་སྟེ། དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་ནི་གྲངས་བཞིན་དུ་གནས་གཙང་མ་ལྔ་ཡིན་ལ་དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་དབང་གིས་དེ་དག་ཏུ་སྐྱེའོ།

若问：为何有学者未离贪欲者不能在中阴获得圆寂？因为道未熟练故不能现前，随眠非常微细之故。毗婆沙师们说：因为难以超越欲界，此人需要断除不善和无记烦恼，获得二或三种沙门果，超越三界等诸多事业，而住于中有者无法完成这些。
如说'彼以等至展转往色究竟'，若问：最初展转何等至？初展转第四禅。因为此等持最为调柔，在诸易行道中最为殊胜。展转方式如下：阿罗汉或不还果，入无漏第四禅相续，从中出定后，入有漏第四禅相续，复入无漏禅，如是渐减相续。
当能以二刹那入无漏定，二刹那入有漏定，复入无漏定时，此即为展转加行。刹那展转由相杂而成。毗婆沙师说：当无漏刹那后随即现前有漏，有漏后随即现前无漏，如是以有漏刹那与无漏相杂而成就展转。二刹那如无间道，第三如解脱道。
如是展转第四禅已，以此力复展转其余诸定。初于欲界三洲展转，后以退失故于色界展转。除佛陀外无能展转刹那，故应知由相续三者随意入定而圆满。
若问：为何要展转等至？为生及住故，亦为烦恼坏故。由三因展转等至：利根不还果为生于净居天故，为现法乐住故。钝根者则因惧怕烦恼故，为使与味相应等持相续不退失故。利根阿罗汉为现法乐住故，钝根者因惧怕烦恼故，为不退失故。
若问：为何净居天唯有五生？如前所说展转修习第四禅者，由五种故，净居天生唯有五种。此展转修习分为下、中、上、极大、最极大五种差别。初者现前无漏、有漏、有漏三心。第二者六心。第三者九心。第四者十二心。第五者十五心。其果依次即为五种净居天，以其有漏力而生彼处。

།གཞན་དག་ན་རེ་དད་པའི་དབང་པོ་ ལ་སོགས་པ་ལྷག་པའི་ཕྱིར་ལྔ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འགོག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་། །ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པར་འདོད། །འདི་ལ་འགོག་པའི་ཐོབ་པ་ཡོད་པས་ན་འགོག་པ་ཐོབ་པ་སྟེ་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་གང་ལ་ལ་འགོག་པ་ཐོབ་པ་དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་ ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཇི་ལྟར་ན་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅེ་ན། སེམས་མེད་པས་ལུས་ལ་བརྟེན་ཏེ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་འགོག་པ་དེ་ལས་ལངས་ནས་གང་ལས་དེ་ནི་འདི་སྙམ་དུ་ཀྱེ་མ་ འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་འདྲ་བར་ཞི་བ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པར་འགྱུར་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ཞི་བ་སྔོན་མ་ཐོབ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་འདིས་དེའི་ཞི་བ་ཉིད་དུ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། ཐོབ་པ་དང་ཤེས་པས་ མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་དག་གིས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ནི་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།།མདོ་ལས་སློབ་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་གསུངས་པ་དེར་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ཅིའི་ཕྱིར་མ་གསུངས་ཤེ་ན། རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཟག་པ་མེད་པའི་སློབ་པ་གསུམ་དང་དེའི་འབྲས་བུ་སྟེ། དེའི་ ཁྱད་པར་གྱིས་སློབ་པ་རྣམས་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་སློབ་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དང་ལྡན་པས་སློབ་པའི་ཁྱད་པར་དུ་མ་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་རེ་ཞིག་ཕྱིར་མི་འོང་བ་རྣམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཆེ་ལོང་ ཡིན་ནོ།།ཞིབ་ཏུ་དབྱེ་ན་ནི་སྟོང་ཕྲག་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡོད་དེ། བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ལ་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དང་འབྲིང་པོ་དང་རྣོན་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་གསུམ་མོ། །དེ་དག་ཉིད་སའི་བྱེ་བྲག་གིས་བཞིའོ། །ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ དྲུག་གོ།།གནས་གཞན་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་བཅུ་དྲུག་གོ། །ས་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་འཆིང་བ་མཐའ་དག་དང་ལྡན་པ་ནས་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་བར་རོ། །གནས་གཞན་དང་ རིགས་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་དབང་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཉིས་ཏེ།ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། གནས་གཅིག་ན་རིགས་དྲུག་གོ། །རིགས་རེ་རེ་ལ་འཆིང་བ་མཐའ་དག་དང་ལྡན་པ་ནས་རང་གི་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་བར་གང་ ཟག་དགུ་དགུ་སྟེ།དགུ་དྲུག་ནི་ལྔ་བཅུ་བཞིའོ། །ལྔ་བཅུ་རྩ་བཞི་ཕྲག་བཅུ་དྲུག་ནི་བརྒྱད་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་བཞིའོ། །ཡང་དབང་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་སུམ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་བྱས་པས་སོ། །འདྲ་བར་རྩེ་བའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་འོག་མའི་རྣམ་པ་དགུ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ གོང་མའི་འཆིང་བ་མཐའ་དག་དང་ལྡན་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཇི་ལྟ་བར་གོང་དུ་འཕོ་བའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ན་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་ཡིན་ནོ། །སྲིད་རྩེའི་བར་ཆ་བརྒྱད་ཟད་པ། །དགྲ་བཅོམ་ཉིད་ལ་ཞུགས་ པ་ཡིན།།ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། ཡང་ཕྱིར་མི་འོང་བ་དེ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནས་བཟུང་སྟེ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་སྤངས་པས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །དགུ་ཡི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཡང་། ། དེ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་རྣམ་པ་དགུ་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་ན། ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་ཡིན། །བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དེ་ནི་ཕྲ་རྒྱས་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། ། བཅོམ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་འདིས་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པར་ནུས་པ་ཡིན་ནོ།

其他人说，由于信根等增上的缘故所以是五种。
为了获得灭尽定，不还者以身证得。由于此人具有灭尽定的获得，所以称为获得灭尽定的不还者，因为他以身体亲证与涅槃相似的法，所以称为以身证得。
如何以身体亲证呢？因为无心而依靠身体生起的缘故。这种情况是这样的：从灭尽定出定后，他会这样想：'啊！灭尽等至如同涅槃一般寂静'，具有识的身体获得了之前未得到的寂静。如此，他以身体亲证了寂静性，通过获得和了知而亲证的就是现证。
经中说十八种有学，为何其中没有说身证呢？因为没有原因。什么是原因呢？无漏的三种有学及其果位，由于其差别而安立诸有学。灭尽等至既不是有学也不是有学果，因此不以具有灭尽等至来说明有学的差别。
这只是不还者的粗略分类。若细分则有上千种差别：中般涅槃根据利钝中三种根性差别分三种；又依地的差别分四种；依退法等种性差别分六种；依不同处所差别分十六种；依地和离欲差别分三十六种，从具有色界一切系缚直至离第四禅八品贪欲为止。
依处所、种性、离欲和根性差别共有二千五百九十二种。如何计算呢？一处有六种性。每一种性从具足一切系缚到离自地八品贪欲为止各有九种补特伽罗，九乘六等于五十四。五十四乘十六等于八百六十四。再由根性差别成三倍，如是计算。
由于相似而言，凡是离下地九品贪欲者，即说为具有上地一切系缚。如同中般涅槃，乃至上流般涅槃也是如此相似，总计不还者共有一万二千九百六十种。
灭有顶八品者，即是阿罗汉向。这是就不还者而言，又这不还者从离初禅一品贪欲开始，直至离有顶八品为止，是阿罗汉向。第九无间道也是。他住于断除有顶第九品的无间道时，仍然是阿罗汉向。
这就是金刚喻定。此无间道因为能摧毁一切随眠，所以称为金刚喻定。并非因为已经摧毁而摧毁一切，而是因为在所有无间道中最为殊胜，所以能够摧毁一切。

།རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་རྣམས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ནི་རྣམ་པ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་བརྗོད་དེ། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པས་བསྡུས་པ་སྲིད་པའི་རྩེ མོའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་ལ་དམིགས་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་བརྒྱད་དང་།འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་དག་དང་མཚུངས་པ་ལྡན་པ་བརྒྱད་དང་། འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་དག་དང་མཚུངས་ པར་ལྡན་པ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་འགོག་པ་ལ་དམིགས་པ་བཞི་ནས་དེ་བཞིན་དུ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་འགོག་པ་ལ་དམིགས་པའི་བར་དུ་བཞི་དང་།ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་བཞི་སྟེ། རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ཟད་པར་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་དག་ནི་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །མི་ལྕོགས་པ་མེད་པས་བསྡུས་པ་ཇི་ལྟ་བར་བསམ་གཏན་བཞི་པས་བསྡུས་པའི་བར་དག་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །ནམ་མཁའ་དང་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་དང་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་རྣམས་ནི་གྲངས་བཞིན་དུ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་དང་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་དང་ཉི་ཤུ་ཡིན་ཏེ།དེ་དག་ནི་ཆོས་ཤེས་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པས་ས་འོག་མའི་འགོག་པ་ལ་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་འོག་མིའི་གཉེན་པོ་ལ་དམིགས་པ་ནི་ཡོད་དེ་། དེ་ནི་ཕན་ཚུན་དུ་རྒྱུ་བའི་ ཕྱིར་རོ།།གང་དག་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཡང་ས་རེ་རེའི་གཉེན་པོ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པར་འདོད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ལྷག་པར་བསྣན་ནས་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པས་བསྡུས་པ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་ནི་བརྒྱད་ཅུ་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཏན་བཞི་པས་བསྡུས་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། ། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བཞི་བཅུ་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ཡིན་ནོ། །ཡང་རིགས་དང་དབང་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་ནི་ཆེས་མང་བ་ཡིན་ནོ། །གང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་རྣམ་པ་དགུ་པར་བཤད་པ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུས སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ།དེ་ཟད་ཐོབ་དང་ཟད་པ་ཤེས། །རྣམ་པ་དགུ་པ་དེ་ཟད་པའི་ཐོབ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཟད་པ་ཤེས་པ་སྐྱེ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཐ་མ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་ཟག་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པའི་ཐོབ་པ་ དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཟད་པ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཚེ་དེ་མི་སློབ་དགྲ་བཅོམ། །ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་དེ་ཟད་པ་ཤེས་པ་སྐྱེ་ནས་མི་སློབ་པ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་གཞན་གྱི་ཕྱིར་སློབ་པར་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་སློབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ནི་གཞན་གྱི་དོན་བྱེད་པར་འོས་པའི་ཕྱིར་དང་།འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཆོད་པར་འོས་པའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཟག་སྔར་བཤད་པ་གཞན་བདུན་ནི་སློབ་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་སློབ་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཟག་པ་ ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསླབ་པ་གསུམ་པོ་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྷག་པའི་སེམས་དང་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ལ་རྟག་ཏུ་སློབ་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏོ།དེ་དག་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ནོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཡང་སློབ་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། བདེན་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་སློབ་པ་གཏོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཅི་ནས་ཀྱང་གང་ཞིག་སློབ་པ་དེ་ཁོ་ན་སློབ་པ་ཡིན་གྱི་སློབ་པ་འདོར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དམིགས་ཀྱིས་བསལ་བ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མདོ་ལས། ཞི་བྱེད བསླབ་པ་ལ་སློབ་ཅིང་།། བསླབ་པ་ལ་སློབ་པས་ནི་དེའི་ཕྱིར་སློབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ལན་གཉིས་སུ་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་ཇི་ལྟར་སློབ་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་ཞེ་ན། བསམ་པའི་སྒོ་ནས་ཏེ། ལམ་དུ་འགྲོ་བ་གནས་པ་བཞིན་ནོ། །ཐོབ་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་ བའི་ཡང་ཕྱིར་རོ།།ཡང་སློབ་པའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན། སློབ་པའི་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་སོ།

金刚喻的差别有多种说法。无间定所摄的有顶苦和集所缘，与苦集随知行相相应的八种，灭道法智行相相应的八种，灭随知行相相应的初禅灭所缘的四种乃至有顶灭所缘的四种，道随知行相相应的四种，是随知分所缘尽的缘故。由于这些以所缘和行相的差别而有不同，故有五十二种金刚喻。如无间定所摄，乃至第四禅所摄亦复如是。空无边处、识无边处、无所有处所摄的，依次为二十八、二十四、二十种，因为它们没有法智和随知缘下地的灭，但有缘下地的对治，因为彼此相通。若有人认为道随知也缘每一地的对治，依照他们的说法，则再加二十八，无间定所摄的金刚喻为八十种，乃至第四禅所摄亦复如是。空无边处等依次为四十、三十二、二十四种。若依种姓和根性的差别则更多。
所说有顶第九行相由金刚喻断除的，彼得尽智和尽智。第九行相与尽得俱生尽智，是在金刚喻定后生起最后解脱道。正因为此，由于最初与一切漏尽得俱生，故为尽智。
此时彼成无学阿罗汉。又入阿罗汉位者，生起尽智后得无学和阿罗汉果，因为无需为其他果而修学故为无学。正因为此，由于堪能利他及应受一切有贪者供养，故为阿罗汉。前述其他七补特伽罗是有学，这是确定的。为何他们是有学？因为为断尽诸漏而常时修学增上戒、增上心、增上慧三学的本性故。这些是戒、定、慧的自性。
若问凡夫也是有学吗？不是，因为不如实了知诸谛，且会舍弃修学。正因为此，为了明确指出唯有修学者才是有学，舍弃修学者则不是，经中两次说道：'修学寂静，由于修学故称为有学。'若问圣者住种性时如何是有学性？是从意乐方面，如同行道中住。也因为与得相随。
又问有学法是什么？是有学无漏诸法。

།མི་སློབ་པ་རྣམས་གང་ཞེ་ན། མི་སློབ་པའི་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སློབ་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། མི་སློབ་པ་དང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་གཉི་ག་ཡང་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་མི་སློབ་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སློབ་པ་དང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་གཉི་ག་ཡང་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ཞུགས་པ་བཞི་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་བཞི་དང་། འཕགས་པའི་གང་ཟག་བརྒྱད་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་ བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་དང་།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ནས་དེ་བཞིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་བར་ཡིན་ནོ། །མིང་གི་སྒོ་ནས་ནི་བརྒྱད་ཡིན་ནོ། །རྫས་སུ་ནི་ལྔ་ཡིན་ཏེ། ཞུགས་པ་དང་པོ་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་བཞིའོ། ། ཞུགས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་གསུམ་ལས་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཐར་གྱིས་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་བཤད་ཀྱི། ཕལ་ཆེར་དང་འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དག་ཅིག་ཡིན་ན་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པ་དག་ཡིན་གྱི།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བསྒོམ་པའི་ལམ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ལ། སློབ་པ་འདི་གང་གིས་གང་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་འཐོབ་ཅེ་ན། འཇིག་ རྟེན་འདས་ཀྱིས་སྲིད་རྩེ་ལས།།ཆགས་བྲལ་འཇིག་རྟེན་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་གོང་ན་འཇིག་རྟེན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རང་གི་ས་པའི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཉོན་མོངས་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཉོན་ མོངས་པ་གང་ཞིག་དངོས་པོ་གང་ལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དངོས་པོ་དེས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ལ།གང་གི་གཉེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་རྒྱས་པར་ཡང་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ལས་རྣམ་པ་གཉིས། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་གཞན་པའི་ས་ཐམས་ཅད་ལས་ ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ལ།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ལོ། །འཇིག་རྟེན་པ་ཡིས་ཆགས་བྲལ་བའི། །འཕགས་ལ་བྲལ་བའི་ཐོབ་རྣམ་གཉིས། །འཕགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པ་ལ་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་རྣམ་པ་གཉིས་སྐྱེའོ།།ཁ་ཅིག་འཇིག་རྟེན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། །གཞན་དག་ན་རེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཏང་ལ་ཉོན་མོངས་མི་ལྡན་ ཕྱིར།།གལ་ཏེ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་འཐོབ་པ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་མི་སྐྱེ་ན། དེ་ལྟ་ན་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ཏེ་དབང་པོ་རྣམས་འཕོ་བར་བྱེད་པ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ལམ་སྔ་མ་ཟད་པར་བཏང་པའི་ཕྱིར་དང་།འབྲས་བུའི་ལམ་འབའ་ཞིག་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ས་གོང་མ་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་བྲལ་བ་དང་མི་ལྡན་པར་ཡང་འགྱུར་ལ། དེ་བཏང་ན་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་དང་ལྡན་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། །སྲིད་རྩེའི་ཕྱེད་ལས་རྣམ་གྲོལ་དང་། །གོང་ དུ་སྐྱེས་པ་བཞིན་མི་ལྡན།།དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་མེད་དུ་ཟིན་ཀྱང་དེ་དག་དང་ལྡན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་རྣམ་པ་ཕྱེད་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལ་དེའི་བྲལ་བའི་འཐོབ་པ་འཇིག་རྟེན་པ་ཡང་མེད་ལ། དབང་པོ་འཕོ་བས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཡང་བཏང་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་ པ་དེ་དག་དང་ལྡན་པར་མི་འགྱུར་བ་དང་།ཡང་དཔེར་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཡན་ཆད་དུ་སྐྱེས་པ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་བཏང་བས་ཡང་དེ་དག་དང་ལྡན་པར་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་བས་འདི་ནི་ཤེས་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ས་གང་ཞིག་གིས་གང་ལས་ འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན།ཟག་མེད་མི་ལྕོགས་མེད་པ་ཡིས་། །ཐམས་ཅད་ལས་ནི་འདོད་ཆགས་བྲལ་། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་ལས་སོ།

什么是无学？即是无学的无漏法。为什么涅槃不是有学？因为无学和凡夫二者都具有彼性。为什么不是无学？因为有学和凡夫二者都具有彼性。这一切即是四向四果，唯是八种圣补特伽罗，即为：为现证预流果而趣入者，从预流乃至为现证阿罗汉果而趣入者，直至阿罗汉。从名称而言是八种。实体上是五种，即第一向和四住果。其余诸向不异于三种住果故。由于次第获得而如是说，若是多分离欲者和已离欲贪者，则在见道位上是一来和不还果向，而非预流和一来。
所说的世间和出世间两种修道中，此有学以何道从何处获得离贪？以出世间道从有顶离贪，非以世间道。为什么？因为彼上无世间道，且非自地对治故。为什么非对治？因为彼烦恼增长故。任何烦恼于任何事物增长，则彼事物不能断除，若是其对治，则彼烦恼不会增长故。
从其余处二种。从有顶以外的一切地，以世间道离贪，亦以出世间道离贪。圣者以世间道离贪者，获得二种离系得。有些说出世间道亦然。为什么？因为舍已不具烦恼故。若圣道获得离贪时不生世间离系得，则以圣道从无所有处离贪，依止禅定转根时，由于舍弃前道已尽，唯得果道故，将不具上地烦恼的离系，舍彼时亦将具彼等烦恼。
如从有顶一半解脱及上地所生般不具。即使无世间离系得，亦不具彼等，譬如从有顶一半解脱者，无彼世间离系得，以转根舍出世间，然不具彼等烦恼，又如凡夫生初禅以上，舍离欲界烦恼的离系得，然不具彼等，此非能知。
以何地从何处离贪？以无漏未至定，从一切处离贪，乃至有顶。

།ཡང་གང་ཞིག་ཉེར་བསྡོགས་ལ་བརྟེན་ཏེ་ས་འོག་མ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་འཐོབ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ ཐམས་ཅད་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་བཞིན་དུ་ཉེར་བསྡོགས་ལས་སྐྱེའམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ས་གསུམ་རྒྱལ་ལ་བསམ་གཏན་ནམ། །ཉེར་བསྡོགས་ལས་མཐའི་རྣམ་གྲོལ་ལམ། །སྐྱེ་བའི་ས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་དགུ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་ བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་བརྒྱད་དོ།།དེ་ལ་བསམ་གཏན་གཉིས་ཀྱི་བར་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ས་གསུམ་ལས་རྒྱལ་བ་དེ་ལ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཐ་མ་ཉེར་བསྡོགས་སམ་བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་ལས་སྐྱེའོ། །གོང་མའི་ཉེ་བར་བསྡོགས་ལས་མིན། །ས་ གསུམ་ལས་རྒྱལ་བ་ཡན་ཆད་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དངོས་གཞི་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེའི་ཉེར་བསྡོགས་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།བསམ་གཏན་གསུམ་ན་ནི་ཉེར་བསྡོགས་དང་དངོས་གཞི་གཉིས་ཀྱི་དབང་པོ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ལ་ལ་བསམ་གཏན་དང་དངོས་གཞི་ལ་འཇུག་ མི་ནུས་ཏེ།དབང་པོའི་འཕོ་བ་ནི་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ས་གསུམ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཐ་མ་ཉེར་བསྡོགས་ལས་ཀྱང་སྐྱེའོ། །ཟག་མེད་མི་ལྕོགས་མེད་པ་ཡིས། །ཐམས་ཅད་ལས་ནི་འདོད་ཆགས་བྲལ་། །ཞེས་བཤད་ཀྱི་གཞན་ དག་གིས་ནི་མ་བཤད་པས་དེའི་ཕྱིར།འཕགས། བརྒྱད་ཀྱིས་རང་གོང་ས་ལས་རྒྱལ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་དང་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་གཟུགས་མེད་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་ནི་རང་གི་ས་དང་ས་གོང་མ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །འོག་མ་ ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བར་ཆད་མེད་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་ནི་བདེན་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་བདེན་པའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་རྣམ་གྲོལ་དང་། །བར་ ཆད་མེད་ལམ་གོ་རིམས་བཞིན།།ཞི་སོགས་རགས་སོགས་རྣམ་པ་ཅན། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་ནི་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་དག་ཡིན་ལ། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ནི་རགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཀྱང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ། གོང་དང་འོག་མའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་ནི་ཅི་རིགས་པར་ས་གོང་མ་ལ་ཞི་བ་དང་། གྱ་ནོམ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་བལྟའོ། །བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ནི་ས་འོག་མ་ལ་རགས་པ་དང་། ཐ་མ་ངན་པ་དང་། རྩིག་པ་སྟུག་པོ་ལྟ་བུར་བལྟ་སྟེ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་མ་ཞི་བའི་ཕྱིར་རགས་པར་བལྟའོ། །གྱ་ནོམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐ་བ་ངན་པར་བལྟ་སྟེ། གནས་ངན་ལེན་རབ་ཏུ་མང་བ་ཉིད་ཀྱིས་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྩིག་པ་ལས་ངེས་པར་མི་འབྱུང བ་བཞིན་དུ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ས་དེ་ལས་ངེས་པར་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རྩིག་པ་སྟུག་པོ་ལྟ་བུར་བལྟའོ།།དེ་དག་ལས་བཟློག་པ་ནི་ཞི་བ་དང་། གྱ་ནོམ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་རྣམ་པ་ཅན་དག་ཡིན་ནོ། །ཞར་ལ་འོངས་པ་རྫོགས་སོ།། །།དཀྱུས་མ་ཁོ་ན་བརྗོད་པར་བྱ་ སྟེ།ཡང་ཟད་པ་ཤེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཅི་ཞིག་སྐྱེ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་མི་གཡོ་ཟད་ཤེས་ལས། །མི་སྐྱེའི་བློ་གྲོས། གལ་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པ་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ན་དེ་ལ་ཟད་པ་ཤེས་པའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་མི་སྐྱེ་བའི་ཤེས་པ་སྐྱེའོ། །གལ་ཏེ་མིན། །ཟད་པ་ཤེས་སམ་མི་སློབ་ལྟ། གལ་ཏེ་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་ན་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་ལས་ཟད་པ་ཤེས་པ་ཁོ་ནའམ། མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྐྱེའོ། །ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་དེ་མི་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་ཐམས་ཅད་ལ། །མི་གཡོ་བའི་ཆོས ཅན་ལ་ཡང་རེས་འགའ་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ལས་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་སྐྱེ་ལ།རེས་འགའ་ནི་མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྐྱེའོ། །གང་དག་འབྲས་བུ་བཞིར་བཤད་པ་དེ་དག་གང་གི་འབྲས་བུ་དག་ཡིན་ཞེ་ན་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ།

又如果有人依靠近分定而获得离欲下地，为何不是所有解脱道都像无间道那样从近分定生起呢？答曰：不是的。那么是怎样的呢？三地胜时禅定或近分，最后解脱道从中生。生起之地在一切处共有九地，即欲界、四禅定和四无色界。
其中，对于断除前二禅欲贪的三地胜者，其最后解脱道可从近分定或根本定中生起。不从上地近分生。从三地胜者以上，由于不共的舍根，唯从根本定生起，而不从近分定生。在第三禅中，由于近分定和根本定二者的根性差别，有些人不能入根本定，因为根性转变是困难的。因此，对于离三地欲贪者，最后解脱道也可从近分定生起。
已说'由无漏无所有处，能离一切地贪欲'，而未说其他，因此'八圣道能胜自上地'。无漏禅定、殊胜禅定和八无色定能使离自地及上地的贪欲。对下地则不然，因为已经离贪。其中出世间的无间道和解脱道，因缘于谛理，故已成立为入于谛理行相。
世间的解脱道和无间道依次是寂静等及粗重等行相。解脱道具有寂静等行相，无间道具有粗重等行相。这些也依次是缘于上地和下地。解脱道随应观察上地为寂静、妙善、出离行相。无间道观察下地为粗重、劣恶、如厚壁，因极大功用故不寂静而观为粗重；因非妙善故观为劣恶，因烦恼极多故成为违逆；如同无法出离墙壁，因此而不能出离彼地，故观如厚壁。
与此相反的是寂静、妙善、出离行相。旁述已竟。
现当说正论。又问：尽智之后生起什么？若是不动尽智后，不生智。若是不动法阿罗汉，则在尽智之后立即生起无生智。若非不动，尽智或无学见。若非不动法者，则从尽智生起尽智或无学正见。因可能退失，故非无生智。
问：是否不动法者唯生此？彼于一切阿罗汉。不动法者有时从无生智生起无生智，有时生起无学正见。所说四果是什么的果？是沙门果。

།དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། དགེ་སྦྱོང་ཚུལ་ནི་དྲི་མེད་ལམ། །དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །དེས་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་དག་པར་ཞི་བར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་དགེ་སྦྱོང་དུ་འགྱུར་ཏེ། མདོ་ལས། འདིས་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱས་པར་རྒ་ཤིར་འགྱུར་བའི་བར་རྣམ་པ་དུ་མ་ཞི་བར བྱས་པ་ཡིན་པས།དེའི་ཕྱིར་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་གཏན་དུ་ཞི་བར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་དགེ་སྦྱོང་མ་ཡིན་ནོ། །དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་དེའི་འབྲས་བུ་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས། དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ཡིན་ནོ། དེ་དག་ཀྱང་མདོ་ལས་རྣམ་པ་བཞིར་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་དེ་དག་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་དགུའོ། །དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། །གྲོལ་ལམ་ཟད་པ་རྣམས་དང་བཅས། །མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་བརྒྱད་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་བརྒྱད་དང་། བསྒོམ པས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ས་དགུ་པོ་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་དགུ་དགུ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དེ་སྙེད་ཁོ་ནའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དག་གོ།།དེ་ལ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་ནི་དགེ་སྦྱོང་ གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་འདུས་བྱས་དག་ཡིན་ཏེ།དེའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གི་སྤངས་པ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་འདུས་མ་བྱས་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་དགུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་འོ་ན་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ གསུངས་པ་ཁ་བསྐང་བར་བྱ་དགོས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།བྱ་མི་དགོས་ཏེ། གལ་ཏེ་ཡང་འབྲས་བུ་རྣམས་མང་མོད་ཀྱི། འབྲས་བུ་བཞི་རྣམ་གཞག་པ་ནི། །རྒྱུ་ལྔ་དག་ནི་སྲིད་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྤོང་བའི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་གང་ལ་རྒྱུ་ལྔ་སྲིད་པ་དེ་ལ་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་ གཞག་གོ་ཞེས་གྲག་གོ།།ལྔ་གང་ཞེ་ན། །འབྲས་ལ་སྔོན་ལམ་བཏང་བ་དང་། །གཞན་ཐོབ་པ་དང་ཟད་བསྡོམས་དང་། ཤེས་པ་བརྒྱད་ཚན་ཐོབ་པ་དང་། །རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཐོབ་པའོ། །ལམ་སྔ་མ་བཏང་བ་དང་སྔོན་མེད་པའི་ལམ་ཐོབ་པ་ནི་ཞུགས་པ་དང་འབྲས་བུའི་ལམ་བཏང་བ་དང་ཐོབ་པའི་ ཕྱིར་རོ།།སྤངས་པ་བསྡོམས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཐོབ་པ་ཅིག་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་པ་བརྒྱད་ཅིག་ཅར་དུ་འཐོབ་པ་ནི་ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཞིའོ། །རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཐོབ་པ་ནི་མི་རྟག་པའི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྒྱུ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་འབྲས་བུ་རེ་རེ་ལ་ཡོད་དོ། །གལ་ཏེ་ཟག་པ་མེད་ པའི་ལམ་ཁོ་ན་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ཡིན་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པའི་འབྲས་བུ་གཉིས་ཇི་ལྟར་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུར་རུང་ཞེ་ན།འཇིག་རྟེན་པ་ཡིས་ཐོབ་འབྲས་ནི། །བསྲེས་དང་ཟག་མེད་ཐོབ་འཛིན་ཕྱིར། །དེ་ལ་ནི་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་ བུ་འམ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འབྲས་བུ་སྤངས་པ་ཁོ་ན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་འབྲས་བུ་སྤངས་པ་ཡང་དེར་བསྲེ་བར་བྱ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོབ་པ་དེའི་འབྲས་བུར་བསྡུས་པ་ཅིག་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མདོ་ལས། ལན་ཅིག་ ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་གང་ཞེ་ན།ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་སྤངས་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམས་བསྲབས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡིན་ན་། །ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་གང་ཞེ་ན། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ལྔ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ སྟོབས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མི་འཆི་བའི་ཕྱིར་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་ཟག་པ་མེད་པས་སྤངས་པ་དེ་འཛིན་པར་ཡང་བྱེད་དེ་།འདིའི་ཕྱིར་ཡང་འདི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་རིགས་སོ། །དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་དུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། དེ་ཉིད་ཚངས་ཚུལ་ཚངས་པ་ཡི། །འཁོར་ལོ། །ཉོན་མོངས་པ་ རྣམས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་ཚུལ་ལོ།།ཚངས་པའི་འཁོར་ལོ་ནི། ཚངས་པས་བསྐོར་ཕྱིར་རོ།

如果问什么是所谓的沙门之道？沙门之道是无垢道。沙门之道是无漏之道。由于能够真实息灭烦恼而成为沙门，如经中说：'由于息灭了从所谓的罪恶不善法乃至广说直至衰老死亡等诸多种类，因此称为沙门。'凡夫由于不能永远息灭，故非胜义沙门。
沙门之道的果位有有为和无为。沙门之道的果位是有为和无为诸法。这些在经中说为四种。此外还有八十九种。这些是什么呢？解脱道和尽智等，以见所断所对治的八种无间道和八种解脱道，以及修所断所对治的九地中每一地都断除九种烦恼的无间道和解脱道。其中无间道是沙门之道，解脱道是沙门之道的有为果，因为是等流果和士用果。所断除的那些烦恼是沙门之道的无为果。如是共有八十九种。
如此说来，是否需要补充佛陀所说？不需要，虽然果位众多，但安立四果是因为有五种因缘。传说世尊在断道的阶段中，于具有五种因缘处安立果位。五种是什么？舍前道发愿，获得他法及尽集，获得八种智慧，获得十六行相。舍弃前道和获得前所未得之道，是因为舍弃和获得入道与果道。集诸断除是因为获得一切所得。同时获得八种智慧是四种法智和四种随智。获得十六行相是无常等行相。每一果位都具有这五种因缘。
如果只有无漏道是沙门之道，那么以世间道所获得的两种果位如何能成为沙门之道之果？世间所得果，因混合及持无漏得故。对此，一来果或不还果并非仅是以世间道所断的果位。那是什么呢？也混合了以见道所断的果位，因为获得了摄于彼果的一切所得。正因如此，经中说：'什么是一来果？断除三种结缚，以及贪嗔痴薄弱。什么是不还果？断除五种顺下分结。'由于其力而不会退失死亡，也能持守以无漏所断的离得，因此这也应当是沙门果。
所说的沙门之道，即是梵行及梵轮。为断除诸烦恼故是梵行。梵轮是因为梵天所转故。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཚངས་པའི་ཚུལ་བླ་ན་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཚངས་པ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་ཚངས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཞི་བ་དང་བསིལ་བར་གྱུར་པ་ཞེས་ ཀྱང་བྱ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འཁོར་ལོ་འདི་ནི་དེའི་ཡིན་པས་ན་ཚངས་པའི་འཁོར་ལོ་སྟེ། དེས་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་མཐོང་བའི་ལམ། རྒྱུ་བས་ན་འཁོར་ལོའོ། །དེ་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡིན་ནོ། །འདིའི་ཆོས་མཐུན་པ་ ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།མྱུར་བར་འགྲོ་སོགས་རྩིབས་སོགས་ཀྱིས། མྱུར་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་དང་། འདོར་བ་དང་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་། མ་རྒྱལ་བ་རྒྱལ་བར་བྱེད་པ་དང་རྒྱལ་བ་རྣལ་དུ་དགོད་པའི་ཕྱིར་དང་། འཕར་བ་དང་འབབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མྱུར་བར་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །བཙུན་པ་ དབྱངས་སྒྲོགས་ན་རེ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ནི་རྩིབས་ལ་སོགས་པ་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་རྟོག་པ་དང་རྩོལ་བ་དང་དྲན་པ་རྣམས་ནི་རྩིབས་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དག་པའི་ངག་དང་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་འཚོ་བ་རྣམས་ནི་ལྟེ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་མུ་ཁྱུད་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མཐོང་བའི་ལམ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ག་ལས་ཤེ་ན་འཕགས་པ་ཀཽཎྜི་ནྱ་ལ་དེ་སྐྱེས་པ་ན་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་དེ་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་དང་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཡིན་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་ནི་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་ཡིན་ནོ། །བཟླས་པ་རེ་རེ་ལ་མིག་སྐྱེས་སོ། །ཤེས་པ་དང་རིགས་པ་དང་བློ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་ནི་རྣམ་པ བཅུ་གཉིས་ཡིན་ཏེ།བདེན་པ་རེ་རེ་ལ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །གསུམ་ཚན་དང་བཅུ་གཉིས་སུ་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་ཏེ། རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཞེས་བཤད་དེ། གཉིས་དང་། གནས་བདུན་ལ་མཁས་པ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བཟླས་པ་འདི་དག་གིས་ནི་གྲངས་བཞིན་དུ་མཐོང་ བ་དང་བསྒོམ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་རྣམས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ཁོ་ན་ལ་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱང་མ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་ན་མཐོང་བའི་ལམ་འདི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོར་རྣམ་པར་གཞག་།དེ་ལྟ་བས་ན་ཆོས་ཀྱི་ རྣམ་གྲངས་དེ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡང་ཡིན་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་དང་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱང་ཡིན་པར་རུང་ངོ་།།ཇི་ལྟར་ན་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བདེན་པ་རྣམས་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཡིན་ཞེ་ན། བདེན་པ་རྣམས་ལ་སྡུག་ བསྔལ་དང་།ཀུན་འབྱུང་། འགོག་པ། ལམ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ། སྤང་བར་བྱ། མངོན་སུམ་དུ་བྱ། བསྒོམ་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། །ཡོངས་སུ་ཤེས་སྤངས། མངོན་སུམ་དུ་བྱས། བསྒོམས་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བསྐོར་བ་ནི་གཞན་གྱིས་རྒྱུད་ལ་ གོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ།དོན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་འཕགས་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གདུལ་བྱའི་རྒྱུད་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་མཐོང་བའི་ལམ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་བསྐོར་བར་བརྩམས་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་བསྐོར་བ་ ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ཁམས་གང་དུ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་དུ་དག་ཅིག་འཐོབ་ཅེ་ན། འདོད་པར་གསུམ་ཐོབ་། གསུམ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཁོ་ནར་འཐོབ་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཐ་མ་ནི། གསུམ་དུ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་ཐ་མ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་དེ། དེ་ནི་ཁམས་གསུམ་ དུ་འཐོབ་པོ།།རེ་ཞིག་འབྲས་བུ་གཉིས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བས་ཐོབ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གོང་མར་མི་འཐོབ་པར་ཡང་རིགས་ན་གསུམ་པ་གོ།

世尊具有无上清净梵行，故为梵。如经中说：'彼世尊亦称为梵，亦称为寂静清凉者。'
此轮是彼所有，故为梵轮，因为是他所转故。法轮见道，因为运转故为轮。与彼相应故，见道即是法轮。
此中相应之理如何？由速行等辐等故。因为迅速运行，因为舍弃与趣入，因为使未胜者得胜及安置已胜者，因为上升与下降，速行等即是如此。
尊者妙音说：八支圣道因与辐等相应故称为轮。正见、正思维、正精进、正念等如同辐条。正语、正业、正命等如同轮毂。正定如同轮圈。
见道为法轮此说从何而来？因为经中说当圣者憍陈如生起彼时即说转法轮故。
云何彼为三转十二行相？说一切有部诸师说：'此是苦圣谛'、'应遍知'、'已遍知'等为三转。每转生起眼、智、明、觉等即为十二行相。于每一谛皆如是。因与三组及十二相应故说三转十二行相，如说二及七处善巧。此等转说明见道、修道及无学道。
若如是，则非唯见道有三转，亦非十二行相，云何安立此见道为法轮？是故，彼法门即是法轮，亦是三转十二行相。
云何为三转？因为诸谛转三次故。云何为十二行相？于诸谛中有苦、集、灭、道，及应遍知、应断、应证、应修，以及已遍知、已断、已证、已修等三种行相故。
转彼即是令他相续了解，为令通达义故。或者一切圣道皆是法轮，因为能入所化相续故。彼为生起他相续中见道而开始转，故称为转。
复次，于何界中能得几种沙门果？于欲界得三。三唯于欲界得，非于余处。最后于三处。最后沙门果即是阿罗汉果，彼于三界中得。首先二果因未离贪故应于欲界得，于上界不得亦应理。第三。

།ཅིའི་ཕྱིར་མི་འཐོབ་ཅེ་ན། གོང་ན་མཐོང་ལམ་མེད། འདོད་པའི་ཁམས་ལས་གང་ན་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་མེད་ལ། ། དེ་མེད་པར་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་མེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ན་མཐོང་བའི་ལམ་མེད་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་ཉན་པ་མེད་པ་དང་། ཁམས་འོག་མ་ལ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར རོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི། མི་སྐྱེ་ལུང་ལས་འདིར་རྩོམ་ཞིང་། །དེར་མཐར་ཕྱིན་ཞེས་འབྱུང་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་སྐྱོ་བར་མི་འགྱུར་ལ། སྐྱོ་བ་མེད་ པར་ཡང་འཕགས་པའི་ལམ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།འདི་ནི་རེ་ཞིག་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། །ལུང་ཡང་། བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བས་ན་གོང་དུ་འཕོ་བའི་བར་གང་ཟག་ལྔ་ནི་འདིར་རྩོམ་ཞིང་དེར་མཐར་ཕྱིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ཡིན་ནོ། །རྩོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ལམ་རྩོམ་པ་ཡིན་ཏེ།མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་སྐད་དུ། གལ་ཏེ་མི་གཡོའི་ཟད་ཤེས་ལ། །མི་སྐྱེ་བློ་གྲོས་ཞེས་བཤད་དེ། །ཅི་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡང་དབྱེ་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ་ཡོད་དེ། དགྲ་བཅོམ་དྲུག་འདོད། མདོ་ལས་དགྲ་བཅོམ་པ་ དྲུག་གསུངས་ཏེ།ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་དང་། འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་དང་། རྗེས་སུ་སྲུང་བའི་ཆོས་ཅན་དང་། གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པ་དང་། རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་དང་། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ། །དེ་དག་ལས། ལྔ་ནི་དད་པས་མོས་ལས་ སྐྱེས།།མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ལྔ་ནི་དད་པས་མོས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་རྣམ་གྲོལ་དུས་དང་སྦྱོར། །ལྔ་པོ་འདི་དག་གི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་དུས་དང་སྦྱོར་བས་འཕངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རྟག་ཏུ་རྗེས་སུ་སྲུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་དག་ནི་དུས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་དག་ནི་དུས་ལ་ལྟོས་པ་ཡང་ཡིན་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡང་ཡིན་པས་དུས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དག་སྟེ། བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་མར་གྱི་བུམ་པ་བཞིན་ནོ། །འདི་དག་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ནི་ཡོ་བྱད དང་ནད་མེད་པ་དང་ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་དུས་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ནོ།།མི་གཡོའི་ཆོས་ཅན་མི་གཡོ་བ། །མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་སྒོ་ནས་གཡོ་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དུས་མི་སྦྱོར་གྲོལ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ནི་ དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།དེ་ནི་འདོད་དགུར་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དུས་ལ་མི་ལྟོས་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་སྲིད་པ་དང་། མི་སྲིད་པའི་སྒོ་ནས་དུས་གཞན་གྱི་བར་དང་། གཏན་དུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ ཕྱིར་དུས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་།དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་མཐོང་ཐོབ་རྒྱུ་ལས་བྱུང་། །མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་དེ་ནི་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཅི་དགྲ་བཅོམ་པ་དྲུག་པོ་འདི་དག་དང་པོ་ཁོ་ན་ནས་དེའི་རིགས་ཅན་ཁོ་ན་ དག་ཅིག་ཡིན་ནམ།འོན་ཏེ་ཕྱིས་ཡིན་ཞེ་ན། །ཁ་ཅིག་དང་པོ་ནས་དེའི་རིགས། །ཁ་ཅིག་སྦྱངས་པ་ལས་གྱུར་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ནི་དང་པོ་ཉིད་ནས་འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་རིགས་ཅན་ཡིན་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ལས་དབང་ པོ་རྣམས་སྦྱངས་པས་འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ།མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་བའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་གྱི་འཆི་ བར་སེམས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཅན་ནི་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པའོ།།འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་ནི་འཆི་བར་སེམས་པར་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ།

如果问为什么不能获得？因为上界没有见道。欲界中没有见道，没有见道就不能获得离欲而得不还果，这就是理由。
为什么那里没有见道呢？首先无色界中因为没有闻法，且不缘下界的缘故。色界中，因为经中说'在此开始，在彼圆满'的缘故。色界中的凡夫因为贪著禅定之乐，且无苦受的缘故不会厌离，没有厌离就不能获得圣道，这是合理的。
经中也说：'从中般涅槃到上流等五种补特伽罗是在此开始而在彼圆满。'开始是指开始修道，因为是涅槃之方便。
如此说道：'若于不动尽智中，说为不生智慧。'如果问阿罗汉是否有差别？答：有。承认有六种阿罗汉。经中说有六种阿罗汉：退法者、思法者、护法者、安住不动者、能胜进者、不动法者。
其中，五种从信解生。除了不动法者，其他五种是由信解为先导的。他们解脱依时而定。应知这五种的心解脱是依时而定的，因为需要经常守护。
因此这些称为时解脱。这些既依时又是解脱，所以称为时解脱，如同省略中间词的'油瓶'一样。这些人的禅定现前需要依赖资具、无病和地方的特殊条件，所以是依时的。
不动法者是不动的。不动法者的解脱因为从不退失的角度来说不能动摇，所以是不动的。因此他不依时而解脱。正因为如此，他称为不依时解脱，因为他能随意现前禅定，所以是不依时而解脱的。
或者，从可能退失和不可能退失的角度来说，一个是暂时解脱，一个是永远解脱，所以分别称为时解脱和不依时解脱。
他是从见得因而生。应知这不动法者是以见道得为先导的。
这六种阿罗汉是否从一开始就是那种种性，还是后来才成为那种种性？有些从始即是彼种性，有些是由修习而成。有些从一开始就是思法种性，有些是从退法转变后通过修习诸根而成为思法者，乃至成为不动法者也是如此。
其中，退法者是具有退失可能而不具有思法等其他种性的补特伽罗。思法者是具有自杀倾向可能的补特伽罗。

།རྗེས་སུ་སྲུང་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་རྗེས་སུ་སྲུང་བར་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ། །གནས་པ་ལས་ མི་བསྐྱོད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་རྐྱེན་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་མེད་ན་རྗེས་སུ་མ་བསྲུངས་ཀྱང་གནས་པར་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་ཅན་ཡིན་ཞིང་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བ་དང་མངོན་པར་བརྩོན་པ་མེད་ན་འཕེལ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ།།རྟོགས་པའི་སྐལ་ པ་ཅན་ནི་མི་གཡོ་བ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་སྐལ་པ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ།།མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ནའོ། །དང་པོ་གཉིས་ནི་སྔོན་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ཁོ་ན་ན་རྒྱུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་གུས་པར་སྦྱོར་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། ། གསུམ་པ་ནི་རྒྱུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་གུས་པར་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ། །ལྔ་པ་ནི་གཉི་གར་སྦྱོར་བ་པ་ནི་ཡིན་ལ་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ཡིན་ནོ། །དྲུག་པ་ནི་གཉི་གར་སྦྱོར་བ་དང་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཡིན་ནོ། །ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོངས་སུ་ཉམས པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ལ།རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་གྱི་བར་དུ་ཡང་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་གྱི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་བཤད་དོ། །དེ་ལྟར་བྱས་ན་ཁམས་གསུམ་ཆར་ན་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་དྲུག་ཡོད་པར་རུང་ངོ་། །གང་དག་གི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་ འགྱུར་བ་ནས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་བར་དུ་འགྱུར་བ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་དྲུག་གོ།།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ན་ནི་གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་དང་གཉིས་ཏེ། དེ་གཉིས་ན་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དང་། འཆི་བར་ སེམས་པ་དང་།དབང་པོ་འཕོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་དག་ལས་གང་ཞིག་འབྲས་བུ་འམ་རིགས་གང་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། བཞི་ནི་རིགས་ལས་ལྔ་འབྲས་ལས། །ཉམས་འགྱུར། འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་ལ་སོགས་པ་བཞི་ནི་རིགས་ལས་ཡོངས་སུ་ ཉམས་པར་འགྱུར་རོ།།ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ནི་རང་གི་རིགས་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་འབྲས་བུ་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་། དང་པོ་ལས་མ་ཡིན། གང་གི་རིགས་ དང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ནི་དེ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་དག་གིས་བརྟན་པོར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སློབ་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དག་གིས་བརྟན་པོར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིས་སྦྱངས་པས་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་ དེ་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ།།གང་གི་འབྲས་བུ་དང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ལྷག་མ་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ། །དེ་ ལྟར་བྱས་ན་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ་།དེའི་སོ་ན་གནས་པ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། དབང་པོ་འཕོ་བའམ་། ཡོངས་སུ་ཉམས་ནས་སློབ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ། །འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་ནི་བཞི་སྟེ། གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་རིགས་སུ་སླར་འོང་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གསུམ་ལ་ཡང་རེ་རེ་བསྐྱེད་དེ། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་ལྔ་དང་དྲུག་དང་བདུན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་སློབ་པར་གྱུར་ན་གང་གི་རིགས་དང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་ལ་གནས་ཀྱི་གཞན་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན ནོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་རིགས་ཁྱད་པར་ཅན་རྙེད་པའི་ཕྱིར་དེ་འཕེལ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་གྱི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་དང་པོ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་ཅེ་ན། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་གཞི་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་ རྩ་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདག་གི་གཞི་ལ་འཇུག་པ་ཅན་ཡིན་ན་བདག་དེ་ཡང་མེད་དོ།།འོ་ན་མེད་པ་ལ་དམིགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། བདེན་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏེ་དམིགས་པ་དག་ནི་ཡིན་ནོ།

具有随后守护法性者，是指具有将被随后守护之缘分者。
住而不动者，是指当无有具足退失因缘力时，即使不加守护也将安住且具有不退失缘分者，也是无有精进时不会增长的缘分者。
具有证悟缘分者，是指将证悟不动的缘分者。
不动法性者，唯是具有永不退失缘分者。
前二者是在先前学习阶段时无有恒常修习及恭敬修习者。
第三者是恒常修习者。
第四者是恭敬修习者。
第五者是二者皆修习且根器钝者。
第六者是二者皆修习且根器利者。
具退失法性者也非必定会退失，乃至具证悟缘分者也非必定会证悟，因为有此可能性故如是说。
如此，三界中皆可有六种阿罗汉。
若依照从必定退失乃至现前证悟者而言，欲界中有六种。
色界与无色界中则有住而不动者与不动法性者二种，因为彼二界中无有退失、思惟死亡及根器转变。
此等中何者将从何果或何种性退失呢？
'四从种性五从果，退失'。具有思惟死亡法性等四者是从种性退失。具退失法性者不从自种性退失。具退失法性等五者也从果位退失。
彼等中，'非从初者'。从其最初种性者不会退失，因为已由有学与无学道坚固故。有学是由世间与出世间道坚固故。从后来修习所得者则会退失。
从其最初果位者也不会退失。从其余则会退失。正因如此，无有从预流果退失者。
如此，具退失法性者有三种：如住于彼位般般涅槃者、根器转变者、退失后成为有学者。
具思惟死亡法性者有四种：即彼三种及返回具退失法性种性者。
如是于三者中各增一种，应知依次为五种、六种、七种。
彼成为有学时，唯住于其最初种性，而非其他。若非如此，因获得殊胜种性故唯应增长而不应退失。
为何无有从初果退失？因见断所断诸法无有所依故。彼等以萨迦耶见为根本故是趣入我之所依，然彼我亦无有。
若问：'如此则成缘无有？'因缘真谛故非缘无有，而是颠倒缘。

།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པའི་ཉོན་ མོངས་པ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན།ཁྱད་པར་ཡོད་དེ། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ནི་བདག་མེད་བཞིན་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་བྱེད་པ་པོ་དང་ཚོར་བ་པོ་དང་དབང་བསྒྱུར་བ་ཉིད་དུ་བདག་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་སྒྲོ་འདོགས་པར་བྱེད་ལ། མཐར་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེའི་གཞི་ལ་ཞུགས་པ་ ཡིན་པས་གཞི་མེད་པ་དག་ཅེས་བྱའོ།།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་རྣམ་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་ཆགས་པ་དང་། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་དང་། ཁེངས་པ་དང་། མི་གསལ་བའི་ངོ་བོར་ཞུགས་ པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་པས་གཞི་དང་བཅས་པ་དག་ཅེས་བྱ་སྟེ།གང་ལ་དེ་དག་འཇུག་པར་འགྱུར་བ་སྡུག་པ་ལ་སོགས་པ་ཙམ་དེ་ནི་ཡོད་ཀྱི། བདག་ལ་སོགས་པ་ནི་བག་ཀྱང་མེད་དོ། །གཞན་དག་ནི་འདི་སྐད་ཅེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ལྟར་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ལ་ནི་གཞི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་ དུ་མི་འོང་བའི་མཚན་ཉིད་སོ་སོར་ངེས་པ་ཡོད་ཀྱི།མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ལ་ནི་བདག་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་གཞི་སོ་སོར་ངེས་པ་མེད་པ་དག་ཅེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ངེས་པར་མི་རྟོག་པ་ལ་དྲན་པ་ཉམས་པས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བར་ འགྱུར་གྱི་ངེས་པར་རྟོག་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།ཐག་པ་ལ་སྤྲུལ་གྱི་འདུ་ཤེས་བཞིན་ནོ། །ངེས་པར་མི་རྟོག་པ་ལ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བར་མི་རུང་སྟེ། ཀུན་དུ་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྤངས་པས་ས་དང་པོ་ལས་ཡོངས་ སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ།།མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ཉིད་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེ་ན། ལུང་དང་རིགས་པ་ལས་སོ། །ལུང་ལས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།སློབ་པ་ལ་བག་ཡོད་པ་ལ་བག་ཡོད་པར་བྱའོ་ཞེས་དང་སྨྲའོ་གསུངས་ཀྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་དགའ་བོ་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡང་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟིས་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན་པར་ང་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ མདོ་དེ་ལས་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་ཙམ་ཁོ་ན་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་གསུངས་པར་ཟད་དེ།འདིས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མི་གཡོ་བ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ནི་རྣམ་གྲངས་གང་གིས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་ ང་མི་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།གལ་ཏེ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་ལ་ཡོད་དོ་ཞེ་ན། ཁོ་བོ་ཅག་ཀྱང་དེ་སྐད་ཅེས་ནི་ཟེར་རོ། །ཅི་དེ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་བསམ་གཏན་པ་རྣམས་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་དཔྱད་པར་བྱས་ཏེ། བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་དུས་སུ་མངོན་ སུམ་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ལ་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡང་དང་ཡང་དུ་བཙལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།།གཞན་དག་ན་རེ་རོ་མྱང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དགྲ་ བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་རྟག་ཏུ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་དུས་དང་སྦྱོར་བ་ཡིན་པར་ཡང་མི་རུང་ལ།ཡང་དོན་དུ་གཉེར་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་སྲིད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ན། ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་ལྷག་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་ཁོ་ན་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་གསུངས་པར་གྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་མི་གཡོ་བ་ཡིན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་དོ། །མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་ བདེ་བར་གནས་པ་དག་ལས་ནི་ལ་ལ་ནི་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟིས་གཡེན་སྤྱོ་བའི་ཉེས་པས་དབང་ཉམས་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ།དབང་པོ་རྟུལ་པོ་གང་ཡིན་པའོ། །ལ་ལ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དབང་པོ་རྣོན་པོ་གང་ཡིན་པའོ།

如果问什么是非如此的烦恼，有其特点：我见是对无我的色等事物妄加施设为作者、感受者和主宰者等不真实的我，边执见等也是进入其基础的，所以称为无基础的。
修所断的贪欲、嗔恨、我慢和无明等，仅仅是进入色等事物的贪著、恼害、傲慢和不明了的本性而已，所以称为有基础的。它们所依止的可爱等是存在的，而我等则丝毫也不存在。
其他人则这样说：修所断烦恼有可意和不可意的特征作为确定的基础，而见所断烦恼则没有我等的特征，因此称为无确定基础的。
另外，圣者由于失念而生起烦恼，而在决定观察时则不会生起，如同把绳子误认为蛇一样。在决定观察时不会生起我见等，因为那是分别的缘故。因此，断除见所断后不会从初地退失。
经部师说阿罗汉果位也不会退失，这才是正理。如何了知这一点？从教证和理证可知。
教证如何？佛说：'比丘们，以圣智慧所断的，那就是真正断除。'又说：'对有学要精进'，而对阿罗汉则未如是说。
'阿难，我说即使阿罗汉也会被利养恭敬所障碍'，这段经文只是说会退失现法乐住而已。'对于已经亲身证得不动心解脱的，我说无论如何都不会退失'。
如果说是时分解脱，我们也这样说。是否这是阿罗汉果，还是说是禅修者，应当观察。由于根本定的三摩地是在特定时间现前，所以称为时分解脱，为了现法乐住而需要反复寻求，所以称为可意。
其他人说是因为需要品味。阿罗汉果的解脱因为是恒常相续的缘故，不应是时分的，也因为不需要再追求的缘故，不是可意的。
假如阿罗汉果有可能退失，为什么世尊只说会从现法乐住的增上心所退失呢？因此应当了知一切阿罗汉的解脱都是不动的。
对于现法乐住，有些根钝的人会因利养恭敬扰乱的过失而失去力量而退失，有些根利的人则不会退失。

།དེ་ལ་གང་ཞིག་ ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ལ།གང་ཞིག་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་དང་། གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ནི་སྦྱངས་པ་ལས་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ལ། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་སྦྱངས་པ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཁྱད པར་གང་ཁོ་ན་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ།།གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པ་ནི་ཡོན་ཏན་གང་ཁོ་ན་ལ་གནས་པ་དེ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་ཀྱི། གཞན་ཡང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་པའམ། སྐྱེད་པར་བྱེད་ན་ཡང་དེ་ལས་གཡོ་བར་ འགྱུར་བ་ཡིན་པས་འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་པར་མངོན་ནོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་གནག་ཚོགས་ཅན་སློབ་པར་གྱུར་པ་ཧ་ཅང་རོ་མྱང་བའི་ཕྱིར་དང་། དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་པ་ལས་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དང་། ཡི་ཆད་ནས་ལུས་དང་ སྲོག་ལ་མི་ལྟ་བར་མཚོན་གྱིས་འདེབས་པར་བྱེད་ལ།འཆི་བའི་དུས་ཁོ་ནར་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་ཅིང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཡང་གྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བཅུ་ལས་འཕྲོས་པ་ལས་ཀྱང་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་ གཅིག་སྟེ།སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཡིན་ནོ། །མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་གཅིག་སྟེ། སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མི་གཡོ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་པར་ གྱུར་ན།ཅིའི་ཕྱིར་བཅུ་ཚན་དེ་ཁོ་ན་ལས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལན་གཉིས་སུ་སྨོས་པར་འགྱུར། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པར་ནི་གང་དུ་ཡང་མ་གསུངས་སོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་རྟུལ་པོས་བསྡུས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་བསྐྱེད་པར་ བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།ཡང་འདིས་ཅི་ཞིག་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བར་ནུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི། གཞན་ཡང་ནུས་སོ། །འོན་ཏེ་བསྐྱེད་པར་འོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་གཞན་ཆེས་ཤིན་ཏུ་འོས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་ པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་ཇི་སྐད་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན། གང་ཞིག་དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བ་དུས་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ནོ། །བཟློག་པ་ནི་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཀྱང་། གནས་གསུམ་གྱིས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་མ་སྤངས་ཤིང་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པ་ཡིན། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པར་གྱུར་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་སྣང་བར་གྱུར་པ་ཡིན། དེ་ལ་ཡང་ཚུལ བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་སོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་ཚང་བ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། རྒྱུ་ཡོངས་སུ་མ་ཚང་བར་གོ་གང་ཞིག་སྐྱེ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་ལུང་ལས་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །རིགས་པ་ལས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ གང་གིས་ན་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གཏན་ཏུ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེ་ལྟ་བུའི་གཉེན་པོ་ཞིག་སྐྱེས་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ན་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར།འོན་ཏེ་མ་སྐྱེས་ཏེ་དེའི་ས་བོན་གྱི་ཆོས་ཉིད་གཏན་དུ་རྩ་ནས་མ་བཏོན་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ཟག་པ་ཟད་པ་ཡིན། ཟག་པ་མ་ཟད་ན་ཡང་ཇི་ ལྟར་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ།རིགས་པ་ལས་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།

对此，凡是会完全衰退的，即是具有完全衰退之法性；凡是不会完全衰退的，即是具有不完全衰退之法性。同样，对于具有思维死亡之法性等也应当如是运用。
若问具有不完全衰退法性、不动于住处、具有不动法性三者有何差别？具有不完全衰退法性并非由修习而成，而具有不动法性是由修习而成。这两者唯独从所生起的禅定差别中不会完全衰退。
不动于住处仅仅是不从所住功德中完全衰退而已，既不能生起其他功德，即使生起也会从中动摇，这就是其差别所在。
具寿黑众是有学，因过分耽著享受且根钝，从时解脱心中一再退失，失望之下不顾身命而自刺，恰于临终时证得阿罗汉果并入般涅槃。因此，他也并非从阿罗汉果中完全退失。
从十法延伸出应当生起的法有一种，即是悦意的时解脱心。应当现证的法有一种，即是不动心解脱，如是所说。
若时解脱心悦意即是阿罗汉果，为何在彼十法中两次提及阿罗汉果？任何处都未说阿罗汉果是应当生起的。
若问是什么？是应当现证的。若说是钝根所摄的阿罗汉果应当生起，这又说明什么？首先，若说是能够生起，其他也能。若说是应当生起，其他更应当生起。因此，时解脱并非阿罗汉果。
若问何以称为时解脱阿罗汉？因为钝根故，须观待时节方能现前禅定。相反则为不时解脱。
阿毗达磨中也说：由三处生起欲贪随眠：未断除且未遍知欲贪随眠，现前欲贪随眠所缠缚之诸法，对此又作非理作意。
若说如此是从圆满因缘而生，则问何者从不圆满因缘而生？就教证而言是如此。
若问依理如何？首先，若阿罗汉生起了使烦恼永不生起法性的对治，如何会完全退失？若未生起且未从根本断除其种子法性，如何是漏尽？若非漏尽，又如何是阿罗汉果？依理即是如此。

།འོ་ན་ནི་གང་ལས་འདི་སྐད་དུ་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་དེ་ལྟར་གནས་པ་དེ་བརྒྱ་ལ་རེས་འགའ་ཞིག་དྲན་པ་ཉམས་པ་ལས་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དག་སྐྱེ་བར་ འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་སོལ་བའི་ཕུང་པོ་ལྟ་བུའི་མདོའི་ལན་གདབ་དགོས་སོ།།དེ་ནི་དེ་ལས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་བསྟན་ཏེ། ཡུན་རིང་པོ་ནས་སེམས་དབེན་པ་ལ་གཞོལ་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་བབ་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་ བར་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ལས་དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་སྟོབས་ཡིན་པར་ཡང་གསུངས་ལ། ཟག་པའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལས་ནི་བསིལ་བར་གྱུར་ཅིང་བསིལ་བར་གྱུར་པ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ སྐད་དུ་འབྱུང་བ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་ཇི་སྲིད་དུ་སྤྱོད་པ་ལེགས་པར་མ་རྟོགས་པ་དེ་སྲིད་དུ་སློབ་པ་དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་ལ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བ་སྲིད་པ་ཡོད་པས་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་དགྲ་ བཅོམ་པ་ཉིད་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་བརྗོད་དོ།།ཅི་དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་རིགས་དྲུག་དང་ལྡན་ནམ། འོན་ཏེ་གཞན་དག་ཀྱང་རིགས་དྲུག་དང་ལྡན་ཞེ་ན། སློབ་དང་འཕགས་མིན་རིགས་དྲུག་ལྡན། །སློབ་པ་དང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིགས་དྲུག་ དང་ལྡན་ཏེ།དགྲ་བཅོམ་པའི་རིགས་རྣམས་ནི་དེ་དག་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། མཐོང་བ་ལ་ནི་འཕོ་བ་མེད། །མཐོང་བའི་ལམ་ལས་གཞན་པ་ལ་དབང་པོ་འཕོ་བ་ཡོད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལ་ལ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་གནས་སྐབས་ན་དབང་ པོ་རྣམས་འཕོའོ།།ལ་ལ་ནི་དད་པས་མོས་པའི་གནས་སྐབས་ནའོ། །མདོ་ལས་འདི་སྐད་དུ། འདིས་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་ལྷག་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཞི་ཐོབ་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལས་འདི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་ནི་ང་སྨྲའི། འདི་གཅིག་པུས་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མི་གཡོ་བའི་བར་དུ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ནི་འདིའི་རྣམ་གྲངས་གང་གིས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་ན་མི་སྨྲའོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་ཡང་ཇི་ལྟར་ན་མ་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ དག་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།ཐོབ་དང་མ་ཐོབ་ཉེར་སྤྱད་ལས། །ཡོངས་ཉམས་རྣམ་པ་གསུམ་ཤེས་བྱ། །གལ་ཏེ་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ན་ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པར་བྱ་བ་མ་ཐོབ་ན་མ་ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ ཉམས་པ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པ་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་ན་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་འདི་རྣམས་ལས། །སྟོན་པ་ཐ་མ་མི་གཡོ་ལ། །བར་མའང་གཞན་ལ་རྣམ་གསུམ་མོ། །སངས་རྒྱས་ལ་ན་ཉེ་བར་སྤྱད་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཁོ་ན་ མངའི་གཞན་ནི་མི་མངའོ།།མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་ནི་དེ་དང་མ་ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། གང་ཟག་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཆོས་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་གཞན་ལ་ནི་ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ཉེ་བར་སྤྱད་པ་ ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མདོ་དང་མི་འགལ་ལོ།།ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པར་སྨྲ་བ་ན་རེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཟག་པ་མེད་པ་ནི་མི་གཡོ་བ་ཡིན་ལ། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་ཟིན་པ་དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཀླན་ཀར་མི་རུང་ངོ་ ཞེས་ཟེར་རོ།།ཡང་གང་ཞིག་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ན་ཅི་དེ་ཡང་སྐྱེ་འམ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་བུ་ནི་མེད་དེ་། འདི་ལྟར། འབྲས་ལས་ཉམས་པ་འཆི་བ་མེད། །འབྲས་བུ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ནི་འགའ་ཡང་འཆི་བ་མེད་དེ། མདོ་ལས། དགེ་སློང་དག་འཕགས་པ་ ཉན་ཐོས་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་དྲན་པ་ཉམས་པ་ཆུང་ངུ་འབྱུང་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་ཡང་མྱུར་བ་ཁོ་ནར་ནུབ་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཟད་པ་དང་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

那么，对于经中所说'圣者声闻具足多闻，如是行持，如是安住，百中偶尔会因失念而生起罪恶不善分别念'的炭火堆经文，应当如此回答：
此经中所说的是专指阿罗汉，因为经中从'长期以来心住于寂静'乃至'趣入涅槃'等语都是这样说的。
在其他经典中也说这是阿罗汉的力量，并说'于一切有漏法处已得清凉，已成清凉'。
虽然经中有如是说，但只要未能善巧通达行持，学道者在如是行持时也可能生起烦恼，因此是针对有学位而如是说的，所以并无过失。
毗婆沙师们则说即便是阿罗汉也会退失。
若问：是否只有那些阿罗汉具有六种种性，还是其他人也具有六种种性？
有学及非圣者具六种性。有学和凡夫也同样具有六种种性，阿罗汉的种性是以此为前行的。
此外，见道中无转根。除见道外的其他道中可以转根，因为在见道中不可能有加行的缘故。
有些人在凡夫位时转根，有些人在随信行位时转根。
经中说：'此人于现法乐住中获得四种增上心，我说他可能从其中任一退失，但若已以身证得不动心解脱，我说他决定不会以任何方式退失。'那么，不动法者如何会从现法乐住中退失呢？
应知退失有三种：从所得、未得及受用退。若从已得功德退失，是从所得退。若未得应得的功德，是从未得退。若不现前已得功德，是从受用退。
在这些退失中，佛陀唯有最后一种，不动者有后二种，其余三种。佛陀唯有从受用退，其他则无。
不动法者有受用退及未得退，因为未得殊胜补特伽罗的功德。其他阿罗汉也有从所得退。
因此，不动法者从受用退并不违背经义。
主张不退者说：一切无漏解脱都是不动的，不动法者的安立已如前说，因此这不能成为过失。
又问：若有从阿罗汉果退失者，他是否会死亡？
答：并非如此。因为：从果退者无死。从果退失者决定不会死亡。
如经中说：'诸比丘，圣者声闻具足多闻虽有小分失念，但很快就会消失、灭尽、究竟终止。'

།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡིད་བརྟན་དུ་མི་རུང་བར་འགྱུར་རོ། །འབྲས་བུ་གང་ཞིག་ལས་ ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ནི་འབྲས་བུ་དེ་ལ་གནས་པས་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པའི།བྱ་བ་མ་ཡིན་དེ་མི་བྱེད། །ཡོངས་སུ་ཉམས་ཀྱང་འབྲས་བུ་དེ་དང་འགལ་བའི་བྱ་བ་མི་བྱེད་དེ། རྩལ་པོ་ཆེ་བྲེད་པ་རྡེག་མི་འཆའ་བ་བཞིན་ནོ། །ཡང་དབང་པོ་རྣམས་འཕོ་བ་ལ་བར་ཆད་མེད་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ དུ་དག་ཅིག་སྐྱེ་ཞེ་ན།མི་གཡོ་རྣམ་གྲོལ་བར་ཆད་མེད། །ལམ་དགུའོ། །རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་ཞིག་མི་གཡོ་བའི་རིགས་ཅན་རྟོགས་པར་བྱེད་ན་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དགུ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་སྐྱེ་སྟེ། དཔེར་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་བཞིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་རིགས་དེ་ཤིན་ཏུ་བརྟེན་ཕྱིར་རོ། །དེས་དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་རིགས་དེ་ཤིན་ཏུ་གོམས་པར་བྱས་པ་ཡིན་པས་འབད་པ་ཆུང་ངུས་བཟློག་པར་མི་ནུས་ཏེ། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་དག་གིས་བརྟན་པོར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང་བས་ཐོབ་ལ རེ་རེའོ།།མཐོང་བས་ཐོབ་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་ན་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གཅིག་ཁོ་ན་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གཅིག་ཁོ་ན་སྐྱེའོ། །སྦྱོར་བའི་ལམ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །བར་ཆད་མེད་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། ཟག་མེད། འཕགས་པ་ རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ལམ་གྱིས་འཕོ་བ་མེད་དོ།།དབང་པོ་རྣམས་གང་དུ་འཕོ་ཞེ་ན། མི་ཡི་ནང་དུ་འཕོ། །མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་ཁོ་ནར་དབང་པོ་འཕོའི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་ས་གང་ལ་བརྟེན་ནས་དབང་པོ་ རྣམས་འཕོ་བར་བྱེད་ཅེ་ན།མི་སློབ་པ་དགུ་ལ་བརྟེན་ཏེ། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་པ་ལའོ། །སློབ་པ་དྲུག་ལ། གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ ཕྱིར།འཕེལ་བ་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན། །བཏང་སྟེ་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར། །དབང་པོ་རྣམས་འཕོ་བ་ན་དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་དང་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་བཏང་སྟེ་དབང་པོ་རྣོན་པོའི་རིགས་ཀྱི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་འཐོབ་པར་འགྱུར་ན། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ གཟུགས་མེད་པས་བསྡུས་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ནོ།།དགྲ་བཅོམ་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་དབང་པོའི་བྱེ་བྲག་ལས་དགུ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། སངས་རྒྱས་གཉིས་དང་ཉན་ཐོས་བདུན། །དེ་དགུ་དབང་པོ་རྣམ་དགུ་ཅན། །ཉན་ཐོས་བདུན་གང་ཞེ་ ན།།ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྦྱངས་པ་ལས་གྱུར་པ་དང་། དང་པོ་ནས་དེའི་རིགས་ཅན་ནོ་། །སངས་རྒྱས་གཉིས་ནི་མི་གཡོ་བའི་བྱེ་བྲག་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། རང་སངས་རྒྱས་དང་། སངས་རྒྱས་སོ། །དེ་ ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་རྣམ་པ་དགུའི་བྱེ་བྲག་གིས་གང་ཟག་དགུ་ཡིན་ནོ།།འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་བདུན་ཡིན་ཏེ། དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། དད་པས་མོས་པ་དང་། མཐོང་བས་ཐོབ་ པ་དང་།ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །གང་ཟག་བདུན་པོ་དེ་དག་ཀྱང་སྦྱོར་བ་དང་། དབང་པོ་སྙོམས་འཇུག་རྣམ་གྲོལ་དང་། །གཉི་གས་བྱས་པའོ། །སྦྱོར་བ་ལས་ནི་དད་པས་རྗེས་སུ་ འབྲང་བ་དང་།ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དག་སྟེ་། དང་པོ་ཉིད་ནས་གཞན་གྱི་དྲིང་འཇོག་པ་དང་། ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དག་གིས་དོན་རྣམས་ལ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་ལས་ནི་དད་པས་མོས་པ་དང་། མཐོང་བས་ཐོབ་པ་དག་སྟེ། དད་པས་མོས་པ་དང་ཤེས་རབ་ལྷག་ པའི་སྒོ་ནས་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དང་རྣོན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ནི་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་སྟེ། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ།

如果不是这样的话，清净梵行就会变得不可信赖。从某一果位退失的人，虽住于该果位但不做非所应作之事。虽然退失，也不做与该果位相违背的事情，就像大力士虽然疲惫也不会打人一样。
又问：诸根转变时是否有无间道和解脱道生起？无动解脱无间道有九种。若是具有证悟根器的人证悟不动种性时，会生起九个无间道和九个解脱道，就像获得阿罗汉果位一样。为什么呢？因为钝根种性极其稳固的缘故。由于他已经极其熟习了钝根种性，所以不能以小小的努力就转变，因为已经被有学道和无学道所坚固。
见所得者各一。证悟见所得时，只生起一个无间道和一个解脱道。加行道在一切情况下都只有一个。所有这些无间道和解脱道都是无漏的。诸圣者的诸根不会因有漏道而转变。
诸根在何处转变？在人中转变。诸根只在人道中转变，而不在其他道中，因为在其他道中不可能有退失。依靠什么地而转变诸根呢？无学依九地，即：未至定、殊胜禅、四禅和三无色定。有学依六地，除去无色定。为什么呢？因为增上殊胜果，舍已得果位。在诸根转变时，舍弃钝根道的果位和殊胜果位，只获得利根种性道的果位。这就是不还果不摄属无色定的道理。
这些阿罗汉由根的差别而言只有九种。怎样分类呢？二佛七声闻，彼九具九根。七声闻是哪些呢？退法等五种，以及不动法者两种：即修习所成和本性具足。二佛只是不动类，即独觉和佛陀。如是，他们由下下等九种根的差别而成为九种补特伽罗。
圣者补特伽罗在一切情况下都有七种：随信行、随法行、信解、见至、身证、慧解脱和俱解脱。这七种补特伽罗又可分为：加行、根、等至解脱，及二者所成。从加行来说有随信行和随法行二种，因为从最初就依止他人，以及以法随行而修诸义理。从根来说有信解和见至二种，因为由信解和慧增上而成为钝根和利根。从等至来说有身证，因为现证灭尽定。从解脱来说有慧解脱。

།སྙོམས་པར་ འཇུག་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལས་ནི་གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ།།མིང་གི་སྒོ་ནས་ནི་གང་ཟག་དེ་བདུན་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་དྲུག་།རྫས་སུ་ནི་དེ་དག་དྲུག་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ལམ་གསུམ་ལ་གཉིས་གཉིས། མཐོང་བའི་ལམ་ལ་གང་ཟག་གཉིས་ཏེ། དད་པས་ རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་།ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དག་གོ། །དེ་དག་ཉིད་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་གཉིས་ཏེ། དད་པས་མོས་པ་དང་། མཐོང་བས་ཐོབ་པ་དག་གོ། །དེ་གཉིས་ཀྱང་མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་གཉིས་ཡིན་ཏེ། དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། །དུས་དང་མི་སྦྱོར་ བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དག་གོ།།དེ་ལ་དད་པས་རྗེས་འབྲང་བ་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་ནི་གསུམ་མོ། །རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་ལྔའོ། །ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་བཅོ་ལྔ་སྟེ། བཟོད་པ་བརྒྱད་དང་ཤེས་པ་བདུན་ལ་གནས་པའོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་ནི་བདུན་ཅུ་རྩ་གསུམ་སྟེ། འཆིང་བ་ མཐའ་དག་དང་ལྡན་པ་དང་འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དགུ་ནས་དེ་བཞིན་དུ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་གྱི་བར་དུའོ།།རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་དགུ་སྟེ། གླིང་གསུམ་དང་ལྷའི་རིས་དྲུག་ཏུ་སྐྱེས་པའོ། ། དབང་པོ་དང་ རིགས་དང་ལམ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་བསྡོམས་ན་ནི།འབུམ་བཞི་ཁྲི་བདུན་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔར་འགྱུར་ཏེ། གང་ཟག་གཞན་དག་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་དེ་བཞིན་དུ་བརྩི་བར་བྱའོ། །གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གང་། ཤེས་ རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་གང་ཞེ་ན།འགོག་ཐོབ་གཉི་ག་ལས་རྣམ་གྲོལ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ཅིག་ཤོས་སོ། །གང་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་དེ་ནི་གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་རབ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིག་ཤོས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་འབའ་ཞིག་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། འདི་ལ་གང་ཞིག་ཉོན་མོངས་ལྔ སྤངས་ཏེ།།མི་འཕྲོགས་ཆོས་ལྡན་སློབ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས། །ཞེས་གང་གསུངས་པ། ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་སློབ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སྙོམས་འཇུག་དབང་པོ་འབྲས་རྣམས་ཀྱིས། །སློབ་པ་ཡོངས་རྫོགས་ཞེས་བྱའོ། །སློབ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། འབྲས་ བུ་དང་།དབང་པོ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་སོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བ་དད་པས་མོས་པ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་ལས་སོ། །མཐོང་བས་ཐོབ་པ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ནི་དབང་པོ་ཁོ་ན་ལས་སོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བ་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་ལུས་ཀྱིས་ མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་འབྲས་བུ་དང་དབང་པོ་ལས་སོ།།དད་པས་མོས་པ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ནི་འབྲས་བུ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཁོ་ན་ལས་སོ། །མཐོང་བས་ཐོབ་པ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ནི་འབྲས་བུ་དང་། དབང་པོ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ ལས་སོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཁོ་ན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། དབང་པོ་ལས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་ནི་མེད་དོ། །གཉིས་ཀྱིས་མི་སློབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས། །དབང་པོ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་སོ། །འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ལ་ནི་མི་སློབ་པ་ཉིད་ཀྱང་མེད་པ་ཁོ་ ན་ཡིན་པས་འདིའི་འབྲས་བུ་རྫོགས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་མ་བཞག་གོ།།ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་དབང་པོ་ཁོ་ན་ལས་སོ། །གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཁོ་ན་ ལས་སོ།།གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་དབང་པོ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དག་ལས་སོ།

从等至和解脱来说，是从两分解脱。从名称来说，是七种补特伽罗。实际上是六种，即在三道中各有两种：见道中有两种补特伽罗，即随信行者和随法行者。这两种在修道中变成信解和见至。这两种在无学道中又成为时解脱和不时解脱。
其中随信行者从根门来说有三种，从种性来说有五种，从道的角度有十五种，即安住于八忍七智。从离欲来说有七十三种，即从具足一切束缚到离欲界贪，乃至离无所有处贪为止。从所依来说有九种，即生于三洲和六欲天。从根、种性、道、离欲、所依等门综合计算，则成四十七万八千二十五种。其他补特伽罗也应当如是类推计算。
什么是从两分解脱？什么是慧解脱？已得灭尽定者是从两分解脱，另一种是慧解脱。已得灭尽等至者是从两分解脱，因为以慧力和定力从烦恼障和等至障解脱的缘故。另一种是慧解脱，因为仅以慧力从烦恼障解脱的缘故。
世尊说：'于此若有断五烦恼，具不动法，圆满学地。'什么是圆满学地？由等至、根及果等，称为圆满学地。圆满学地有三种：从果、根和等至而言。信解不还果身证者唯从果门。见至未离贪者唯从根门。见至不还果非身证者从果和根门。信解身证者从果和等至门。见至身证者从果、根和等至门。唯从等至门，从等至和根门的圆满则无有。
无学圆满由二种，即从根和等至。果位若未圆满则必定非无学，故此中不立果位圆满。慧解脱不时解脱者唯从根门。从两分解脱时解脱者唯从等至门。从两分解脱不时解脱者从根和等至二门。

།འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་། མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་རྣམས་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། བར་ཆད་མེད་པ་དང་ རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལམ་གྱི་བྱེ་བྲག་མང་པོ་ཞིག་བཤད་པ་དེ་དག་མདོར་བསྡུ་ན་ལམ་རྣམ་པ་དུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན།མདོར་ན་ལམ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཁྱད་པར་ཅན་དང་རྣམ་གྲོལ་དང་། །བར་ཆད་མེད་དང་སྦྱོར་ཞེས་བྱ། །སྦྱོར་བའི་ལམ་ནི་གང་གི་ མཇུག་ཐོགས་སུ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་སྐྱེ་བའོ།།བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ནི་གང་གིས་སྒྲིབ་པ་རབ་ཏུ་སྤོང་བའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ནི་དེས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ངེས་པར་གྲོལ་པ་དང་པོ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་ནི་དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་ལམ་ གང་ཡིན་པའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ལམ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དེ་ནས་དེར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རམ། འདིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་འདི་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་དག་ཇི་ལྟར་ན་ལམ་ཉིད་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དང་འདྲ་བ་དང་། ཆེས་ཆེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གོང་ནས་གོང་དུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རམ། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ལམ་ཉིད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ལམ་ནི་བཞི་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་ལ་དཀའ་བའི ལམ་ཡང་ཡོད་།མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་ལ་དཀའ་བའི་ལམ་ཡང་ཡོད་དེ་། དེ་བཞིན་དུ་སླ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ། བསམ་གཏན་དག་གི་ལམ་རྣམས་སླ། །བསམ་གཏན་བཞིའི་ལམ་ནི་སླ་བ་ཡིན་ཏེ། ཡན་ལག་གིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་དང་། ཞི་གནས་ དང་ལྷག་མཐོང་མཉམ་པ་དག་གིས་འབད་མི་དགོས་པར་རང་གི་ངང་གིས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ས་གཞན་དག་གི་དཀའ་བ་ཡིན། །མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ལམ་ནི། ཡན་ལག་གིས་ཡོངས་སུ་མ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཆུང་བའི་ཕྱིར་ལམ་དཀའ་བ་ཡིན་ཏེ། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ན་ནི་ཞི་གནས་ཆུང་ངོ་། །གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་ནི་ལྷག་མཐོང་ཆུང་ངོ་། །ལམ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བློ་རྟུལ་མངོན་ཤེས་བུལ་བ་སྟེ། །ཅིག་ཤོས ཀྱི་ནི་མངོན་ཤེས་མྱུར།།དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ནི་ལམ་སླ་བའམ་དཀའ་བ་ཡང་རུང་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་བ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་རྣོན་པོ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །ལམ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་བ་ཡོད་པས་ན་འདི་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་བ་སྟེ། མངོན་པར་ ཤེས་པ་མྱུར་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ།།ཡང་ན་འདི་གང་ཟག་དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་ཡིན་པས་མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་བ་ཡིན་ལ། ཡིད་རྣོན་པོའི་ཡིན་པས་མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་བའོ། །ལམ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འཐོབ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་ མཐུན་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་དང་།ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་དང་། དབང་པོ་ལྔ་དང་། སྟོབས་ལྔ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་དོ། །དེ་ལ་ཟད་དང་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་ནི། བྱང་ཆུབ་ཟད་ པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ན་གང་ཟག་གི་བྱེ་བྲག་གིས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་དང་།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་དང་། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་དང་། བྱང་ཆུབ་གསུམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་གཉིས་ཀྱིས་མ་རིག་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དང་། རང་གི་དོན་བྱས་པ་དང་། ཡང་ བྱར་མེད་པ་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་དང་མཐུན་ཉིད་ཕྱིར། སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་དེའི་ཕྱོགས་མཐུན། །བྱང་ཆུབ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིང་གི་སྒོ་ནས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ཞེས་བྱའོ། །རྫས་སུ་བཅུ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ དང་མཐུན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་རྫས་སུ་བཅུ་སྟེ།བཅུ་གང་ཞེ་ན། དད་དང་བརྩོན་འགྲུས་དྲན་པ་དང་། །ཤེས་རབ་ཏིང་འཛིན་བཏང་སྙོམས་དགའ། །རྟོག་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས། །དེ་ལྟར་བྱས་ན་དེ་དག་ནི་རྫས་སུ་བཅུའོ།

世间和出世间，见道、修道和无学道，以及加行道、无间道、解脱道和胜进道等，说了这许多种道的差别，若要简略归纳的话，这些道有几种呢？简而言之，道有四种：胜进道、解脱道、无间道和加行道。
加行道是在其后无间道生起的道。无间道是能彻底断除障碍的道。解脱道是从所断障碍中获得解脱最初生起的道。胜进道是除此之外的其他道。
为什么称为道呢？因为从此到彼而行，或者因为以此寻求涅槃，所以这是涅槃之道。解脱道和胜进道为何也是道呢？因为与彼相似，且更为殊胜，因为能趋向更高境界，或者因为能完全趣入无余依涅槃。又因为道能成就涅槃，所以称为修行。
道有四种：有迟钝通慧且难行的道，有敏捷通慧且难行的道，同样易行的也有两种。其中，禅定的诸道易行。四禅的道是易行的，因为具足支分，且止观平等，不需努力而自然生起。其他地的道是难行的。未至定、殊胜禅定和无色定的道，因为不具足支分，且止观微弱，所以是难行道。未至定和殊胜禅定中止少，无色定中观少。
此道又分两种：钝根者通慧迟钝，利根者则通慧敏捷。钝根者无论是易行道还是难行道，都是迟钝通慧。利根者则是敏捷通慧。由于道本身有迟钝通慧，所以称为迟钝通慧，敏捷通慧也是如此。或者说，这是因为是钝根补特伽罗的道所以是迟钝通慧，是利根补特伽罗的道所以是敏捷通慧。
此道获得菩提分这一名称，三十七菩提分是：四念住、四正断、四神足、五根、五力、七觉支和八圣道分。
其中，尽智与无生智即是菩提。在尽智和无生智时，依补特伽罗的差别有声闻菩提、独觉菩提和无上正等正觉菩提三种菩提。因为以这两种智完全断除无明，且如实通达已作所作及无复所作。
因为与彼相顺，所以三十七法称为彼之随顺。因为随顺菩提，所以从名称上称为三十七菩提分。实质上是十法。一切菩提分实质上是十种，哪十种呢？信、精进、念、慧、定、舍、喜、寻、戒和轻安，如是则彼等实质上是十种。

།ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། དྲན་པ་ཉེར་གཞག་ཤེས་རབ་ སྟེ།།བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་འཇོག་ཅེས་བྱ། །རྫུ་འཕྲུལ་རྐང་པ་ཏིང་འཛིན་ཏོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་འཇོག་པ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་ནི་ཤེས་རབ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་དབང་པོ་དང་ སྟོབས་རྣམས་ནི་མིང་གིས་སྨོས་པ་དད་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་དྲན་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྫས་ལྔ་ཡིན་ཏེ།དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་དང་། ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཡང་དག་པར་རབ་ ཏུ་འཇོག་པ་རྣམས་དང་།བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དྲན་ པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་།ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་ནི་དྲན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཅི་ཞིག་ལུས་ཤེ་ན། དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་དང་རྫས་དེ་ལྔ་སྟེ། དེ་ ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་དེ་དག་ནི་རྫས་བཅུ་ཡིན་ནོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དག་ཐ་དད་ཅིང་རིགས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་རྫས་གཉིས་ཡིན་པས་རྫས་བཅུ་གཅིག་ཡིན་ནོ། །འདི་སྐད་དུ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ ལ་སོགས་པ་ནི་ཤེས་རབ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་།ཏིང་འཛིན་གྱི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེར་ནི། གཙོ་བོ་སྨོས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། དེ་དག་ནི། སྦྱོར་བྱུང་ཡོན་ཏན་ཀུན་ཀྱང་ཡིན། །གཙོ་བོ་སྨོས་པས་དེ་སྐད་བཤད་ཀྱི། དྲན་པ་ཉེ་བར་ གཞག་པ་དང་།ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་འཇོག་པ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་ལ་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་འཇོག་པ་ཞེས་བཤད་ཅེ་ན། དེས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཡང་དག་པར་འཇོག་པས་སོ། །ཅིའི་ ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བཤད་ཅེ་ན།དེ་ནི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་སྦྱོར་བའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་དག་རྫུ་འཕྲུལ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། འདུན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྐང་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ནི་འདུན་པ་དང་སེམས་དག་ལྷག་པའི་ཕྱིར་བྱང་ ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་རྫས་བཅུ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ལ།དགེ་སློང་དག་རྫུ་འཕྲུལ་ཡང་བཤད་ལ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་ཀྱང་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྫུ་འཕྲུལ་གང་ཞེ་ན། འདི་ན་དགེ་སློང་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཡུལ་རྣམ་པ་དུ་མ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་ཅིང་། གཅིག་ཏུ་གྱུར་ནས་མང་ པོར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་བར་རྒྱས་པར་གསུངས་པའི་མདོ་དང་ཡང་འགལ་ལོ།།ཅིའི་ཕྱིར་དབང་པོ་རྣམས་ཁོ་ན་ཡང་སྟོབས་རྣམས་སུ་བཤད་ཅེ་ན། ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྫི་བ་དང་རྫི་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམས་ཅིས་བྱས་ཤེ་ན། དད་པར་གྱུར་ པ་ནི་འབྲས་བུའི་དོན་དུ་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པར་བྱེད་དོ།།བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་ན་དྲན་པ་ཉེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གནས་ན་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་གོ། །སེམས་མཉམ་པར་གཞག་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་པར་ འགྱུར་རོ།།གནས་སྐབས་གང་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་གང་ཞིག་རབ་ཏུ་འབྱེད་ཅེ་ན་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ། སྡེ་ཚན་བདུན་ནི་གོ་རིགས་བཞིན། །ལས་ནི་དང་པོ་པ་དག་དང་། །ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་རྣམས་དང་ནི། །བསྒོམ་དང་མཐོང་ལ་རབ་ཏུ་ཕྱེ། །ལས་ དང་པོ་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་ལུས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་བརྟག་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་སོ།།ཁྱད་པར་ཐོབ་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་པར་སྤེལ་བའི་ཕྱིར་དྲོ་བར་གྱུར་པ་དག་ལ་ནི་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་འཇོག་པ་རྣམས་སོ།

如何做呢？正念是智慧，精进是正确安住，神通足是禅定。念住、正断和神足等的本质是智慧、精进和禅定。因此，首先根据名称所说的信根、精进根、念根、定根和慧根等五种根和力的实质，念住和择法觉支及正见都是智慧。正断和精进觉支及正精进都是精进。神足和定觉支及正定都是禅定。念觉支和正念都是念。还剩下什么呢？喜觉支、轻安觉支、舍觉支、正思维和戒支等五种实质，如是三十七菩提分法是十种实质。
依据毗婆沙师的观点，由于身业和语业各自不同且性质不同，所以戒支是两种实质，因此共有十一种实质。所说的'念住等是智慧、精进和禅定的本质'，应当了知这是说的主要部分。这些都是修习所生的功德。说主要部分是这样说的，念住、正断和神足都是修习所生的一切功德。
为什么精进称为正断呢？因为它能正确安住身语意。为什么禅定称为神足呢？因为它是一切功德修习的所依。有些人说神通只是禅定，欲等是足，按照他们的说法，由于欲和心多出来，菩提分法就成为十三种实质。而且与'比丘们，既说神通也说神足'等经文相违，乃至广说'什么是神通？此处比丘体验种种神通境界，一能变多'等经文也相违。
为什么诸根也说为诸力呢？因为以小大的差别而有能被摧与不能被摧的缘故。诸根的次第是如何安立的呢？有信心的人为了获得果位而发起精进。发起精进则能安住正念。安住正念则因不散乱而心得等持。心得等持则能如实了知。
在什么阶段分别修习哪些菩提分法呢？毗婆沙师说：'七种法类依次第，初业瑜伽师等人，顺决择分诸位中，修习见道而分别。'在初业阶段，为了观察身等而修念住。在得殊胜时为了增长精进而于暖位修正断。

།ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་དགེ་ བའི་རྩ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རྩེ་མོ་དག་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་སོ།།ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་སྒོ་ནས་དབང་པོ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་དག་ལ་ནི་དབང་པོ་རྣམས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་བརྫི་བའི་ཕྱིར་རམ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཅན་གཞན་དག་གིས་མི་བརྫི་ བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་དག་ལ་ནི་སྟོབས་རྣམས་སོ།།བྱང་ཆུབ་དང་ཉེ་བའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པའི་ལམ་དག་ལ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་སོ། །འགྲོ་བས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཏེ། དེ་ནི་མྱུར་བར་འགྲོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གྲངས་ ཀྱི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྔར་བདུན་བཤད་ལ་ཕྱིས་བརྒྱད་བཤད་དོ།།དེ་ལ་ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་ཡིན་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ལམ་ཡང་ཡིན་ལ་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་ ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ནི་གོ་རིམས་མ་ཉམས་པ་ཁོ་ནར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་རྣམས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བརྗོད་དོ། །རེ་ཞིག་དང་པོ་ཁོ་ནར་ཡུལ་རྣམ་པ་མང་པོ་ལ་གཡེང་བར་འཕྲོ་བའི་བློ་རྣམས་ཚར་བཅད་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་སོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་ གཞག་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་དེའི་སེམས་ཀྱི་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ཡིན་ཏེ།མདོ་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། ཞེན་པ་ལ་བརྟེན་པའི་དྲན་པའི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་རྣམས་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་པར་འཕེལ་བས་དགོས་པ་རྣམ་པ་ བཞི་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་འཇོག་པས་ན་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་འཇོག་པ་རྣམས་སོ།།དེའི་འོག་ཏུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་ཕྱིར་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་སོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཡང་དག་པར་བརྟེན་ནས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བདག་ པོར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དབང་པོ་རྣམས་སོ།།དེ་དག་ཉིད་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་ལས་ངེས་པར་རྒྱལ་བ་ནི་སྟོབས་རྣམས་སོ། །མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཏེ། དང་པོ་ཉིད་དུ་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉི་ ག་ལ་ནི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཏེ།འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་ན། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་གྱི་བར་དུ་བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཡང་དགེ་སློང་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱི་ཚིག་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའི་ཚིག་བླ་དགས་ཡིན་ནོ། །དགེ་སློང་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པའི་ལམ་གྱིས་འཇུག་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱི་ཚིག་བླ་དགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ གསུངས་སོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་གཉི་ག་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་འདོད་པར་བྱ་དགོས་པས་གོ་རིམས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་དུ་ཞིག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན། དུ་ཞིག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་དག་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ ཡན་ལག་ལམ་ཡན་ལག་།ཟག་པ་མེད། དེ་གཉིས་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་དང་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི། དེ་དག་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་མི་འཐོབ་པོ། །གཞན་རྣམ གཉིས་སོ།།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་གཞན་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ས་གང་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ཐམས་ཅད། བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་པོ་ཐམས་ཅད་ཡོད་དོ། །མི་ ལྕོགས་མེད་ན་དགའ་མ་གཏོགས།།ཅིའི་ཕྱིར་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་ན་དགའ་བ་མེད་ཅེ་ན། ཉེར་བསྡོགས་རྣམས་ནི་སྟོབས་ཀྱིས་དྲང་དགོས་པའི་ཕྱིར་དང་། ས་འོག་མའི་དོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ།

为了趋入永不退失的善根，诸顶位即是神足。为了从永不退失的门中获得诸根，诸忍位即是诸根。为了不被诸烦恼所压制，或为了不被其他世间法所压制，诸胜法即是诸力。为了接近菩提，诸修道即是诸菩提分。为了以行进而区分，见道即是道分，因为这是迅速行进之故。为了依照数字次第而行，故先说七后说八。其中，择法觉支既是菩提也是菩提分。正见既是道也是道分。
其他论师则说要完全不失次第地依次宣说诸菩提分。首先，为了断除散乱于众多境相的诸心，故有诸念住。此四念住是其心的所依，如经中说：'为了断除执著所依的诸念分别'故。由其力量正精进增长，为成办四种所需而正确安住心，故有诸正断。其后为了清净禅定故有诸神足。依止于禅定而成为出世间诸法之主，故信等即是诸根。
这些同样从对治分的现行中决定胜出即是诸力。于见道中即是诸菩提分，因为最初即证悟法性故。二者皆有道分，如是圆满修习八支圣道时，圆满修习四念住乃至圆满修习七觉支。又说：'比丘如实语者，是四圣谛的异名。比丘以所证道而趣入者，是八支圣道的异名。'因此，应当承许二者皆有八支圣道，故次第成立。
菩提分中几种是有漏，几种是无漏？应当说：菩提分、道分无漏。因为这二者是安立于修道和见道故。虽然也有世间的正见等，但它们不得称为圣道之名。其余二种。其他菩提分既是有漏也是无漏。问：何地有几种菩提分？答：初禅具一切。初禅具有三十七种一切。未至定除喜。为何未至定中无喜？因为诸近分定需要勉强引发，且具有下地的怀疑故。

།གཉིས་པ་ན་ནི་རྟོག་མ་གཏོགས། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ན་ནི་ཡང་དག་ པའི་རྟོག་པ་མ་གཏོགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་ཁོ་ན་ཡོད་དེ་།དེ་ན་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ན་དེ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་དག་ན་ནི་དགའ་བ་དང་རྟོག་པ་དག་མ་གཏོགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་ལྔ་ཡོད་དོ། །བསམ་གཏན་བར་ནའང་། དེ་གཉིས་ཉིད་ མ་གཏོགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་ལྔ་ཁོ་ན་ཡོད་དོ།།གཟུགས་མེད་པ། གསུམ་ནའང་དེ་དང་མཚུངས་ཡན་ལག་།མ་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་ནི་ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། འཚོ་བ་རྣམས་དང་། དགའ་བ་དང་། རྟོག་པ་དག་མ་ གཏོགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཡོད་དོ།།བྱང་ཆུབ་དང་ནི་ལམ་ཡན་ལག་།མ་གཏོགས་འདོད་ཁམས་སྲིད་རྩེ་ན། །དེ་གཉིས་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་མེད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཡོད་དོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ལ་གནས་ པ་གནས་སྐབས་གང་དུ་ཤེས་ནས་དད་པ་འཐོབ་པར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན།བདེན་གསུམ་མཐོང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། །ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་འཐོབ། །ལམ་མངོན་རྟོགས་ན་སངས་རྒྱས་དང་། །དེ་ཡི་དགེ་འདུན་དག་ལ་ཡང་། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པའི་བདེན་ པ་རྣམས་མངོན་པར་རྟོགས་ན་ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་དང་།འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམས་འཐོབ་བོ། །ལམ་གྱི་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་ན་སངས་རྒྱས་དང་། དེའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་འཐོབ་སྟེ། གང་ཞིག་དེ་གཉིས་ལ་དད་པ་དེ་ནི་སངས་ རྒྱས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་མི་སློབ་པ་རྣམས་དང་།དགེ་འདུན་དུ་བྱེད་པའི་ཆོས་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་རྣམས་ལ་དད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་དག་ཀྱང་འཐོབ་པར་སྟོན་ཏོ། །འདིར་གང་ལ་ཆོས་སུ་དགོངས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་ བདེན་གསུམ་དང་རང་སངས་རྒྱས།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་བདེན་པ་བཞི་ཆར་ཡང་མངོན་པར་རྟོགས་ན་ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་འཐོབ་པོ། །དེ་དག་ནི་དད་པའི་གཞིའི་བྱེ་བྲག་ལས་མིང་གི་སྒོ་ནས་ཤེས་ནས་དད་པ་བཞི་ཞེས་བྱ་བའོ། །རྫས་སུ་གཉིས་ ཏེ་དད་པ་དང་།ཚུལ་ཁྲིམས། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་རྣམས་ནི་དད་པའི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་པས་རྫས་གཉིས་སོ། །ཅི་འདི་དག་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་ ཅིག་གམ་ཟག་པ་མེད་པ་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན།ཤེས་ནས་དད་པ་རྣམས་ནི་གཅིག་ཏུ། དྲི་མ་མེད་པ་ཡིན། ཤེས་ནས་དད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། བདེན་པ་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རྟོགས་ནས་ཡིད་ཆེས་པ་ནི་ཤེས་ནས་དད་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་དག་གི་རིམ་པ་ནི་ལངས་ནས་ ཇི་ལྟར་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་བཀོད་དོ།།ལངས་ནས་ཇི་ལྟར་མངོན་སུམ་བྱེད་ཅེ་ན། ཀྱེ་མ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཆོས་འདུལ་བ་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནི་ལེགས་ པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་དེ།སྨན་པ་དང་སྨན་དང་ནད་གཡོག་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་རབ་ཏུ་དང་བས་བྱས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱང་རབ་ཏུ་དང་བ་ཡིན་པས་ཐ་མར་བཞི་པ་བཤད་དེ། འདི་ནི་དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་དང་བར་གྱུར་པའི་སྒྲུབ་པ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་ནད་མེད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དང་། ལམ་དང་། ལམ་གྲོགས་དང་། བཞོན་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །མདོ་ལས་སློབ་པ་ནི་ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་ནོ། །མི་སློབ་པ་ནི་ཡན་ལག་བཅུ་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ། ཅིའི་ཕྱིར་ སློབ་པ་ལ་ཡང་དག་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་།ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་མ་བཤད་ཅེ་ན། བཅིངས་ཕྱིར་སློབ་པའི་ཡན་ལག་ཏུ། །རྣམ་གྲོལ་མ་བཤད། སློབ་པ་ནི་ད་དུང་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་རྣམས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ཡིན་པས་བཅིངས་བཞིན་དུ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་རྣམ་པར་གཞག་ སྟེ་འཆིང་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་ལས་གྲོལ་བས་ནི་གྲོལ་ཞེས་མི་བྱའོ།

第二禅中除去寻，第二禅中除去正寻外，唯有三十六法，因为彼处无寻故。
二禅中除去彼二者，第三禅和第四禅中除去喜和寻外，有三十五法。
中间禅中亦除去彼二者，唯有三十五法。
无色界，三处亦同彼，除去支分，即是说，无色界中除去正语、业边际、命、喜、寻外，有三十二法。
除去菩提及道支，欲界及有顶，彼二处因无无漏道故，有二十二菩提分法。
住于菩提分法者，于何时位得证信，若问此义：见三谛时得戒律及，于法得证信。现证道时于佛及，其僧伽亦然。
现证苦、集、灭谛时，得于法之证信及圣者欢喜之戒律。
现证道谛时，得于佛及其声闻僧伽之证信，若于彼二者生信，即是于成佛之无学法及成僧伽之有学、无学法生信。
又之声词表示亦得戒律及法之证信。
此中所说之法为何？法即三谛及独觉、菩萨道。
因此，现证四谛时皆得于法之证信。
彼等由信基差别，以名称而言称为四证信。
实体为二，即信及戒律。于佛、法、僧伽之证信是信之自性。圣者欢喜之戒律是戒律，故为二实体。
此等是有漏抑或无漏耶？诸证信唯一，无垢染。
何谓证信？如实通达诸谛而生信解即是证信。
此等次第是依起已如何现前而安立。
起已如何现前？即现前：'啊！世尊是正等觉者。其法律是善说。其声闻僧伽是善入。'因为如同医生、药物、看护人。
由心极净所作之戒律亦极净，故最后说第四，因为此是如是极净之修行故。
或者因为如同无病故。或者如同导师、道路、道友、乘骑。
经中说：'有学具八支，无学具十支。'为何于有学不说正解脱及正智耶？因缚故有学支中，不说解脱。有学尚为烦恼束缚所缚，故被缚时如何安立为解脱，仅从一分束缚解脱不称为解脱。

།རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མེད་པར་ཡང་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཤེས་པ་རྣམ་པར་གཞག་།མི་སློབ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་ལས་གཏན་དུ་ངེས་པར་ཐར་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། དེ་སོ་སོ་རང་གི་ཤེས་ པ་དག་གིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་པས་དེ་ཁོ་ན་ལ་དེ་སྨོས་པ་རིག་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་གྲོལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། དེ་རྣམ་གཉིས། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་སོ། །དེ་ལ། ཉོན་མོངས་བཅོམ་པ་འདུས་མ་བྱས། །མོས་པ་འདུས་བྱས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ནི་རྣམ་པར་ གྲོལ་བ་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ནོ།།མི་སློབ་པའི་མོས་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདུས་བྱས་ཡིན་ནོ། །ཡན་ལག་ནི་དེ་ཡིན། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདུས་བྱས་དེ་ནི་མི་སློབ་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་བཤད་དེ་། ཡན་ལག་རྣམས་ནི་འདུས་བྱས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་རྣམ་གྲོལ་གཉིས། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདུས་བྱས་དེ་ ཉིད་མདོ་ལས།སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་གཉིས་སུ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཉིད་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ཡིན་པར་ཡང་བལྟའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་མདོ་ལས། སྟག་གི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བུ་དག་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་གཙོ་ བོ་གང་ཡིན་ཞེ་ན།འདི་ན་དགེ་སློང་འདོད་ཆགས་ལས་སེམས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞིང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན། ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལས་སེམས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞིང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ བྱེད་པའམ།ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་རྗེས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་འདུན་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་གང་ཡིན་པ་ཞེས་རྒྱས་པར་གང་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་མོས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་མ་ཟད་དོ། ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ཁོ་ན་ཤེས་པས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྤངས་ནས་ སེམས་དྲི་མ་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ་།།ཡང་དག་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལས་མ་གཏོགས་པ་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་ཇི་སྐད་བཤད་ཤེས་པ། སྔར་བྱང་ཆུབ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ འདིར་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའོ། །སེམས་གང་ཞིག་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར། ཅི་འདས་པའམ་མ་འོངས་པའམ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ཞེ་ན། མི་སློབ་སེམས་ནི་སྐྱེ་འགྱུར་བ། །སྒྲིབ་པ་ལས་ནི་རྣམ་གྲོལ་འགྱུར་། ། བསྟན་བཅོས་ལས་མི་སློབ་པའི་སེམས་མ་འོངས་པ་སྒྲིབ་པ་རྣམ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་སྒྲིབ་པ་ཡང་གང་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་སྐྱེ་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཚེ་དེ ཡང་སྤོང་བར་འགྱུར་ལ་མི་སློབ་པའི་སེམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་སྤངས་ནས་ནི་མི་སློབ་པའི་སེམས་དེ་ཡང་སྐྱེས་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་གང་ཡིན་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་ པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་མོད་ཀྱི་སྐྱེ་བར་ངེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་བཤད་དོ།།གང་ལས་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྐྱེ་བའི་སྒྲིབ་པ་དེ་ཉིད་ལས་སོ། །མ་གྲོལ་བ་ལ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དེ་དང་མི་འདྲའོ། །དེ་ཅི་འདྲ་ཞེ་ ན།ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ཡིན་ནོ། །གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པའི་ལམ་གྱིས་དེ་སྐྱེ་བའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་ཞེ་ན། འགག་པར་འགྱུར་བའི་ལམ་གྱིས་ནི། །དེ་ཡི་སྒྲིབ་པ་རབ་ཏུ་སྤོང་། །དེ་ལྟར་གྱི་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདུས་མ་བྱས་སུ་བཤད་ པ་གང་ཡིན་པ་དང་།ཁམས་གསུམ་པོ་སྤངས་པའི་ཁམས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཁམས་དང་། འགོག་པའི་ཁམས་ཞེས་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་དེ་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། འདུས་མ་བྱས་ཉིད་ཁམས་ཞེས་བྱ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདུས་མ་བྱས་དེ་ཉིད་ཁམས་ གསུམ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ། འདོད་ཆགས་ཀུན་ཟད་འདོད་ཆགས་བྲལ་། །འདོད་ཆགས་སྤངས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཁམས་ཡིན་ནོ།

如果没有解脱，又怎么能建立解脱智呢？无学者由于永远确实解脱一切烦恼束缚而得解脱，并且由各自的智慧分别抉择，所以只对他说这个是有道理的。
什么叫做解脱呢？解脱有两种：有为解脱和无为解脱。其中，断除烦恼是无为解脱。胜解是有为解脱。断除烦恼是无为解脱。无学者的胜解是有为解脱。
支分就是这个，有为解脱是无学者的支分，因为诸支分是有为法。
这个解脱有两种，经中说这个有为解脱为心解脱和慧解脱两种，也应当视为解脱蕴。
其他人说：经中说：'虎子菩萨们，什么是清净的最胜解脱？此处比丘心离贪欲而解脱，心离嗔恚和愚痴而解脱。如是使未圆满的解脱蕴圆满，或者摄持已圆满的解脱蕴的欲求和精进。'如此广说，所以解脱不仅仅是胜解。
那么是什么呢？他们说：以真实智断除贪欲等，心无垢染即是解脱。
正解脱已经解说完毕。除了正见以外，什么是正智呢？如前所说的菩提即是智慧。应当了知前面所说的菩提就是此处的正智，也就是尽智和无生智。
什么样的心将得解脱？是过去、未来还是现在的心呢？无学者将生起的心，将从障碍中解脱。论中说无学者未来的心将从诸障碍中解脱。
什么是它的障碍呢？是烦恼的得，因为它障碍其生起。在金刚喻定时将断除它，无学心将生起并将解脱。断除它之后，无学心生起并得解脱。
那么非将生起的和世间的又如何呢？它们也将解脱，但只说了必定生起的。世间将从什么解脱呢？就是从生起的障碍中解脱。
未解脱时不是也有世间的生起吗？那是不同的。怎么不同呢？是与烦恼的得相应的。
以什么阶段的道断除生起的障碍呢？以将灭的道，断除其障碍。'如是'是语词。
所说的无为解脱，以及所说的离三界的界、离贪的界、灭界，这些有什么差别呢？无为性即称为界。这个无为解脱就是三界。其中，贪欲完全灭尽是离贪界。

།སྤངས་པའི་ཁམས་ནི་གཞན་དག་གོ། །ཡང་དག་པར་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། འདོད་ཆགས་ལས་གཞན་པའི་ཉོན་མོངས་ པ་རྣམས་སྤངས་པ་ནི་སྤངས་པའི་ཁམས་ཡིན་ནོ།།འགོག་པའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་གཞི། །ཡང་དག་པར་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཁོ་ནར་སྦྱར་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པ་བཞི་སྤངས་པ་ནི་འགོག་པའི་ཁམས་ཡིན་ནོ། །དངོས་པོ་གང་གིས་ཡིད་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་དངོས་པོ་ དེས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་ཡང་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན།མུ་བཞིའོ། །ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་བཟོད་ཤེས་རྣམས་ཀྱིས། །ཡིད་འབྱུང་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་ལ་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཁོ་ནས་ཡིད་འབྱུང་བར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་གིས་སྤོང་འགྱུར་བ། ཀུན་གྱིས་འདོད་ཆགས་བྲལ་བར་འགྱུར། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་གང་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་འགྱུར་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་མུ་བཞི སྲིད།དེ་ལྟ་ན་མུ་བཞིར་གྲུབ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་ལ་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དག་མི་སྤོང་ན་ཡིད་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ཡིད་འབྱུང་བའི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ ཉོན་མོངས་པ་དག་སྤོང་ན་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དག་སྤོང་ན་གཉི་ག་ཡིན་ནོ། །ཕྱི་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དག་མི་སྤོང་ན་གཉི་ག་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ བྲལ་བ་ཞིག་བདེན་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་ན་ཆོས་ཤེས་པ་དང་བཟོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དག་མི་སྤོང་ངོ་།།ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་སྦྱོར་བ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་སྤོང་ངོ་། ། ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ་ལས་ལམ་དང་གང་ཟག་ བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་དྲུག་པའོ།། །།བཟོད་པ་རྣམས་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་། ཤེས་པ་རྣམས་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་། ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་ན་ཅི་བཟོད་པ་དག་ཡིན་ལ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཡང་དག་པའི་ཤེས པ་ཡིན་ལ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།དྲི་མེད་བཟོད་རྣམས་ཤེས་པ་ཡིན། །དེས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་ཐེ་ཚོམ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ཡང་དག་པར་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་བཟོད་པ་རྣམས་ལྟ་བ་ཡིན་གྱི་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ པ་དེ་བཞིན་དུ།ཟད་དང་མི་སྐྱེའི་བློ་ལྟ་མིན། །ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་འཚོལ་བའི་བསམ་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་གཞན་འཕགས་བློ་གཉི་ག་།བཟོད་པ་དང་ཟད་པ་དང་མི་ སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དག་ལས་གཞན་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ལྟ་བ་དང་ཤེས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཤེས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་ཐམས་ཅད་ནི་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དྲུག་ནི་ལྟ་བའང་ཡིན། །ལྟ་བ་ལྔ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ལྟ་བ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ ཤེས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ནི་ལྟ་བ་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།འདི་དག་དང་གཞན་དག་ཀྱང་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྙེད་ཅིག་གིས་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ཤེ་ན། ཤེས་པ་བཅུས་བསྡུས་སོ། །མདོར་བསྡུ་ན་ནི་གཉིས་ཏེ་། ཤེས་པ་ཟག་བཅས་ཟག་པ་མེད། །དེ་གཉིས་ལས་ ཀྱང་།དང་པོ་ཀུན་རྫོབ་ཅེས་བྱའོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕལ་ཆེར་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་དང་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ལ་སོགས་པ་ཀུན་རྫོབ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །ཟག་མེད་རྣམ་གཉིས་ཆོས་དང་ནི། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན། །ཟག་པ་མེད་པའི་ ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་ཤེས་པ་འདི་གཉིས་ནི་གསུམ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ། ཀུན་རྫོབ་ཡུལ་ནི་ཐམས་ཅད་དོ།

其他是断除的界。应当配合'完全灭尽'之语，除贪欲以外的烦恼断除，即是断除的界。
所谓灭界，仅与'完全灭尽'相配，除烦恼以外的四种断除，即是灭界。
对于某一事物生起厌离时，是否也会对该事物离贪呢？有四种情况。如何分析呢？
以苦谛和集谛的忍智，唯有通过对苦谛和集谛的忍和智才能生起厌离，而非其他。
以何断除？以一切得离贪。以苦、集、灭、道的忍智能断除烦恼的一切，都能获得离贪。
如此则有四种情况。即成立四种情况：以苦谛和集谛的忍智不能断除烦恼而仅生厌离，因为只缘于令人厌离的事物。以灭谛和道谛的忍智能断除烦恼而仅得离贪，因为缘于最胜喜悦的事物。以前者断除烦恼则二者皆有。以后者不断除烦恼则二者皆无。
其中，已离贪者观察诸谛时，以法智和忍不能断除烦恼。以诸智所摄的加行道、解脱道和胜进道也不能断除。
此为《阿毗达磨俱舍论释·分别贤圣品》第六品。
又说'诸忍'，又说'诸智'，又说'正见'，又说'正智'，那么是否忍不是智？正智不是正见呢？
无漏忍是智。因为尚未断除所断的随眠疑惑。因为它们是正确思维的本质，所以是见。如同诸忍是见而非智一样，
尽智与无生智非见。尽智和无生智因为无正确思维且无遍求之意，故非见。
除此之外的圣智二者皆是。除忍、尽智和无生智以外的无漏智慧既是见又是智。
其他智，一切世间智慧唯是智。六是见。五见和世间正见，即世间智的六种是见，其他非见。
这些和其他也非智。以多少摄一切智呢？以十智摄。简要而言有二：
有漏无漏智。其中，
第一称为世俗。有漏者，因为多分执取瓶、毯、男人、女人等世俗，故是世俗智。
无漏分二：法智及随智。无漏智分为两种：法智和随智。如是此二智即是三种：世俗智、法智和随智。其中，世俗智的对境是一切。

།ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ དམིགས་པ་ནི་ཅི་རིགས་པར་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ།།ཆོས་ཤེས་བྱ་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི། །འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་། །ཆོས་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། དེ་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་ དང་ལམ་རྣམས་ཡིན་ནོ།།རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི། ། གོང་མའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་ཡིན་། །རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། དེ་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་ལམ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ཉིད་བདེན་ བྱེ་བྲག་གིས།།བཞི་སྟེ། ཆོས་ཤེས་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དེ་དག་ཉིད་བདེན་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པ་རྣམས་དང་ཤེས་པ་བཞི་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་བཞི་དེ་དག་ནི། མི་སྐྱེ་བ་ དང་ཟད་པ་ཤེས།།ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཁོ་ནར་ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་གཉིས་དང་པོ་སྐྱེས་པ་ནི། །སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་རྗེས་ཤེས་པ་ཡིན། །ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དང་པོ་སྐྱེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ དང་།ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཕུང་པོ་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་རྣམ་པར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཅི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཀྱང་དེ་གཉིས་དང་དམིགས་པ་གཅིག་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ དང་ཀུན་འབྱུང་ལ་དམིགས་ན་ནི་ཡིན་ནོ།།འོན་ཏེ་འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་དམིགས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དམིགས་པ་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བཞི་ལས་ཕ་རོལ་སེམས་རིག་པ། །རིག་པར་བྱེད་པས་ན་རིག་པ་སྟེ་ཤེས་པའོ། །ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་བཞི་ལས་སྐྱེ་བར་ བལྟ་བར་བྱ་སྟེ།ཆོས་ཤེས་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་ལམ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་རྣམས་ལས་སོ། །དེའི་ངེས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། །དེས་ནི་ས་དབང་གང་ཟག་འདས། །ཞིག་དང་མ་སྐྱེས་མི་རིག་གོ། །ས་འདས་པ་མི་ཤེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་འོག་མའི་ས་པས་ བསམ་གཏན་གོང་མའི་ས་པ་མི་ཤེས་པའོ།།དབང་པོ་འདས་པ་མི་ཤེས་པ་ནི་དད་པས་མོས་པ་དང་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱིས་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་དང་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་མི་ཤེས་པའོ། །གང་ཟག་འདས་པ་མི་ཤེས་པ་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་དགྲ་ བཅོམ་པ་དང་།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་འོག་མས་གོང་མ་མི་ཤེས་པའོ། །ཞིག་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་མི་ཤེས་པ་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་མི་ཤེས་པ་སྟེ། ད་ལྟར་གྱི་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ཆོས་རྗེས་བློ་ཕྱོགས་ཕན་ཚུན་མིན། ། ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པས་ཀྱང་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་སེམས་མི་ཤེས་ལ། རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པས་ཀྱང་ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་སེམས་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་འདོད པའི་ཁམས་དང་ཁམས་གོང་མའི་གཉེན་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་མེད་དོ། །དེའི་དམིགས་པ་ནི་ཡོད་དེ། དེ་ལ་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པས་མཐོང་བའི་ལམ་ཤེས་པར་འདོད་པས་སྦྱོར་བ་བྱས་ན། ཉན་ཐོས་མཐོང་བའི་སྐད་ཅིག་ གཉིས་།།རིག་སྟེ་བསེ་རུ་ལྟ་བུས་གསུམ། །སངས་རྒྱས་སྦྱོར་བ་མེད་པར་ཀུན། །ཉན་ཐོས་ཀྱིས་ནི་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པས་མཐོང་བའི་ལམ་ལས་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་ཤེས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཆོས་ཤེས་པའོ། །རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་ མཐུན་པ་ལ་དམིགས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་གཞན་གྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཇི་སྲིད་ཀྱིས་སྦྱོར་བ་རྩོམ་པ་དེ་སྲིད་ཀྱིས་དེས་སེམས་བཅུ་དྲུག་རྗེས་སུ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བས་བར་དུ་ནི་མི་ཤེས་སོ།།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་དང་པོ་གཉིས་དང་བརྒྱད་པ་ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། གསུམ་ ཤེས་ཏེ།སྦྱོར་བ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་བཅོ་ལྔ་པ་རྣམས་ཤེས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

世俗智的所缘是一切有为法和无为法。法智的所缘境是欲界的苦等。法智的所缘是欲界的苦、集、灭、道。随智的所缘境是上界的苦等。随智的所缘是色界和无色界的苦、集、灭、道。
这些由谛的差别而成四种，即法智和随智由谛的差别而成苦、集、灭、道智四种，因为缘于这些。这四种即是尽智和无生智。法智和随智这四种非见性的智即是尽智和无生智。这两种最初生起的是苦因随智。尽智和无生智最初生起的是苦和集随智，因为以随智的行相缘于有顶蕴的苦和集。
又问，金刚喻定是否也与这两种智同缘？若缘于苦和集则是。若缘于灭和道则不同缘。从四智生起他心智。由于了知故称为智。他心智应当观察从四智生起，即从法智、随智、道智和世俗智。
其确定性是：不能了知已超越的地、根、补特伽罗及已灭和未生。超越地不能知是指下地定者不能知上地定者。超越根不能知是指信解者和时解脱者的道不能知见至者和不时解脱者的道。超越补特伽罗不能知是指下位者不能知不还、阿罗汉、声闻、独觉、佛的道。
不能知已灭和未生是指不能知过去和未来，因为唯缘现在他心。又法随智的品类互不相知。他心智属法智品类者不能知随智品类的心，属随智品类者也不能知法智品类的心，因为这二者是欲界和上界的对治所缘故。
见道中无他心智。其所缘是有的，若于此欲以他心智知见道而作加行，声闻知二刹那，独觉知三刹那，诸佛无加行而遍知。声闻以他心智于见道能知二刹那，即苦法忍和法智。
缘随智品类需以另一加行成就，因此在开始加行直至获得十六心之间是不能知的。独觉能知前二和第八集随智三种，因为加行较小。其他论师说能知第一、第二和第十五。

།སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་སྦྱོར་བ་མེད་པར་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཏོ། །ཡང་ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཟད་པ་ཤེས་པ་བདེན་རྣམས་ལ། །ཡོངས་ཤེས་ལ་སོགས་ངེས་པའོ། །ཡོངས་ཤེས་བྱར་མེད་ཅེས་ལ་སོགས། །མི་སྐྱེ་བ་ཡི་བློར་འདོད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ལས། ཟད་པ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་སྤངས སོ།།འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །ལམ་བསྒོམས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་དང་རིག་པ་དང་བློ་དང་རྟོགས་པ་དང་ཤེས་རབ་དང་སྣང་བ་དང་མངོན་པར་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། བདག་གིས་ སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཏེ།ཡང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པ་ནས་བདག་གིས་ལམ་བསྒོམས་ཏེ་ཡང་བསྒོམ་དུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ཤེས་པ་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །ཇི་ལྟར་ན་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པས་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། ཁ་ཆེ་བ་ རྣམས་ན་རེ་བསྟན་བཅོས་ལས།དེའི་རྗེས་ལ་ལངས་པས་དེ་ལྟར་ཤེས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེའི་བྱེ་བྲག་གིས་དེ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཟག་པ་མེད་པས་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཤེས་ཏེ། མཐོང་བ་སྨོས་པ་ནི་བཤད་པ་འཕངས་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་མངོན་སུམ་དུ་འཇུག་ པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་ཤེས་པ་བཅུ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་ པ་དང་།ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པ་དང་། ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ལ་གཅིག་གི་ཆ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ལ་བདུན་གྱི་ཆ་ཡང་ཡིན་ཏེ། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ལ་བཞིའི་ཆ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ་ཤེས་པ་དེ་དང་འདྲའོ། །ལམ་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ལ་ལྔའི་ཆ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ལ་བཞིའི་ཆ ཡང་ཡིན་ནོ།།ཟད་པ་ནི་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ལ། དྲུག་གི་ཆ་ཡང་ཡིན་ཏེ། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་གསུམ་ཡོད་ལ་བཅུར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། རང་བཞིན་དང་ནི་གཉེན་པོ་དང་། །རྣམ་པ་རྣམ་པ་སྤྱོད་ཡུལ་དང་། །སྦྱོར་དང་བྱ་བ་བྱས་ཉིད་དང་། ། རྒྱུ་རྒྱས་པ་ལས་བཅུ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་བདུན་གྱིས་ཤེས་པ་བཅུར་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་གྲག་སྟེ་། རང་བཞིན་ལས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་སྟེ། དོན་དམ་པ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉེན་པོ་ལས་ནི་ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དག་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་ཁམས་གོང་མའི གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པ་ལས་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་དག་སྟེ། དམིགས་པ་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་དང་དམིགས་པ་ལས་ནི་འགོག་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པ་དག་སྟེ། རྣམ་པ་དང་དམིགས་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྦྱོར་བ་ ལས་ནི་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་སྟེ།དེས་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་མི་ཤེས་པ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི་སེམས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །བྱ་བ་བྱས་པ་ལས་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་སྟེ། བྱ་བ་བྱས་པའི་རྒྱུད་ལ་དང་པོ་ ཉིད་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།རྒྱུ་རྒྱས་པ་ལས་ནི་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཐམས་ཅད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་། ཆོས་ཤེས་པ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཞེས་བཤད་པར་ཟད་ཀྱི་གཞན་ཡང་། བསྒོམ་པའི་ལམ་ ལ་འགོག་པའམ།ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་གང་ཡིན་པ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་ནི་གཉེན་པོ་ཡིན། །འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་དག་ནི་ཁམས་གསུམ་ཆར་གྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་ནོ།

佛陀无需加行即能了知见道一切刹那。若问：'尽智与无生智有何差别？'尽智对于诸谛，了知等得决定。无需遍知等，许为无生智。论中说：何为尽智？即由'我已遍知苦'、'已断集'、'已现证灭'、'已修道'等智慧所生的智、见、觉、慧、了、智慧、光明及现观，此即名为尽智。何为无生智？即由'我已遍知苦，更无须遍知'乃至'我已修道，更无须修'等智慧所生的等等广说。
若问：'如何由无漏智如是了知？'迦湿弥罗诸师说：'由后得位而如是了知，故以彼差别显示二者差别。'其他诸师说：'由无漏亦如是了知，说见是为引出解释，或为显示现量行相。正因如此，经中说：凡是智即是见。'
如是，彼等为十智，即：法智、类智、世俗智、他心智、苦智、集智、灭智、道智、尽智、无生智。其中，世俗智是一智亦是一智之分。法智是一智亦是七智之分，类智亦同。苦智是一智亦是四智之分，集智、灭智亦同。道智是一智亦是五智之分。他心智是一智亦是四智之分。尽智是一智亦是六智之分，无生智亦同。
若问：'为何彼等实为三智而安立为十智？'由自性及对治，行相、行相境，加行及已办，因广故成十。由七因安立为十智：由自性故立世俗智，因不知胜义故。由对治故立法智、类智二者，因是欲界及上界之对治故。由行相故立苦智、集智二者，因所缘无别故。由行相及所缘故立灭智、道智二者，因行相及所缘皆异故。由加行故立他心智，虽彼亦知心所法，然为知心而作加行故说为他心智。由已办故立尽智，因最初生于已办相续故。由因广故立无生智，因具一切无漏智之因故。
虽一切皆是一切之对治，说法智是欲界对治仅是略说而已。修道位中，灭或道之法智，是三界之对治。修道所摄之灭智及道法智是三界之对治。

།འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྗེས་མ་ཡིན། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་དོ།།ཤེས་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ལས། །ཆོས་ཤེས་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས། །རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་།དེ་དག་ནི་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །ཀུན་རྫོབ་ནི། དེ་བཞིན་གཞན་དུའང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཅན་ཡང་ཡིན་ལ་གཞན་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་ ཡང་ཡིན་ཏེ།ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རང་རང་གི་བདེན་པའི་རྣམ་པས་བཞི་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་ལམ་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་རང་རང་གི་བདེན་པའི་རྣམ་པ་དག་ཏུ་འཇུག་པས་རེ་རེ་ཞིང་རྣམ་པ་བཞི་ བཞི་ཡིན་ནོ།།ཕ་རོལ་ཡིད་ཤེས་དྲི་མེད་ཀྱང་། དེ་བཞིན་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ཁོ་ནར་རང་གི་བདེན་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་བཞི་ཅན་ཡིན་ཏེ། ལམ་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲི་མ་དང་བཅས་ནི། ཤེས་བྱའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས། ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ཤེས་བྱ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེའི་རྣམ་པ་འཛིན་ཏེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉི་ག་ཡང་། རྫས་རེ་རེ་ཞིག་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །གང་གི་ཚེ་སེམས འཛིན་པ་དེའི་ཚེ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་མི་འཛིན་ལ།གང་གི་ཚེ་ཚོར་བ་འཛིན་པ་དེའི་ཚེ་འདུ་ཤེས་མི་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །འོ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་ དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་གང་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།དེ་གཉིས་ཅིག་ཅར་དུ་འཛིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གོས་དང་དྲི་མ་ཅིག་ཅར་དུ་མི་འཛིན་པ་བཞིན་ནོ། །འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཉིད་ རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།འདྲེས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཉིད་དང་། ལྡན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་གཉིས་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ལྡན་པའི་འདོད་ ཆགས་དང་བཅས་པས་ན་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོ་འདིར་ནི་འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོར་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་དང་ མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་དེའི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་བས་། དེ་ལྟ་བས་ན་མདོ་འདིར་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་སུ་འདོད་པར་བྱ་སྟེ། གཏི་མུག་དང་བཅས་པ་དང་གཏི་མུག་དང་བྲལ་བའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་ཤེས པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་ནི་དམིགས་པ་ལ་མངོན་པར་སྡུད་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ནུབ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ན་རེ་ཀུན་ཏུ་ བསྡུས་པ་ནི་གཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གཞན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་སྐད་དུ་མི་བརྗོད་དེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་གཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སེམས་དེ་ཉིད་བསྡུས་པ་ཡང་ཡིན་ལ་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ཡང་ཡིན་པར་ འགྱུར་རོ།།བསྟན་བཅོས་ལས། སེམས་ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །དེ་ཤེས་པའི་ཤེས་པ་ནི་བཞི་སྟེ། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་ཡང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ ཞུམ་པ་ནི་ལེ་ལོ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་ནོ།

欲界的随类智，欲界的对治随类智是完全没有的。在那十种智当中，法智和随类智有十六行相，这些将在下文解释。世俗智也是如此，世俗智既具有十六行相，也具有其他行相，因为它能执取一切法的自相和共相等。各自以谛的行相而成四种。苦、集、灭、道智各自以其谛的行相而入，故每一种都有四种行相。
无漏的他心智也是如此，同样无漏的他心智也是以自谛的行相为相，故具有四种行相，因为是道智的缘故。有垢染的他心智则执取所知的自相，有漏的他心智执取所知的心和心所的自相，因为是执取自相的缘故。两者都是一一实法为所缘境。当执取心时不执取心所，当执取受时不执取想，如是等。
那么，世尊所说'于有贪心如实了知为有贪心'等，这是如何呢？并非同时执取这两者，如同不能同时执取衣服和污垢一样。所谓有贪心有两种：相杂的有贪性和相应的有贪性。其中，与贪相应的心具有两种有贪性。除此之外的有漏心，由相应的有贪性而成为有贪。
有人说，此经中与贪相应的心是有贪的，对治贪的说为离贪，若说不与贪相应即是离贪，则与其他烦恼相应的也应成为离贪。其他人说，若如此则非其对治的非烦恼心既非有贪也非离贪等过失，因此此经中应许由具贪而成有贪心，乃至具痴、离痴等亦应如是了知。
毗婆沙师说，摄心因为摄于所缘故是善的。散乱因为与散乱相应故是烦恼的。西方诸师说，摄心是与睡眠相应的，散乱是其他烦恼。不应如此说，因为与烦恼性的睡眠相应，故彼心既是摄又是散乱。
这与论中所说'如实了知摄心，此智有四种：法智、随类智、世俗智、道智'相违。心沉没因为与懈怠相应故是烦恼的。

།རབ་ཏུ་བཟུང་བ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཆུང་ངུ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཆུང་ངུ་དག་གིས་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།།རྩ་བ་དང་། རིན་དང་། འཁོར་དང་། རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། སྟོབས་ཆེ་ཆུང་གི་ཡང་ཕྱིར་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཉིས་ཀྱིས་རྩ་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་གྱིས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་འབད་པས་ བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རིན་ཆུང་བ་ཡིན་ནོ།།དགེ་བ་ནི་ཚོགས་ཆེན་པོས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རིན་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་དེ་དང་འདྲ་བ་མ་འོངས་པ་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་འཁོར་མང་བ་མ་ཡིན་ལ་ཕུང་པོ་གསུམ་གྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། ། དགེ་བ་ནི་འཁོར་མང་བ་ཡིན་ལ་ཕུང་པོ་བཞིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་སྟོབས་ཆུང་བ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བ་ནི་སྟོབས་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་གཅིག་གིས་ཀྱང་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་གཏན་དུ་འཇོམས་པར་བྱེད་པས དེའི་ཕྱིར་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཆུང་བ་ཡིན་ལ་དགེ་བ་ནི་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།རྒོད་པ་ནི་རྒོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །རྒོད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་དེའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་མ་ཞི་བ་དང་། རྣམ་པར་ཞི་བ་ཡང་དེ་དང་ འདྲའོ།།མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །མཉམ་པར་བཞག་པ་ནི་དེའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །མ་བསྒོམས་པ་ནི་འཐོབ་པ་དང་བསྟེན་པའི་བསྒོམ་པ་དག་གིས་མ་བསྒོམས་པའི[`]་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ ནོ།།བསྒོམས་པ་ནི་དེ་གཉིས་ཀྱིས་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་ནི་རང་བཞིན་དང་རྒྱུད་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་དག་གིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་དེ་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ལྟ་ན་ནི་མདོ་དང་མི་མཐུན་པར་བྱས་པ་ཡང་ཡིན་ལ། ཚིག་དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡང་མ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་མདོ་དང་མི་མཐུན་པར་བྱས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། མདོ་ལས་ཇི་ལྟར་ན་སེམས་ནང་དུ་ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་གང་རྨུགས་པ་དང་ གཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་ཅིང་ནང་དུ་ཀུན་དུ་འགོག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་ལ་ལྷག་མཐོང་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་ན་ཕྱི་རོལ་དུ་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་གང་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་གཡེངས་པ་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པར་ འཕྲོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།སེམས་དེ་ཉིད་ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ཡང་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་སྐད་དུ་ནི་བཤད་མོད་ཀྱི་རིགས་པར་བཤད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་གཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་ པ་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ཉིད་དུ་དམ་མ་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ།།བསྟན་བཅོས་དང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་པ་མ་ཡིན་ནམ། བསྟན་བཅོས་དང་འགལ་བ་ནི་བླའི་མདོ་དང་འགལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཚིག་དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་མ་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་རྣམ་ པར་གཡེངས་པ་དང་།ཞུམ་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་རྣམ་པར་མ་ཞི་བ་དང་། མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་དང་། མ་བསྒོམས་པ་དང་། རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཐ་མི་དད་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་ལ། ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་དང་། རབ་ཏུ་བཟུང་བ་ལ་སོགས་ པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཐ་མི་དད་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཚིག་རྣམས་ཀྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ནི་མ་བཤད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་མཚུངས་ཀྱང་འདི་ལྟར་སེམས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་འདི་ནི་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་ཞུམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་དེའི་ཉེས་པའི་ ཁྱད་པར་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ལ།དེ་བཞིན་དུ་དགེ་བ་ཡང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་བཤད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།

由于与精进相应，所以执持是善的。由于是小的清净所依止，所以小的是染污的。由于与此相反，所以大的是善的。由于根、价值、眷属、随行以及力量大小的缘故，染污是以两种不善根为根本。善是以三种善根为根本。染污由于不是以精进所成就，所以价值低。善由于是以大资粮所成就，所以价值大。染污由于获得未来相似的，所以眷属不多而具有三蕴随行。善是眷属多而具有四蕴随行。又染污是力量小。善是力量大。以一个苦法忍也能永远摧毁十种随眠，因此染污是小而善是大的。
由于与掉举相应，所以掉举是染污的。由于是其对治，所以不掉举是善的。不寂静与寂静也是如此。由于与散乱相应，所以不等持是染污的。由于是其对治，所以等持是善的。由于未以获得和依止的修习来修习，所以未修是染污的。由于以这两种来修习，所以已修是善的。由于以自性和相续未解脱而解脱，所以未解脱是染污的。由于以这两种解脱，所以解脱是善的。
如此说的话，既与经不相符，也未说明这些词的差别义。怎样与经不相符呢？经中说：'如何是心内摄？即是心与昏沉、睡眠俱行，与内止息俱行，而不与胜观相应。如何是外散？即是心随于五欲功德而散乱。'
是否说过同一心既是内摄又是散乱呢？虽然这样说过，但不是如理说，因为未曾承许与染污睡眠俱行就是散乱性。难道不是说过会与论相违吗？与论相违是可以的，但不能与经相违。
怎样未说明这些词的差别义呢？因为说明散乱心、沉没、掉举、不寂静、不等持、未修、未解脱等的特征没有差别，以及说明内摄、执持等的特征也没有差别。
并非未说明这些词的差别义，虽然同是染污，但如此详细地显示'这个染污心是散乱的，这个是沉没的'等过失差别，同样也显示善的功德差别，所以确实说明了差别义。

།མདོ་དང་འགལ་བ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཚིག་དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མདོ་ལས་སེམས་དེ་ཉིད་ཞུམ་པ་ཡང་ ཡིན་ལ་དེ་ཉིད་རྒོད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་བཤད་ན་ནི་གང་གི་ཚེ་སེམས་ཞུམ་པ་དང་ཞུམ་པར་དོགས་པ་དེའི་ཚེ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་།ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། བཏང་སྙོམས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་བསྒོམ་པའི་དུས་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཚེ་སེམས་རྒོད་པ་དང་རྒོད་པར་དོགས་ པ་དེའི་ཚེ་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་།བརྩོན་འགྲུས་དང་། དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་བསྒོམ་པའི་དུས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་འདི་དག་གསུངས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཅི་འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་སོ་སོར་བསྒོམ་མམ་ཞེ་ན། འདི་དག་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ བསྒོམ་པ་ཡིན་པར་འདོད་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་ཉེས་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ།།འདི་ལས་ལེ་ལོ་ལྷག་པའི་སེམས་ནི་ཞུམ་པ་ཞེས་བཤད་ལ། རྒོད་པ་ལྷག་པ་ནི་རྒོད་པ་ཞེས་བཤད་པས་འགལ་བ་མེད་དེ། དེ་གཉིས་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སེམས་དེ་ཉིད་ཞུམ་པ་ཡང་ ཡིན་ལ་དེ་ཉིད་རྒོད་པ་ཡང་ཡིན་ཞེས་སྨྲའོ།།བསམ་པ་ཅན་གྱི་ཚིག་ལ་ནི་བཟློག་པ་མེད་ཀྱི་མདོའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ། །འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཐམས་ཅད་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་བཤད་པ། འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ གང་ཞིག་ཡིན།གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་སློབ་པའི་སེམས་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་སེམས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ ཞེས་བྱ་བར་གཟུང་བར་འགྱུར་ཏེ།འདོད་ཆགས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཇི་ལྟར་དེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་སྤྱི་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན་ནི་། དེ་ལྟ་ན་ཡང་གཏི་མུག་དང་བཅས་པར་གཟུང་བར་འགྱུར་ཏེ། གཏི་མུག་གི་དམིགས་ པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་ཐོབ་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། སེམས་དེ་ལ་དམིགས་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་དམིགས་པ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་སུ་འདོད་པར་མི་ བྱའོ།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མདོའི་དགོངས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ། འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྣང་ངོ་། །གང་ལས་འདིའི་སེམས་འདོད་ཆགས་དང་ བྲལ་བ་ཡིན།ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བ་དང་། གཏི་མུག་དང་བྲལ་བ་ཡིན། འདོད་པའི་སྲིད་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ཞེས་གསུངས་པ་དེར་ནི་དེའི་ཐོབ་པ་དང་བྲལ་བ་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཉོན་ མོངས་པ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་མ་ཡིན་ནམ་དགོངས་པ་འདི་ནི་ཉེས་པ་མེད་དེ།དེ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བར་མི་གཟུང་ངོ་། །འོ་ན་ཅི་ ལྟ་ཞེ་ན།ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པ་དང་། གཏི་མུག་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པར་གཟུང་ངོ་། །ཞར་ལ་འོངས་པས་ཆོག་གོ། །གྲུབ་པའི་མཐའ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་འམ་དམིགས་པ་འཛིན་ཞེ་ན། མི་འཛིན་ཏོ། །དེ་ ནི་རྣམ་པ་དང་དམིགས་པ་ལ་མི་ལྟོས་པ་ཡིན་ཏེ།སེམས་འདི་ཆགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་ཀྱི་གཟུགས་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ལ་ཆགས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ནི་མི་ཤེས་སོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན། དེ་གཟུགས་ལ་དམིགས་པར་ཡང་འགྱུར་ལ། དེ་ལ་དམིགས་པའི་ ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་འཛིན་པ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་འཛིན་པར་ཡང་འགྱུར་རོ།

由于未断除与经典相违之处，所以这不是那些词句的含义。如果经中说'彼心即是怯弱，彼心即是掉举'，那么当心怯弱或疑虑怯弱时，就不是修习轻安、禅定、舍觉支的时候。当心掉举或疑虑掉举时，就不是修习择法、精进、喜觉支的时候，这些就不会被说出。
如果问此处是否分别修习觉支？认为这是修习作意，而非现前所得，因此无过失。此中说懈怠增盛的心是怯弱，掉举增盛是掉举，因此无相违。由于这两者是同时的，所以说'彼心即是怯弱，彼心即是掉举'。
对于有意者的言语虽无反驳，但这不是经典的意趣。所说的'一切具贪心皆有贪'，什么是具贪心？若说是与得贪俱在，则有学无漏心也将成为有贪。若说是贪的所缘，则阿罗汉有漏心也应执为有贪，因为是贪的所缘故。
或者，它如何是有漏？若说因为是烦恼共同的所缘，那么也应执为有痴，因为是痴的所缘故。他心智既不缘得，也不缘缘彼心的贪。因此，此处不应认为具贪即是有贪心。
那么是什么呢？经的意趣显然是：与贪相应的心是有贪，与贪不相应的心是离贪。从何处说此心是离贪、离嗔、离痴，是不还于欲有、色有、无色有的法性？那是依据断除彼得而说的。
虽然说与其他烦恼相应的心，因为不与贪相应，也成为离贪，但这种理解没有过失。它不应执为离贪。那么如何？应执为有嗔、有痴等等。附带说明到此为止。
应说宗义：如果问他心智是否执取他人心的行相或所缘？不执取。它不依赖行相和所缘，只知道'此心是贪'，而不知道'对某某色起贪'。若不如此，则它将缘于色，而执取缘彼的他心，也将成为执取自性。

།གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་། རྫས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་རྒྱུད་དང་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་ལྡན་པ་དང་། ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ཅན་མཐོང་བའི་ལམ་བཀག་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་དམིགས་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་མཚན་མ་མེད་པ་དང་མི་ལྡན་པ་དང་། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པས་མ་བསྡུས་པ་དང་། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་བཀག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཕ་རོལ་གྱི སེམས་ཤེས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ལྷག་མ་རྣམ་པ་བཅུ་བཞི་ཅན། །སྟོང་དང་བདག་མེད་མ་གཏོགས་སོ། །ལྷག་མ་ནི་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དག་སྟེ། དེ་གཉིས་ནི་སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པ་དག་མ་གཏོགས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་བཞི་ཅན་ཡིན་ནོ། །དོན་དམ་པ་པ་དག་ཡིན་ཡང་ དེ་དག་གི་སྟོབས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པའི་སྒོ་ནས་བདག་གི་སྐྱེ་བ་ཟད་དོ།།འདི་ལས་སྲིད་པ་གཞན་རབ་ཏུ་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་ཀུན་རྫོབ་ལ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡོད་དམ། འོན་ཏེ་མེད་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་། དྲི་མེད་ བཅུ་དྲུག་གཞན་རྣམས་མེད།།རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ལས་མ་གཏོགས་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པ་མེད་དོ། །གཞན་ཡོད་ཅེས་བྱ་བསྟན་བཅོས་ལས། །གཞན་ཉི་འོག་པ་རྣམས་ན་རེ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེ་ན། བསྟན་བཅོས་ལས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ ལས་འདི་སྐད་དུ་མི་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ། རིགས་པས་བསྐྱེད་པའི་སྒོ་ནས་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། རྒྱུ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། རབ་ ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་།རྐྱེན་དང་། འདི་ནི་གནས་ཡོད་དོ། །འདི་ནི་གཞི་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་གང་ལས་འདི་ནི་གནས་ཡོད་དོ། །འདི་ནི་གཞི་ཡོད་དོ་ཞེས་དེ་སྙམ་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་དོན་ནི་འདི་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་མི་རྟག་པ་ལ་ སོགས་པ་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་གནས་ཡོད་དོ།།འདི་ནི་གཞི་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ནས་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་འདི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དོན་ཡིན་པར་འགྱུར་ན། འདི་སྐད་དུ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཀྱིས་འདོད་པ་ དང་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ། རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པའི་སྒོ་ནས་བདག་དང་། བདག་གི་དང་། རྟག་པ་དང་། ཆད་པ་དང་། རྒྱུ་མེད་པ་དང་། བྱེད་པ་མེད་པ་དང་། སྐུར་བ་འདེབས་པ་དང་། མཆོག་དང་། གཙོ་བོ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་། དམ་པ་དང་། དག་པ་དང་། གྲོལ་བ་དང་། ངེས་པར་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དང་། ནེམ་ནུར་དང་། ཡིད་གཉིས་དང་། ཐེ་ཚོམ་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞིང་། ཆགས་པ་དང་། སྡང་བ་དང་། རློམ་པ་དང་། རྨོངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེར་ཡང འདི་སྐད་དུ་འདི་ནི་གནས་ཡོད་དོ།།འདི་ནི་གཞི་ཡོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། དེ་སྐད་ཀྱང་མི་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་དེའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་དག་མིང་གི་སྒོ་ནས་སམ། འོན་ཏེ་རྫས་སུ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྫས་སུ་ནི་བདུན་ཡིན་ལ་མིང་གི་སྒོ་ནས་ ནི་བཅུ་དྲུག་ཡིན་ཏེ།ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་རྣམས་རྫས་སུ་རེ་རེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་སྐད་དུ་བརྗོད་དེ་རྫས་སུ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གོ། །དེ་ལ་རྐྱེན་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པའོ། །གནོད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་ བསྔལ་བའོ།།བདག་གིར་ལྟ་བའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་སྟོང་པའོ། །བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་བདག་མེད་པའོ། །ས་བོན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་རྒྱུའོ། །འབྱུང་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་ཀུན་འབྱུང་བའོ། །འབྲེལ་བའི་ཚུལ་གྱིས་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བའོ།

应当了知：一切他心智都是心和心所，以及实法的自相，是现在的，以他相续为所缘，是欲界和色界所摄，以及无色界所摄为所缘，遮止见道，缘修道，不相应于空性和无相，不摄于尽智和无生智，遮止无间道。
他心智已经解说完毕。
其余具有十四相，除空性和无我。其余是尽智和无生智，这两者除了空性和无我相之外，具有十四相。虽然是胜义谛，但是随顺其力而假名安立，从而说'我的生已尽，不再受后有'，因为是显示世俗谛的缘故。
问：无漏法中有自相的行相吗？还是没有呢？首先，按照迦湿弥罗论师们的观点，除了十六无漏行相之外，没有其他无漏行相。
论中说其他论师有说。其他说法，即说有其他无漏行相的是西方诸师。如何理解呢？所谓'论中说'是指论中这样说：'无漏心能否了知欲界系诸法？能了知。以正理所生门中能了知无常、苦、空、无我、因、集、生、缘，此是处有，此是事有。'
如果说'此是处有，此是事有'这句话的含义不是这样，而是说了知无常等是处有、是事有的话，这是不对的，因为在其他地方没有这样说。如果这是论典的含义，那么在说'见所断心能否了知欲界系诸法'时，应该说：'能了知。以非理所生门中能了知我、我所、常、断、无因、无作、诽谤、最胜、主、殊胜、清净、解脱、执著、犹豫、疑惑，以及贪、嗔、慢、痴。'在那里也应该说'此是处有，此是事有'，但实际上并没有这样说，所以这不是论典的含义。
问：这十六行相是名称上的还是实体上的？有人说：实体上是七种，名称上是十六种，因为集、灭、道在实体上各是一个的缘故。对此回答说：实体上是十六种。其中，由于依缘故是无常，由于是损恼性故是苦，由于是我所见的对治故是空，由于是我见的对治故是无我，由于是种子法的方式故是因，由于是生起法的方式故是集，由于是关联的方式故是生。

། མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་དོན་གྱིས་ནི་རྐྱེན་ཏེ། དཔེར་ན་འཇིམ་པའི་གོང་བུ་དང་ཐལ་ཞར་དང་འཁོར་ལོ་དང་ཐག་གུ་དང་ཆུ་རྣམས་འདུས་པ་ལས་བུམ་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པ་དེ་བཞིན་ནོ། །ཕུང་པོ་ཞིག་པའི་ཕྱིར་འགོག་པའོ། །མེ་གསུམ་ཞི་བའི་ཕྱིར་ཞི་བའོ། །འཚེ བ་མེད་པའི་ཕྱིར་གྱ་ནོམ་པའོ།།སྐྱོན་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བའོ། །བགྲོད་པའི་དོན་གྱིས་ལམ་མོ། །རིགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རིགས་པའོ། །ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་དོན་གྱིས་སྒྲུབ་པའོ། །ཤིན་ཏུ་ཡང་དག་པར་འདའ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱིན་ པར་བྱེད་པའོ།།ཡང་ན་གཏན་དུ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པའོ། །ཁུར་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་བའོ། །ནང་གི་སྐྱེས་བུ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སྟོང་པའོ། །འདོད་དགུར་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བདག་མེད་པའོ། །འོང་བའི་ཚུལ་གྱིས་རྒྱུའོ། །འབྱུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཀུན་འབྱུང་བའོ། །འཕེལ་ བའི་ཚུལ་གྱིས་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བའོ།།སོ་སོར་འབྲད་བའི་ཚུལ་གྱིས་རྐྱེན་ནོ། །འབྲེལ་བ་མེད་པས་འབྲེལ་པ་ཞིག་པའི་ཕྱིར་འགོག་པའོ། །འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གསུམ་དང་འབྲལ་བའི་ཕྱིར་ཞི་བའོ། །དགེ་བའི་ཕྱིར་གྱ་ནོམ་པའོ། །ཡིད་བརྟན་པའི་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བའོ། ། ལམ་ངན་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་ལམ་མོ། །རིགས་པ་མ་ཡིན་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་རིགས་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་དང་། མི་འགལ་བའི་དོན་གྱིས་སྒྲུབ་པའོ། །སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱིན་པར་བྱེད་པའོ། །ཇི ལྟར་འདོད་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པའོ།།མི་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །བདག་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སྟོང་པའོ། །བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདག་མེད་པའོ། །རྒྱུ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་ དང་།རྐྱེན་ཉིད་ནི་གང་མདོ་ལས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་འདུན་པའི་རྩ་བ་ཅན། འདུན་པ་ལས་ཀུན་འབྱུང་བ། འདུན་པ་དང་འདྲ་བ། འདུན་པ་ལས་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ཐ་མར་གདོན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ ཟད་དོ།།ཡང་འདི་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། འདུན་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ངའོ་སྙམ་པ་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ལུས་པ་འདུན་པ་ཡིན་ནོ། །གྱུར་ཅིག་སྙམ་པ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་མེད་པར་ཡང་སྲིད་པ་ལ་འདུན་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པ་ནི། བྱེ་བྲག་ཏུ་ཡང་སྲིད་པ་ལ་ འདུན་པ་ཡིན་ནོ།།བཞི་པ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་འཆིང་བ་ལ་འདུན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ལས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལ་འདུན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དང་པོའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྩ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུའི་ས་བོན་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ཀུན་འབྱུང་བ་ཡིན་ ཏེ།དེས་དེ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། འབྲས་བུའི་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བ་བཞིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་དེ་དང་འདྲ་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྐྱེན་ཡིན་ཏེ་། འབྲས་བུའི་ཞིང་དང་ཆུ་དང་ལུད་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཞིང་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ནི་འབྲས་བུའི་དྲི་དང་རོ་དང་། ནུས་པ་དང་། སྨིན་པ་དང་མཐུ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །བཞི་པ་ནི་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་ལས་དེ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་འབྲས་བུའི་ཐ་མ་མེ་ཏོག་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་སྲེད་པ་རྣམ་པར་སྤྱད་པ་རྣམས་ཀྱི་འདུན་པ་བཞི་ནི་སྲེད་པའི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ལས་ལྔ་ཚན་གཉིས་དང་། བཞི་ཚན་གཉིས་ཡིན་ཏེ། དགེ་སློང་དག ངའོ་སྙམ་པ་ཡོད་ན་ང་འདི་ལྟ་བུའོ་སྙམ་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞིང་།ང་ནི་འདི་འདྲའོ་སྙམ་པ་དང་། ང་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པ་དང་། ང་བཟང་ངོ་སྙམ་པ་དང་། ང་ངན་ནོ་སྙམ་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བར་བྱའོ་སྙམ་པར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བར་མི་བྱའོ་ སྙམ་པ་དང་།འདི་ལྟ་བུར་འབྱུང་བར་འགྱུར་བར་བྱའོ་སྙམ་པ་དང་། འདི་འདྲ་བར་འབྱུང་བར་འགྱུར་བར་བྱའོ་སྙམ་པ་དང་། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་བར་བྱའོ་སྙམ་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།

以现前成就义为缘，譬如泥团、陶轮、绳索和水等和合而成瓶子一样。因蕴灭故为灭。因三火息灭故为寂。因无害故为妙。因离一切过失故为出离。以趣入义故为道。因具正理故为理。以正确成就义故为修。因极善超越故为出离。
或者说，因非恒常故为无常。因如重担故为苦。因离内我故为空。因无自在故为无我。以来临方式为因。以生起方式为集。以增长方式为生。以各别相应方式为缘。
因无相连故为断灭。因离有为三相故为寂。因善故为妙。因是最胜可依故为出离。因是恶道之对治分故为道。因是非理之对治分故为理。因不违涅槃城义故为修。因是一切有之对治故为出离。
如所欲说，因是生灭法性故为无常。因不顺故为苦。因离我故为空。因自体非我故为无我。
因、集、生、缘即如经中所说：'此五取蕴是欲为根本，从欲而生，与欲相似，从欲而生。'仅是最后加上'生'字而已。
复次，此等有何差别？欲有四种：我想是无差别留存之欲。愿成就想是无差别又有之欲。愿如是成就想是差别又有之欲。第四是结生系缚之欲。或者说是造作业之欲。
其中第一是苦之最初因故为根本因，如果实之种子。第二是集，因彼成就故，如果实之芽等生。第三是与彼相似之苦缘，如果实之田地、水、肥等。由田地等力故，果实具足香、味、功能、成熟、威力。第四是生，唯从彼生故，如果实最后之花。
或者说贪著诸欲者之四欲，即从贪著差别中有二个五组和二个四组，如经云：'诸比丘，若有我想则生起如是我想，我如是想、我非如是想、我胜想、我劣想。于彼当生起想，于彼不当生起想，如是当生起想，如是当生起想，非如是当生起想。'

།དེ་ལ་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ལ་འདི་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིག་ སྙམ་པ་དང་།དེ་འདྲ་བར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པ་དང་། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པ་དང་། གྱུར་ཀྱང་ཅི་མ་རུང་སྙམ་པ་དང་། འདི་ལྟ་བུར་གྱུར་ཀྱང་ཅི་མ་རུང་སྙམ་པ་དང་། འདི་འདྲ་བར་གྱུར་ཀྱང་ཅི་མ་རུང་སྙམ་པ་དང་། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་ཀྱང་ཅི་མ་རུང་སྙམ་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།འཇུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འགོག་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞི་བ་སྟེ། དགེ་སློང་དག་དེ་ལྟར་ན་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གོང་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་གྱ་ནོམ་ པའོ།།ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བའོ། །ལམ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ལམ་མོ། །ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རིགས་པའོ། །སོ་སོར་ངེས་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་ལམ་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་མེད་དོ་ཞེས་ གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།གཏན་དུ་ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱིན་པའོ། །ཡང་ན་རྟག་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། བདག་གི་དང་། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་སྤྱད་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པའི་ རྣམ་པ་དག་ཡིན་ནོ།།རྒྱུ་མེད་པ་དང་། རྒྱུ་གཅིག་པུ་དང་། འགྱུར་བ་དང་། བློ་སྔར་བཏང་བ་དང་། ལྟ་བ་སྤྱད་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྒྱུ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་།



这段文字讨论了不同的心理状态和法义，我将其翻译如下：

"于此会生起'愿如是'的想法，即：
- '愿成为这样'的想法
- '愿变成那样'的想法
- '愿不要如此'的想法
- '纵然如此又何妨'的想法
- '纵然成为这样又何妨'的想法
- '纵然变成那样又何妨'的想法
- '纵然不如此又何妨'的想法

因无入故为灭，因无苦故为寂。如经中说：'诸比丘，如是诸行是苦，涅槃是寂。'因无上故为妙，因不退转故为出离，因如道故为道，因如实趣入故为理，因决定故为修证。如说：'为清净见，此是道，更无他法。'

因永出离故为出离。或者，对治常、乐、我所、我见等执著，依次为无常、苦、空、无我等行相。

对治无因、一因、变异、先行见解等见执，依次为因、集、生"

这段经文主要阐述了：
1. 各种愿望和心理状态的分类
2. 涅槃等法义的定义和特征
3. 对治各种邪见的方法

这段内容体现了佛教对心理状态的细致分析，以及对治邪见的系统方法。它强调了正确认识和对治烦恼的重要性。

རྐྱེན་གྱི་རྣམ་པ་དག་ཡིན་ནོ་། །ཐར་པ་མེད་དོ་སྙམ་དུ་ལྟ་བ་སྤྱད་པ་རྣམས་ ཀྱི་གཉེན་པོར་འགོག་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་ནོ།།སྡུག་བསྔལ་ལ་ཐར་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ལྟ་བ་སྤྱད་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་ཞི་བའི་རྣམ་པ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གྱི་བདེ་བ་གྱ་ནོམ་པ་ཡིན་པར་ལྟ་བ་སྤྱད་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱ་ནོམ་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དང་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་ འགྱུར་བའི་སྒོ་ནས་ཐར་བ་ནི་གཏན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ལྟ་བ་སྤྱད་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་རྣམ་པ་ཡིན་ནོ།།ལམ་མེད་དོ་སྙམ་པ་དང་། ལམ་འདི་ཡིན་ནོ་སྙམ་པ་དང་། གཞན་ཡང་ལམ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པ་དང་། ལམ་འདི་ཡང་ལྷག་གོ་སྙམ་དུ་ལྟ་བར་སྤྱད་པ་རྣམས་ཀྱི་ གཉེན་པོར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ལམ་དང་།རེགས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པའི་རྣམ་པ་དག་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་འདི་ཅི་ཞེ་ན། རྣམ་པ་ཤེས་རབ། དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་ཤེས་རབ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་རྣམ་པ་དང་བཅས་ པར་མི་འགྱུར་གྱི།འདི་ལྟར་རྣམ་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དམིགས་པ་འཛིན་པའི་བྱེ་བྲག་ནི་རྣམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ཅི་ཤེས་རབ་ཁོ་ནས་འཛིན་པར་བྱེད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་དང་བཅས་པའི་དམིགས་ པ་དང་བཅས་པས་འཛིན་པར་བྱེད།ཤེས་རབ་དང་། དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། །ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་གཟུང་བྱ་ཡིན་། །གང་ཅི་ཡོད་ཀྱང་རུང་ཐམས་ཅད་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བྱས་ན་ཤེས་རབ་ནི་རྣམ་པ་ཡང་ཡིན། འཛིན་ པར་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན།གཟུང་བར་བྱ་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་གཞན་ནི་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དང་། གཟུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དམིགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འདི་མན་ཆད་ནི་ཤེས་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་གི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ བསྟན་པར་བྱ་སྟེ།དང་པོ་རྣམ་གསུམ་གཞན་རྣམས་དགེ་།ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་དང་པོ་ནི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་པོ་སྟེ། དེ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ནོ། །ཤེས་པ་གཞན་དགུ་ནི་དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དང་པོ་ས་ རྣམས་ཐམས་ཅད་ན།འདོད་པའི་ཁམས་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་ན་ཡོད་དོ། །དྲུག་ན་ཆོས་ཤེས་བྱ། ཆོས་ཤེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་དང་། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ན་ཡོད་དོ།





这段文字讨论了对治邪见和智慧的性质，我将其翻译如下：

"缘的行相是对治[邪见]。对治'无解脱'见的是灭行相；对治'苦即解脱'见的是寂行相；对治'禅定之乐为殊胜'见的是胜妙行相；对治'因反复退失故非永恒解脱'见的是出离行相。

对治'无道'见、'此是道'见、'他亦是道'见、'此道更胜'等见，依次是道、理、修证、出离等行相。

若问：'何为行相之法？'
答：行相即是智慧。若如是，则因智慧不与他相应，智慧应无行相。应当这样理解：行相是一切心心所取境的差别。

问：'是否仅由智慧取境？'
答：不是。
问：'那是如何？'
答：由具智慧及所缘者取境。由智慧、所缘及其他一切法取境。一切存在皆是所取，凡是存在的都是所取境。

如是，智慧既是行相，又是能取，也是所取。其他具所缘者是能取和所取。无所缘者唯是所取。

此下说明这十种智的善等差别：
初三种，余皆善。
世俗智为初，具三性（善、不善、无记）。其余九智唯是善。

初遍诸地，从欲界至有顶皆有。法智在六地，即在四禅、未至定及殊胜禅中。"

1. 各种对治邪见的方法
2. 智慧、行相和所缘的关系
3. 十智的性质和所依地

这段内容体现了佛教认识论的精细分析，特别是对智慧本质和作用的深入探讨。


།དགུ་ན་རྗེས་ཤེས་བྱ་བ། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་ས་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་ གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་ན་ཡོད་དོ།།དེ་བཞིན་དུ་དྲུག་།སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་དང་། ཟད་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ནི་ས་དགུ་པོ་དེ་དག་ཉིད་ན་ཡོད་དོ། །དབྱེ་བ་ནི་ཆོས་ཤེས་པས་བསྡུས་པ་རྣམས་ནི་ས་དྲུག་ན་ཡོད་དོ། ། རྗེས་སུ་ཤེས་པས་བསྡུས་པ་རྣམས་ནི་ས་དགུ་ན་ཡོད་དོ། ། གཞན་ཡིད་ཤེས་པ་བསམ་གཏན་བཞི། །ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་ཁོ་ན་ན་ཡོད་ཀྱི་གཞན་ན་མེད་དོ། །དེ་ན་འདོད་དང་གཟུགས་རྟེན་ཅན། །ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དེ་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི ཁམས་དག་ཏུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་དོ།།ཆོས་ཤེས་བྱ་བ་འདོད་རྟེན་ཅན། །ཆོས་ཤེས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྟེན་ཅན་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་དོ། །ཁམས་གསུམ་པ་ཡི་རྟེན་ཅན་གཞན། །གཞན་གང་ཞེ་ ན།ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པའོ། །ས་དག་དང་རྟེན་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་སྨྲས་པ། འགོག་བློ་དྲན་པ་ཉེར་གཞག་པ་། །གཅིག་སྟེ་བློ་དང་ཤེས་རབ་དང་། །ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་ གྲངས་ཡིན་ནོ།།འགོག་པ་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་སྟེ། ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། །ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་བློ་ནི་གསུམ་མོ། །ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་གསུམ་སྟེ་། ཚོར་བ་དང་། སེམས་དང་། ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་བཞི་ཡིན་ནོ། ། འགོག་པ་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དག་ལས་གཞན་པའི་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ཆར་ཡིན་ནོ། །ཤེས་པ་གང་གིས་དམིགས་པ་ཤེས་པ་དུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན་། ཆོས་བློའི་སྤྱོད་ཡུལ་དགུ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་ཤེས་པ་དགུ་ཡིན ཏེ།རྗེས་སུ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་སོ། །ལམ་རྗེས་བློ་ཡི་དགུ་ཡིན་ནོ། །རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ཡང་ཤེས་པ་དགུ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་སོ།



这段文字讨论了各种智慧的所依地和所缘，我将其翻译如下：

"类智在九地，即在前述六地及前三无色界。同样的六种，苦、集、灭、道、尽、无生智也都同样在这九地。分别来说，属法智摄的在六地，属类智摄的在九地。

他心智在四禅，他心智唯在四禅中有，其他地中无。它缘欲界及色界，即他心智能现证欲界和色界的心。

法智缘欲界，法智唯缘欲界，不现证色界和无色界。其余智缘三界，其余是指除他心智和法智之外的智。地和所依已说完。

当说四念住所摄，如说：
灭智是一念住，智、慧、知是异名。灭智是一，即法念住。他心智是三，他心智属三念住，即受、心、法念住。其余是四，除灭智和他心智外的其他智都属四念住。

若问：'何智能缘几智？'
法智所缘是九，法智的所缘是九智，除类智。道类智亦缘九，类智的所缘也是九智，除法智。"

1. 各种智慧的所依地
2. 他心智和法智的特殊性质
3. 智慧与四念住的关系
4. 各种智慧之间的所缘关系

这段内容体现了佛教对智慧系统的精细分类和分析，特别是对智慧之间相互关系的详细阐述。这种分析对于修行实践和理论建构都具有重要意义。





།ལམ་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ཡང་དགུ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་བློའི་གཉིས་ཡིན་ ནོ།སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་དག་གི་དམིགས་པ་དག་ནི་གཉིས་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་དང་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །བཞི་ཡི་བཅུ་ཡིན། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་། ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་ཤེས་པ་ བཅུ་ཆར་ཡང་ཡིན་ནོ།།གཅིག་གི་མིན། འགོག་པ་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་པུའི་དམིགས་པ་ནི་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །ཆོས་བཅུ་དག་ནི་སྦྱར་བར་བྱ། བཅུ་གང་དག་ཅེ་ན། ཁམས་གསུམ་པ་དང་དྲི་མེད་ཆོས། །འདུས་མ་བྱས་རྣམས་གཉིས་གཉིས་སོ། །ཆོས་འདུས་བྱས་རྣམས་ལ་ འདོད་པ་དང་།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དུ་བྱའོ། །འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ལ་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བྱའོ། །ཆོས་བཅུ་པོ་ འདི་དག་ཇི་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱ་ཞེ་ན།ཤེས་པ་གང་གིས་དམིགས་པ་དུ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་ཆོས་བཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཤེས་པ་ནི་ལྔ་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དང་། གཞི་དང་། འདུས་མ་བྱས་དགེ་བ་ ཡིན་ནོ།།རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་བདུན་ཏེ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དང་། དྲུག་དང་། འདུས་མ་བྱས་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་དག་གི་ནི་དྲུག་སྟེ། འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ ཡིན་ནོ།།འགོག་པ་ཤེས་པའི་ནི་གཅིག་སྟེ། འདུས་མ་བྱས་དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ལམ་ཤེས་པའི་ནི་གཉིས་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པའི་ནི་གསུམ་སྟེ། འདོད་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་ ཡིན་ནོ།།ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དག་གི་དམིགས་པ་ནི་ཆོས་དགུ་ཡིན་ཏེ། འདུས་མ་བྱས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མ་གཏོགས་སོ། །ཤེས་པ་གཅིག་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། མེད་དོ། །འོན་ཀྱང་། ཀུན་རྫོབ་གཅིག་པུས་རང་ཚོགས་ལས། །གཞན་ནི་བདག་ མེད་ཉིད་རིགས་འགྱུར།།ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པས་ནི་རང་གི་ཚོགས་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བདག་མེད་པའོ་ཞེས་བདག་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་རང་གི་ཚོགས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཡིན་ཏེ་། དེ་དག་ནི་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་ཐ་ དད་པའི་ཕྱིར་དང་།དམིགས་པ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་དང་། ཧ་ཅང་ཉེ་བའི་ཕྱིར་མི་འཛིན་ཏོ། །དེ་ཡང་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་ཐོས་པ་དང་། བསམ་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་ནི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་། དེ་ནི་ས་རྣམ་པར་ཆད་པ་ལས་ དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཐམས་ཅད་ལས་ཅིག་ཅར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་རྫོགས་སོ།། །། གང་ཞིག་ཤེས་པ་དུ་དང་ལྡན། །ཞེས་བྱ་བ་འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། རེ་ཞིག་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་ ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་གཅིག་པུ་དང་ལྡན་ནོ།།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་ཡང་ལྡན་ནོ། །འཕགས་པ་ནི། ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལ། །ཆགས་ཅན་ཤེས་པ་གཅིག་དང་ལྡན། །འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་ན། སྡུག་ བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།།གཉིས་པ་ལ་གསུམ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ལ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་སྟེ། གསུམ་དང་ལྡན་ནོ། །ཡན་ཆད་ནི། བཞི་ལ་རེ་རེ་འཕེལ་ དང་ལྡན།།དེ་ཡན་ཆད་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་བཞི་ལ་ནི། དེ་ལ་ཤེས་པ་རེ་རེ། འཕེལ་བར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ལ་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་འཕེལ་ལ། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་ ཤེས་པ་རྣམས་འཕེལ་བས་ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་པ་བདུན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།

道智的所缘也是九种，除了世俗智。苦谛和因的智有二种。苦智和集智二者的所缘是二种，即世俗智和他心智。四种的十种，世俗智、他心智、尽智、无生智等的所缘是十种智全部。一种的非，灭智唯一的所缘不是智。应当配合十法。何为十法？三界及无漏法，无为法各有二种。有为法中欲界、色界、无色界所行及无漏法，由相应和不相应的差别分为八种。无为法中由善和无记的差别分为二种。
如何配合这十法？应当配合某智以何为所缘，其中世俗智的所缘是一切十法。法智有五种，即欲界所行、无漏、所依、善无为法。随智有七种，即色界和无色界所行、无漏、六种及善无为法。苦智和集智有六种，即欲界、色界、无色界所行等。
灭智唯一，即善无为法。道智有二种，即无漏法。他心智有三种，即欲界、色界所行及与无漏相应等。尽智和无生智的所缘是九法，除了无记无为法。是否有一智能了知一切法？答：没有。然而，唯有世俗智从自聚外，能了知其他皆无我性。世俗智能了知除自聚外的一切法皆无我。
其自聚是指自体及与之俱生的诸法，由于是境和有境的差别、所缘一致及过于接近故不能执取。其中欲界所行是闻所成和思所成。色界所行是闻所成。非修所成，因为是从地的差别所缘故。若不如此，则会同时从一切解脱。此品已竟。
应当说明谁具足几种智。首先，凡夫唯具足世俗智一种。若是离贪者则也具足他心智。圣者，在无漏第一刹那，具贪者具一智。若未离欲贪，在苦法忍位唯具足世俗智一种。第二位具三智，在苦法智位具足世俗智、法智和苦智三种。
此上，四位各增一智。此上四个刹那中，应知各增一智，即在苦随智位增随智，在集、灭、道法智位分别增集智、灭智、道智，故在道法智位具足七智。

།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ལྷག་པར་ལྡན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་གནས་སྐབས་གང་དུ་ཤེས་པ་དུ་དག་ཅིག་འཐོབ་ཅེ་ན། མཐོང་ བའི་ལམ་ལ་བཟོད་པ་དང་།།ཤེས་པ་ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པ་རྣམས། །མ་འོངས་པ་འཐོབ། མཐོང་བའི་ལམ་ལ་བཟོད་པའམ། ཤེས་པ་གང་དང་གང་སྐྱེས་པ་དེ་དང་འདྲ་བ་མ་འོངས་པ་དེའི་རྣམ་པ་བཞི་ཁོ་ན་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར། མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ཤེས་པ་དང་། ། རྣམ་པ་འདྲ་བ་ཁོ་ན་འཐོབ་ཅེ་ན། རིགས་རྣམས་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ལས། རྗེས་གསུམ་ལ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱང་། །མཐོང་བའི་ལམ་དེ་ཉིད་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་གསུམ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཡང་འཐོབ་བོ། །ཆོས་ཤེས་པ ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།བདེན་པ་ཟད་པར་མངོན་པར་མ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མངོན་རྟོགས་མཐའ་ཞེས་བྱ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་མཐའ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བདེན་པ་རེ་རེ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྗེས་ལ་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ ཕྱིར་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ན་འཐོབ་བར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན།ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་སྔོན་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་མངོན་པར་མ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཟད་པར་མངོན་པར་མ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་ཟད་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་སྤང་བར་བྱ་བ་ དང་།འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱ་བར་ནི་ནུས་ཀྱི། ལམ་ནི་ཟད་པར་བསྒོམ་པར་མི་ནུས་པས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་མཐའ་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་མཐའ་ལས་བྱུང་བ་མི་འཐོབ་བོ། །དེའི་ཚེ་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་ཡང་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་མ་ཡིན་པས་མངོན་པར་ རྟོགས་པའི་མཐའ་ལས་བྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།དེའི་བདེན་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །ལམ་ནི་རིགས་མང་བའི་ཕྱིར། མཐོང་བས་སྤང་བའི་གཉེན་པོར་ཐམས་ཅད་བསྒོམ་པར་མི་ནུས་པས་ཁྱད་པར་ཆེར་ཡོད་དོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་འཁོར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།། འདི་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་མཐའ་ལས་བྱུང་བ་དེ་རེས་འགའ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་དམ་ཞེ་ན། ནམ་ཡང་མི་བྱེད་དེ། གཅིག་ཁོ་ནར་དེ་ ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན།ཇི་ལྟར་ན་དེ་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། མ་རྙེད་པ་ལས་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ད་ནི་གལ་ཏེ་དེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་མི་ནུས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་ན་དེ་རྙེད་པ་ཡིན། ཐོབ་པའི་སྒོ་ནས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་རྙེད་པ་དེའི་ཕྱིར་རྙེད་དོ་ཞེས་སྟོན་པ་འདི་ནི་སྔོན་མ་བྱུང་བའི་རྣམ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ ལྟ་བས་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི་ཐོབ་པ་མི་འགྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དག་ཇི་སྐད་ཟེར་བ་དེ་ལྟ་ན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།།སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དག་ཇི་སྐད་ཟེར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱི་མཐུས་དེ་ལས་ལངས་ནས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་པ་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ པ་བདེན་པ་ལ་དམིགས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བར་ནུས་པའི་རྟེན་རྙེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རྙེད་པ་ཡིན་ཏེ། རིགས་རྙེད་ན་རིགས་ལས་བྱུང་བ་ཡང་རྙེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་ རྣམས་ནི་འདི་མི་འདོད་དོ།།ས་དུ་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དེ་འཐོབ་ཅེ་ན་། མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་ནི། རང་དང་འགོག་པ་མཐོང་བའི་ལམ་ལས་ས་གང་པ་ཡིན་པ་ས་དེ་པ་དང་། ས་འོག་མ་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་འཐོབ་བ་སྟེ། གལ་ཏེ་མཐོང་བའི་ལམ་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་ས་པ་ ཞིག་ཡིན་ན་ནི།མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་ས་པ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། ས་གཉིས་པ་ཐོབ་ལ། དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་ལམ། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ཡིན་ན་ས་བདུན་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཐོབ་པའི་བར་དུའོ། །དེ་ཡང་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དུ་དག་ཅིག་ཡིན་ ཞེ་ན།འགོག་པའི་མཐའ། འགོག་པའི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཐ་མ་སྟེ། ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ།

如果是离贪之人，应当了知在一切处都具有殊胜的他心智。若问在何种情况下获得几种智呢？在见道忍智生起时，获得未来。在见道中生起何种忍或智，即获得与其相似的未来四种行相。
为何在见道中唯获得与智相似的行相呢？因为尚未获得诸种性。由此，于三种随顺亦有世俗。即于见道中，于苦、集、灭三种随顺智时也获得世俗智。
于法智则不然，因为尚未完全现证诸谛。正因如此称为现观边。因此，彼世俗智称为现观边所生，因为是在现证每一谛之后获得。
为何于道随顺智时不获得呢？因为道谛先前未被世间道所现证，且未完全现证。虽能完全遍知苦、断除集、现证灭，但不能完全修道，因无现观边故，不得现观边所生。
若问当时于集谛也非断除一切，为何成为现观边所生？因为已断除该谛见所断的一切。道由于种性众多，不能修一切见所断对治，故有大差别。
其他论师说是因为是见道的眷属。此非能证，因为是所证故。世俗智现观边所生是否有时现前？永不现前，因为它唯一是不生法。
云何得彼？因从未得而得故。今若彼确实不能现前，云何得彼？由得门故。为显示因何得故得，此是前所未有之相。
因此，如是则由得不成立故，如古代诸师所说而得成立。古代诸师如何说？由出世间道力，从彼起已，现前极为殊胜的缘谛世间智，即生起世俗智。
获得能令其现前的所依即是获得，如获得种性则获得从种性所生。毗婆沙师不许此说。
问：获得几地的世俗智？由见道，获得与自地及灭见道同地的世俗智，以及下地世俗智。若是未至定地的见道，则得未至定地、欲界及第二地。如是乃至若是第四禅地见道，则得七地世俗智。
此复是几种念住？灭边，即灭现观的世俗智是最后念住，即法念住。

།གཅིག་གྲངས་བཅད་པས་ལྷག་མ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ཆར་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པ་ ཡིན་ནོ།།ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་མཐའ་ལས་བྱུང་བ་དེ་ནི་རང་བདེན་རྣམས་ཅན། བདེན་པ་གང་ཞིག་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་འཐོབ་པ་བདེན་པ་དེའི་རྣམ་པ་ཅན་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སྨོས་པས་འདིའི་དམིགས་པ་ཡང་བདེན་པ་དེ་ཉིད་ ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འབད་ལས་བྱུང་བ་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འཁོར་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པའི་ཕྱིར། འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་ནི་ཕུང་པོ་བཞི་དང་ལྔའི་རང་བཞིན་ ཡིན་ནོ།།ཆགས་བཅས་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་དྲུག་།འཐོབ་ཅེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ནི་བཅུ་དྲུག་པ་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ལས་ཤེས་པ་གཉིས་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། མ་འོངས་པ་དྲུག་འཐོབ་སྟེ། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ དང་ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང་།ལམ་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །འདོད་ལ་ཆགས་དང་བྲལ་བས་བདུན། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ནི་བདུན་པ་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་འཐོབ་བོ། །དེ་ཡི་གོང་མ་ཆགས་བཅས་ཀྱི། །བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་བདུན་འཐོབ་པོ། །སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་ དྲུག་གི་གོང་མའི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་སྲིད་དུ་སྦྱོར་བ་དང་།བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་ཐམས་ཅད་ལ་ཤེས་པ་བདུན་འཐོབ་སྟེ། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །གལ་ཏེ་བསྒོམ་པའི་ལམ་འཇིག་རྟེན་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི། ཆོས་ཤེས་པ་བཞི་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན ནོ།།ས་བདུན་ལས་རྒྱལ་མངོན་ཤེས་དང་། །མི་གཡོ་འཐོབ་དང་སྤེལ་བསྒོམས་པའི། །བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དག་དང་། །གོང་མའི་གྲོལ་བའི་ལམ་བརྒྱད་ལའང་། །ཤེས་པ་བདུན་འཐོབ་བོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ས་བདུན་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་མོ། །དེ་དག་ ལས་རྒྱལ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་སྟེ།སློབ་པ་ས་བདུན་པོ་དེ་དག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་། མི་གཡོ་བ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་སྤེལ་མར་བསྒོམ་པའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་ཤེས་པ་བདུན་འཐོབ་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་དོ། །གལ་ཏེ་བསྒོམ་པའི་ལམ་འཇིག་རྟེན་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་བཞི་དང་ཆོས་ཤེས་པ་གཉིས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །མི་གཡོ་བ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་མི་འཐོབ སྟེ།སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེར་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་བདུན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ས་བདུན་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཡང་གོང་མ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་བརྒྱད་ལ་ཡང་ཤེས་པ་བདུན་ཁོ་ན་འཐོབ་སྟེ། ཆོས་ ཤེས་པ་དང་།རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་མི་འཐོབ་སྟེ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྗེས་སུ་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཞི་དང་། ཆོས་ ཤེས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།སློབ་པ་སྦྱོང་བའི་གྲོལ་བ་ལ། །ཤེས་པ་དྲུག་དང་བདུན་འཐོབ་བམ། །སློབ་པ་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པས་ནི་དབང་པོ་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ལ་དྲུག་འཐོབ་སྟེ། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ནི་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་བསྣན་ཏེ། བདུན་འཐོབ་བོ།

减去一数后，其余的都是四念住，这就是成立的。从世俗智现观的究竟而生起的，是具有自性谛相。任何谛的现观所得，唯是彼谛的行相。说'是彼行相'，也就是说明此所缘也是彼谛本身。
由于是以见道所得，故是从加行所生，这是词义。由说'具眷属等'，故欲界和色界所行是四蕴和五蕴的自性。
有贪者于第十六得六，即配合'得'字，未离贪者于第十六道谛随顺智时，现起二智，得未来六智，即：法智、随顺智、苦智、集智、灭智、道智。
离欲贪者得七，离欲贪者得第七他心智。彼之上地有贪者，于修道得七。在第十六刹那之后的修道中，只要未离欲贪，于一切加行道、无间道、解脱道、胜进道中都得七智，即：法智、随顺智、苦智、集智、灭智、道智、世俗智。
若是世间修道，则世俗智是现起。若是出世间，则是四法智中任一现起。
胜七地及现通与，不动得与间修习，无间道等及上地，解脱道八亦得七。配合'得七智'，七地即四禅三无色。
胜彼等即离贪，学者从彼七地离贪，及五神通、证不动、间杂修禅的一切无间道中，都得七智，即前述诸智。若是世间修道，则世俗智现起。若是出世间，则随顺智四种和法智二种中任一现起。
于证不动时不得世俗智，因为非是有顶对治故。应知彼处第七是尽智。从七地离贪的上地，即从有顶离贪的八解脱道中，也唯得七智，即：法智、随顺智、苦智、集智、灭智、道智、他心智。
不得世俗智，因为非是有顶对治故。随顺智四种和法智二种中任一现起。
有学修练解脱时，得六或七智。有学有贪者于根本修练的解脱道中得六智，即：法智、随顺智、苦智、集智、灭智、道智。离贪者加上他心智得七智。

།འམ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཉི་གས་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཡང་འཐོབ་བོ་ཞེས་ཟེར་བའི་ལུགས་ཐ་དད་པ ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།སྦྱོར་བའི་ལམ་ལ་ནི་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཡང་འཐོབ་བོ། །བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་དྲུག་།སློབ་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡང་རུང་། འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ཡང་རུང་། དབང་པོ་སྦྱོར་བའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་དྲུག་འཐོབ་སྟེ། སྔ་ མ་བཞིན་ནོ།།ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མཐོང་བའི་ལམ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར། ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ལ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བཀག་པ་ཅི་ཞེ་ན། གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་སྲིད་རྩེའི་རྣམ་རྒྱལ་ལ་། ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་དྲུག་འཐོབ་བོ། །ཟད་པ་ཤེས་པ་ལ་དགུའོ། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས པ་ཤེས་པ་དགུ་འཐོབ་བོ།།མི་གཡོ་བས་ནི་བཅུ་འཐོབ་བོ། །མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་བཅུ་འཐོབ་སྟེ། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེར་འཕོ་བའི་གྲོལ་བ་ཐ་མ་ལའང་། །གང་ཞིག་མི་གཡོ་བ་ཉིད་དུ་འཕོ་བ་དེའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཐ་མ་ལ་ཡང་བཅུ་འཐོབ་ བོ།།བཤད་པའི་ལྷག་མ་ལ་བརྒྱད་འཐོབ་བོ། །ལྷག་མ་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། འདོད་པའི་ཁམས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་དང་། ས་བདུན་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་སྤེལ་མར་བསྒོམ་པ་དག་གིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ ལམ་རྣམས་དང་།མི་གཡོ་བ་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་བརྒྱད་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སྦྱོར་བ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་ཐམས་ཅད་དེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་ནི་ཟད་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཤེས་པ་བརྒྱད་མ་འོངས་པ་འཐོབ་པས་འཐོབ་ པ་སྟེ།སློབ་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །མི་སློབ་པའི་མངོན་པ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་རྣམས་ལ་ཤེས་པ་དགུའམ་བཅུ་འཐོབ་པོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་སྤེལ་མར་བསྒོམ་པའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ལ་ནི་བརྒྱད་དམ་ དགུ་འཐོབ་པོ།།མངོན་པར་ཤེས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གཉིས་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་འཐོབ་བོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་འདོད་པ་དང་། བསམ་གཏན་གསུམ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཐ་མ་རྣམས་དང་། བསམ་གཏན་ གྱིས་པ་དག་གི་སྦྱོར་བ་རྣམས་དང་།མངོན་པར་ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་དང་། ཚད་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་རྣམས་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་མ་འོངས་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དག་གི་སྦྱོར་བ་རྣམས་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མ་གཏོགས་པ་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཡང་འཐོབ་བོ། །དེ་དག་ལ་ནི་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཡང་མི་འཐོབ་སྟེ། མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་འཁོར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔོན་མེད་པའི་ལམ་ཐོབ་པ་གཞན་ལ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་མ་འོངས་པ འཐོབ་བོ།།ཡང་ལམ་གང་ལ་ས་དུ་པའི་ཤེས་པ་ཐོབ་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་ལམ་ས་གང་པའི་ཡིན་པ་དང་། དང་པོ་ཉིད་དུ་ས་གང་འཐོབ་པ་ས་དེ་པའི་མ་འོངས་པ་འཐོབ་བོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཡང་མ་ཟད་དོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གང་ལས་ ཆགས་བྲལ་བྱ་ཕྱིར་གང་།།འཐོབ་པ་དེར་ཡང་འོག་མའང་འཐོབ། །ས་གང་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་ཡང་ལམ་ཡང་སྦྱོར་བའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ལ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ས་གང་ཞིག་ཐོབ་པ་དེའི་ས་པ་དང་ས་འོག་མ་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་ རྣམས་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།

有些人说'或者'这个词是为了表明两者都能获得世俗智的不同观点。在加行道时，通过这两者也能获得世俗智。在无间道时有六种。无论是已离贪欲的有学，还是未离贪欲的有学，在根本无间道时都能获得六种，如前所述。不能获得世俗智，因为与见道相似的缘故。也不能获得他心智，因为在一切无间道中都被遮止的缘故。为何被遮止呢？因为不是对治的缘故。
同样在有顶胜解时，在从有顶离贪的无间道中也同样获得六种。在尽智时有九种。从有顶离贪的第九解脱道是尽智，在此获得除无生智外的九种智。
不动者获得十种。不动法性者能获得十种，因为能获得无生智。在趣向不动的最后解脱时也是如此。趣向不动性者在最后解脱道中也获得十种。
在其余所说的道中获得八种。其余是指什么呢？即是从欲界离贪的第九解脱道，以及从七地离贪，神通与等至交修的解脱道，证悟不动的八种解脱道，离贪加行道，以及一切殊胜道。在这一切中，都是通过获得未来而获得除尽智和无生智外的八种智。有学就是如此。
无学在神通等加行、解脱和殊胜道中获得九种或十种智。在神通与等至交修的无间道中获得八种或九种。神通的两种解脱道因为是无记性故不获得任何未来智。
凡夫在欲界和前三禅离贪的最后解脱道中，第二禅的加行道中，三种神通的解脱道中，以及修习无量等功德时，获得未来世俗智；在顺决择分的加行道中，除了三种神通的解脱道外也获得他心智。在这些道中不获得他心智，因为是见道的眷属的缘故。在获得其他前所未有的道时，仅获得未来世俗智。
复次，在何种道中获得何地的智呢？首先，世俗智是属于何地的道，最初获得何地，就获得该地的未来智。不仅仅是无漏道。那么是怎样的呢？为了从某地离贪而修，也获得该地以下诸地的智。从某地离贪时，道有加行道等两种，获得所证离贪地及其下地的无漏智。

།ཟད་པ་ཤེས་ལ་ཟག་བཅས་ཀྱང་། །ས་ཀུན་ཟད་པ་ཤེས་པ་ལ་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པས་འཐོབ་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཡོན་ཏན་མི་སྡུག་པ་དང་། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། ཚད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་ སོགས་པས་ཐམས་ཅད་སྤྲོག་མ་ཐག་པ་བཅད་དེ།དབུགས་ཕྱིན་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཆོས་མཐུན་པ་འཐོབ་སྟེ། རྒྱལ་སྲིད་ཆེན་པོ་ཐོབ་ན། ཡུལ་གྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་དབུལ་བར་བྱ་བས་བསུ་བ་བཞིན་དུ་རང་གི་སེམས་ལ་རྒྱལ་སྲིད་ཆེན་པོ་ཉིད་འཐོབ་པ་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ བསུ་བའི་ཕྱིར་རོ།།གང་ཅི་རྙེད་པ་དེ་ཐམས་ཅད་འཐོབ་བམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གང་སྔོན་མེད་པ་ལས་རྙེད་པ་ཡིན་པས། དེ་ཐམས་ཅད་ནི་འཐོབ་ཀྱི། སྔོན་རྙེད་ཟིན་པ་ནི་མི་འཐོབ་བོ། །གང་རྣམ་པར་ཉམས་པ་ལས་ཡང་རྙེད་པ་དེ་ཡང་མི་འཐོབ་སྟེ། ཐོབ་པ་བཏང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་འཐོབ་པ་རྙེད་པ་ ཁོ་ན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འཐོབ་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཉེན་པ་འཐོབ་པ་དང་། བསྟེན་པ་འཐོབ་པ་དང་། གཉེན་པོ་འཐོབ་པ་དང་། ཐག་བསྲིང་བ་འཐོབ་བའོ། ། དེ་ལ་རྙེད་པ་དང་བསྟེན་ཅེས་བྱ་བ་ནི། དགེ་བ་འདུས་བྱས་འཐོབ་བོ་། །གཉེན་པོ་དང་ནི་ཐག་བསྲིང་བའི་། ། འཐོབ་པ་ཟག་དང་བཅས་པའི་ཡིན། །རྙེད་པ་དང་བསྟེན་པ་འཐོབ་པ་དག་ནི་དགེ་བ་འདུས་བྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། མ་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་གཅིག་གོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ནི་གཉི་གའོ་། །གཉེན་པོ་དང་ཐག་བསྲིང་བ་འཐོབ་པ་དག་ནི། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར ན་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་འཐོབ་པ་བཞི་ཡིན་ནོ།།ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་གཉིས་ཡིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པ་པ་ཉི་འོག་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་འཐོབ་པ་དྲུག་སྟེ། བཞི་པོ་དེ་དག་དང་། སྡོམ་པ་འཐོབ་པ་ དང་།རྣམ་པར་འཇིག་པ་འཐོབ་པའོ། ། སྔ་མ་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ་། དབང་པོ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ཤིན་ཏུ་དུལ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ལུས་འདི་ལ་སྐྲ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་དག་ཁ་ཆེ་ བ་རྣམས་ན་རེ་དེ་གཉིས་ནི་གཉེན་པོ་དང་ཐག་བསྲིང་བ་འཐོབ་པའི་ཁོངས་སུ་འདུས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གང་ཟག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཟད་པ་ཤེས་པའི་ཚེ། ཡོན་ཏན་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་བཤད་ཀྱི། །སངས་རྒྱས་ཆོས་ནི་མ་འདྲེས་པ། །སྟོབས་ལ་སོགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་དོ། །གང་དག་སངས་ རྒྱས་ཁོ་ནས་ཟད་པ་མཁྱེན་པའི་ཚེ་བརྙེས་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་པའོ།།བཅོ་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། སྟོབས་བཅུ་དང་། མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གསུམ་དང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའོ། །ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པས་ན་མ་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ། གནས་ དང་གནས་མིན་ཤེས་པ་བཅུ།།གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ནི་ཤེས་པ་བཅུ་ཡིན་ནོ། །ལས་འབྲས་ལ་བརྒྱད། ལས་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པའམ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ནི་ཤེས་པ་བརྒྱད་དེ། འགོག་པ་དང་ལམ་ཤེས་པ་དག་མ་གཏོགས་སོ། །བསམ་གཏན་སོགས། དབང་པོ་མོས་དང་ཁམས་ལ་ནི། དགུའོ། །བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ནི་ཤེས་པ་དགུ་ཡིན་ཏེ། འགོག་པ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་སོ། །དབང་པོ་མཆོག་དང་མཆོག་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་དང་། མོས་པ སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་དང་།ཁམས་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ལམ་དག་ལ་བཅུའམ། འམ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དགུའམ་ཞེས་ལུགས་ཐ་དད་པའི་དོན་ཏེ། གལ་ཏེ་ལམ་དེ་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པར་གཟུང་ན་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ ལམ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཤེས་པ་བཅུའོ་།།གལ་ཏེ་མ་ཡིན་ན་ནི་དགུ་སྟེ། འགོག་པ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་སོ། །གཉིས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཡིན། །སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་དང་། ཤི་འཕོ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །ཟད་པ་ དྲུག་གམ་བཅུ་ཡིན་ནོ།

关于尽智和有漏法，在一切地尽智中，以尽智所获得的有漏功德，不净观、出入息念、念住、无量、解脱等一切功德，如同断除绳索般立即断除，犹如呼出气息一般，获得相应之法。就像获得大王位时，由国民以贫穷迎接一样，为了迎接自心获得大王位而获得一切善法。
若问是否获得所有所得？答：凡是从未有过而新获得的，皆可获得；而先前已得到的则不再获得。从退失中重新获得的也不会获得，因为已舍弃所得。
若问获得是否仅仅是得到？答：不是。获得有四种：即得获得、修习获得、对治获得、远离获得。其中，得到和修习是指获得有为善法。对治和远离获得是有漏法的获得。得到和修习获得是属于有为善法的，对于未来法是其中之一，对于现在法是两者。对治和远离获得是属于有漏法的。如是，有漏善法有四种获得。
无漏法、一切烦恼以及无记法只有两种获得。根据阿毗达磨论师说有六种获得：即前述四种，加上得戒获得和毁坏获得。前者属于诸根，后者属于身体。如经中广说'此六根极调伏、极修习'等，以及'此身有发'等。
迦湿弥罗论师们说这两种包含在对治和远离获得之中。一切补特伽罗在尽智时获得功德，故而宣说。佛陀不共法，力等十八种。这些唯有佛陀在证得尽智时获得，其他人则不能获得。
何为十八？即十力、四无畏、三念住和大悲。因为不共于他故称不共法。其中，处非处智力是十智。业果八智，即业报智力是八智，除灭智和道智。禅定等、根胜解及界九智。禅定、解脱、三摩地、等至智力是九智，除灭智。根上下智力、胜解智力、界智力亦当如是了知。
道有十或九智，'或'字表示不同说法。若取道及果，则遍趣行道智力为十智。若不然则为九智，除灭智。二是世俗智，宿住随念智力和死生智力是世俗智。尽智有六或十智。

།གལ་ཏེ་ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པ་འགོག་པ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཟག་པ་ཟད་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཤེས་པ་དྲུག་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ཤེས་པ་དང་། ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་ པ་དང་།ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །འོན་ཏེ་ཟད་པ་ཤེས་པ་ཟག་པ་ཟད་པའི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ཤེས་པ་ཡིན་ན་ནི། དེས་ན་ཤེས་པ་བཅུ་ཡིན་ནོ། །རང་བཞིན་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་ས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སྔོན་གནས་ཤི་འཕོ་སྐྱེ་བའི་སྟོབས། །བསམ་གཏན་དག་ན། འཆི་འཕོ་བ་ནི་ འཆི་འཕོ་བ་ཁོ་ན་སྟེ།སྔོན་གྱི་གནས་དང་། ཤི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ནི་བསམ་གཏན་བཞིའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་ནི་ས་རྣམས་ཀུན་ན་། །སྟོབས་ལྷག་མ་ནི་ས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་དང་། གཟུགས་མེད་པའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་སྐྱེས་པའི་རྟེན་ཅན་ཡིན་ཏེ། གཞན་དུ་སངས་རྒྱས་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་འདི་ཉིད་གཞན་གྱི་ནི་སྟོབས་ཞེས་མི་བྱའོ། སངས་རྒྱས་ཁོ་ནའི སྟོབས་ཞེས་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར། འདིའི་སྟོབས་གང་ཕྱིར་ཐོགས་མི་མངའ། །གང་གི་ཕྱིར་འདིའི་མཁྱེན་པ་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མི་མངའ་བར་འཇུག་པ་དེའི་ཕྱིར་སྟོབས་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་གི་ཤེས་པ་ནི་ལ་ལར་འདོད་ཀྱང་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར། ཐོགས་པ་ཡིན་པས་དེ་ ནི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཐོབ་པར་འོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།འདིར་དཔེ་ནི་གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འདོད་པའི་མི་ཕྱིར་བཏང་བ་དང་། བྱ་ཞིག་ཁྲས་གཙེས་པ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་མ་ཤེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་དེ་ལྟར་ན་མཁྱེན་པ་ལ་ཐོགས་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར། སངས་ རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་ཀྱི་སྟོབས་ནི་ཤེས་བཞིན་དུ་མཐའ་ཡས་པ་ཡིན་ནོ།།སྐུ་ལ་སྲེད་མེད་བུ་ཡི་སྟོབས། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་ལ་ནི་སྲེད་མེད་བུའི་སྟོབས་མངའོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །གཞན་དག་ཚིགས་ན། གཞན་དག་ན་རེ་ཚིགས་དང་ཚིགས་ན་སྲེད་མེད་ཀྱི་བུའི་སྟོབས་མངའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བཙུན་པ་ན་རེ་ སྐུའི་སྟོབས་ཀྱང་ཐུགས་ཀྱི་སྟོབས་བཞིན་དུ་མཐའ་ཡས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་མཐའ་ཡས་པས་བཟོད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཚིགས་ཀྱི་མདུད་པ་དང་། ལུ་གུ་བརྒྱུད་དང་། གཟར་བུས་བཏབ་པ་ལྟ་ བུ་དག་ཡིན་ནོ།།སྲེད་མེད་ཀྱི་བུའི་སྟོབས་ཀྱི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། གླང་ཆེན་སོགས་བདུན་ཅུས་གླགས་པའི་སྟོབས་ཡིན་ནོ། །གླང་པོ་ཆེ་ཕལ་པ་བཅུའི་སྟོབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤོས་ཀྱི་གླང་པོ་ཆེ་གཅིག་གི་སྟོབས་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཚན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་དང་། རབ་གནོན་དང་། ཡན་ལག་མཆོག་ དང་།སྟོབས་མཆོག་དང་། སྲེད་མེད་ཀྱི་བུ་རྣམས་གོང་ནས་གོང་དུ་བཅུ་འགྱུར་དུ་བསྐྱེད་དེ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གླང་པོ་ཆེ་ཕལ་བ་དང་། སྤོས་ཀྱི་གླང་པོ་ཆེ་དང་། ཚན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་དང་། རབ་གནོན་དང་། ཡན་ལག་མཆོག་དང་། སྟོབས་མཆོག་རྣམས་གོང་ནས་གོང་དུ་ བཅུ་འགྱུར་དུ་བསྐྱེད་པ་ནི་སྲེད་མེད་ཀྱི་བུའི་སྟོབས་ཀྱི་ཕྱེད་ཡིན་ལ།དེ་གཉིས་སུ་བསྒྱུར་བ་ནི་སྲེད་མེད་ཀྱི་བུའི་སྟོབས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཆེས་ཆེ་བ་དེ་ལྟར་རུང་ངོ་། །དེ་ནི་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་སྟོབས་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རང་བཞིན་འབྱུང་བ་ཆེན་ པོའི་ཁྱད་པར་ཁོ་ན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།གཞན་དག་ན་རེ་བདུན་ལས་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སྟོབས་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མི་འཇིགས་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི། །མདོ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །མི་འཇིགས་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ ཀྱང་།ཇི་ལྟར་སྟོབས་ནི་དང་པོ་དང་བཅུ་པ་གཉིས་པ་བདུན་པ་བཞིན་ནོ། ། གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཇི་ལྟ་བར། ཀྱེ་མ་ང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པར་གྱུར་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་མི་འཇིགས་པ་འདི་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ།

如果漏尽智仅仅是灭智的话，那么漏尽智力就是六种智，即：法智、随智、灭智、尽智、无生智和世俗智。如果尽智是漏尽相续中所具有的智慧的话，那就是十智。自性已经解说完毕。
现在要说地。宿住、死生力在禅定中。死生仅是死生，宿住、死亡和出生智力是属于四禅地。其余在一切地中。余力是一切地所摄，这些也包括欲界、未至定、殊胜禅定、禅定和无色界。一切都是以南瞻部洲男身为所依，因为在其他处不会出现佛陀。
这十种智慧不是他人的力，唯是佛陀的力。为什么？因为此力无碍。因为此智慧于一切所知无碍而转，所以是力。其他人的智慧有时虽然想要趣入却不能趣入，因为有障碍，所以不配得到'力'这个名称。这里的例子就像长老舍利弗放走了想要出家的人，以及不知道被鹰追逐的鸟的生处等边际那样。如是，因为智慧无碍，所以诸佛的心力是无边际的。
身有尼拘陀子力。佛陀的身体具有尼拘陀子力。其他说在节。其他人说在节与节间具有尼拘陀子力。尊者说身力如同心力一样是无边际的。如果不是这样的话，就无法容纳无边际的智力。诸佛、独觉和转轮王的关节犹如结、链和钉子一样。
尼拘陀子力的量有多少呢？是相当于七十头大象的力量。普通十头大象的力量等于一头香象的力量。如是，大象群、胜象、最胜肢、最胜力、尼拘陀子等，应当说上上十倍增长。其他人说普通大象、香象、大象群、胜象、最胜肢、最胜力等上上十倍增长是尼拘陀子力的一半，将其乘二就是尼拘陀子力。越大越合理。
这是触处。身力一切都应当了知唯是触处的自性，是大种的差别。其他人说是以七大为因所成的异色。力已经解说完毕。
无畏有四种。如经中所说。这四无畏，如同第一力和第十力、第二力和第七力那样。如处非处智力一样，'哎呀，我现前圆满成佛'这个无畏也应当了知与之相同。

།ཟག་པ་ཟད་པ་མཁྱེན་པའི་ སྟོབས་ཇི་ལྟ་བར་ཀྱེ་མ་ང་ཟག་པ་ཟད་པར་གྱུར་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་མི་འཇིགས་པ་འདི་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ།།ལས་བདག་གིར་བྱ་བ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཇི་ལྟ་བར་ངས་གང་དག་ཉན་ཐོས་རྣམ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཆོས་སུ་གསུངས་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་མི་འཇིགས་པ་འདི་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཀུན་ དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཇི་ལྟ་བར་ངས་གང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལམ་དུ་གསུངས་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་མི་འཇིགས་པ་འདི་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ།།ཇི་ལྟར་ན་མཁྱེན་པ་ཉིད་མི་འཇིགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། མི་འཇིགས་པ་ནི་མི་ སྐྲག་པ་ཡིན་ལ།འདི་དག་གིས་ཀྱང་མི་སྐྲག་པར་འགྱུར་རོ། །ཤེས་པས་བྱས་པ་ནི་མི་འཇིགས་པར་རུང་གི་ཤེས་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ནི་འཁོར་གྱི་བྱེ་བྲག་ལས་གསུམ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཡང་དྲན་པ་ཤེས་རབ་དག་ཉིད་གསུམ། ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་དྲན་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་གྱི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཚེ་ཉན་ཐོས་དག་ཀྱང་གུས་པར་ཉན་པ་དང་། གུས་པར་མི་ཉན་པ་དང་། གཉི་ག་ལ་ཀུན་དུ་དགའ་བའམ། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་མི་འབྱུང་བ་ན། ཅིའི་ཕྱིར། འདི དག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན།བག་ཆགས་དང་བཅས་པར་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཉན་ཐོས་རྣམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་གུས་པར་ཉན་པ་དང་། གུས་པར་མི་ཉན་པ་དང་། གཉིས་པོ་དེ་དག་ལ་ཤིན་ཏུ་ཡང་ཡིད་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་གོ་སྐབས་སུ་མི་ འགྱུར་གྱི།གཞན་ལ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས་དེ་ཁོ་ན་ལ་དེ་མི་འབྱུང་བ་ཡ་མཚན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གི་གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་སྨྲས་པ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཀུན་རྫོབ་བློ། །ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་མ་ ཡིན་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པར་ཡང་མི་འགྲུབ་ལ།སྙིང་རྗེ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་ཡང་མི་འགྲུབ་བོ། །འདི་ཅིའི་ཕྱིར་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཚོགས་དང་རྣམ་པ་སྤྱོད་ཡུལ་དང་། །མཉམ་པའི་ཕྱིར་དང་ཆེས་ཆེའི་ཕྱིར། །ཚོགས་ནི་བསོད་ ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་པོས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་ལ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམིགས་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཉམ་པ་ཉིད་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་འདྲ་བར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ རོ།།ཆེས་ཆེ་བ་ཉིད་ནི་དེ་བས་ཆེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྙིང་རྗེ་དང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་གཉིས་ལ་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། ཐ་དད་བྱ་བ་རྣམ་པ་བརྒྱད། ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ནི་ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་ལས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ གཅིག་དང་།གསུམ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམིགས་པ་ལས་ནི་ཁམས་གཅིག་དང་། གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་ལས་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུད་ལས་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུད་ལས་སྐྱེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐོབ་པ་ལས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་མི་སྐྱོབ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པ་དང་། མི་འདྲ་བ་དང་འདྲ་བར་ཐུགས་རྗེ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སངས རྒྱས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཉམ་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཚོགས་དང་ནི། །ཆོས་སྐུ་འགྲོ་བའི་དོན་སྤྱོད་པས། །མཉམ་པ་ཉིད་དེ་སྐུ་ཚེ་དང་། །རིགས་དང་སྐུ་བོང་ཚོད་ཀྱིས་མིན། །སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱུ་གསུམ་པོ་སྔོན་གྱི་བསོད་ནམས་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་དོན་སྤྱོད་པས་མཉམ་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ།

如同漏尽智力那样，对于'啊！我已成为漏尽者'这一无畏，也是如此。如同业自作智力那样，对于'我对声闻们所说的障碍法'这一无畏，也是如此。如同遍行道智力那样，对于'我为声闻们所说的出离之道'这一无畏，也应当知道是如此。
若问：何以智本身即是无畏？无畏即是不怖畏，由这些而成为不怖畏。由智所作可成为无畏，但智本身则不是。念住由眷属差别而有三种，如经中所说。
此等念住即是念与慧三种。这三种念住即是念与正知的自性。当声闻们恭敬听闻或不恭敬听闻，以及对二者都不生欢喜或嗔恨时，为何称这些为佛不共法？因为已断除连同习气。
或者，对于声闻们，无论是恭敬听闻还是不恭敬听闻，对这两者都完全不会有愉悦等的机会，而对其他则不然，因此唯独对他们不生起这些，被安立为稀有，而对其他则不然。
现在要说大悲，如说：大悲是世俗智。大悲是世俗智的本质。若不如此，则既不能成立缘于一切众生，也不能如悲心那样成立具有三苦的行相。
为何称为大悲？因资粮、行相、所缘境，平等性及最胜故。资粮是由大福德智慧资粮而圆满故。行相是通达三苦故。所缘境是缘于三界众生故。平等性是平等趣入一切众生故。最胜性是因为无有比此更大故。
若问：悲心与大悲二者有何差别？有八种差别。就本质而言，是无嗔及无痴的本质故。就行相而言，具有一种苦和三种苦的行相故。就所缘而言，缘于一界和三界众生故。就地而言，是四禅和第四禅地故。就相续而言，从声闻等和佛陀相续中生起故。就获得而言，是由离欲界贪和离有顶贪而获得故。因为对不救护、救护、不同与相同者都施以悲愍故。
若问：是否一切佛陀在一切方面都平等？诸佛由资粮及法身利生行而平等，非由寿量、种姓、身量故。一切佛陀由三因：前世福德智慧资粮圆满、法身圆满、世间利行而平等。

།སྐུ་ཚེ་དང་། རིགས་དང་། གདུང་དང་། སྐུ་བོང་ཚོད་དུ་མཛད་པ་ལ་ནི་བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ་དུས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡུན་ཤིན་ཏུ་རིང་བ་དང་། ཐུང་ངུར་འཚོ བའི་ཕྱིར་དང་།རྒྱལ་རིགས་དང་། བྲམ་ཟེའི་རིགས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་དང་། འོད་སྲུངས་དང་ཤཱཀྱ་ལ་སོགས་པ་གདུང་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐུ་བོང་ཚོད་ཆུང་བ་དང་། ཆུང་བ་མ་ཡིན་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ཁོ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མཁས་པས་ ནི།སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་དགའ་བ་དང་། གུས་པ་ཆེན་པོ་སྐྱེད་པར་ནུས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཕན་འདོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ ནི།རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ལ་གོམས་པ་དང་། ཡུན་རིང་པོ་ནས་གོམས་པ་དང་། བར་ཆད་མེད་པར་གོམས་པ་དང་། གུས་པར་བྱས་ཏེ་གོམས་པའོ། །འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པ་དང་།སྤང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། མཐུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །ཕན་འདོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ངན་སོང་གསུམ་དང་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་གཏན་དུ་ཐར་བར་མཛད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། ། ཡང་ན་ཐེག་པ་གསུམ་དང་བདེ་འགྲོ་ལ་འགོད་པར་མཛད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །ཡེ་ཤེས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། མ་བསྟན་པར་མཁྱེན་པ་དང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་། མ་འབད་པར་མཁྱེན་པའོ། །སྤངས་པ་ཕུན་སུམ ཚོགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ།ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་དང་། གཏན་དུ་སྤངས་པ་དང་། བག་ཆགས་དང་བཅས་ཏེ་སྤངས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའོ། །མཐུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཕྱིའི་ཡུལ་སྤྲུལ་ པ་དང་།ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བ་དང་། སྐུ་ཚེ་གཏོང་བ་དང་། བྱིན་གྱིས་རློབ་པའི་མངའ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་དང་ནམ་མཁའ་དང་ཤིན་ཏུ་རིང་བ་ལ་མྱུར་དུ་གཤེགས་པ་དང་། ཆུང་ངུར་མང་པོ་འཇུག་པར་མཛད་པའི་མངའ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཡ་མཚན་གྱི་ཆོས་ནར་མ་རྣམ་ པ་སྣ་ཚོགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ།།གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། མཚན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྟོབས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྐུ་གདུང་རྡོ་རྗེ་ལྟར་སྲ་བ་ཉིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་ དག་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་དབྱེ་ན་ནི་མཐའ་ཡས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཁོ་ན་ནས་གལ་ཏེ་སྐུ་ཚེ་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་དུ་མར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པར་གྱུར་ན་མཐའ་དག་མཁྱེན་པ་དང་བརྗོད་པར་སྤྱོད་དོ། །རེ་ཞིག་ དེ་ལྟར་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ཡེ་ཤེས་དང་མཐུ་དང་ཕན་འདོགས་པ་མཐའ་ཡས་ཤིང་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོའི་འབྱུང་གནས་ཡིན་ནོ།།འོན་ཀྱང་བྱིས་པ་རང་ཉིད་ཡོན་ཏན་དབུལ་བས་མོས་པ་བཅོམ་པ་རྣམས་ནི་ཡོན་ཏན་འབྱོར་པ་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ཐོས་སུ་ཟིན་ཀྱང་སངས་ རྒྱས་དང་དེའི་ཆོས་ལ་གུས་པར་མི་བྱེད་ཀྱི།མཁས་པ་རྣམས་ནི་རྐང་ཡན་ཆད་ནས་ཀྱང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དང་དེའི་ཆོས་ལ་མངོན་པར་རབ་ཏུ་དང་བར་འགྱུར་ཏེ། གཅིག་ཏུ་རབ་ཏུ་དང་བ་དེ་དག་ནི་དང་བ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་པར་མ་ངེས་པའི་སྡིག་པའི་ཚོགས་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ་ལྷ་ དང་མིའི་ལེགས་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་ནས་བགྲོད་པར་བྱ་བའི་མཆོག་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འབྲས་བུ་མེད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། མྱུར་བ་དང་། མཐའ་བཟང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་དག་རྒྱལ་བ་རྣམ་འདྲེན་ལ། །བྱ་བ་ཆུང་ངུ་བྱེད་འགྱུར་བའང་། །དེ་དག་མཐོ་རིས་སྣ་ཚོགས་དག་།བགྲོད་ནས་བདུད་རྩིའི་གོ་འཕང་འཐོབ། །ཅེས་གསུངས་སོ།

关于寿命、种姓、族系和身量等方面有差别，因为随着时代不同而有长寿和短寿的差异，因为有王族和婆罗门等种姓的差别，因为有迦叶和释迦等族系的差别，因为有身量大小的差异。
智者若能专注思维这三种圆满，就能对诸佛世尊生起欢喜和大恭敬心，也就是：因圆满、果圆满、利他圆满和智慧圆满。
其中因圆满有四种：熟习一切福德智慧资粮、长期熟习、无间断熟习、恭敬熟习。
果圆满也有四种：智慧圆满、断除圆满、威力圆满、色身圆满。
利他圆满也有四种：令众生永远解脱三恶趣和轮回苦的圆满。或者说安置众生于三乘和善趣的圆满。
智慧圆满也有四种：不待教导而了知、一切智、种智、无勤而了知。
断除圆满也有四种：断除一切烦恼、永断、连同习气断除、断除一切禅定三昧障碍。
威力圆满也有四种：外境变化自在圆满、转变自在圆满、寿命自在圆满、加持自在圆满，以及穿越障碍、虚空和远距离迅速前往的自在圆满，令多入少的自在圆满，种种稀有神变的圆满。
色身圆满也有四种：相好圆满、随好圆满、力量圆满、舍利坚如金刚的圆满。
如是，这些是诸佛功德本性的略说。若详细分别则无量无边，即使诸佛世尊加持无数劫的寿命，也不能完全了知和宣说。
总之，如来们是功德、智慧、威力和利他无边稀有的大宝藏。然而愚者因自身功德贫乏而丧失信心，即使听闻如此功德庄严也不恭敬佛及佛法。
智者们则从一念之间就能对世尊及其法生起净信，这些具有纯净信心的人仅凭信心就能降伏不定业的罪业，经历人天善趣后证得最上涅槃。
因此，如来们被称为无上福田，因为必定有果、悦意、最胜、迅速、究竟圆满。
世尊也说：'若人于胜导师，作微小善行，历经种种善趣，终证甘露位。'

།རེ་ཞིག་དེ་དག་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ བརྒྱད་ཅེས་བྱའོ།།ཆོས་གཞན་སློབ་དང་ཐུན་མོང་མིན་། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གཞན་དག་ནི་ཉན་ཐོས་དང་ཐུན་མོང་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། ཅི་རིགས་པར། ཉོན་མོངས་མེད་དང་སྨོན་ནས་ཤེས། །སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་སྔོན་ སོགས།།ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དང་། ཚད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ ལ་སོགས་པའོ།།དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱང་ཡོན་གནས་[(]གྱི་[,]ཀྱི[)་ཁྱད་པར་ཡིན་པར་རིག་ནས་ཕ་རོལ་པོ་དག་དེ་ལ་དམིགས་ནས། ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ པར་འདོད་དེ་།གང་གིས་ན་ཕ་རོལ་པོ་དག་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བར་མི་བྱེད་ཅིང་འགའ་ཡང་དེ་ལ་དམིགས་ནས་འདོད་ཆགས་སམ། ཞེ་སྡང་ངམ། ང་རྒྱལ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་ཤེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ལམ་དེ་ནི་འགའ་ ཡང་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་པས་ན་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།།ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དེ་ནི། ཀུན་རྫོབ་ཤེས། དེའི་རང་བཞིན་ནི་འདི་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་མཐའ་ན་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ཡིན་ཏེ་། ལམ་སླ་བ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་གཡོ་བའི་ ཆོས།དགྲ་བཅོམ་པ་གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ནི་རེས་འགའ་རང་གི་རྒྱུད་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་མཐའ་དག་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་མི་ནུས་སོ། །མིས་སྐྱེད། གླིང་གསུམ་དུ་མི་དག་གི་ནང་ཁོ་ནར་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། ། ཉོན་མོངས་འདོད་གཏོགས་པ་། མ་སྐྱེད་གཞིར་བཅས་སྤྱོད་ ཡུལ་ཅན།འདིའི་དམིགས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་མ་འོངས་པ་གཞི་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཡིན་ཏེ། ཕ་རོལ་པོ་དག་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བར་མ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་གཞི་མེད་པ་རྣམས་ནི་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་མི་ནུས་ཏེ། ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་ བ་རྣམས་ནི་རང་གི་ས་མཐའ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ། སྨོན་ནས་ཤེས་པའང་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། །བསམ་གཏན་མཐའ་ན་ཡོད་པ་དང་། །མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཡིན་པ་དང་། མིའི་རྟེན་ཅན་ཡིན་ནོ། །དེའི་དམིགས་པ་ ཐམས་ཅད་དོ།།སྨོན་ནས་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་པས་འདི་ནི་བྱེ་བྲག་ཡིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་སྨོན་ནས་ཤེས་པ་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་མངོན་སུམ་དུ་མི་ཤེས་སོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་སྤྱོད་པའི་བྱེ་བྲག་ལས་ཤེས་ཏེ། འདིར་དཔེ་ནི་ཞིང་ པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།སྨོན་པ་སྔར་བཏང་བའི་ཤེས་པ་ནི་སྨོན་ནས་ཤེས་པ་སྟེ། འདི་ཤེས་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་སྨོན་ནས་རབ་ཀྱི་མཐའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེའི་ཡུལ་དུ་ཇི་ཙམ་ཞིག་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའོ། ། དེ་བཞིན་ཆོས་དོན་ངེས་ཚིག་དང་། །སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་།སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་བཞི་སྟེ། ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའོ། །དེ་དག་ཀྱང ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་དང་འདྲའོ།།དེ་དག་གི་དེ་དང་འདྲ་བ་ཅི་ཞེ་ན། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཡིན་པ་དང་། མིའི་རྟེན་ཅན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འདི་དག་གི་དམིགས་པ་དང་། ས་དང་། རང་གི་ངོ་བོའི་བྱེ་བྲག་ནི་ཐ་དད་པར་བརྗོད་དེ། གསུམ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་མིང་དང་། །དོན་དང་ངག་ལ་ ཐོགས་མེད་ཤེས།།ཆོས་དང་དོན་དང་ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་རྣམས་དང་། དོན་དང་ངག་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ།

暂且这些就是所谓的十八不共佛法。其他法是与声闻共同的，诸佛的其他功德是与声闻共同的。有些是与凡夫共同的。
那些是什么呢？按照各自的情况：无烦恼、愿智、正确了知等。无烦恼、愿智、正确了知、神通、禅定、无色定、无量、解脱、胜处、遍处等。
其中所谓无烦恼是指阿罗汉了知众生的痛苦是从烦恼中生起，自己也是应供的殊胜，为了使他人不生起对此的执著烦恼而希望断除。由此使他人在任何情况下都不生起烦恼，任何人也不会对此生起贪欲、嗔恨或傲慢，能生起这样的智慧。这种道路不会使任何人生起烦恼，所以称为无烦恼。
这种无烦恼是世俗智，其本性是这样的。在禅定最后是属于第四禅地的，因为是容易之道中的最胜。不动法，其他阿罗汉则不是，因为其他阿罗汉有时连自相续中的一切烦恼也不能完全断除。由人生起，只在三洲中的人当中生起。
所缘是欲界烦恼，未生起的有基所行境。此所缘是欲界未来有基的诸烦恼，因为是为了使他人不生起烦恼而趣入的缘故。无基的烦恼是不能断除的，因为遍行的烦恼缘于一切自地。
如前所说的无烦恼，愿智也是如此。它也是世俗智，在禅定最后，是不动法者所有，是人所依。其所缘是一切法。
愿智的所缘是一切法，这是其特点。说一切有部认为愿智不能现证无色界。那么是怎样的呢？是从因相顺和行为差别而了知，这里的比喻如同农夫一样。
先发愿后的智慧是愿智，想要了知此而入第四究竟禅定，如实正确了知那个三摩地境界所及的一切。
同样，法、义、词、辩才是正确了知。正确了知有四种：法的正确了知、义的正确了知、词的正确了知、辩才的正确了知。这些也如同无烦恼一样。
它们与彼相同的是什么呢？是不动法者所有，是人所依。这些的所缘、地和自性的差别是不同的。三种依次是对名、义、语无碍智。法、义、词的正确了知依次是对名句文身、义和语的无碍了知。

།བཞི་པ་རིགས་པ་ཐགས་ཐོགས་མེད། །མངོན་བརྗོད་ལམ་ལ་དབང་ཉིད་དང་། ། ཐོགས་པ་མེད་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་རིགས་པ་དང་། ཐགས་ཐོགས་མེད་པར་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཉིད་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་གསལ་བར་བྱ་བ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡི་དམིགས་པ་ངག་དང ལམ།།དེའི་དམིགས་པ་ནི་ངག་ཀྱང་ཡིན་ལ་ལམ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཤེས་པ་དགུའོ། །སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་ཤེས་པ་དགུའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། འགོག་པ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་སོ། །ས་ཐམས་ཅད། འདི་ནི་ངག་དང་ལམ་གཉིས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལ་ དམིགས་པའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཁམས་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་ས་ཐམས་ཅད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ།།ཡང་དག་དོན་རིག་བཅུའམ་དྲུག་།དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་གལ་ཏེ་དོན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ན་ནི་ཤེས་པ་བཅུ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དོན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ན་ནི་ཤེས་པ་ དྲུག་སྟེ།ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་དང་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །དོན་ནི་ཀུན་ན། དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དེ་ནི་ས་ཐམས་ཅད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཀུན་རྫོབ། གཞན་ཆོས་དང་ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་ རིག་པ་གཉིས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ཏེ་།མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་དང་། ངག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་རིག་འདོད་དང་བསམ་གཏན་ན། །ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་ས་ལྔ་པོ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་བཞིས་ བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ།ཡན་ཆད་ན་མིང་གི་ཚོགས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངག་ནི་འདོད་པ་དང་པོ་ན། །ངག་དང་ངེས་པའི་ཚིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གཅིག་གོ། །ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་དག་ཡིན་ཏེ། ཡན་ཆད་ན་རྟོགས་ པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཏགས་པ་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམས་འདི་སྐད་དུ་ཚིག་དང་ཡི་གེ་དང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་གཅིག་དང་གཉིས་དང་མང་པོ་དང་ཕོ་དང་མོ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བླ་དགས་དང་། དེ་ལ་ཐགས་ཐོགས་མེད་པར་བྱ་བ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་ རིགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ།དེ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་དག་གི་གོ་རིམས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཚིག་ངེས་པ་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་སྟེ། དཔེར་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བས་ནི་དེའི་ཕྱིར། གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ལན་དང་ལན་ལ་སྤོབས་པས་ན་སྤོབས་པ་ཡིན་ ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་འདི་དག་གི་སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྩིས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་དང་། སྒྲ་རིག་པ་དང་། གཏན་ཚིགས་རིག་པ་དག་ཡིན་ཏེ། འདི་དག་ལ་མཁས་པར་མ་བྱས་པར་དེ་དག་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ། །ཐམས་ཅད་ ཀྱི་སྦྱོར་བ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།གང་ལ་གཅིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་གདོན་མི་ཟ་བར་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་ཆར་ཡོད་དོ། ། མ་ཚང་བར་ནི་དེ་ཐོབ་མེད། །དེ་དག་མ་ཚང་བར་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་འཐོབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་པ་གང་དག་ཡིན་པ།དྲུག་པོ་དེ་དག་རབ་མཐའ་བས། །དེ་དག་ནི་རབ་ཀྱི་མཐའ་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འཐོབ་པོ། །དེ་ནི་རྣམ་དྲུག་།བསམ་གཏན་བཞི་པ་རབ་ཀྱི་མཐའ་པ་དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་ རིག་པ་གསུམ་དང་།རབ་ཀྱི་མཐའ་པ་དེ་ཉིད་དང་དྲུག་གི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཐོབ་པ་ཡིན་གྱི་དེ་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རབ་ཀྱི་མཐའ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་མཐའ། བསམ་གཏན་བཞི་ པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ནི་ས་ཀུན་གྱིས་མཐུན་པས་། །འཕེལ་བའི་རབ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡིན། །ཇི་ལྟར་ན་ས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཐུན་པར་བྱས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ལས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ལ། དེ་ལས་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་རིམ་གྱིས་ འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ།

第四，无碍的理解。在显说之道上自在，以及无碍了知，应当如是配合。各别正确理解即是理解，无碍地显说，以及于禅定自在明了无碍了知。
其所缘是语言和道路。其所缘是语言也是道路。九种智。各别正确理解是九种智的本质，除了灭智。一切地。此由于缘于语言和道路二者任一，从欲界乃至有顶之间是一切地所摄。
正确理解义十或六。义的各别正确理解，若是一切法义，则为十智。若是涅槃义，则为六智，即：法智、随智、灭智、尽智、无生智和世俗智。义遍一切。义的各别正确理解是一切地所摄。
其余世俗。其余法和词的各别正确理解二者是世俗智的本质，因为缘于名身等和语言。法解在欲界和禅定中。法的各别正确理解是五地所摄，即欲界和四禅天，因为再上无名身。
语在欲界和初禅中。语言和词义是同一意思。词的各别正确理解是欲界和初禅地所摄，因为再上无寻。
安立即各别正确理解等是如是说：于词和字，及其义，以及其一二多、阳性阴性等词的假立，于此无碍作用即是法的各别正确理解等，由此即成就这些的次第。
确定词即是词义，如'由可色故，是故名色'等。其他说：由于对答自在故名为辩才。
这些各别正确理解的前行依次是算术、佛语、声明和因明，据说若不精通这些则不能生起彼等。说一切的前行唯是佛语。
若有一种，则必定有全部四种各别正确理解。缺一则不得。缺少这些则不能获得各别正确理解。
所说无烦恼等功德。彼六由究竟定得。彼等由究竟禅定力而得。彼有六种。第四禅究竟即是无烦恼、愿智、三种各别正确理解，及究竟本身共六种。
词的各别正确理解是由其力而得，但非第四禅地所摄。何为究竟？禅定究竟。第四禅。彼由一切地随顺而增长至究竟。
云何为一切地随顺？从欲界心入初禅，从彼入第二禅，如是次第乃至入无想无想处。

།མི་མཐུན་པ་ནི་ཡང་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཀྱི་བར་ལའོ། །དེ་ལས་ཡང་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་བར་དུ་མཐུན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཐུན་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་ འཕེལ་བའི་རབ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་བར་དུ་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་ལྟར་བསྒོམས་པ་ཆུང་ངུ་ལས་འབྲིང་། འབྲིང་ལས་ཆེན་པོ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྟེ། འཕེལ་བའི་མཆོག་ནི་འཕེལ་བའི་རབ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་འདི་ལྟ་བུ་འདི་ནི་རབ་ཀྱི་མཐའ་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལ་མཐར་རབ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།འདིར་མཐའ་ནི་འཕེལ་བའམ་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། མུ་བཞི་པ་བཞིན་ནོ། །ཡོན་ཏན་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཀྱང་། །སངས་རྒྱས་ལས་གཞན་སྦྱོར་ལས་སྐྱེས། །སངས་རྒྱས་ལས་གཞན་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཐོབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ནི་སྦྱོར་ བ་ལས་བྱུང་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ།འདོད་ཆགས་ཅན་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་། དེའི་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ནི་བཞེད་པ་ཙམ་ལ་རག་ལས་པ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་དེ་དག་ནི་ཉན་ཐོས་དང་། ཐུན་མོང་པའི་ཡོན་ཏན་དག་ཡིན་ནོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་ ལ་སོགས་པ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དག་དང་ཡང་ཐུན་མོང་ཡིན་ནོ།།མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། རྫུ་འཕྲུལ་རྣ་བ་ཡིད་དང་ནི། །སྔོན་ཚེ་འཆི་འཕོ་སྐྱེ་བ་དང་། །ཟད་ཤེས་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཡི། །མངོན་ཤེས་རྣམ་པ་དྲུག་།རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཡུལ་ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱ་བའི་མངོན་པར་ཤེས་ དང་།ལྷའི་རྣ་བ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དང་། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། འཆི་འཕོ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་ལྔ་ནི་སོ་སོའི་ སྐྱེ་བོ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། རྣམ་གྲོལ་བློ། །དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་བཞིན་དུ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །བཞི་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་སྟེ། །སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པའི་མངོན་པར་ ཤེས་པ་མ་གཏོགས་སོ།།སེམས་ལ་ཤེས་པ་ལྔ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་ལྔ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། ལམ་དང་ཀུན་རྫོབ་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །ཟག་པ་མངོན་ཤེས་སྟོབས་བཞིན་ནོ། །འདི་ནི་ཟག་ པ་ཟད་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་དྲུག་གམ་བཅུ་ཡིན་པ་དེ་ཡང་རིག་པར་བྱ་ལ།དེ་བཞིན་དུ་འདི་ནི་ས་ཐམས་ཅད་པ་ཡིན་པར་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། །ལྷག་མ། ལྔ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་དག་ན། །མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ནི་བསམ་གཏན་བཞིའི་ས་པ་དག་ ཡིན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པའི་ས་པ་དག་མེད་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་གསུམ་ནི་མེད་དེ། གཟུགས་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཡང་མེད་དེ་གཟུགས་ལ་སྟེགས་བཅས་ནས་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔོན་གྱི་ གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཡང་མེད་དེ་མཐར་གྱིས་སྔོན་གྱི་གནས་གཞན་རྗེས་སུ་དྲན་པས་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་།གནས་དང་རུས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པར་འདོད་པ་ནི་བདག་གི་ལུས་འདི་འདྲ་བ་ཞིག་ལས་སེམས་ནི་འདི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་ནོ་ ཞེས་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་འཛིན་ཅིང་དེ་བཞིན་དུ་ཕ་རོལ་པོ་དག་ལ་ཡང་གཏོད་དེ།སེམས་ཤེས་པ་ལས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་མངོན་པར་གྲུབ་ན་ནི་གཟུགས་ལ་མི་ལྟོས་པར་མངོན་པར་ཤེས་སོ། །སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པར་འདོད་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་མ་ཐག་པའི་མཚན་མ་བཟུང་ནས་དེའི་ལུགས་ལས་བཟློག་སྟེ།མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་ཀྱི་བར་དུ་དེ་མ་ཐག་པའི་གནས་སྐབས་གཞན་རྣམས་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་སྲིད་པ་བར་མའི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་དྲན་ན་ཡང་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ གྱི་ཡང་དྲན་ནོ།།མངོན་པར་གྲུབ་ནས་ནི་ཐོད་རྒལ་དུ་ཡང་དྲན་ནོ། །སྔོན་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཁོ་ན་དྲན་ནོ།

不相应的是欲界所行的心之间。从此乃至第四禅定之间是相应的，如是则是以一切地相应而成。
如何是至增长殊胜之间呢？如是修习小至中，从中至大而入定，增长之最胜即是增长殊胜。如是禅定是究竟边际，因为此中有达到究竟之故。
此中边际是增长或行相，如四句一般。彼等六种功德，除佛外由加行而生。除佛以外是由加行所生，而非由离贪所得。
佛陀则全无由加行所生，因为是具贪欲的自在者，其一切圆满功德现前仅依意愿而成。暂且彼等是与声闻共同的功德。神通等是与凡夫共同。
神通是什么呢？神足、天耳、他心、宿命、死生及漏尽智现证的神通六种。神足境界智现证神通、天耳、心差别、宿命随念、死生及漏尽智现证神通，此等即是六种神通。
其中五种是与凡夫共同。彼等一切，如解脱慧，如沙门果，是解脱道慧的自性。四是世俗智，除心差别和漏尽智神通。
于心有五智。心差别神通有五种，即法智、随智、道智、世俗智及他心智。漏尽神通如力。此如所说漏尽智力，应知亦是六智或十智，如是亦应知此是一切地。
其余五在四禅中。五种神通是属四禅地。为何无色界地无有？首先三种无有，因为缘于色故。心差别神通亦无，因为须依色而修成故。
宿命随念亦无，因为由渐次忆念前生而成就故，及缘于处所、种姓等故。欲知他心者，从'我此身如是，心如是'而执取身心相，如是亦观察他人，由知心而成就。
若成就神通则不观色而了知。欲忆念宿命者，执取意识刚灭之相，从其逆观，乃至结生心之间，忆念其他刹那状态。
此后若忆念一刹那中有即为成就。如是亦忆念他人。成就后亦可跳跃忆念。唯忆念曾经历者。

།གནས་གཙང་མ་རྣམས་ཇི་ལྟར་དྲན་ཞེ་ན། ཐོས་པས་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་པ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེས་པ་ན་ཕ་རོལ་པའི་རྒྱུད་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེད་ དེ་།།གཞན་དག་ནི་རང་གི་རྒྱུད་ལ་བརྟེན་ནས་སོ། །རྫུ་འཕྲུལ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་ཡང་བ་དང་། སྒྲ་དང་། སྣང་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི། རང་དང་འོག་སའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ས་དེའམ་འོག་མར་ འགྲོ་བའམ་སྤྲུལ་པར་བྱེད་ཀྱི་གོང་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་ལྷའི་རྣ་བའི་མངོན་པར་ཤེས་པས་ཀྱང་རང་གི་ས་ཁོ་ནའམ་ས་འོག་མ་པའི་སྒྲ་ཐོས་ཀྱི་ས་གོང་མ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་མངོན་པར་ཤེས་པས་ཀྱང་ས་གོང་མ་པའི་སེམས་ནི་མི་ཤེས་སོ། །སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པས་ ཀྱང་མི་དྲན་ནོ།།འཆི་འཕོ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་མངོན་པར་ཤེས་པས་ཀྱང་མི་མཐོང་ངོ་། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པའི་ས་པའི་སེམས་ནི་ས་གོང་མ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དང་། སྔོན་གྱི་གནས་མངོན་པར་ཤེས་པ་གཉིས་ཀྱིས་མི་འཛིན་ཏོ། །འདི་དག་ཇི་ལྟར་འཐོབ་ཅེ་ན། མ་འདྲེས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྦྱོར་བས། །ཐོབ་བྱ་འདྲིས་པ་ཆགས་བྲལ་བས། །མངོན་པར་ཤེས་པ་ཚེ་རབས་གཞན་ན་གོམས་པ་རྣམས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་འཐོབ་བོ། །བྱེ་བྲག་ཅན་རྣམས་ནི་སྦྱོར་བས་སོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྦྱོར་བས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་དྲན་པ་ཉེར གཞག་གསུམ།།སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་། ཚོར་བ་དང་། སེམས་དང་། ཆོས་དང་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་ནོ། །དང་པོ་རྫུ་འཕྲུལ་རྣ་བ་མིག་།མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྷའི་རྣ་བ་དང་ལྷའི་མིག་གི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་གཟུགས་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་པོ་ཡིན་ཏེ། ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་དམིགས་པ་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་བཞི་ཡིན་ཏེ། སྒྲ མ་གཏོགས་སོ།།ལྷའི་རྣ་བ་དང་མིག་གི་མངོན་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་སྒྲ་དང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ། །འདི་ཇི་ལྟར་ན། འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བ་ཤེས་པས་འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་འདི་དག་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པར་ཤེས་ཤེ་ན། དེ་ནི་དེས་མི་ཤེས་ཀྱི་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་དེ་ལས་གཞན་པ་གང་གིས་ན་དེ་ལྟ་བུར་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་མངོན་པར་ཤེས་པའི་འཁོར་དུ་གྱུར་པའི་ཤེས་པ་སྐྱེའོ། །ལྷག་མ་ནི་དམིགས་ཀྱིས་མ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ཆར་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །མིག་དང རྣ་བའི་མངོན་ཤེས་ནི།།ལུང་དུ་མ་བསྟན་ལྷག་རྣམས་དགེ་།ལྷའི་མིག་དང་རྣ་བའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཀྱང་མིག་དང་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་དེ་དག་ཇི་ལྟར་བསམ་གཏན་བཞིའི་ས་པར་གྲུབ་ཅེ་ ན།རྟེན་གྱི་དབང་གིས་དེའི་ས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་རྟེན་མིག་དང་རྣ་བ་ནི་བསམ་གཏན་བཞིའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱི་དབང་གིས་སོ། །གཞན་བཞི་ནི་དགེ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས་མངོན་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཤེས་པ་དགེ་བ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།དེ་ནི་གཙོ་བོའམ་ཕལ་ཆེ་བ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་འདི་རྣམས་ལས། །གསུམ་ནི་རིག་པ། སྔོན་གྱི་གནས་དང་། འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་རྣམས་ནི་མི་སློབ་པའི་རིག་པ་གསུམ་ ཞེས་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་གཞན་དག་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སྔོན་མཐའ་སོགས། མ་རིག་པ་ནི་བཟློག་ཕྱིར་རོ། །འདི་དག་གིས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་དང་། བར་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཟློག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་དག་ལས་ཀྱང་དོན་དམ་པར། མི་སློབ་ཐ་མ། ཟག་པ་ཟད་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཁོ་ན་མི་སློབ་པའི་རིག་པ་ཡིན་ནོ།

如何忆念清净处呢？因为通过闻法而获得体验。从无色界死后转生到此处时，依靠他人相续而生。其他则依靠自己的相续。神通等修习是轻安、声音和光明作意。
这五种神通，是缘自地和下地的境。神足通能到达同地或下地，或变化，但不能到上地。同样，天耳通也只能听到同地或下地的声音，而不能听到上地的声音。
他心通也不能知道上地的心。宿命通也不能忆念。死生通也不能见到。正因为如此，无色界地的心是上地所摄，所以他心通和宿命通二者都不能缘取。
如何获得这些神通呢？通过不杂修习而获得，已熟练者通过离贪而得。在其他生中已熟练的神通是通过离贪而获得。特殊的则通过修习。一切也都是通过修习而生起。
第三，三念住。他心通缘心和心所，故是受念住、心念住和法念住三者的自性。
第一神通是神足通、天耳通和天眼通。神足通、天耳通和天眼通缘色法，故是第一念住，即身念住。神足通所缘是除声以外的四外处。天耳通和天眼通所缘是声处和色处。
如何通过死生智知道'这些众生具有身恶行'等？那不是由死生智直接了知，而是圣者们通过其他与神通相应的智而了知。其余未特别区分的，是四念住的自性。
天眼通和天耳通是无记，其余是善。天眼通和天耳通是无记。它们是与眼识和耳识相应的智慧。
那么它们如何成为四禅地所摄？是依靠所依而说其地，因为它们所依的眼根和耳根是四禅地所摄。或者是依无间道而说。其他四种是善法。
那么《分别论》中说'什么是神通？是善智'如何理解？那是说主要的或大多数的情况。
在这些神通中，三明是：宿命、死生和漏尽通称为无学三明。为什么只有这些是三明而其他不是？因为是为了遣除对前际等的无明。这些依次遣除对前际、后际和中际的愚痴。
其中就究竟义而言，只有最后的漏尽通才是无学明。

།གཉིས་ནི་དེའི། རྒྱུད་ལས་སྐྱེས་ཕྱིར་དེ་ཞེས་བྱ། །གཞན་གཉིས་ནི་མི་སློབ་པའི་རྒྱུད་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་མི་སློབ་པ་ཞེས་བྱའི་དེ་གཉིས་ནི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ འདི་དག་སློབ་པའི་ཡིན་པར་མི་འདོད་དམ་ཞེ་ན་གང་གི་ཕྱིར་སློབ་པའི་རིག་པ་དག་ཅེས་མི་བྱ་ཞེ་ན།སློབ་ལ་འདོད་དེ་མ་རིག་དང་། །བཅས་རྒྱུད་ཕྱིར་ན་རིག་མ་བཤད། །རྒྱུད་མ་རིག་པ་དང་བཅས་བཞིན་དུ་རིག་པ་རྣམ་པར་གཞག་ཏུ་ནི་མི་རུང་སྟེ། ཡང་མ་རིག་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།མངོན་པར་ཤེས་པ་འདི་དག་ལས། །དང་པོ་གསུམ་པ་དྲུག་པ་ནི། །ཆོ་འཕྲུལ་རྣམས་ཡིན་རྫུ་འཕྲུལ་དང་། །སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དང་། ཟག་པ་ཟད་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཆོ་འཕྲུལ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། རྫུ་འཕྲུལ་དང་ཀུན་རྫོབ་པ་དང་རྗེས་སུ་བསྟན་ པའི་ཆོ་འཕྲུལ་རྣམས་ཡིན་ནོ།། དང་པོ་ཉིད་དུ་གདུལ་བྱའི་ཡིད་ཤིན་ཏུ་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོ་འཕྲུལ་དག་ཡིན་པ་འམ། འདི་དག་གིས་ཞེ་འགྲས་པ་དང་། བར་མར་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་འཕྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་ཆོ་འཕྲུལ་དག་ཡིན་ནོ། །འདི་དག་གི་ནང་ན། བསྟན་པ་མཆོག་། རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ནི། །མི་འཁྲུལ་ཕྱིར་དང་ཕན་པ་དང་། །ཡིད་འོང་འབྲས་ལ་སྦྱོར་བྱེད་ཕྱིར། །མཆོག་ཡིན་ནོ། །རྫུ་འཕྲུལ་དང་ཀུན་བརྗོད་པ་དག་ནི་རིག་སྔགས་ཀྱིས་ཀྱང་། བྱེད་དེ། གྷན་དྷ་རི་ཞེས་བྱ་བའི་རིག་སྔགས་གང་གིས་ན་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ་དང་། རྟོག་བྱེད ཅེས་བྱ་བའི་རིག་སྔགས་གང་གིས་ན་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་ནི་གཞན་གྱིས་བྱ་བར་མི་ནུས་པས་མི་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་འདི་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ།།དེ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་གཏོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས་ནི་ཐབས་ ཉེ་བར་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཕན་པ་དང་།ཡིད་དུ་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་སྦྱོར་བས་འདི་ཉིད་མཆོག་ཡིན་ནོ། །རྫུ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། རྫུ་འཕྲུལ་ཏིང་ངེ་འཛིན། འདིས་འབྱོར་པར་བྱེད་པས་ན་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །དེས་ཅི་ཞིག་ཡང་ དག་པར་འབྱོར་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།དེ་ལས་ནི། སྤྲུལ་དང་འགྲོ་བ་སྟེ། དེ་ལ་འགྲོ་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ལུས་ཀྱིས་ཕྱིན་བྱེད་དང་། མོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཡིད་མགྱོགས་པའོ། །སྟོན་པ་ལ། ཡིད་མགྱོགས་འགྲོ་བ་དང་། ཡིད་བཞིན་དུ་མགྱོགས་པས་ནི་ ཡིད་མགྱོགས་ཀྱི་འགྲོ་བ་སྟེ།དེ་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་གཞན་གྱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡུལ་ཐག་ཤིན་ཏུ་རིང་པོར་ཡང་ཐུགས་བསྐྱེད་པའི་དུས་ཀྱི་བྱོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པོ་ཞེས་བྱ་ བ་གསུངས་སོ།།འགྲོ་བ་གཞན་དག་ནི་མ་བཤད་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ལ་མངའ་བར་གྲུབ་པོ། །གཞན་དག་ལ། ཕྱིན་བྱེད་མོས་པ་ལས་བྱུང་ཡང་། །ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ནི་ལུས་ཕྱིན་བྱེད་ཀྱི་འགྲོ་བ་ཡང་ཡོད་དེ། བྱ་བཞིན་དུ་རིམ་གྱིས་ལུས་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མོས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཡོད་དེ། ཐག་རིང་པོ་ལ་ཉེ་བར་མོས་ནས་མྱུར་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྲུལ་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའོ། ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།འདོད་པར་གཏོགས་པའི་སྤྲུལ་པ་ནི། ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་བཞི། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྤྲུལ་པ་ནི གཟུགས་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ།།དེ་ཡང་རྣམ་གཉིས། བདག་དང་གཞན་གྱི་ལུས་དང་སྤྲུལ་པའོ། །གཟུགས་གཏོགས་གཉིས། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྤྲུལ་པ་ནི། དེ་ན་དྲི་དང་རོ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་དང་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་ འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ཏེ།འདི་ནི་སྤྲུལ་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བས་མདོར་བསྡུ་ན་སྤྲུལ་པ་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡིན་ནོ།

二者是从其种性生起故称为彼，其余二者是从无学种性生起故称为无学，而彼二者既非有学亦非无学。
若问此等神通不承认是有学的吗？为何不称为有学的智呢？
虽是有学但具无明，因具无明种性故未说为智。种性具有无明时不应安立为智，因为又被无明所胜故。
此等神通中，第一、第三、第六，是神变。神足通、心差别、漏尽通等依次是三种神变，即神变神通、记说神通、教诫神通。
或因最初能极其摄受所化众生心故是神变，或因以此能摄受怨敌及处中者之心故是神变。
在此等中，教诫神变最胜，因为不错乱故，及令趣入利益与悦意果故为最胜。
神足通和记说可由咒术成办，如以名为健达利的明咒能于虚空行走，以名为察觉的明咒能知他心，然如实教诫他人不能做到，因不错乱故此为最胜。
彼二者仅能摄受而已，教诫神变则以开示方便门而令趣入利益与悦意果故此为最胜。
若问何为神足通？毗婆沙师说：神足即三摩地，因能成办故称为神足。
问：由此能成办何事？答：由此能变化与行走。其中行走有三种：身行、胜解所生、意势。
对于佛陀，意势行走即如意迅速，唯佛世尊具此，他人则无。因为能于极远处生起意乐即能前往故。
因此佛陀说佛境不可思议。其他行走虽未说明但佛具足。
对其他人，具身行及胜解所生。声闻与独觉具有身行走，因如鸟般次第以身前行故。
亦有胜解所生，因于远处作近想而速行故。
变化有二种：欲界所行与色界所行。
其中首先，属欲界的变化是外四处。欲界所行的变化是色、香、味、触处的自性。
此复二种：自身与他身的变化。
属色界二种：色界所行的变化因彼处无香味故是色处与触处二者。
此亦如欲界一样有二种。此是四种变化。色界中亦同此，故总之变化有八种。

།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་སྤྲུལ་པ་ན་ཇི་ལྟར་ན་དྲི་དང་རོ་དག་དང་མི་ལྡན་ པ་ཡང་ཡིན་ཞེ་ན།གོས་དང་། རྒྱན་བཞིན་དུ་མི་ལྡན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་སྤྲུལ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་ཅི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ནས་སྤྲུལ་པ་སྤྲུལ་པར་བྱེད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། ། འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ། སྤྲུལ་སེམས་དག་གིས་དེ་ དག་ཀྱང་ནི་བཅུ་བཞིའོ།།སྤྲུལ་པའི་སེམས་བཅུ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི། བསམ་གཏན་འབྲས་གཉིས་ནས་ལྔའི་བར་རིམ་བཞིན། བསམ་གཏན་དང་པོའི་འབྲས་བུ་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ནི་གཉིས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་དག་གོ། ། བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་འབྲས་བུ་ ནི་གསུམ་སྟེ།འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པའི་ས་པ་དག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། བཞི་པའི་ས་པ་དག་ཀྱང་བཞི་དང་ལྔར་སྦྱོར་བར་བྱའོ། །བསམ་གཏན་གྱི་འབྲས་བུ་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ནི་རང་གི་ས་པ་དང་ས་འོག་མ་ཡིན་ པར་རིག་པར་བྱའོ།།གོང་མ་ལས་སྐྱེས་མིན། བསམ་གཏན་འོག་མའི་འབྲས་བུ་ས་གོང་མའི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ནི་མེད་དོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྤྲུལ་པ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི། བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་དེའི་འབྲས་བུ་ལས་འགྲོས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ སོ།།དེ་རྙེད་བསམ་གཏན་བཞིན། སྤྲུལ་པའི་སེམས་དེ་དག་རྙེད་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞིན་ནོ། །ཡང་ཅི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ཁོ་ན་ལས་ལྡང་བར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་བུ་ནི་མེད་དེ། འདི་ལྟར། དེ་ནི། དག་དང་རང་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ་། སྤྲུལ་པའི་སེམས་ནི་བསམ་གཏན་དག་པ་པའམ་སྤྲུལ་པའི་ སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྐྱེའི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལས་གཉིས། སྤྲུལ་པའི་སེམས་ལས་ཀྱང་བསམ་གཏན་དག་པ་པ་དང་སྤྲུལ་པའི་སེམས་སྐྱེ་སྟེ། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ནི་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མ་ཞུགས་པར་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལས་ལྡང་བ་ མེད་དོ།།སྤྲུལ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། རང་གི་ས་པས་སྤྲུལ་པར་བྱེད། ས་གཞན་པའི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ཀྱིས་ས་གཞན་པའི་སྤྲུལ་པར་ནི་མི་བྱེད་དོ། །སྨྲར་འཇུག་པ་ནི་འོག་མས་ཀྱང་། ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རང་གི་ས་པས་ཀྱང་སྨྲར་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་སྤྲུལ་པ་ནི་རང་གི་ས་པའི་སེམས་ཁོ་ནས་སྨྲར་འཇུག་གོ། །ས་གོང་མ་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་སྟེ། ཡན་ཆད་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྲུལ་པ་མང་པོ་རྣམས་སྨྲ་བ་ནི་སྟོན་མིན་སྤྲུལ་པ་དང་བཅས། སངས་རྒྱས་ལས་གཞན པའི་སྤྲུལ་པ་ནི་སྤྲུལ་པ་དང་བཅས་ཏེ།སྨྲ་བས་གང་གི་ཚེ་སྤྲུལ་པ་མང་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ཅིག་ཅར་སྨྲ་སྟེ། གཅིག་ཅིག་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་ན། །སྤྲུལ་པ་ཐམས་ཅད་སྨྲ་བར་བྱེད། །གཅིག་མི་སྨྲ་བར་གྱུར་པ་དང་། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྨྲར་མི་འགྱུར། །ཞེས་ཚིགས་སུ་ བཅད་དེ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ནི་སྔ་ཕྱི་ཇི་ལྟར་བཞེད་པར་སྨྲའོ། །གང་གི་ཚེ་སྨྲར་འཇུག་པའི་སེམས་ཡོད་པ་དེའི་ཚེ་སྤྲུལ་པའི་སེམས་མེད་པའི་ཕྱིར་སྤྲུལ་པ་མེད་ན་ཇི་ལྟར་སྨྲར་འཇུག་ཅེ་ན། བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་གཞན་འཇུག་ཕྱིར། །གནས་པར་འདོད་པས་སྤྲུལ་ པ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་ཡིད་གཞན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པས་ངག་འཇུག་པར་བྱེད་དོ།།ཅི་གསོན་པོ་ཁོ་ན་ལ་བྱིན་གྱི་རླབས་ཡོད་དམ། འོན་ཏེ་ཤི་བ་ལ་ཡོད་ཅེ་ན། ཤི་བ་ལ་ཡང་བྱིན་གྱི་རླབས་ཡོད། འཕགས་པ་འོད་སྲུངས་ཆེན་པོའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་དེའི་རུས་པའི་ ཀེང་རུས་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ཡང་མི་བརྟན་ལ་མེད། མི་བརྟན་པའི་དངོས་པོ་ལ་ནི་བྱིན་གྱི་རླབས་མེད་དེ། འཕགས་པ་འོད་སྲུངས་ཆེན་པོས་ཤ་ལ་སོགས་པ་བྱིན་གྱིས་མ་བརླབས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་མིན་གཞན་དག་ན་རེ། ཤི་བ་ལ་བྱིན་གྱི་རླབས་མེད་ཀྱི། རུས་པའི་ཀེང་ རུས་གནས་པ་ནི་ལྷའི་མཐུས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

有人问：生于色界的化身在欲界活动时，为何没有香和味呢？
答：如同衣服和装饰品一样是不具备的。其他人说是变化两种处。
又问：是否仅仅通过神通来变化化身呢？
那么是怎样的呢？是神通的果报，通过变化心，这些共有十四种。
这十四种变化心，从二禅果到五禅果依次为：第一禅果的变化心有二种，即欲界和初禅地的。
第二禅果有三种，即欲界、初禅和二禅地的。
同样，第三禅和第四禅地也分别配四种和五种。
应当了知禅定的果报变化心是自地和下地的。
不从上地生，下地禅定的果报没有上地的变化心。
欲界的化身从第二禅等的果报，较初禅地的果报有殊胜的差别。
获得这些如同禅定，获得这些变化心如同获得禅定一样。
又问：是否只从变化心出定呢？
答：不是这样的，因为：
它从清净和自身生起，变化心是从清净禅定或变化心之后生起，而不是从其他生起。
从此生二种，从变化心也生起清净禅定和变化心，而不是其他。
住于禅定果报者，若不入定就不能从那个禅定中出定。
一切化身也由自地所化，不同地的变化心不能变化不同地的化身。
下地也能令说话，'也'字的意思是自地也能令说话，欲界和初禅地的化身只能由自地的心令其说话。
上地是初禅地，因为往上都没有发起表业。
多化身说话非独立而有伴，除佛以外的化身是有伴随的，说话时若是多个化身则同时说话。
如偈颂所说：'一个说话时，一切化身说，一个不说时，一切皆不说。'
佛的化身则随意前后说话。
当有说话心时没有变化心，既然没有化身如何能说话呢？
加持后他入故，想要安住而加持化身后，以其他发起表业的心令语言运行。
问：是否只对活着的有加持力，还是对死者也有呢？
答：对死者也有加持力，因为通过圣者大迦叶的加持力，他的骨架得以留存。
这也不在无常中，无常的事物是没有加持力的，因为圣者大迦叶没有加持肉等物。
其他非，其他人说：死者没有加持力，骨架的留存是通过天神的力量。

།ཅི་སེམས་གཅིག་གིས་སྤྲུལ་པ་གཅིག་ཁོ་ན་སྤྲུལ་པར་བྱེད་དམ་ཞེ་ན། དང་པོར་དུ་མས་གཅིག་ཡིན་ཏེ། །བྱ་བར་གྱུར་ནས་བཟློག་པའོ། །དང་པོ་ཉིད་དུ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་དུ་མས་སྤྲུལ་པ་གཅིག་སྤྲུལ་པར་བྱེད་དོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་བྱང་ ནས་ནི་སེམས་གཅིག་གིས་སྤྲུལ་པ་པོ་ཇི་སྙེད་འདོད་པ་དུ་མ་སྤྲུལ་པར་བྱེད་དོ།།ཡང་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བསྒོམས་ལས་སྐྱེས་པ་ལུང་མ་བསྟན། །བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངེས་པར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་ལས་སྐྱེས་ རྣམ་གསུམ་མོ།།ལྷ་དང་། ཀླུ་དང་། ཤ་ཟ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གིས་བྱས་པའི་སྤྲུལ་པ་རང་དང་གཞན་གྱི་ལུས་དང་འབྲེལ་བ་ནི་སྒྲ་མེད་པའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སྐྱེ་མཆེད་དགུ་པ་ཡིན་ཏེ། དབང་པོ་དང་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་ནི་སྤྲུལ་པར་མི་བྱེད་དོ། །ཅི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ཁོ་ནར་ཟད་དམ་ཞེ་ན། རྫུ་འཕྲུལ་རྣམ་པ་གཉིས་པ་དེ་དང་། གསང་སྔགས་སྨན་དག་དང་། ལས་ལས་སྐྱེས་དང་རྣམ་པ་ལྔ། །རྫུ་འཕྲུལ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་ལྔའོ་ཞེས་བརྗོད་དེ། བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་དང་། གསང་སྔགས་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། སྨན་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ལས་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་ང་ལས་ནུ་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་པ རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ།།ལྷའི་རྣ་བ་དང་མིག་ཏུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཅི་ལྷའི་ཁོ་ན་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དང་། ཁྱིམ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུར་ལྷའི་དང་འདྲ་བས་ལྷའི་ཡིན་ཞེ་ན། ལྷ་ཡི་མིག་དང་རྣ་བ་ཡིན། །འདི་ལྟར་དེ་ གཉིས་ནི།བསམ་གཏན་ས་པའི་གཟུགས་དང་བ། བསམ་གཏན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་མིག་དང་རྣ་བའི་ཐོད་ཀོར་དུ་སྒྲ་དང་། སྣང་བ་ལ་གཏོད་པའི་སྦྱོར་བས་བསམ་གཏན་གྱི་ས་པའི་འབྱུང་བ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དག་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པའི་རྒྱུ་མངོན་པར་ འགྲུབ་པས་བསམ་གཏན་གྱི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མིག་དང་།རྣ་བ་དེ་དག་ནི་ལྷའི་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་གཉིས་ཀྱང་རྟག་ཏུ་བརྟེན་བཅས་མ་ཚང་མེད། ཐག་རིང་ཕྲ་སོགས་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན། །ལྷའི་མིག་དང་རྣ་བ་ནི་རྟག་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་མཚུངས་པ་མེད་དོ། ། ཞར་བ་དང་འོན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་ཚང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་བཞིན་ནོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་གཟུགས་དང་། སྒྲ་ཐག་རིང་བ་དང་། ཕྲ་བ་དང་། བསྒྲིབས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གང་ཕྱིར་ཤ་ཡི་མིག་གིས་གཟུགས། །ཐག་རིང་གནས དང་བསྒྲིབས་པ་དང་།།ཕྲ་རྒྱས་ཐམས་ཅད་མི་མཐོང་བ། །དེ་ཕྱིར་ལྷ་ཡིས་མཐོང་བར་འདོད། །ལྷའི་མིག་གིས་ཐག་ཇི་སྲིད་ཅིག་མཐོང་ཞེ་ན། གང་གི་མིག་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པའོ། །ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་སྟོང་དང་སྟོང་གཉིས་པ་ དང་སྟོང་གསུམ་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐོང་ངོ་།།མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས་ནི། དགྲ་བཅོམ་བསེ་རུ་སྟོན་རྣམས་ཀྱིས། །སྟོང་གཉིས་གསུམ་དང་གྲངས་མེད་མཐོང་། །ཉན་ཐོས་ཆེན་པོས་ཀྱང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ལྷའི་མིག་གིས་སྟོང་གཉིས་པའི་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐོང་ངོ་།།བསེ་རུ་ལྟ་བུས་ནི་སྟོང་གསུམ་པ་མཐོང་ངོ་། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་ཇི་ཙམ་བཞེད་པར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གྲངས་མེད་པ་གཟིགས་སོ། །ཅི་རྫུ་འཕྲུལ་ཁོ་ན་སྐྱེ་བས་འཐོབ་པ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་གཞན་ཡང་ཡིན་ཞེ་ན། གཞན་ཡང་སྐྱེ་ བས་ཀྱང་འཐོབ།ལྷའི་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞི་ཡང་སྐྱེ་བས་འཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡོད་མོད་ཀྱི། སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མངོན་པར་ཤེས་པའི་མིང་མི་འཐོབ་བོ། །སྐྱེ་བས་འཐོབ་པའི་ལྷའི་མིག་གང་ཡིན་པ། དེས་ནི། སྲིད་པ་བར་མ་མི་མཐོང་ངོ་། །སྲིད་པ་བར་མ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པའི་ མིག་ཁོ་ནས་མཐོང་གི་།སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

如果问及是否一个心可以变化出一个化身？最初是多个变一个，之后则相反。最初时，多个变化心可以变化出一个化身。在获得神通之后，一个心可以变化出任意多个化身。
又问，所有变化心都是无记性吗？修所生的是无记性。凡是修习的果报必定是无记性。生所得的有三种。天、龙、罗刹等生所得的变化心可以是善、不善或无记性。他们所变化的与自身和他人身体相关的化身，因为是无声的色处，所以是第九处，因为与根不相异。根是不能变化的。
如果问及修所生和生所得的神变是否仅有这两种？神变有这两种，以及咒语、药物和业所生共五种。简要来说神变有五种：修习的果报、生所得、咒语所生、药物所生、业所生，如难陀和中有众生等。
所说的天耳天眼是否仅是天界所独有？还是如菩萨、转轮王、珍宝居士等相似于天界而称为天的？是天的眼耳。这是因为，二者是禅定地的清净色。由于入定时眼耳识专注于声光的作用力，以禅定地的大种为因而成就见闻清净色的缘故，因为是禅定地所摄，所以这些眼耳确实是天的。
这二者恒常具有所依，无有缺损，远细等为所行境。天眼天耳因为恒常具有识，所以与其他不同。因为没有盲聋，所以也不会缺损，如同色界众生。这二者的对境也包括远处、微细、被遮蔽的色声。
此处所说：因为肉眼不能见到远处、被遮蔽和微细的一切色法，所以认为是天眼所见。
如果问天眼能见多远？这要依各自眼的能力而定。声闻、独觉和佛陀们不用加行即可见到小千、中千、大千世界。通过加行，阿罗汉、独觉、佛陀能见二千三千无数世界。大声闻通过一切加行也能以天眼见到中千世界。独觉能见到大千世界。佛世尊能随意见到无数世界。
是否只有神变是生所得？还是其他也是？其他也是生所得。天耳等四种也有生所得，但生所得的绝不能称为神通。生所得的天眼不能见到中有。中有只能被神通眼所见，而非生所得。

།སེམས་ཤེས་དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ། སྐྱེ་བས་འཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་སྐྱེ་བས་འཐོབ་པ་དེ་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་པར་རིག་པར བྱའོ།།གང་རྟོགས་དང་རིག་སྔགས་ཀྱིས་བྱས་པའང་། གང་ཡང་མཚན་མ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་རྟོག་གེ་བ་དང་། གང་ཡང་རིག་སྔགས་ཀྱིས་བྱས་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་ ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་དག་གིས་ནི་དམྱལ་བ་པས་ནི་དང་པོ་ཤེས། ཇི་སྲིད་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བས་མ་ཉེན་པ་དེ་སྲིད་དུ་ཤེས་སོ། །འགྲོ་བ་གཞན་ན་གནས་པས་ནི་རྟག་ཏུ་ཤེས་སོ། །མི་ལ་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་ མེད།།མི་རྣམས་ལ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྐད་བཤད་པ་དེ་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་མེད་དོ། །འོ་ན་རང་བཞིན་གྱིས་ཚེ་རབས་དྲན་པ་གང་ཡིན་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་དེ་ནི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཏེ། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བསྒོམས་པའི་ འབྲས་བུ་དང་།སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་དང་། ལས་ལས་སྐྱེས་པའོ། །ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཡེ་ཤེས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་བདུན་པའོ། ། ཤེས་པའི་སྐབས་ཀྱིས་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །། རང་བཞིན་ གཞན་རྣམས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལྟ་བས་ན་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་པོ་ཁོ་ནར་བསམ་གཏན་རྣམས་བརྩམས་ཏེ། བསམ་གཏན་དག་ནི་རྣམ་པ་གཉིས། །བསམ་གཏན་རྣམས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་སྐྱེ་བ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་ གཉིས་སོ།།དེ་དག་ཀྱང་བཞི། བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་བཞི་པའི་བར་རོ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་དུ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ནི་ཡང་མི་བརྗོད་དེ་། འཇིག་རྟེན་བསྟན་པའི་མཛོད་ཀྱི་གནས་སུ། དེར་སྐྱེ་བ་དག་རབ་ཏུ་བཤད། ཇི་སྐད་དུ་བཤད་ཅེ་ན། དེར་སོ་སོའི། བསམ་གཏན་ས་ནི་ གསུམ་པ་ཡིན།།བཞི་པ་ས་ནི་བརྒྱད་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བསམ་གཏན་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ། སྙོམས་འཇུག་དགེ་བ་རྩེ་གཅིག་པ། བྱེ་བྲག་མེད་པར་དགེ་བའི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ནི་བསམ་གཏན་ཡིན་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྗེས་འབྲང་བཅས་ན་ཕུང་པོ་ལྔ། །འཁོར་དང་བཅས་ན་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །རྩེ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། དམིགས་པ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་སེམས་དམིགས་པ་གཅིག་པ་དག་ཁོ་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ ཡིན་གྱི་ཆོས་གཞན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།སེམས་རྣམས་ཁོ་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་མ་ཡིན་གྱི་གང་གིས་དེ་དག་རྩེ་གཅིག་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་ལ་དེ་ཉིད་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཐམས་ཅད་རྩེ་གཅིག་ པ་མ་ཡིན་ནམ།གལ་ཏེ་གཉིས་པ་དེ་ལས་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དོན་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཁོ་ན་ལས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་ལས་སེམས་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འདོད། ཏིང་ངེ་འཛིན་ས་ མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཐམས་ཅད་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།མ་ཡིན་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་དག་ཁོ་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མདོ་ལས། ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་དང་། སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་གཙོ་བོ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

心智有三种，即所谓生得，应当了知他心智生得者有善、不善、无记三种。由推理和咒术所成者，凡是相者所知的他心智和推理者，以及由咒术所成就者，也应当了知是三种，不像修所成果唯是善性。
生得的他心智和宿住随念，地狱众生最初能知，直到未被痛苦感受所逼迫之前都能知。其他趣众生则恒常能知。人中无生得。
人类没有所说的神通等生得。那么，自然能忆念前世者是什么样呢？他们的这种能力是由业的差别所生，宿住随念有三种：修所成果、生得、业所生。
此为《阿毗达磨俱舍论释》中智品第七。已说智品中智的自性功德。
当说其他自性。因此，由于是一切功德所依，首先开始说诸禅定。禅定有二种。禅定略说有生和等至禅定的差别而为二种。
彼等亦有四种，从初禅到第四禅。其中不再说生禅定，因为在世间品中，'已详说彼处生。'如何说呢？即'彼各自，三禅地三种，第四禅地八种'。
当说等至禅定，为此说：'等至善一境。'无差别善心一境性是禅定，因为是三摩地自性。'若有眷属则五蕴。'应知若有眷属则是五蕴自性。
什么是一境性？即缘一境。如此则唯是缘一境的心是三摩地，其他心所法不是，岂不是这样吗？
不仅是诸心是三摩地，而是使彼等成为一境性的法是三摩地，彼即是一境性。由于是刹那性，岂不是一切心都是一境性？
若说是不从第二转移，则相应中三摩地成无义。为何不许正由三摩地使诸心成为缘一境性？由于三摩地是遍一切地，则应成一切心都是一境性。
不是，因为三摩地力微弱。其他论师说：唯是心一境性是三摩地，如经中说：'增上心学和心清净的主要者是四禅。'

།བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། འདིས་སེམས་པར་བྱེད་པས་ན་བསམ་གཏན་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་བཞག་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར རབ་ཏུ་ཤེས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ།སྐད་ཀྱི་བྱིངས་འདི་ནི་སེམས་པའི་དོན་ཡིན་ལ། སེམས་པ་ཡང་ཤེས་རབ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐམས་ཅད་བསམ་གཏན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་ དང་ལྡན་པ་ལ་དེའི་མིང་དུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་ཉི་མ་བཞིན་ནོ།།ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་དང་ལྡན་པ་ཡང་གང་ཞེ་ན། ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡན་ལག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་འབྲེལ་པར་ངང་གིས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་དང་། ལམ་སླ་བ་ཞེས་གསུངས་པས་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་སེམས་པར་བྱེད་དོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཇི་ལྟར་བསམ་གཏན་ཡིན་ཞེ་ན། ལོག་པར་ངེས་པ་སེམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དང་མཐུན་པ་ཁོ་ན་ལ་དེའི་མིང་དུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ས བོན་རུལ་པ་བཞིན་ནོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་བསམ་གཏན་མི་དགེ་བ་དག་ཀྱང་གསུངས་སོ། །ཡང་དགེ་བ་རྩེ་གཅིག་པ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནི་ཇི་ལྟ་བུ། བཞི་པའི་བར་ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་དང་པོ་ནི། དཔྱོད་དང་དགའ་དང་བདེ་དང་ལྡན། །དགེ་བ་རྩེ་གཅིག་པ་བསམ་གཏན་ དང་པོ་ནི་དཔྱོད་པ་དང་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།དཔྱོད་པ་སྨོས་པས་རྟོག་པ་ཡང་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་དུ་བ་དང་མེ་བཞིན་དུ། རྟོག་པ་མེད་པར་ནི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་དང་ལྡན་པའི་དཔྱོད་པ་མེད་དོ། །བསམ་གཏན་ལྷག་མ་གསུམ་ནི། ཡན་ལག་ལྔ་ལྔ་སྤངས་པ་ཡིན། །དགེ་བ་རྩེ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ནི་དཔྱོད་པ་སྤངས་ལ། དགའ་བ་དང་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་དཔྱོད་པ་དང་དགའ་བ་སྤངས་ལ་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་དཔྱོད་པ་དང་། དགའ་བ་དང་བདེ་བ སྤངས་པ་ཡིན་ནོ།།བསམ་གཏན་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མེད། རྣམ་པ་གང་གིས་ཤེ་ན། དེ་དག་ཀྱང་སྐྱེ་བ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་ཡིན་ལ་བཞི་ཡང་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གི་ཡང་སྐྱེ་བ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་གཟུགས་ མེད་པ་རྣམས་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་དགེ་བའི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་པ་དེས་བཤད་ཟིན་ཏོ།།འཁོར་དང་བཅས་ན་ནི། ཕུང་པོ་བཞི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གཟུགས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོག་མའི་ས་དབེན་ལས་སྐྱེས་པ་། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་ ལས་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ།།དེ་ལས་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་དབེན་བ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལས་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་ མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་མེད་པ་བཞི་ཡིན་ནོ། །དབེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། ལམ་གང་གིས་ནི་འོག་མ་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། ཉེར་བསྡོགས་གསུམ་དང་བཅས་པར་ནི། །གཟུགས་ ཀྱི་འདུ་ཤེས་བཤིག་ཅེས་བྱ།།ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉེར་བསྡོགས་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་བཤིག་ཅེས་བྱ་བའི་མིང་མི་འཐོབ་བོ། །དེ་ལ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་བཤིག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མ་བྲལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཕུང་པོ་ བཞི་ཞེས་གང་བཤད་པ་རེ་ཞིག་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་གཟུགས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ཇི་ལྟར་ན་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་བརྗོད་པར་འགྱུར་། གཟུགས་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཅུང་ཟད་ཟེར་བ་བཞིན་ནོ།

如果问什么是禅定的含义，由于这是思维所以称为禅定。当心平等安住时，能如实了知真实的缘故，称为'能够了知'的意思。这个词根的含义是思维，思维也就是智慧，这是从宗义书中所说的。
那么，是不是所有的三摩地都成为禅定呢？不是的，因为是对最殊胜的状态安立这个名称，就像太阳一样。
什么是最殊胜的状态呢？就是具足支分的三摩地。因为它自然生起止观双运，所以经中说是'现法乐住'和'易道'，因此它确实是思维。
有烦恼的禅定如何成为禅定呢？因为是邪确定的思维。如果说这样太过了，不是的，因为只是对与之相应的安立这个名称，就像腐烂的种子一样。世尊也说过不善的禅定。
那么善一境性的初禅是什么样的，乃至第四禅是什么样的呢？首先初禅：具有寻、喜和乐。善一境性的初禅是与寻、喜、乐相应。说到寻的时候也包含了伺，因为它们同时运作，就像烟与火一样，没有伺就没有具有喜乐的寻。
其余三种禅定：各自断除五支。配合'善一境性'来说，第二禅断除寻，具有喜和乐。第三禅断除寻和喜，具有乐。第四禅断除寻、喜和乐。
如同禅定那样，无色定也是如此。以什么方式呢？它们也通过生处和等至的方式有两种，也有四种。它们的生处已经说过了。等至无色定都是没有差别的善一境性心的自性，已经用这种方式说明了。如果连同眷属，则是四蕴随行的无色定。
从下地离贪所生，从第四禅离贪所生的是空无边处。从彼离贪所生的是识无边处。从彼离贪所生的是无所有处。从彼离贪所生的是非想非非想处。如此则有四种无色定。
什么是离贪呢？是以何种道从下地分离，因为已经离欲的缘故。那些无色定也是：具有三种近分，称为破除色想。空无边处的近分缘第四禅为境，所以不得'破除色想'的名称。对此不是破除色想，意思是说未离贪。
所说的四蕴，首先无色界中没有色，这是应当成立的。如果有色的话，怎么能称为无色界呢？因为有一点色存在，就像说'一点'一样。

།རེ་ཞིག་དེ་ནི་གཟུགས་ཇི་ ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པར་འདོད།གལ་ཏེ་ལུས་དང་ངག་གི་སྡོམ་པ་ཙམ་ཞིག་གོ་ཞེ་ན། དེ་དག་མེད་ན་ཇི་ལྟར་དེ་དག་གི་སྡོམ་པར་འགྱུར། འབྱུང་བ་མེད་པར་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ འབྱུང་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་ཡང་དེ་དགག་པར་བཤད་དོ། །འོན་ཏེ་ལུས་ཀྱང་ཡོད་ལ་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་ཡོད་དོ་ཞེ་ན་ནི། ཇི་ལྟར་ན་དེ་དག་གཟུགས་ཅུང་ཟད་ཡོད་པར་འདོད། གལ་ཏེ་བོང་ཚོད་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན་ནི་ཆུང་ངུའི་སྐྱེ་བོ་གཟུགས་བལྟར་ མི་སྣང་བ་དག་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་དང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན་ནི། སྲིད་པ་བར་མ་དག་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་གང་ལས་ཆེས་དང་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ཁོ་ན་གཟུགས་མེད་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་དུ་སྐྱེ་བའི་གཟུགས་ཀྱང་ས་འོག་མའི་དབང་པོས་མི་ཟིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་ཡང་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད་། གལ་ཏེ་གཉིས་ཀྱི་མིང་ནི་དོན་དང་མཐུན་པ་ཡིན་གྱི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ ཞེ་ན།དེ་ལ་རིགས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད། གལ་ཏེ་ཚེ་དང་དྲོད་གཉིས་འདྲེས་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། འདམ་བུའི་ཤོག་གཉིས་བཞིན་དུ་མིང་དང་གཟུགས་དག་ཕན་ཚུན་བརྟེན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ དང་།གཟུགས་ནས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་བར་ལས་གཞན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འོང་བའམ་འགྲོ་བ་བཀག་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་གཟུགས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་བོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དཔྱད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རེ་ཞིག་ཚེ་དང་དྲོད་གཉིས་འདྲེས་པ་ཉིད་དུ་གང་གསུངས་ པ་འདི་ཅི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཚེ་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་སམ།འོན་ཏེ་ཐམས་ཅད་ལས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གང་ཡང་མིང་དང་གཟུགས་དག་ཕན་ཚུན་བརྟེན་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་འདི་ཅི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་སམ། འོན་ཏེ་ ཐམས་ཅད་ལས་ཞེས་བྱ་བ་དང་།གང་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ཅི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་གསུངས་སམ། འོན་ཏེ་མིང་དང་གཟུགས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་དུ་གསུངས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གང་ ཡང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འོང་བ་དང་འགྲོ་བ་བཀག་པར་གསུངས་པ་འདི་ཅི་དེ་དག་ཐམས་ཅད་མེད་ན་དེ་བཀག་གམ།འོན་ཏེ་འགའ་ཞིག་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་དགོས་སོ། །གལ་ཏེ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དཔྱད་པར་མི་བྱའོ་ ཞེ་ན་ནི་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ།ཚེ་མེད་པར་ཕྱིའི་དྲོ་བ་ཡང་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་ལ། ཕྱིའི་གཟུགས་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཁྱད་པར་མེད་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་བཞིན་དུ་ཟས་བཞི་གསུངས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་དང་གཟུགས་ མེད་པའི་ཁམས་དག་ན་ཡང་ཁམ་དུ་བྱེད་པའི་ཟས་ཡོད་པར་ཐལ་བར་ཡང་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་ཁམ་དུ་བྱེད་པའི་ཟས་ཟ་བའི་ལྷ་རྣམས་ལས་འདས་ཏེ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། དགའ་བའི་ཟས་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་ནི་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་ཡང་ གཟུགས་ཡོད་པར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ།གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ནི་གཟུགས་རྣམས་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞི་བ་གང་དག་གཟུགས་རྣམས་ལས་འདས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཅན་དག་ཡོད་ ཅེས་བྱ་བ་དང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ནས་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཤིག་ཡོད་ན་ནི་རང་གི་གཟུགས་གདོན་མི་ཟ་བར་འདུ་ཤེས་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ས་འོག་མ་པའི་གཟུགས་རགས་པ་ལས་དགོངས་ཏེ་ གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི།ཁམ་གྱི་ཟས་ལ་ཡང་མཚུངས་སོ།

暂且，那个形态是怎样的呢？如果说仅仅是身语的律仪，那么没有身语时怎么会成为它们的律仪呢？没有四大种时，四大所造是不合理的。如果说像无漏律仪一样，那是不对的，因为有有漏的四大种的缘故。对于等至也说要遮遣。
如果说有身体也有色根，那么怎么会认为它们有一点色法呢？如果说因为体积小的缘故，那么对于看不见的小人也会有此过失。如果说因为清净的缘故，那么对于中有和色界众生也会有此过失。如果说是因为没有比它更清净的，那么只有有顶才会成为无色，因为如同等至一样殊胜的缘故。
禅定所生的色法也因为不被下地根所摄持，与此有何差别？如果说二者的名称是与义相符，而无色界的不是，那么这有什么道理？如果说因为经中说寿和暖相杂，又说如同芦苇的两片一样名色互相依止，又说以识为缘有名色，又遮止了除色乃至行之外识的来去，所以成立无色界有色法，这是不对的，因为这需要观察。
首先，所说的寿暖相杂，是针对欲界和色界的寿命而说的呢？还是针对一切而说的？又所说的名色互相依止，是针对欲界和色界而说的呢？还是针对一切而说的？又所说的以识为缘有名色，是说一切识都是名色的缘呢？还是说一切名色都是识的缘？又所说的遮止除色等之外识的来去，是说若无一切这些则遮止呢？还是说即使有某些也要遮止？这些都需要观察。
如果说因为经中无差别而说所以不需观察，那就会有太过的过失：没有寿命时外界的暖也不应存在，外色也应依止于识，因为无差别而说的缘故。又因为说有四食，则色界和无色界也应有段食，这也会成为过失。
如果说因为经中说'超越食段食的天众'，又说'喜食'，所以不会有过失，那么无色界也不会有色法的过失，因为经中说'无色界是从色法中出离'，又说'超越色法的寂静无色解脱'，又说'有非色法的有情'，又说'完全超越一切色想'。若有色法，必定会有自身色法的想。
如果说是针对下地粗色而说的，那么对于段食也是一样。

།བསམ་གཏན་རྣམས་ཀྱང་ས་འོག་མ་པ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་། །ས་འོག་མ་པའི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ ལས་ཀྱང་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་པར་ཅིའི་ཕྱིར་མ་བཤད་དེ།གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཟད་པར་ལས་འདས་ལ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་རྣམས་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སྲིད་པས་སྲིད་པ་ལས་ངེས་པར་མི་ འབྱུང་བར་གསུངས་པ་ནི་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལས་ངེས་པར་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་།ཐམས་ཅད་དང་གཏན་དུ་ངེས་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་བསམ་གཏན་དག་ལ་ནི་གང་དེ་ན་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡོད་པའང་རུང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྣམ་པའི་བར་ཡོད་ པའང་རུང་ཞེས་གསུངས་ལ།གཟུགས་མེད་པ་དག་ལ་ནི་གང་དེ་ན་ཚོར་བའི་རྣམ་པ་ཡོད་པའང་རུང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྣམ་པའི་བར་ཡོད་པའང་རུང་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་དག་ན་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡོད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡོད་པའང་རུང་ཞེས་གསུངས་པར་མི་ འགྱུར་ཏེ་དེ་ལྟ་བས་ན་གཟུགས་མེད་པ་ན་གཟུགས་མེད་དོ།།དེ་ནི་ཇི་ལྟར་ན་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་བསྐལ་པ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཏུ་གཟུགས་རྒྱུན་ཆད་པ་ལས་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། གཟུགས་ནི་སེམས་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །གཟུགས་ནི་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ རྒྱུས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་སེམས་འཇུག་པ་རྙེད་པ་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།ཇི་ལྟར་ན་སེམས་གཟུགས་ལ་མ་བརྟེན་པར་གནས་ཤེ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་གནས་པར་མི་འགྱུར། འདི་ན་དེ་ལྟ་བུ་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁམ་གྱི་ཟས་མེད་པར་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་གནས་ པར་མི་འགྱུར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ན་དེ་ལྟ་བུ་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་གནས་པ་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདི་ནི་རྫོགས་སོ།། །། འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པ་ ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའམ་ཞེ་ན།མ་ཡིན་ནོ། ། འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གསུམ་མོ། ། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་མཁའ་མཐའ་ཡས། །ཅི་ཡང་མེད་ཅེས་བྱ་དེ་ལྟར། །སྦྱོར་ཕྱིར་གྲངས་བཞིན་དུ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཐའ་ཡས་སོ། ། ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་དེ་དག་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་མིང་དེ་དག་ཡིན་ནོ། །དམན་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་མེད། འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །འདུ་ཤེས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ནི་འདུ་ཤེས་གསལ བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལ་ཡང་འདི་ལྟར་འདུ་ཤེས་ནི་ནད་དོ། །འདུ་ཤེས་ནི་འབྲས་སོ། །འདུ་ཤེས་ནི་ཟུག་རྔུའོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པ་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པའོ། །འདི་ལྟར་འདུ་ཤེས་མེད། འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་ མཆེད་འདི་ནི་ཞི་བའོ།།འདི་ནི་གྱ་ནོམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱོར་བ་ཡོད་མོད་ཀྱི་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་གིས་དེ་ལ་དེ་ལྟར་འཛིན་ཞེས་བྱས་པ་དང་། འདུ་ཤེས་རྣམས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གདོན་མི་ཟ་བར་བརྗོད་དགོས་པར་འགྱུར་བས་དེ་ཉིད་བཤད་དོ། །དེ་ལྟར་སྙོམས་ འཇུག་དངོས་གཞིའི་རྫས།།རྣམ་པ་བརྒྱད། དེ་ལྟར་ན་འདི་དག་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དངོས་གཞིའི་རྫས་བརྒྱད་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པ་བཞིའོ། །དེ་དག་ལས་བདུན་རྣམ་པ་གསུམ། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་གཞན་པ་བདུན་ནི་ རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ།རོ་མྱང་ལྡན་དང་དག་པ་དང་། །ཟག་མེད། རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་དང་། དག་པ་པ་རྣམས་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་སོ། །བརྒྱད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནི་རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། དག་པ་པ་ཡིན་ གྱི་ཟག་པ་མེད་པ་ནི་མེད་དོ།།དེ་ལ། རོ་མྱང་མཚུངས་ལྡན་སྲེད་བཅས་སོ། །རོ་མྱང་བ་ནི་སྲེད་པ་ཡིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་དགེ་བ་ནི། །དག་པ། འཇིག་རྟེན་པའི་དགེ་བ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྫས་ནི་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་དཀར་པོ་ དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།

由于禅定也是从下地出离的缘故，应成无色界。由于从下地的受等出离的缘故，为何不说也从受等出离呢？因为超越色的行相而非受等行相，所以说从诸色出离。所说有为法不从有为法出离，是因为不能由彼自身从彼出离，以及非一切永远出离的缘故。
世尊也说：'于诸禅定中，无论是有色相，乃至有识相；于无色界中，无论是有受相，乃至有识相。'若彼处有色相，为何不说'有色相'呢？因此，无色界中无色。
那么，从彼处死没者的色身，在非短暂的劫中色相断绝后，如何再生呢？色从心生。色从熏习其异熟因的心相续而生。心如何不依色而住呢？为何不能安住？因为此处未见如是。无段食亦不能住于色界。为何？因为此处未见如是。如何安住已如前说。此已圆满。
此当说：是否空无边处等，仅缘虚空等故而如是称呼？答：不是。那么如何？首先是三种。识无边、空无边、无所有，如是由于相应的缘故，依次称为空无边、识无边、无所有，即如是作意并专注于彼等，故彼等有此等名称。
由于微劣故为无想。非想非非想。由于想微细故说无想非无想，因为既非明显的想，也非完全无想。虽然于彼也如是：'想是病，想是疮，想是刺，无想是愚痴。如是非想非非想处是寂静，是殊胜'等相应，为何彼等如是执著彼？由于诸想微细的缘故，此说明是必要的，故作此说明。
如是等至根本实事有八种。如是此等是等至根本实事八种，即：四禅及四无色。其中七种有三类。除有顶外的七种是三类：味相应、清净及无漏。味相应、清净及无漏。第八有二类。有顶唯有味相应及清净，无无漏。
其中，味相应有贪。味即是贪。世间善为清净。世间善等至实事称为清净，因为具足无贪等白法故。

།རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེས་ཅི་ཞིག་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་ཅེ་ན། དེ་ནི་དེས་མྱང་བྱ། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྫས་གང་འདས་མ་ཐག་པ་དེ་ནི་དེས་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་དེ། རོ་མྱང་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ནི་ལངས་པ་ཡིན་ནོ། ། གང་གིས་རོ་མྱོང་བར་ བྱེད་པ་དེ་ལ་ནི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ།།ཟག་མེད་འཇིག་རྟེན་འདས་པའོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྫས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྫས་དེ་དག་ལས་བསམ་གཏན་རྣམས་ཁོ་ན་ཡན་ལག་ དང་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་དང་པོ་ལ་ལྔ། བསམ་གཏན་པོ་ལ་ཡན་ལག་ལྔ་སྟེ། རྟོག་དཔྱོད་དང་། དགའ་བས་བདེ་དང་ཏིང་འཛིན་རྣམས། །རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་། དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་དང་། སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་ཡན་ ལག་ལྔ་ཡིན་ནོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཡན་ལག་ཀྱང་ཡིན་ལ་བསམ་གཏན་ཡང་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཡན་ལག་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲག་གོ། །ཡན་ལག་བཞི་པའི་དམག་ཇི་ལྟ་བར་ཡན་ལག་ལྔའི་བསམ་གཏན་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །གཉིས་པ་ལ་ནི་ཡན་ལག་བཞི། རབ་དང་དད་ ནི་དགའ་ལ་སོགས།།བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་ཡན་ལག་བཞི་སྟེ། ནང་རབ་ཏུ་དང་བ་དང་། དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་དང་། སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །གསུམ་པ་ལ་ལྔ་བཏང་སྙོམས་དང་། །དྲན་དང་ཤེས་རབ་བདེ་དང་གནས། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་ཡང་ཡན་ལག་ ལྔ་སྟེ།བཏང་སྙོམས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་དང་བདེན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །གནས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་གནས་པ་དང་། ཡང་དག་པར་གནས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཐའ་ ན་བཞི་དྲན་བཏང་སྙོམས་དང་།།བདེ་མིན་སྡུག་མིན་ཏིང་འཛིན་རྣམས། །མཐའ་མ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའོ། །དེ་ལ་ཡན་ལག་བཞི་སྟེ། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཏིང་ འཛིན་ཡོངས་སུ་དག་པའོ།།དེ་དག་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་བཅོ་བརྒྱད་ཡིན་ཏེ། དང་པོ་དང་གསུམ་པ་དག་ལ་ནི་ཡན་ལག་ལྔ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཉིས་པ་དང་བཞི་པ་དག་ལ་ནི་ཡན་ལག་བཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིང་གི་སྒོ་ནས་ནི་དེ་ལྟའོ། །རྫས་སུ་བཅུ་གཅིག་།རྫས་ སུ་ནི་དེ་དག་བཅུ་གཅིག་ཡིན་ཏེ།བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ལྔའོ། །གཉིས་པ་ལ་ནི་ནང་རབ་ཏུ་དང་བ་ལྷག་གོ། །གསུམ་པ་ལ་ནི་བཏང་སྙོམས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་དང་། བདེ་བ་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་ལ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བའོ། །དེ་ ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྨྲས་པ།ཡན་ལག་གང་དག་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ཡོད་པ་དེ་དག་གཉིས་པ་ན་ཡང་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དག་གོ། །གཉིས་པ་ནི་ནང་རབ་ཏུ་དང་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་དང་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །མུ་བཞི་པ་ནི་ བཤད་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ཕན་ཚུན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་ཡོད་པའི་བདེ་བ་རྫས་གཞན་དུ་བརྗོད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་དེའི་བདེ་བ་ནི་ཚོར་བ་ཡིན་ལ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ ན།ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་བདེ་བ་ཡིན། བསམ་གཏན་དང་པོ་དག་ན་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ལ་བདེ་བ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདི་ལ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་བདེ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ནི་ཚོར་བ་བདེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ག་ལས་ཤེས་ཤེ་ན། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བསམ་གཏན་གཉིས་ན་བདེ་ བའི་དབང་པོ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་གཉིས་ན་དེ་ལུས་ཀྱི་ཡིན་པར་ནི་མི་རུང་སྟེ། སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དགའ་བ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགའ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ཡིན་ན། བདེ་ བ་དང་།ཡིད་བདེ་བ་གཉིས་ཅིག་ཅར་འབྱུང་བ་མེད་དོ། །དེ་གཉིས་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་ན་ཡོད་པར་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཡན་ལག་ལྔ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

如果问及与受用相应的是受用什么？那就是所受用的。刚刚过去的等持之物，那就是所受用的，从所受用的对境中已经出定。以何受用，于彼即是入定。
无漏出世间。出世间等持之物即是无漏。在这些等持之物中，唯有禅定具有支分，无色界则不具有。
其中初禅有五支：寻、伺、喜、乐和定。寻、伺、喜、乐和心一境性，如是这些即是五支。三摩地既是支分也是禅定。其余诸法唯是支分，如是传说。如同四支军队，五支禅定也是如此。
第二禅有四支：内净、喜等。第二禅有四支：内净、喜、乐和心一境性。
第三禅有五支：舍、念、慧、乐和住。第三禅也有五支：舍、念、正知、乐和三摩地。住是三摩地的异名，因为经中说：'什么是正定？即是心住、正住。'
第四禅有四支：念、舍、不苦不乐和定。最后是第四禅。其有四支：不苦不乐受、清净的舍、清净的念和清净的定。
这些是禅定的十八支：因为初禅和第三禅各有五支，第二禅和第四禅各有四支。从名称上说是如此。
实质上有十一种。实质上这些是十一种：初禅有五种。第二禅增加内净。第三禅有舍、念、正知和乐。第四禅有不苦不乐受。
因此说：若问初禅中的支分是否也存在于第二禅中？有四句：第一句是寻和伺。第二句是内净。第三句是喜、乐和心一境性。第四句是除所说之外的诸法。
如是应当互相配合所有禅定支分。若问为何说第三禅中的乐是另一实质？因为其乐是受，而初禅中轻安是乐。
在初禅中说轻安为乐。此中轻安是乐，彼中受是乐，此从何处得知？因为入定的两种禅定中不具乐根，因为在彼二者中不可能是身乐，因为入定者无五识身。也不是心所，因为经中说'喜'。喜是意乐，而乐与意乐不能同时生起。以异名在禅定中存在也不合理，因为经说'五支'。

།གཞན་དག་ན་རེ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ནི་ཁོ་ན་སྟེ། བསམ་གཏན་གསུམ་ཆར་ན་ ཡང་ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་ཁོ་ན་ཡན་ལག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འོ་ན་མདོ་ལས། བདེ་བའི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པས་རེག་པ་ན་ལུས་ཀྱི་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བའི་རྣམ་པ་བདེ་བ་སིམ་པ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ་ ཞེས་གང་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།ཚིག་དེ་ནི་འགའ་ཞིག་གིས་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། སྡེ་པ་གཞན་ཐམས་ཅད་ལས་ལུས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ཁོ་ན་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། བདེ་བ་ལུས་ཀྱིས་མྱོང་ལ་ཞེས་རང་གི་སྒྲས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཡིད་ཀྱི་ལུས་ཀྱིས་སོ་ཞེ་ན་ ནི།དེ་སྐད་བཤད་པ་ལ་ཡོན་ཏན་ཅི་ཞིག་ཡོད། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་མང་བཞིན་དུ་བདེ་བ་མ་སྨོས་པའི་ཡང་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་དང་མཐུན་པའི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་བདེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི། གསུམ་པ་ན་ཡོད་པའི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་བདེ་བར་མ་གསུངས་ པ་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར།གལ་ཏེ་བཏང་སྙོམས་ཀྱིས་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། སྔ་མ་གཉིས་པས་དེ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པས་བཏང་སྙོམས་ཁོ་ནས་དེ་འཕེལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཚེ་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་རབ་ཏུ་དབེན་པའི་བདེ་བ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རྫོགས་ པར་བྱས་ཏེ་གནས་པ་ཞེས་འབྱུང་བའི་མདོ་འདི་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་བདེ་བ་གཉིས་ཐ་དད་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཁོ་ན་བདེ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ལ་ཇི་ལྟར་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་ཞེ་ན། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཁྱད་པར་ལས་སྐྱེས་པ་ ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རླུང་གིས་ལུས་ལ་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་ཕྱི་རོལ་དུ་རྣམ་པར་གཡེངས་པའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པ་ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་ནང་དུ་འབྱུང་བའི་ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་པའི་ཚེ་ལངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོས་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་རེག་བྱ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྐྱེའོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་ཡན་ལག་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ན་མི་རུང་བས་རེག་བྱ་དང་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་དག་ཏུ་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གསུངས་ པས་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །གལ་ཏེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན། མིག་ཇི་སྙེད་པ་ཞེས་འབྱུང་བའི་མདོ་འདི་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། རེག་བྱ་དང་ལུས་ ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་ཡན་ལག་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་ཟག་པ་མེད་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཅིག་ཅར་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད། གལ་ཏེ་བདེ་བ་དང་ དགའ་བ་ཕྲད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་ལྔ་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།མ་ཡིན་ཏེ། སྲིད་པའི་ཕྱིར་བསྟན་པས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། སེམས་རྩིང་བ་དང་ཞིབ་པ་གཉིས་འགལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཉེས་པ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ ལྟ་བས་ན་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ཡོད་པའི་ཡན་ལག་ལྔ་པོ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་ལས་ཡན་ལག་གཉིས་དང་གསུམ་དང་བཞི་བོར་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ནི་ཡན་ལག་ལྔ་ཉིད་དུ་བཤད་ལ། དེ་དག་ ལས་བོར་བས་ནི་བསམ་གཏན་ཕྱི་མ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

其他人说道：'乐根唯是心所生起的乐受，三禅中都只是身乐作为支分而安立。'那么，经中说：'什么是乐根？当触及能生乐受的触时，所生起的身和心所生起的乐受、安适感受，这就称为乐根。'这如何解释？
这些文字是某些人增添的，因为在其他部派的典籍中只出现'身'这个词，而且用自身的语言说'乐为身所感受'。如果说是意识之身所感受，那么这样解释有什么好处呢？第四禅虽有胜解，但未提及乐受的缘故。
如果说与乐受相应的胜解是乐，那为什么不说第三禅中的胜解是乐呢？如果说是因为被舍所破，这是不对的，因为前二禅比它殊胜，正是由于舍才使其增长。
当经中说'圣声闻以身证得离欲之乐而圆满安住'时，从这段经文中也可见胜解和乐是有区别的，所以不能说胜解就是乐。
如果问：'入定时如何生起身识？'是因为由定的殊胜所生的胜解，即所谓能感受乐的气遍满身体的缘故。
如果说：'因为向外散乱而会退失定'，这是不对的，因为由定所生的身乐是内在生起的身乐，与定相应的缘故。
如果说：'当身识生起时会出定'，这是不对的，正是因为上述原因。
如果说：'欲界的身根不能对色界的触生起识'，这是不对的，因为能生起胜解的识。
如果说：'某些支分是有漏的，某些是无漏的话不合理，那么触和身识也应成为无漏'，因为身胜解被说为是觉支，所以我们承认这点。
如果说：'是因为与觉支相应'，那么无漏性也应该与此相同。如果问：'有漏法是什么？'这与'凡是眼等'的经文相违。这不对，因为是针对其他触和身识而说的。
如果说：'无漏中某些支分是有漏，某些是无漏不是不合理吗？'因为不是同时的缘故有什么过失？
如果说：'因为乐和喜不相遇，所以不成为五支'，这是不对的，因为如同寻伺一样是由存在而说。如果说是应当修习，因为粗心和细心相违，且说了过失，所以是已成就。
因此，初禅中存在的五支，正是从这些支分中舍弃二支、三支或四支而安立第二禅等。正因为如此，初禅说有五支，而由舍弃这些支分而安立后面的禅定，所以想等不是支分。

།ཡང་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ལྔ་ཁོ་ན་ཡན་ལག་ཉིད་ཡིན། གལ་ཏེ་ཕན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་པས་དྲན་པ་དང་ཤེས་རབ་དག་ཆེས་ཕན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་དེ་སྐད་དུ་ རྒོལ་བ་ཡོད་མོད་ཀྱི་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ནི་ཇི་སྙེད་མངོན་པ་དེ་ལྟར་མི་སྟོན་ཏེ་།དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ནང་རབ་ཏུ་དང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་འདི་ཅི་ཞེ་ན། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་འཁྲུག་པ་དང་བྲལ་བས་རྒྱུད་རབ་ཏུ་ཞི་བར་གྱུར་པ་ནི་ནང་རབ་ཏུ་དང་བ་ཡིན་ཏེ། རྟོག་པ་དང་ དཔྱོད་པས་དཀྲུགས་པའི་རྒྱུད་ནི་ཆུ་བོ་དབའ་རླབས་དང་བཅས་པ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མ་དང་བ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ནི་དེ་རྫས་གཞན་མ་ཡིན་པས་ཇི་ལྟར་ན་རྫས་སུ་ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་ཡིན། དེ་ལྟ་བས་ན། རབ་ཏུ་དང་བ་དད་པ་ཡིན། །དེ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མཉམ་པར་གཞག་ པའི་ས་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་སྐྱེ་སྟེ།དེ་ནི་འདིར་ནང་རབ་ཏུ་དང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཀྱང་རྫས་གཞན་མ་ཡིན་ལ་ནང་རབ་ཏུ་དང་བ་ཡང་རྫས་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །རྫས་གཞན་མེད་ན་ཇི་ལྟར་སེམས་ལས་བྱུང་ བ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་ཅེ་ན།སེམས་ཅན་གྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་གྲུབ་པའི་མཐའ་མ་ཡིན་ནོ། ། དགའ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་འདི་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད། གཞན་ཅི་ཞིག་ཡིན། ཇི་ལྟར་སྡེ་པ་གཞན་དག་འདོད་ པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།།སྡེ་པ་གཞན་དག་ཇི་ལྟར་འདོད་ཅེ་ན། དགའ་བ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གཞན་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་ཡིད་བདེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་ཆར་གྱི་ཡང་བདེ་བ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །བསམ་གཏན་དག་ན་ཡོད་པའི་བདེ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ཡིན་པར་མི་རུང་བ་ཉིད་ཀྱི། ལུས་རྣམས་གཉིས་ཕྱིར་དགའ་ ཡིད་བདེ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་པར་སྒྱུར་བའི་མདོ་ལས་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་བཀའ་སྩལ་ནས་འདིར་འདིའི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་སྐྱེས་པ་མ་ལུས་པར་འགག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ལ་། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་འགག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཀའ་ སྩལ་ཏོ།།ཡང་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་ཏེ་སྔ་ནས་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཤིང་ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཡང་ནུབ་པས་ཞེས་གསུངས་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡང་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་མེད་དེ། དེ་ལྟར་བས་ན་དགའ་བ་ཁོ་ན་ཡིད་བདེ་བ་ཡིན་གྱི་བདེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་ཉོན་ མོངས་པ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་དག་ལ་ཡང་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ཡན་ལག་དེ་དག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་།མེད་དོ། །དེ་དག་ན་ཅི་ཞིག་མེད་ཅེ་ན། ཉོན་མོངས་ཅན་ལ་དགའ་བདེ་དང་། །དྲན་དང་ཤེས་བཞིན་དྲན་པ་དང་། །བཏང་སྙོམས་དྲན་པ་དག་པ་མེད། །བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ནི་བདེ་བ་ལས་ སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་མེད་དེ།ཉོན་མོངས་པ་ལས་དབེན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་ནི་ནང་རབ་ཏུ་དང་བ་མེད་དེ། ཉོན་མོངས་པས་རྙོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ལ་ནི་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་མེད་དེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་བདེ་བས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། བཞི་པ་ལ་ནི་བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་མེད་དེ། ཉོན་མོངས་པས་དྲི་མ་ཅན་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རེ་ཞིག་ཁ་ཅིག་དེ་སྐད་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་བཏང་སྙོམས། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དག་ན་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་མེད་ལ་གསུམ་པ་དང བཞི་པ་དག་ན་ནི་བཏང་སྙོམས་མེད་དེ།།དེ་གཉིས་ནི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་གསུམ་ནི་སྐྱོན་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་གཡོ་བ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏེ་། །སྐྱོན་བརྒྱད་ལས་ནི་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་། བཞི་པ་ གཡོ་བ་མེད་པ་ཡིན།།སྐྱོན་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། །རྟོག་དང་དཔྱོད་དང་དབུགས་དག་དང་། །བདེ་བ་ལ་སོགས་བཞི་ཡིན་ནོ།

又为何只有五支？若说是为了利益，则不然，因为寻伺二者不如念和慧更有利益。虽然有人如此争论，但古代诸位阿阇黎并未如此显示，因此这是应当观察的。
所谓内等净法是什么？由远离寻伺的扰动而心相续寂静，即是内等净。被寻伺搅动的心相续，如同波涛汹涌的河流一般不清净。
那么，它既非异体，如何成为十一种实体支分？因此，等净即是信。由于获得第二禅，对于必定出离等持地而生起信解，这就是此处所说的内等净。
有人说寻伺和等持等也非异体，内等净也非异体。若无异体，如何成立为心所？他们说心的不同状态也是心所，但这并非论典的宗义。
所说'喜即是悦'如何理解？是何其他？如同其他部派所许。
其他部派如何许？他们认为喜唯是其他心所法，而悦是三禅中的乐。三禅中的乐不应是悦，因为'身二故喜悦'。
世尊在转变经中说了第三禅之后说：'此处悦根完全灭尽'，而对第四禅则说：'乐根灭尽'。
又说：'断乐，先已断苦，喜忧已没'，因此第三禅中无悦根。如是，唯喜是悦，而乐不是。
有染污禅定中是否也如上所说具有这些支分？答：没有。其中缺少什么？染污中无喜乐及念、正知、念、舍、净念。
初禅中无由乐所生的喜和乐，因为未离染污。第二禅中无内等净，因为被染污搅浊。第三禅中无念和正知，因为被染污乐迷惑。
第四禅中无清净的舍和念，因为被染污所染。暂且有人如此说。有人说无轻安和舍。
有人说：染污初禅和第二禅中无轻安，第三禅和第四禅中无舍，因为这二者是善大地法。
世尊说三禅因有过患故是有动摇的。由离八种过患故，第四禅无动摇。
这些过患是什么？寻、伺、息及乐等四种。

།རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། དབུགས་རྔུབ་པ་དང་དབུགས་འབྱུང་བ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་ པ་ན་ནི་སྐྱོན་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་གཅིག་ཀྱང་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་མི་གཡོ་བ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་དག་ན་རེ་བཞི་པ་ནི་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་། དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་དག་གིས་གཡོ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས་རླུང་མེད་པའི་མར་མེ་དཔེར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ ཟེར་རོ།།བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ན་ནི་དགའ་བ་ཞེས་སྨོས་པའི་ཕྱིར་ཡིད་བདེ་བ་ཡོད་པར་བཤད། གསུམ་པ་ན་ནི་བདེ་བ། བཞི་པ་ན་ནི་བཏང་སྙོམས་ཡོད་པར་བཤད་ན། དེ་ཅི་། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བསམ་གཏན་དག་ན་ཡོད་པའི་ཚོར་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་སྐྱེ་བའི་ བསམ་གཏན་དག་ན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་དག་ན་ནི། །ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་དང་། །བཏང་སྙོམས་ཡིད་བདེ་བདེ་བ་དང་། །བཏང་སྙོམས་བཏང་སྙོམས་ཚོར་བ་ཡོད། །སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ནི། ཚོར་བ་གསུམ་ ཡོད་དེ།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་གསུམ་པའི་བདེ་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ས་པའི་ཡིད་བདེ་བ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་བཞི་པའི་བཏང་སྙོམས་སོ། །སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ན་ནི་ཚོར་བ་གཉིས་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ས་པའི་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་བདེ་བ་དང་།ཡིད་ཀྱི་ས་པའི་ཡིད་བདེ་བ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་བཞི་པའི་བཏང་སྙོམས་སོ། །སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ན་ནི་ཚོར་བ་གཉིས་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ས་པའི་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་བདེ་བ་མེད་དོ།།སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་ནི་ཚོར་བ་གཉིས་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ས་པའི་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ན་ནི་བཏང་སྙོམས་ཁོ་ན་ཡོད་དོ། །གལ་ཏེ་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ན་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ཚོགས་གསུམ་མེད་པ་ལ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་ཀྱང་མེད་ན་ཇི་ལྟར་ན་དེ་དག་གིས་མཐོང་བ་ནས་རེག་པའི་བར་དུ་འགྱུར།ཇི་ལྟར་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་ཅེ་ན། དེ་དག་ཏུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ་རང་ གི་ས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གཉིས་པ་སོགས་ན་ལུས་མིག་དང་། །རྣ་བའི་རྣམ་ཤེས་རྣམ་རིག་སློང་། །གང་ཡིན་དེ་ནི་དང་པོར་གཏོགས། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ན་ནི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་བཞིན་དུ་གང་གིས་ན་དེ་དག་གིས་མཐོང་བས་ན་རྣམ་ པར་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་བར་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་མིག་དང་།རྣ་བ་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་པར་བྱེད་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་དོ། །དེ་ལུང་མ་བསྟན་ཉོན་མོངས་མིན་། །དེ་དག་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་བསམ་གཏན་དང་ པོའི་ས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ལ། དམན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གྱི་བྱ་བ་རྫོགས་སོ།། །། ཡང་དག་པ་ས་ལ་ སོགས་པའི་བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་འཐོབ་ཅེ་ན།དེ་དང་མི་ལྡན་འདོད་ཆགས་བྲལ། །སྐྱེ་བ་ལས་ནི་དག་པ་འཐོབ། །དེ་དང་མི་ལྡན་པ་ནི་བསམ་གཏན་ནམ་གཟུགས་མེད་པ་དག་ས་འོག་མ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའམ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་མ་ གཏོགས་པ་ས་འོག་མར་སྐྱེ་བ་ལས་འཐོབ་སྟེ།དེ་ནི་སྐྱེ་བས་འཐོབ་པ་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། དག་པ་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་ཀྱང་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་དག་པ་པ་འཐོབ་ལ། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་ཀྱང་ཉམས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་ པ་འཐོབ་བོ།

分别、寻求、快乐、痛苦、喜悦、忧愁、呼吸和吐气，在第四禅定中，这八种过患一个也没有，因此称为不动。其他人说，第四禅定不被分别、寻求、欢喜、快乐所动摇，所以是不动的，因为经中以无风的灯火为比喻。
在第二禅定中，因为说到欢喜，所以说有喜悦。在第三禅定中说有快乐，在第四禅定中说有舍心。那么，在等持的禅定中存在的受，是否与生起的禅定中的受相同呢？
答：不是。那么是怎样的呢？在生起的禅定中，有喜悦和舍心，舍心和喜悦、快乐，以及舍心和舍心的感受。在生起的第一禅定中有三种感受：三识身的乐受、意地的喜悦和四识身的舍受。
在生起的第二禅定中有两种感受：意地的喜悦和舍受。因为没有其他识身，所以没有乐受。在生起的第三禅定中有两种感受：意地的乐受和舍受。在生起的第四禅定中只有舍受。
如果在第三禅定等中没有三识身，也没有寻伺，那么他们如何能见、触等？如何能发起表业呢？生在那些禅定中的众生，并非完全没有眼识等，但这些识也不属于自地。
那么是怎样的呢？在第二禅定等中，身、眼和耳识发起表业，这些都属于初禅地。在第二禅定等中，就像变化心一样，他们以初禅地的眼、耳、身识和发起表业的能力来见等和发起表业。
这些是无记的，非烦恼性。他们现前的初禅地识是无覆无记，因为已离贪故非烦恼性，因为低劣故非善性。禅定品已完。
如何获得正等地等禅定和无色定呢？不具足者离贪，从生起获得清净。不具足者通过从下地离贪，或者除有顶外从下地受生而获得禅定或无色定。有顶不能通过受生获得。
为什么说'不具足者'呢？因为具足清净者通过修习也能获得顺决择分的清净，从退失中也能获得顺退分。

།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་དག་པ་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་འཐོབ་པར་འགྱུར་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་འདོར་བར་འགྱུར་བ་དང་དེ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དང་སྐྱེ་བས་འཐོབ་པ་དང་། འདོར་བར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། བསམ་གཏན་ དང་པོ་ཉམས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པར་རོ།།དེ་ནི་འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་འཐོབ་ལ། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་འདོར་རོ། །ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་འཐོབ་ལ། འདོད་ པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་འདོར་རོ།།གང་ནས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བ་ན་འཐོབ་ལ། དེས་ན་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བ་ན་འདོར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཟག་མེད་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་ཡིས། །དེ་དང་མི་ལྡན་པ་ལས་འཐོབ། །ཅེས་བྱ་བར་ སྦྱོར་རོ།།དེ་དང་ལྡན་པ་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་ལས་ཀྱང་མི་སློབ་པ་འཐོབ་ལ། དབང་པོ་འཕོ་བ་ལས་ཀྱང་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་འཐོབ་བོ། །ངེས་པར་འཇུག་པ་ལས་ཀྱང་དང་པོ་ཉིད་དུ་ཟག་པ་མེད་པ་འཐོབ་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མཐར་གྱིས་པས་མི་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བ་ ཡིན་ཏེ།ཇི་ལྟར་གདོན་མི་ཟ་བར་འཐོབ་པ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། །ཉོན་མོངས་ཅན་ཉམས་སྐྱེ་བ་ཡིས་། །དེ་དང་མི་ལྡན་པ་ལས་འཐོབ། །ཅེས་བྱ་བ་ཁོ་ནར་སྦྱར་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ན་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་འཐོབ་བོ། །གལ་ཏེ་ས་ གོང་མ་ལས་ན་ས་འོག་མར་སྐྱེས་ན་སྐྱེ་བས་འཐོབ་བོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྫས་གང་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དུ་ཞིག་སྐྱེ་ཞེ་ན། ཟག་པ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དྲུག་སྐྱེ་སྟེ། རང་གི་ས་པ་དང་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པའི་ས་པའི་ དག་པ་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་གཞན་དག་གོ།།ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་བདུན་ཏེ་རང་གི་ས་པ་དང་རྣམ་ཤེས་དང་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ས་པའི་དག་པ་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་དང་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་དག་པ་ཁོ་ན་སྟེ། ཟག་པ་ མེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་བརྒྱད་དེ། རང་གི་ས་པ་དང་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། བཞི་པ་དང་། དང་པོའི་ས་པའི་དག་པ་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་དག་གོ་། །རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དགུ་སྟེ། རང་གི་ས་པ་ གཉིས་དང་།ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་བཞི་དང་། ཅི་ཡང་མེད་པ་དང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ས་པ་གསུམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་གཞན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཡང་རྫས་བཅུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འདི་ནི་མདོར་བསྡུ་བ་ཡིན་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ། ལྟག་འོག་གསུམ་པའི་བར་དགེ་བ་སྐྱེ་བའོ། །དགེ་བ་སྨོས་པ་ནི་དག་པ་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་གཟུང་སྟེ། དགེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྫས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་རང་གི་ས་པ་དང་ས་གོང་མ་དང་། འོག་མ་ས་གསུམ་པའི་བར་གྱི དག་པ་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་སྐྱེ་སྟེ།ཐོད་རྒལ་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་བྱེད་པས་གསུམ་པ་ལས་ཕན་ཆད་དུ་ནི་རྒལ་བར་མི་ནུས་སོ། །རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་གཟུགས་མེད་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གི་ཆོས་ཤེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་རྟེན་དང་དམིགས་ པ་འོག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་ཟག་པ་མེད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་བཤད་པ་ལྟར་དག་པ་ལས་དེ་བཞིན། རིག་པར་བྱ་ལ། རང་གི་ས་པའི་ཉོན་མོངས་ཀྱང་། །དག་པ་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ལྷག་པར་རང་གི་ས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་སྐྱེའོ། །ལྷག་མ་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ ལས་བཤད་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ།།ཟག་པ་མེད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །ཉོན་མོངས་ཅན་ལས་རང་དག་དང་། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྫས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་རང་གི་ས་པའི་དག་པ་པ་དང་ཉོན་མོངས་ པ་ཅན་དག་སྐྱེའོ།།འོག་མའི་དག་ཅིག་ཀྱང་། ཉོན་མོངས་པས་གཟིར་བ་ནི་འོག་མའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དག་པ་པ་ལ་ཡང་དགའ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡོངས་སུ་བཅད་ནས་འོག་མར་འཕོ་ན་ནི་དགེ་བ་ལས་འཕོས་པ་ཡིན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

正因为如此，清净禅定是由离贪欲而获得，由离贪欲而舍弃。同样，由退失和转生而获得和舍弃，是否存在呢？答：存在。这与初禅退分相顺。
由离欲界贪而获得，由离梵世贪而舍弃。由离梵世贪退失而获得，由离欲界贪退失而舍弃。
当转生梵世时获得，当转生欲界时舍弃。
由无漏离贪，从不具彼而获得。具彼者由尽智也得无学，由根转也得有学、无学。
难道不是由决定入而最初获得无漏吗？答：因为不由渐次得，故为必然。如其必然获得而说。
由烦恼性退失及转生，从不具彼而获得。若从彼离贪退失，则由退失而获得。若从上地，则生下地时由生而获得。
问：等至体后随生几种？答：无漏初禅后随生六种，即自地及二禅、三禅地净及其他无漏。
无所有处后随生七种，即自地及识无边处、空无边处地净及无漏，以及有顶净，因为无有无漏。
二禅后随生八种，即自地及三禅、四禅、初禅地净及无漏。
识无边处后随生九种，即自地二种，空无边处及四禅地四种，无所有处及有顶地三种。
同样，其他禅定和无色定后也应配合十种法。这是总说。
无漏后，上下至三间善生。说善是摄净及无漏，因为是善。
无漏等至体后，生自地及上地、下地至三间净及无漏，因为超越入定者不能超过三地。
随类智后入无色定，但法智后则不然，因为其所依及所缘是下地。
如说无漏后，净后亦当如是了知，自地烦恼亦然。净后更有自地烦恼性生。
余如无漏所说。无漏后不生烦恼性。
从烦恼性生自净及从烦恼性等至体后，生自地净及烦恼性。
下地净亦有一些。为烦恼所逼者亦乐于下地等至净。若断烦恼性而转下地，是从善转，非从烦恼性。

། འོན་ཏེ་ཡོངས་སུ་མ་བཅད་ན་ནི་ཇི་ལྟར་འཕོ་ཞེ་ན། སྔོན་འཕངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྔོན་འདི་སྙམ་དུ་འོག་མའི་དག་པ་པ་ནི་བླའི་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་འདོད་པར་འགྱུར་ལ། སྔོན་གྱི་བསམ་པ་ཡང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ། བསམས་ནས གཉིད་ལོག་པར་འདོད་པའི་དུས་སུ་སད་པ་བཞིན་ནོ།།ཟག་པ་མེད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྐྱེའོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ཀྱི་ཕྱིར་དག་པ་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་རང་གི་ས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ ཁོ་ན་སྐྱེའི་གཞན་གྱི་ས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་སྐད་དུ་བཤད་ཀྱི།འཆི་འཕོ་དག་ལས་ཉོན་མོངས་ཀུན། །འཆི་འཕོ་བའི་ཚེ་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་དག་པ་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ས་ཐམས་ཅད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་སྐྱེའོ། །ཉོན་མོངས་ཅན་ལས་གོང་མ་མིན། །འཆི་འཕོ་བའི་ཚེ་ཉོན་ མོངས་པ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་རང་གི་ས་པ་དང་ས་འོག་མ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་སྐྱེའི་ས་གོང་མ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དག་པ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཟག་པ་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྫས་སྐྱེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དག་པ་ཉམས་པའི་ཆ་མཐུན་སོགས། །རྣམ་བཞི། དག་པ་པ་ནི་ཉམས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་། གནས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་། རྣམ་པ་བཞིའོ། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ན་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། ཁྱད་པར་གྱི་ཆ དང་མཐུན་པ་མ་གཏོགས་སོ།།འདིའི་མཚན་ཉིད་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ། ཉོན་མོངས་སྐྱེ་དང་རང་ས་དང་། །གོང་དང་ཟག་མེད་རྗེས་མཐུན་པའོ། །ཉམས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ། །གནས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ནི་རང་གི་ས་ དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ།།ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཆ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་ས་གོང་མ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པ་ནི་དེ་ལས་སྐྱེའོ། །ཡང་བཞི་པོ་དེ་དག་ལས་གང་གི་མཇུག་ ཐོགས་སུ་དུ་ཞིག་སྐྱེ་ཞེ་ན།ཉམས་ཆ་མཐུན་སོགས་མཇུག་ཐོགས་སུ། །གཉིས་དང་གསུམ་དང་གསུམ་དང་གཅིག་།ཉམས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ནི་ཉམས་པ་དང་བརྟེན་པའོ། །དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་གཉིས་སྐྱེ་སྟེ། ཉམས་པ་དང་གནས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དག་གོ། །གནས་ པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་གསུམ་སྟེ།ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་མ་གཏོགས་སོ། །ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་གསུམ་སྟེ། ཉམས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་མ་གཏོགས་སོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ ནི་གཅིག་སྟེ།དེ་གཅིག་པུ་སྐྱེའོ། །ཐོད་རྒལ་གྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་ཞེ་ན། ས་བརྒྱད་རྣམ་གཉིས་འབྲེལ་བ་དང་། །གཅིག་རྒལ་སོང་ཞིང་འོངས་ནས་ནི། །རིས་མི་མཐུན་པ་གསུམ་པར་འགྲོ། །ཐོད་རྒལ་གྱི་ནི་སྙོམས་འཇུག་ཡིན། །ས་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་ གཏན་དང་།གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྣམས་སོ། །རྣམ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའོ། །འབྲེལ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུའོ། །གཅིག་རྒལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རེ་རེ་རྒལ་ནས་སོ། །སོང་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུགས་དང་ མཐུན་པར་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་སོ།།འོངས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པར་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་སོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ས་བརྒྱད་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་ས་བདུན་ལུགས་དང་མཐུན་པ་དང་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒོ་ནས་བྱང་བར་བྱས་ནས། ཕྱིས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་གསུམ་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་། དེ་ནས་ནི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ། དེ་ནས་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པ་ཡང་བྱང་བར་བྱས ནས་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱང་རེ་རེ་རྒལ་ཞིང་ལུགས་དང་མཐུན་པ་དང་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པར་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་ཐོད་རྒལ་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ།

然而如果没有完全断除，那么如何转生呢？因为先前已经投生的缘故。先前这样想：下地的清净者是殊胜的，而上地的烦恼者则不是，会产生这样的想法。先前的想法也是随顺众生相续，就像想要睡眠时醒来一样。
无漏不会在任何情况下紧随烦恼而生。由于是入定的时候，清净和烦恼之后唯有生起自地的烦恼，而不是他地的烦恼，如是所说。
死亡转生时一切烦恼。死亡转生时，在清净心之后可生起一切地的烦恼。烦恼之后不生上地。死亡转生时，在有烦恼的禅定和无色定之后，可生起自地和下地的烦恼，但不会生起上地的烦恼。
一切清净之后也不会生起无漏等持的实体。那么是什么样呢？清净退分等四种。清净分为：退分、住分、胜进分、决择分四种。有顶地只有三种，除去胜进分。
此等的特征是什么呢？依次是：烦恼生起及自地，上地无漏随顺性。退分随顺烦恼生起。住分随顺自地。胜进分随顺上地。决择分随顺无漏，从此生起无漏。
复次，这四种之后各生起几种呢？退分等之后，二三三一生。退分是退失和依止。其后生起二种：退分和住分。住分之后生起三种，除去决择分。胜进分之后生起三种，除去退分。决择分之后生起一种，唯生彼一。
超越等持如何生起呢？八地有二种关联，跳越往返后，不同类至第三，此为超越等持。八地是指禅定和无色定诸等持。二种是指有漏和无漏。关联是指次第。跳越是指逐一超越。往是指顺行入定。返是指逆行入定。
在熟练了有漏八地和无漏七地的顺逆等持之后，后来从有漏初禅入有漏第三禅，然后入空无边处，之后入无所有处等持。同样，在熟练了逆行之后，也逐一超越无漏诸地，顺逆入定，这就是超越等持的修习。

།གང་གི་ཚེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་པོ་ནས་ཟག་པ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་། དེ་ནས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ། དེ་ནས་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་། དེ་བཞིན་དུ་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པར་ཡང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེའི་ཚེ་རིས་མི་མཐུན་པའི་རྫས་གསུམ་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར། མངོན་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཤིན་ཏུ་རིང་བའི་ཕྱིར་བཞི་པ་ལ་ནི་སྙོམས་པར་མི་འཇུག་གོ། །དེ་ཡང་གླིང་གསུམ་དུ་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཁོ་ནས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཐོང་བས་འཐོབ་པ་ནི་གལ་ཏེ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་བ་ཡིན་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཡིན་ཡང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྟེན་གང་གིས་བསམ་གཏན་དང གཟུགས་མེད་པ་དུ་ཞིག་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅེ་ན།བསམ་གཏན་གཟུགས་མེད་རང་དང་ནི། །འོག་སའི་རྟེན་ཅན་སྲིད་པའི་རྩེ་མོར་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ལ་འོག་མ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་རང་གི་ས་དང་ས་འོག་མར་མངོན་ སུམ་དུ་བྱེད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་གོང་དུ་སྐྱེས་པ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འོག་མ་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་ལ་འོག་དགོས་མེད། །དེ་ལ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འོག་མའི་རྫས་ཀྱིས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་དགོས་པར་མི་བྱེད་དེ་དམན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྱིར་བསྟན་པ་བྱས་ནས་དམིགས་ཀྱིས་ སྟོན་པར་བྱེད་དེ།སྲིད་རྩེར་འཕགས་པ་ཅི་ཡང་མེད། །མངོན་སུམ་བྱས་ནས་ཟག་པ་ཟད། །འཕགས་པ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོར་སྐྱེས་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་ཟག་པ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་དེར་སྐྱེས་པ་དེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅེ་ན། རང་གི་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཡང་ཉེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་འདི་དག་གི་དམིགས་པ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྲེད་བཅས་རང་གི་སྲིད་ལ་དམིགས། །རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་རང་གི་ས་པའི་སྲིད་པ་ལ་དམིགས་སོ། ། སྲིད་པ་སྨོས་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་གཟུང་ངོ་། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་འོག་མ་ལ་ཡང་མི་དམིགས་སོ། །ས་རྣམས་ནི་སྲིད་པས་ཡོངས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱིར་གོང་མ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། བསམ་གཏན་དགེ་ཡུལ་ཡོད་དགུ་ཡིན། །དགེ་བའི་བསམ་གཏན་དག་པ་དང་། །ཟག་པ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་དེའི་དམིགས་པ་ནི་འདུས་བྱས་སམ་འདུས་མ་བྱས་གང་ཅི་ཡོད་ཀྱང་རུང་བ་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་དངོས་གཞི་དགེ་རྣམས་ཀྱི། །སྤྱོད་ཡུལ་ཟག་བཅས་འོག་མ མིན།།གཟུགས་མེད་པའི་དངོས་གཞི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་ས་འོག་མ་པའི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་མ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་ས་པ་དང་། ས་གོང་མ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམིགས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ཐམས་ཅད་ཡིན་གྱི་ ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་ས་འོག་མའི་འགོག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་ས་འོག་མ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལས། ཟག་པ་མེད་པས་ཉོན་ མོངས་པ་རྣམས་སྤོང་ངོ་།།དག་པ་པས་ཀྱང་མི་སྤོང་ན། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱིས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་འོག་མ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་དེའི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རང་གི་ས་ན་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་ འཕགས་པའི་ཕྱིར་གོང་མ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།ཉེར་བསྡོགས་དག་པས་ཀྱང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ནི་དག་པ་པས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤོང་སྟེ། ས་འོག་མ་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

当有漏和从最初的无漏第三禅入定时，从此入有漏空无边处，从此入无漏无所有处，如是逆行入定时，因为趣向三种不同品类的实法，故为成就。因极远故，不入第四禅。此亦唯由三洲中不时解脱阿罗汉所生起，因为无烦恼及得定自在故。见道得者虽因利根故得定自在，但非无烦恼。时解脱者虽无烦恼，但不得定自在。
问：依何所依能现证几种禅定及无色定？答：禅定无色依自地及下地，乃至有顶亦能现证，乃至下至欲界亦能现证。如是其余诸定亦于自地及下地能现证。
问：为何生上地者不现证下地定？答：因为于彼无需下地。于彼不需下地定之实法，因为是劣故。总说已，别说：'有顶圣者现证无所有，现证已尽诸漏。'生有顶之圣者现证无漏无所有处已，便能尽诸漏。问：云何彼生者能现证？答：因为自地无有及彼近故。
复次，此等禅定及无色定之所缘为何？答：有贪者缘自有。与味相应者缘自地有。说'有'者，是取有漏事。因离贪故不缘下地。诸地为有所限故亦非上地。因成善性过失故亦非无漏。
善禅所缘是一切。净及无漏禅定之所缘是一切有为无为法。无色根本善，所行非有漏下。无色根本善之所缘非下地有漏事，因缘自地及上地故。无漏所缘是一切随类智品，非法智品，亦非下地灭。近分无间道之所缘是下地。
此三种禅定及无色定中，以无漏能断诸烦恼。净亦不能断，有烦恼者更何须说？因离贪故非下地，因非彼对治故亦非自地，因极殊胜故亦非上地。近分净亦能断。色无色近分亦以净能断诸烦恼，因为是下地对治故。

།ཉེར་བསྡོགས་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། །དེ་དག་ལ་ནི་ཉེར་ བསྡོགས་བརྒྱད།།རེ་རེ་ལ་གང་གིས་དེ་ལ་འཇུག་པ་རེ་རེ་ཡོད་དོ། །ཅི་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ལ་དེ་དག་ལ་ཚོར་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། དག་པ་བདེ་མིན་སྡུག་བསྔལ་མིན། །དེ་དག་ནི་དག་པ་པ་ཡང་ཡིན་ལ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ།འབད་དེ་དྲང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ས་འོག་མ་པ་ལས་ཡིད་འབྱུང་བ་དང་མ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དང་པོ་འཕགས་པའང་། ཉེར་ བསྡོགས་ཀྱི་དང་པོ་ནི་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་སྟེ།དེ་ནི་དག་པ་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་མོད་ཀྱི་མཉམ་པར་གཞག་པ་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཉིད་དགག་གོ། །ཁ་ཅིག་གསུམ། ཁ་ཅིག་ནི་མི་ལྕོགས་ པ་མེད་པ་རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་འདོད་དོ།།ཉེར་བསྡོགས་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་ན། ཅི་འདིའི་དོན་གཅིག་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་དོན་ཐ་དད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དོན་ཐ་དད་པ་ཡིན་ཏེ། ཉེར་བསྡོགས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ བྲལ་བའི་ལམ་ཡིན་ལ།རྟོག་མེད་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན། །བསམ་གཏན་དང་པོ་ཁོ་ན་རྟོག་པ་དང་། །མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་ནི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཏན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ན་རྣམ་ པར་མི་གཞག་པ་སྟེ།ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དེ་ནི། །རྣམ་གསུམ། རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་དག་པ་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བདེ་མིན་སྡུག་མིན། འདི་ལ་བདེ་བ་ཡང་མེད་པས་ན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྟེ། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་དང་བཅས་པས་དྲང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དགའ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ལམ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དེའི འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་ནི་ཚངས་ཆེན་འབྲས་བུ་ཅན། །བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དེ་བསྒོམས་ནས་ཚངས་པ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐམས་ཅད་མདོར་བསྡུས་ཏེ། མདོ་ལས་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་ པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་།རྟོག་པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཙམ་དང་། རྟོག་པ་ཡང་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་དུ་བཀའ་སྩལ་ཏེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ན་ནི། རྟོག་པ་ཙམ་ཞིག་བཀག་པའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཙམ་གྱི་ ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱས་ཟིན་ཏོ།།དེ་མན་ཆད་རྟོག་དཔྱོད་བཅས་པའི་། །ཏིང་ངེ་འཛིན། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དེ་མན་ཆད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡན་ཆད་ གཉི་ག་མེད་པས་ན།།འདི་ན་གཉི་ག་མེད་པ་སྟེ། །བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་ནི་རྟོག་པ་ཡང་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པའོ། །ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་དང་། སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ ངེ་འཛིན་དང་།མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ། མཚན་མེད་ཞི་བའི་རྣམ་པ་དང་། །འགོག་པའི་རྣམ་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་སྟེ། རྣམ་པ་བཞི་པ་ཡིན་ནོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་མཚན་ མ་བཅུ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་ཡིན་ལ།དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་ཏེ། མཚན་མ་བཅུ་ནི་ཡུལ་ལྔ་དང་ཕོ་དང་མོ་དང་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་སོ། །སྟོང་ཉིད་བདག་མེད་སྟོང་ཉིད་དུ། འཇུག་པའོ། །བདག་ མེད་པ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དེ།རྣམ་པ་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ།

如果问近分有几种？那些近分有八种。每一种都有各自的入定方式。是否这些也都是三种，其感受也是相同的呢？
回答说：不是的。清净非苦非乐。这些是清净的，与舍根相应，因为是需要努力引导的，因为未离下地的厌离，因为是离贪之道，所以不与味相应。第一圣者的近分是未至定，它既是清净的也是无漏的。虽然近分心的结生是有烦恼的，但在等持时应遮止烦恼性。
有些说三种。有些主张未至定也与味相应。既称为近分，也称为殊胜禅，这是同一含义还是不同含义呢？
是不同含义。近分是离贪之道，无寻殊胜禅是初禅中唯一不与寻相应的殊胜禅，因为是禅定的殊胜性。正因为如此，第二禅以上不安立，因为没有差别。
殊胜禅有三种：与味相应、清净、无漏。它非苦非乐，既无乐受故非乐，也非苦，即与舍根相应的意思。因为是有功用引导，所以也不与喜相应，正因为如此是难行道。
那么这殊胜禅的殊胜果是什么呢？它是大梵天果。修习这殊胜禅后成为大梵天。
又简要归纳一切三摩地，经中宣说有寻有伺三摩地、无寻唯伺三摩地、无寻无伺三摩地这三种三摩地。其中首先已知殊胜禅中因为仅遮止寻，所以是无寻唯伺三摩地。
此下有寻有伺三摩地，殊胜禅以下的三摩地，初禅和未至定是有寻有伺。以上二者都无，此处二者都无，殊胜禅以上的三摩地，从第二禅近分乃至有顶都是无寻无伺。
又说空性三摩地、无愿三摩地、无相三摩地这三种三摩地。其中无相是与寂静行相和灭行相相应的三摩地，是第四种行相。涅槃因为离十种相故是无相，缘于彼的三摩地是无相三摩地。十相是五境、男、女和有为相。
空性是以无我空性行相趣入。与无我和空性行相相应的三摩地是空性，是第二种行相。

།སྨོན་པ་མེད་པ་ནི། དེ་ལས་གཞན་བདེན་རྣམ་པ་དང་། །བདེན་པ་ལྷག་མའི་རྣམ་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་སྨོན་པ་མེད་པ་སྟེ། རྣམ་པ་བཅུ་ཡིན་ནོ། །མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་དེའི་རྒྱུ་དག་གིས་ཡིད་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། ལམ་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་གཟིངས་ལྟ་བུར་དོར་བར་བྱ་བ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་སྨོན་པ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་འདའ་བར་མངོན་སུམ་དུ་ཕྱོགས་པའི ཕྱིར་རོ།།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པ་དག་གིས་ནི་ཡིད་མི་འབྱུང་ངོ་། །ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དག་དང་དྲི་མ་མེད། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དག་པ་པ་ ཡང་ཡིན་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ།འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ནི་ས་བཅུ་གཅིག་ན་ཡོད་དོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམས་ནི་གང་ན་ལམ་ཡོད་པ་ན་ཡོད་དོ། །དེ་དག་།དྲི་མེད་རྣམ་ཐར་སྒོ་གསུམ་མོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་པོ་དེ་དག་དྲི་མ་མེད་པ་ནི་ཐར་པའི་སྒོ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་།རྣམ་པར་པའི་སྒོ་སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་མཚན་མ་མེད་པ་སྟེ། རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་། སྟོང་ཉིད་སྟོང་ཉིད་ཅེས་ལ་སོགས། །གཞན་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་མོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སྟོང་ པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་།སྨོན་པ་མེད་པ་སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་མཚན་མ་མེད་པའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་མིང་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་དག་ལས་། གཉིས་ནི་སྟོང་དང་མི་རྟག་པར། །མི་སློབ་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གཞན་ གཉིས་ནི་མི་སློབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ།སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་མི་སློབ་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྟོང་པའི་རྣམ་པར་དམིགས་སོ། །སྨོན་པ་མེད་པ་སྨོན་པ་མེད་པ་ཡང་མི་སློབ་པའི་སྨོན་པ་མེད་པ་ལ་མི་རྟག་པའི་རྣམ་པར་དམིགས་སོ། །སྡུག་ བསྔལ་བར་ཡང་མ་ཡིན་ལ་རྒྱུ་ལ་སོགས་པར་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།ཟག་པ་མེད་པ་ནི་དེའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལམ་གྱི་རྣམ་པ་རྣམས་སུ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། སུན་དབྱུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚན་མ་མེད་པ་མཚན་མེད་ནི། །ཞི་བར་མ་བརྟགས་ཟད་པ་ལ། ། མཚན་མ་མེད་པ་མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་མི་སློབ་པའི་མཚན་མ་མེད་པའི་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པས། འགོག་པ་ལ་ཞི་བའི་རྣམ་པར་དམིགས་ཏེ་། ཟག་པ་མེད་པ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པས། འགོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགོག་པ་དང་། གྱ ནོམ་པ་དང་།ངེས་པར་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་འགོག་པ་དང་། ཐུན་མོང་ཡིན་པ་ཉེད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། བྲལ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གཞན་འདི་དག་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག་བཅས། །འཕགས་པའི་ལམ་ལ་སྡང་ པའི་ཕྱིར་ཏེ།ཟག་པ་མེད་པ་དག་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་དུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅེ་ན། མིའི་ནང་། མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་ཁོ་ནར་སྐྱེད་ཀྱི་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སུ་ལ་སྐྱེ་ཞེ་ན། མི་གཡོ་ལ་དགྲ་བཅོམ་པ་གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ས་དུ་པ་ཞིག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ཉེར་བསྡོགས་བདུན་ནི་ མ་གཏོགས་སོ།།ཉེར་བསྡོགས་བདུན་མ་གཏོགས་པ་ས་གཞན་བཅུ་གཅིག་པོ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་དང་། གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ན་ཡོད་དོ། །ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་བཞི་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ བསྒོམ་པ་ཀུན་ཏུ་བརྟེན་བསྒོམས་པར་བྱས་ལན་མང་དུ་བྱས་ན།མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་བ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་དེ་ལ། དགེ་བའི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནི། བདེ་འགྱུར་ཏིང་འཛིན་བསྒོམ་པ་ཡིན། །དགེ་བའི་བསམ་གཏན་དང་པོ་སྟེ། དག་ པ་པའམ།ཟག་པ་མེད་པ་ནི། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞན་དང་གཞན་དག་ཀྱང་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།

无愿者，即与其他谛行相及其余谛行相相应的禅定为无愿，有十种行相。由于无常、苦及其因而生厌离，又由于道如筏喻必定应当舍弃，故具有彼等行相的禅定是无愿，因为现前趋向于超越彼等。由于空性和无我与涅槃相似，故不生厌离。
此三种禅定有二种：清净和无垢，因为是世间和出世间。既是清净又是无漏，世间者存在于十一地中。出世间者存在于有道之处。彼等即是无垢解脱三门。
彼三种禅定无垢者因为是解脱门，故称为空性解脱门、无愿解脱门、无相解脱门三种解脱门。
又有'空性空性'等其他三种禅定，即空性空性、无愿无愿、无相无相。因为缘于空性等，故有此等名称。
其中，二者缘于无学的空性和无常。其他两种禅定缘于无学禅定，空性空性以空性行相缘于无学空性禅定。无愿无愿也以无常行相缘于无学无愿。
非苦及非因等，因为无漏不是其特征。也非道的行相，因为应当厌离。无相无相禅定以寂静行相缘于无学无相的无分别灭，因为无漏中无分别灭。
非以灭、胜妙、出离行相，因为与无常的灭共同、是无记、非离系故。其他这些禅定唯一有漏，因为厌恶圣道，无漏则不如是。
问：于何处生起？答：人中。唯于人中生起，非于天中。问：于谁生起？答：于不动阿罗汉，非于其他阿罗汉。问：于几地？答：除七近分。
除七近分外，其他十一地即欲界、未至定、殊胜禅、四禅及四无色定中有。
又有四种修习禅定：如经中广说'有修习禅定，若依止、修习、多修，能得现法乐住'等。善初禅是乐住禅定修习。善初禅，无论是清净或无漏，都是现法乐住禅定修习。由于是第一，应知其他也是。

།ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་བ་ནི་ངེས་པ་མེད་དེ། ཡོངས་སུ་ ཉམས་པ་དང་།གོང་དུ་སྐྱེས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྣམས་ལ་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་གི་མངོན་ཤེས་མཐོང་འགྱུར་འདོད། །ལྷའི་མིག་གི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་མཐོང་བར་འགྱུར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་ཡིན་ནོ། །སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བློ་དབྱེར་ འགྱུར།།སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་ཁམས་གསུམ་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཤེས་རབ་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་ཡིན་ནོ། །རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་བསམ་གཏན་མཐའི། །གང་ཡིན་དེ་ཟག་ཟད་འགྱུར་བསྒོམ། །བསམ་གཏན་བཞི་པའི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་ བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟག་པ་ཟད་པར་འགྱུར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་ཡིན་ནོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་སྟོན་པ་འདི་ནི་བདག་ཉིད་ལ་ཉེ་བར་གཏོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་བཞི་ཁོ་ནར་གསུངས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་ནས་འོངས་ པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ད་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་བསྟན་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཚད་མེད་པ་ནི་བཞི་ཡིན་ནོ། །བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། དགའ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཏེ། སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བཞི་ཁོ་ན་ཡིན་ཞེ་ན། གནོད་སེམས་ལ་སོགས་གཉེན་པོའི་ཕྱིར། །གནོད་སེམས་དང་རྣམ་པར་འཚེ་བ་དང་། མི་དགའ་བ་དང་། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་གནོད་སེམས་མང་བ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཞི་སྟེ་གྲངས་བཞིན་ནོ། །མི་སྡུག་པ་དང་བཏང་སྙོམས་གཉིས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི གཉེན་པོ་ཉིད་དུ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ། ཁ་དོག་གི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་མི་སྡུག་པའོ། །འཁྲིག་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་བཏང་སྙོམས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་སྐད་དུ་འཁྲིག་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་མི་སྡུག་པའོ། །ཕ་ དང་མ་དང་བུ་དང་ཉེ་དུའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་བཏང་སྙོམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རུང་ངོ་།།དེ་ལ། ཞེ་སྡང་མེད་བྱམས། བྱམས་པ་ནི་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །སྙིང་རྗེ་ཡང་། སྙིང་རྗེ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཡིད་བདེ་བ་ནི་དགའ་བ་ཡིན། །དགའ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་རང་བཞིན་ནོ། །བཏང་ སྙོམས་མ་ཆགས།བཏང་སྙོམས་ནི་མ་ཆགས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་གནོད་སེམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཆགས་པས་དྲངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་གཉི་གའི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་རུང་ངོ་། །བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གི་རྣམ་པ་ནི། ཀྱེ་མ་བདེར་གྱུར་ སྡུག་བསྔལ་དང་།།དགར་གྱུར་སེམས་ཅན་རྣམས་སྙོམས་པ། །ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་རྣམས་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་བྱམས་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ། །ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ་སྙམ་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་སྙིང་རྗེ་ལ་སྙོམས་པར་ འཇུག་གོ།།ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡིད་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་དགའ་བ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་མཉམ་མོ་སྙམ་དུ་དེ་ལྟར་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་བཏང་སྙོམས་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་སྟེ། བར་མར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ བདེ་བར་མོས་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཞེ་ན།གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་སེམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་བསམ་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མོས་པར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་དེ་ལྟར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ཡང་ཉེས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད། གལ་ཏེ་མི་དགེ་བ་ ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི།མ་ཡིན་ཏེ། གནོད་སེམས་ལ་སོགས་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་དག་གི་རྣམ་པ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྤྱོད་ཡུལ་འདོད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས། །འདི་དག་གི་དམིགས་པ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ དམིགས་པའི་གནོད་སེམས་ལ་སོགས་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་མོས་ནས་ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྣོད་ཀྱི་སྣོད་ན་གནས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

来世是否安乐是不确定的，因为对于退失、往生上界和涅槃者来说都没有这种情况。
希望获得天眼通见，天眼神通是修习能见智慧的禅定。
由修习而生智慧差别，三界和一切无漏功德是修习能分别智慧的禅定。
第四禅金刚喻定，是修习能断尽诸漏的禅定。
世尊说此法是付嘱于自身，因此只说四禅，如是传说。
已说禅定品。
现在是说依禅定功德的时候，当说：四无量。
慈、悲、喜、舍，因缘无量众生故。
为何只有四？为对治害心等故。
为对治害心、损恼、不喜、贪欲和害心偏重者，故有四种，如其次第。
不净观和舍两者作为贪欲的对治有何差别？
毗婆沙师说：不净观是对治色贪，舍是对治淫欲贪。
也可以说：不净观是对治淫欲贪，舍是对治对父母子女亲属的贪。
其中，慈是无嗔性，悲亦同此，喜是意悦性，舍是无贪性。
如何是害心的对治？因为是由贪引生的缘故。此亦可通二性。
慈等的行相是：愿得乐、苦及喜、众生平等。
作意'愿众生得乐'而入慈定，作意'众生苦啊'而入悲定。
作意'愿众生意悦'而入喜定，作意'众生平等'而入舍定，因为处于中庸。
对于不具足这些的众生胜解为乐，如何不成颠倒？因为是愿望性的思维。
或者因为意乐无倒，因为是胜解想。
或者即使是颠倒又有何过？若说是不善，则不然，因为是害心等的对治，是善根故。
已说这些行相。
所缘是欲界众生，这些所缘是欲界众生，因为是对治缘彼的害心等故。
所说'胜解一方'是显示器世间住。

།དེ་དག་ས་དུ་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དགའ་བ་བསམ་གཏན་གཉིས་ན་ཡོད་། །དགའ་བ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་ གཉིས་པ་ན་ཡོད་དེ།ཡིད་བདེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ནི་དྲུག་ན། ཚད་མེད་པ་གཞན་གསུམ་ནི་ས་དྲུག་པོ་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་རྣམས་ན་ཡོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ལྔ། ཁ་ཅིག་ནི་འདི་དག་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་མ་ གཏོགས་པ་ལྔ་ན་ཡོད་པར་འདོད་དོ།།གཞན་དག་ན་རེ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་ཉེར་བསྡོགས་རྣམས་བསྣན་ནས་བཅུ་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། །མཉམ་པར་བཞག་པ་དང་མཉམ་པར་བཞག་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། དངོས་གཞི་དང་། སྦྱོར་བ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནོད་སེམས་ལ་ སོགས་གཉེན་པོའི་ཕྱིར།།ཞེས་གང་བཤད་པ། ཅི་ཚད་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ཡིས་མི་སྤོང་། བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མོས་པ་ཡིན་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་གི་སྦྱོར་བས་གནོད་སེམས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གནོན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྤངས་པ་ཐག་སྲིང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་གཉེན་པོ་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། །བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་ས་པ་རྣམས་ནི་དངོས་གཞིའི་ཚད་མེད་པ་དང་འདྲ་བ དག་ཡོད་དོ།། དེ་དག་གིས་དེ་རྣམས་རྣམ་པར་མནན་ནས་སྤོང་བའི་ལམ་རྣམས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་གནས་སྐབས་ན་ནི་དངོས་གཞིའི་ཚད་མེད་པ་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རྐྱེན་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་རྙེད་ཀྱང་དེ་དག་གིས་མི་བརྫི་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ལས་ དང་པོ་པ་བྱམས་པ་ལ་ཇི་ལྟར་སྦྱོར་ཞེ་ན།ཇི་ལྟར་བདག་ཉིད་ཀྱི་བདེ་བ་ཉམས་པ་ཡོད་པའམ། གཞན་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཐོས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་དེ་ལྟར་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བདེ་བར་ མོས་པར་བྱེད་དོ།།གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པའི་འཇུག་པ་ཤས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་མི་ནུས་ན་དེས་མཛའ་པོའི་ཕྱོགས་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ནས་ཆེན་པོ་ལ་བདེ་བ་དེ་མོས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་འབྲིང་དང་ཆུང་ངུ་ལ་བདེ་བ་དེ་མོས་པར་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་དེ་དག་ལ་བྱམས་པ་མཉམ་པ་ཐོབ་ན་དེའི་ འོག་ཏུ་ཐ་མལ་པའི་ཕྱོགས་ལ་མོས་པར་བྱེད་དོ།།དེའི་འོག་ཏུ་དགྲ་བོའི་ཕྱོགས་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ནས་ཆུང་ངུ་ལ་བདེ་བ་དེ་མོས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་ལ་མོས་པར་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལ་མཛའ་བོ་ཆེན་པོའི་ཕྱོགས་བཞིན་དུ་བདེ་བར་མོས་པ་མི་ལྡོག་པར་གྱུར་ན་ དེའི་འོག་ཏུ་རིམ་གྱིས་ཁྱིམ་དང་གྲོང་དང་ཡུལ་འཁོར་གྱི་བར་དུ་བདེ་བར་མོས་པར་བྱས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བར་དུ་བྱམས་པ་རྒྱས་པར་བྱེད་དོ།།གང་ཞིག་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོན་ཏན་འཛིན་པ་དེ་ནི་བྱམས་པ་མྱུར་དུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །སྔོན་གྱི་བསོད་ནམས་ དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་འབྲས་བུ་སྣང་བའི་སྒོ་ནས་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་ཆད་པ་ལ་ཡང་ཡོན་ཏན་གཟུང་བར་ནུས་ལ།རང་སངས་རྒྱས་ལ་ཡང་སྐྱོན་གཟུང་བར་ནུས་སོ། །སྙིང་རྗེ་དང་དགའ་བ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་བ་རྣམ་པ་མང་པོའི་ཆུ་བོར་ བྱིང་བ་འདི་དག་སྡུག་བསྔལ་ལས་མྱུར་དུ་ཐར་ཀྱང་ཅི་མ་རུང་།མངོན་པར་དགའ་བར་གྱུར་ཀྱང་ཅི་མ་རུང་སྙམ་དུ་མོས་ཤིང་དགའ་བ་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་ཐ་མལ་པའི་ཕྱོགས་ལས་རྩོམ་མོ། །ཚད་མེད་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་མི་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེད་དོ། །མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེད་ཀྱི་ གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཅི་ཚད་མེད་པ་གཅིག་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ནམ་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་ནི་ངེས་པ་མེད་དོ། །འོན་ཀྱང་ངེས་གསུམ་ལྡན། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་བཞི་པར་སྐྱེས་པ་དག་དགའ་བ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །ཚད་ མེད་པ་གསུམ་དང་ནི་རྟག་ཏུ་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད། གཟུགས་ཅན་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་པོ་ཡིན་ནོ། །ནང་གཟུགས་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ།

如果问这些在多少地中，喜在二禅中。喜在初禅和二禅中，因为是意乐的缘故。其余在六地中。其余三无量在六地中，即无所属地、殊胜禅和诸禅中。有些说在五地，有些主张这些在除无所属地外的五地中。其他人说加上欲界和近分共十地中，因为说了等持、非等持、根本定和加行。
如所说'对害心等的对治'，无量是否也能断除烦恼？它不能断除。因为是根本禅地，是胜解作意，缘众生的缘故。由于它们的加行能降伏害心等，能远离所断，故说为它们的对治。欲界和无所属地的慈等，有如根本无量。
它们压制彼等后，由断道完全断除。在离贪的阶段，因获得根本无量，即使获得强大的缘，也不被它们所压制。
复次，初业者如何修习慈心？如同自己的安乐受用或听闻佛、菩萨、阿罗汉圣者那样，想'啊！愿众生如是安乐'，对众生作安乐胜解。
若因烦恼活动强盛而不能，则将亲友分为三类，对上品作彼安乐胜解。然后对中品和下品作彼安乐胜解。若于彼等获得平等慈心，其后对中庸者作胜解。其后将怨敌分为三类，对下品作彼安乐胜解。然后对中品和上品作胜解。
若对彼如同上品亲友般的安乐胜解不退，其后逐渐对家、村、地方作安乐胜解，从一方直至整个世界修习广大慈心。若能于一切处执持功德，则能迅速生起慈心。通过前世福德和非福德果报的显现，即使对断绝一切善根者也能执持功德，对独觉也能执持过失。
对悲和喜也同样，想'这些沉溺在众多痛苦之河的众生，但愿速得解脱苦难！但愿获得欢喜！'作如是胜解而修习喜心。舍心则从中庸者开始。这四无量是在人中生起，在人中生起而非他处。
若具足一无量者，是否必定具足一切？不必定具足一切。然而必定具三，生在第三禅和第四禅者不具足喜。但必定常具其余三无量。
八解脱。有色观诸色是第一解脱。内无色想观外诸色是第二解脱。

།སྡུག་པའི་རྣམ་ པར་ཐར་པ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ།།གཟུགས་མེད་པ་བཞི་དང་། བརྒྱད་པ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་འགོག་པའོ། །དེ་རྣམས་ལས། དང་པོ་གཉིས། མི་སྡུག་།རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་ པོ་གཉིས་ནི་རྣམ་པར་བསྔོས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་སྡུག་པའི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ཏེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་ནི་མི་སྡུག་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་གཉིས་ཀྱང་བསམ་གཏན་གཉིས་ན་ཡོད། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་ པ་དག་ན་ཡོད་ཀྱི་ས་གཞན་ན་ནི་མེད་དོ།།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་ཁ་དོག་གི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྲངས་བཞིན་ནོ། །གསུམ་པ་མཐའ་ན། སྡུག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ན་ཡོད་དོ། །དེ་མ་ཆགས། དེ་ཡང་ མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་གྱི་སྡུག་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་སྡུག་པའི་རང་བཞིན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་འཁོར་དང་བཅས་ན་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྣམས་ནི། གཟུགས་མེད་མཉམ་གཞག་དགེ་རྣམས་སོ། ། གཟུགས་མེད་པའི་མཉམ་པར་བཞག་པ་དགེ་བ་རྣམས་ཁོ་ན་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འཐོབ་ཀྱི། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ། མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་རྣམས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་འཆི་བའི་སྲིད་པའི་ཚེ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གཞན་ན ཡང་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དག་ཀྱང་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འཐོབ་བོ། །འོག་མ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་ཐར་པའི་དོན་ནི་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་ པའི་དོན་ཡིན་ནོ།།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་པ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་འགོག་པ་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བའམ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་དག་ན་རེ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་ཐར་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་ནི། ཕྲ་བ་ཕྲ་བའི་མཇུག་ཐོགས་སུ། །སྙོམས་པར་འཇུག་སྟེ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་འདུ་ཤེས་ནི་ཕྲ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ཀྱང་ཆེས་ཕྲ་བར་བྱས་ནས་འགོག པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ།།སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ནི། རང་གི་དག་དང་འོག་མ་ཡིན་། །འཕགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་དེ་ལས་ལྡང་། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་སེམས་དག་པའམ། །ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ས་པའི་སེམས་ཟག་པ་མེད་པས་དེ་ལས་ལྡང་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་དེའི་ སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ།ལྡང་བའི་སེམས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཐར་པ་འདི་དག་ལས། །དང་པོ་འདོད་གཏོགས་སྣང་ཡུལ་ཅན། །འདི་དག་གི་དམིགས་པ་ནི་ཅི་རིགས་པར་འདོད་པ་ ན་སྤྱོད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཡིན་ནོ།།གང་དག་གཟུགས་ཅན་མིན་དེ་དག་།སྤྱོད་ཡུལ་གོང་དང་རང་གི་སའི། །སྡུག་བསྔལ་སོགས་དང་རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས། །གཟུགས་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་ རང་གི་ས་པ་དང་ས་གོང་མ་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་དེའི་རྒྱུ་དང་འགོག་པ་དག་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ།།སོ་སོར་མ་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ནམ་མཁའ་ཡང་གཅིག་གིས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅིའི་ ཕྱིར་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་རྣམ་པར་ཐར་པ་མ་བཞག་ཅེ་ན།བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ས་པའི་ཁ་དོག་གི་འདོད་ཆགས་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བདེ་བའི་སྙིང་པོས་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སྡུག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅེ་ན། མི་སྡུག་པས་རྒྱུད་ཞུམ་ པར་རབ་ཏུ་དགའ་བར་བྱ་བའམ།ཅི་མི་སྡུག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དག་གྲུབ་པ་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་ཞེས་བརྟག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གལ་ཏེ་སྡུག་པར་ཡིད་ལ་བྱས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་ན་དེ་ལྟ་ན་དེ་གཉིས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ནི་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་སོགས་པ་ སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།

第三是已经以身体现前成就不净解脱而住。四无色和第八灭尽想受。其中，前二不净解脱是以青瘀等相为性，故是不净自性，因此应知彼二之理如不净观。此二亦存在于二禅，即存在于初禅和二禅中，而不存在于其他地。依次为对治欲界和初禅地的色贪。第三最后，净解脱存在于第四禅中。彼亦是离贪自性，因为是净相，故非不净自性。若连同眷属则是五蕴自性。
无色解脱是无色善等持。唯无色等持善者得名为解脱，非烦恼者，亦非不等持者。如临死有时。有说其他地亦有不等持。近分解脱道亦得名为解脱。因缘下地故无间道非是，解脱义是背向义。
灭尽等至。第八解脱灭尽想受是灭尽等至，此前已说。因为背向想受或一切行。有说因为解脱等至障碍故名解脱。其中，从极微细后，入定，即有顶想是微细，较彼更微细而入灭定。
诸入定者，自地及下地，以圣心从彼起，以有顶净心或空无边处地无漏心从彼起，如是则其入定心是有漏，出定心是有漏及无漏。
此等解脱中，初属欲界所缘境。此等所缘是欲界色处不悦意及悦意。诸无色者，行境上地及自地，苦等及随知分。无色解脱所缘是自地及上地之苦及其因、灭、随知分顺道一切。应说亦是不观察灭。应说虚空亦是一种。
为何不立第三禅解脱？因为无第二禅地色贪及以乐为本故。为何修净解脱？为令以不净观而心沮丧者欢喜，或为观察不净解脱是否成就，若作意为净亦不生烦恼，则彼二成就。瑜伽师以二因修解脱等。

། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཆེད་དང་། འཕགས་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཆེད་དུ། ཉོན་མོངས་པ་ཐག་བསྲིང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་དབང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་གང་གིས་དངོས་པོ་ ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བ་དང་།བྱིན་གྱིས་རློབ་པ་དང་། ཚེ་གཏོང་བ་ལ་སོགས་པར་བྱེད་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་གསུམ་པ་དང་བརྒྱད་པ་དག་ཁོ་ན་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བར་བཤད་ལ་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཁམས་དང་། སའི་མཐའ་ན་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟིལ་ གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བརྒྱད།།ནང་གཟུགས་སུ་འདུ་ཤེས་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་ཆུང་ངུ་ཁ་དོག་བཟང་པོ་དང་ཁ་དོག་ངན་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་ཞིང་གཟུགས་དེ་དག་ཟིལ་གྱིས་མནན་ནས་ཤེས་། ཟིལ་གྱིས་མནན་ནས་མཐོང་སྟེ། དེ་ལྟ་བུར་འདུ་ཤེས་པར་གྱུར་པ་འདི་ནི་ཟིལ་གྱིས་ གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་པོ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་། དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་ནང་གཟུགས་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་བཞི་པོ་དེ་དག་དང་། གཟུགས་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་དང་དམར་པོ་དང་དཀར་པོ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་བརྒྱད་ཡིན་ནོ། ། དེ་དག་ལས་གཉིས་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་པོ་བཞིན་ནོ། ། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་པོ་ཇི་ལྟ་བར་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་པོ་དང་གཉིས་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །གཉིས་ནི་གཉིས་པ་བཞིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཐར་པ་གཉིས་པ་ཇི་ལྟ་བར་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པོའི་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་པོ་གསུམ པ་དང་བཞི་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ།།གཞན་སྡུག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་བཞིན། སྡུག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཇི་ལྟ་བར་གཞན་བཞི་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གིས་ནི་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ལ། འདི་དག་གིས་ནི་དམིགས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏེ། ཇི་ ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་མོས་པའི་ཕྱིར་དང་།ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཟད་པར་བཅུའོ། །བར་ཆད་མེད་པར་ཟད་པར་རྒྱས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་བཅུ་སྟེ། ཟད་པར་ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུ་དང་། སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་དཀར་ པོ་དང་།ཟད་པར་ནམ་མཁའ་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་རྣམས་ལས་། བརྒྱད་མ་ཆགས། དང་པོ་བརྒྱད་ནི་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་མཐའ་ན། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཁོ་ན་ན་ཡོད་དོ། །སྤྱོད་ཡུལ་ནི་འདོད་པ། འདོད་ པ་ན་སྤྱོད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་རླུང་གི་ནི་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་གཉིས་ནི་གཟུགས་མེད་དག་།ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཐ་མ་གཉིས་ནི་གཟུགས་མེད་པ་དག་པ་པའི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ནོ། །སྤྱོད་ཡུལ་རང་གི་ཕུང་པོ་བཞི། །འདི་ གཉིས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་རང་གི་ས་པའི་ཕུང་པོ་བཞི་ཡིན་ནོ།།ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་འཇུག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཅན་ཡིན་ལ། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་འཇུག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཅན་ཡིན་ཏེ། གོང་ནས་གོང་དུ་ ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འགོག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་འཕགས་པའི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ཅི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཐོབ་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་འདྲི་བ་འདི་ལ་འགོག་པ་བཤད་ཟིན།འགོག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ནི་སྔར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལྷག་མ་ནི། འདོད་ཆགས་བྲལ་དང་སྦྱོར་བས་འཐོབ། །འགོག་པ་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཐོབ་པ་ཡང་ཡིན་ལ་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ།འདྲིས་པ་དང་མ་འདྲིས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་ཅེས་བྱ་ཁམས་གསུམ་གྱི། །རྟེན་ཅན་ལྷག་མ་མི་ལས་སྐྱེ། །གཟུགས་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཟད་པར་ནི་ཁམས་ གསུམ་པའི་རྟེན་ཅན་དག་ཡིན་ནོ།།ལྷག་མ་ནི་མིའི་རྟེན་ཅན་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ལུང་གི་མཐུས་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

为了成就无烦恼等功德，为了成就圣者神通，为了远离烦恼，为了自在入定。这也是为了能够转变事物、加持、舍寿等。
为何说只有第三和第八要现前修习而其他则不然？因为是主要的缘故，以及因为是处于界和地的边际。
八胜处：内有色想观外色少、好色与丑色，于彼诸色胜解、知见，如是成就想，此为第一胜处。如是于大色，如是内无色想，如是四种，以及唯无色想观青、黄、赤、白诸色，如是为八。
其中二种如第一解脱。如第一解脱，第二胜处二种亦复如是。二种如第二。如第二解脱，第三、第四胜处二种亦复如是。其余如净解脱。如净解脱，其余四种亦复如是。
此为差别：彼等仅是背离而已，此等则是降伏所缘，因为能随意胜解，以及烦恼不生。
十遍处。为无间遍满修习故，遍处有十：地遍、水遍、火遍、风遍、青遍、黄遍、赤遍、白遍、空无边处遍、识无边处遍。
其中八无贪。前八是无贪性。禅定边际，唯在第四禅。所缘是欲界，是欲界所摄色处。有说风遍是触处。后二是无色。最后二种遍处是清净无色性。
所缘是自四蕴。此二所缘是自地四蕴。胜处是从解脱入而生，遍处是从胜处入而生，因为是渐次殊胜故。
除灭尽解脱外，解脱等一切皆是凡夫、圣者相续中所有。
对于'解脱等是从修习所生还是从离贪所得'此问，灭尽已说。灭尽解脱已于前详说。其余从离贪及修习得。除灭尽外的解脱等，是从离贪所得亦是从修习所生，因为有熟习与未熟习故。
无色界三界所依，余唯从人生。无色解脱和无色遍处是三界所依。其余唯是人趣所依，因为依教力而生故。

།ཇི་ལྟར་ན་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་གཟུགས་མེད་པ་དང་བསམ་གཏན་གྱི་ཁྱད་པར་སྐྱེ་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་ལས་དང་ཆོས་ཉིད་དང་། །རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་ བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྣམས་སྐྱེ་སྟེ།དེ་ལ། ཁམས་གཉིས་དག་ཏུ་གཟུགས་མེད་པ། །རྒྱུ་དང་ལས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཏེ་། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྐྱེ་བ་རྒྱུའི་སྟོབས་ཀྱིས་ ནི་ཉེ་བ་དང་ཡང་དང་ཡང་དུ་གོམས་པ་ལས་སོ།།ལས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་ས་གོང་མའི་ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འོག་མ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བས་ནི་གོང་དུ་སྐྱེ་བར་མི་ནུས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ སུ་བསམ་གཏན་རྣམས།།དེ་དག་དང་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་ནི་བསམ་གཏན་གཞན་རྒྱུ་དང་ལས་ཀྱི་སྟོབས་དེ་དག་དང་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་སྐྱེ་སྟེ། འཇིག་པའི་ཚེ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཚེ་ནི་ས་འོག་མ་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པ་ ཤས་ཆེ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།།གང་ལ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ནི་དུ་ཡོད། འདི་ལྟ་བུའི་མངོན་པའི་ཆོས་འདི་ཇི་སྲིད་དུ་གནས་ཤེ་ན། སྟོན་པའི་དམ་ཆོས་རྣམ་གཉིས་ཏེ། ལུང་དང་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ལུང་ནི་མདོ་སྡེ་དང་འདུལ་བ་དང་ཆོས་མངོན་པ་ རྣམས་སོ།།རྟོགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་དམ་པའི་ཆོས་འདི་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །དེ་འཛིན་བྱེད་པ་སྨྲ་བྱེད་དང་། །སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན། །ལུང་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ནི་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །རྟོགས་པ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ནི་སྒྲུབ་ པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཇི་སྲིད་དུ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་དམ་པའི་ཆོས་གནས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་དག་ཀྱང་ལོ་སྟོང་དུ་གནས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྟོགས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་གྱི། ལུང་ནི་ཡུན་རིང་དུ་གནས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅི་བསྟན་བཅོས་འདིར་ཆོས་མངོན་ པ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པའི་ཆོས་མངོན་པ་འདི་ཉིད་སྟོན་པས་བཤད་དམ་ཞེ་ན།བདག་གིས་མངོན་པའི་ཆོས་འདི་ཕལ་ཆེར་ནི་། །ཁ་ཆེ་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བའི་ཚུལ་གྲུབ་བཤད། །ཉེས་པར་ཟིན་གང་དེ་འདིར་བདག་གིས་ཉེས། །དམ་ཆོས་ཚུལ་ལ་ཚད་མ་ཐུབ་རྣམས་ཡིན། །བདག་གིས་ཆོས་མངོན་ པ་འདི་ཕལ་ཆེར་ཁ་ཆེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་གྲུབ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།འདི་ལ་བདག་གིས་ཉེས་པར་ཟིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་གིས་ཉེས་པ་ཡིན་ཏེ། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཁོ་ན་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་རྣམས་ཚད་མ་ཡིན་ནོ། །སྟོན་པ་ འཇིག་རྟེན་མིག་ནི་ཟུམ་གྱུར་ཅིང་།།དབང་གྱུར་སྐྱེ་བོ་ཕལ་ཆེར་ཟད་པ་ན། །དེ་ཉིད་མ་མཐོང་རང་དགར་གྱུར་པ་ཡི་། །ངན་རྟོག་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་པ་འདི་དཀྲུགས་སོ། །རང་བྱུང་རང་བྱུང་བསྟན་པ་གཅེས་འཛིན་རྣམས། །མཆོག་ཏུ་ཞིར་གཤེགས་འགྲོ་མགོན་མེད་པ་ན། །འདོམས་མེད་ཡོན་ ཏན་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་ཡི།།དྲི་མས་དགའ་མགུར་དེང་སང་འདི་ན་སྤྱོད། །དེ་ལྟར་ཐུབ་པ་དག་གི་བསྟན་པ་ནི། །ལྐོག་མར་སྲོག་ཕྱིན་འདྲ་དང་དྲི་མ་རྣམས། །སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་དུས་སུ་རིག་ནས་ནི། །ཐར་པ་འདོད་པ་དག་གིས་བག་ཡོད་ཀྱིས། །ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ་ ལས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་བརྒྱད་པའོ།། །། ཡང་ཅི་འདི་ལས་གཞན་ལ་ཐར་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་ཞེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། ཕུང་པོའི་རྒྱུད་ཁོ་ན་ལ་བདག ཏུ་འདོགས་པ་ནི་ངེས་པར་མི་འཛིན་ཏོ།།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྫས་གཞན་ཁོ་ན་ལ་བདག་ཏུ་ཡོངས་སུ་རྟོགས་པར་བྱེད་ལ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ལས་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ།

如何在色界和无色界中生起无色定和禅定的差别呢？由因、业和法性三种因缘，生起禅定和无色定的等至。其中，在两界中无色定是由因和业力而生。在色界和无色界中生起无色定的等至，由因力是因为亲近和反复修习的缘故。由业力是因为存在着上地异熟业将在他时成熟的业果，若未离下地贪欲则不能往生上地。
在色界中诸禅定，由这些因缘及法性。在色界中，禅定不仅由因力和业力，也由法性而生，如世界毁坏时。那时下地众生由于善法增盛的缘故而生起禅定。
法有几种相？此阿毗达磨法存续多久？佛陀正法有二种：教法和证法。其中教法是经藏、律藏和论藏。证法是菩提分法，如是正法有二种。持法者是说法者和修行者。持教法者是说法者，持证法者是修行者。因此，正法住世时间即是这些持法者住世的时间。
有说法住世一千年。其他人说证法如是，而教法则长久住世。此论所说的阿毗达磨是否是佛陀所说？我所说此阿毗达磨大多依据迦湿弥罗说一切有部的宗义。若有错误，过失在我。于正法理，唯佛为量。
导师世间眼已闭，具德众生多灭尽，不见真理任意行，恶见扰乱此教法。护持自觉教法者，最极寂灭无怙主，无师毁坏功德者，垢染今时乐行此。
如是能仁之教法，如命已至咽喉间，污垢势力正当时，求解脱者当谨慎。
此为《阿毗达磨俱舍论释》第八定品。复次，除此之外是否有解脱？答：无有。为何？因为执著颠倒的我见，仅于蕴相续假立为我则不能决定。那又如何？唯于异体执著为我，而诸烦恼皆从我执而生。

།བདག་ཏུ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་འདི་ནི་ཕུང་པོའི་རྒྱུད་ཁོ་ན་ལ་འཇུག་གི་།བརྗོད་པར་བྱ་བ་གཞན་ལ་ནི་ མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེ་ན།མངོན་སུམ་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཆོས་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་བར་ཆད་བྱེད་པ་མེད་ན་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཡུལ་དྲུག་དང་ཡིད་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་རྗེས་སུ་དཔག་པས་དམིགས་པ་ཡིན་ ཏེ།དཔེར་ན་དབང་པོ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་འདི་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་ཡོད་ཀྱང་རྒྱུ་གཞན་མེད་ན་འབྲས་བུ་མེད་པར་མཐོང་ལ་ཡོད་ན་ནི་ཡང་ཡོད་པར་མཐོང་བ་སྟེ། དཔེར་ན་མྱུ་གུ་ལྟ་བུའོ། །ཡུལ་སྣང་བར་གྱུར་པ་དང་རྒྱུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡོད་ཀྱང་ཡུལ་འཛིན་པ་མེད་པར་མཐོང་ལ། ཡང་ཡོད་པར་མཐོང་བ་སྟེ། ལོང་བ་དང་འོན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། མ་ལོང་བ་དང་མ་འོན་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཡང་རྒྱུ་གཞན་མེད་པ་དང་། ཡོད་པར་ངེས་ལ། རྒྱུ་གཞན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡིན་ནོ། །བདག་ནི་དེ ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་བདག་མེད་དོ།།འོ་ན་གང་གནས་མའི་བུ་རྣམས་གང་ཟག་ཡོད་པར་འདོད་པ་ཇི་ལྟ་བུ། འདི་ནི་རེ་ཞིག་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། ཅི་དེ་དག་རྫས་སུ་འདོད་དམ། འོན་ཏེ་བཏགས་པར་འདོད། རྫས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་ཅི་ཡང་ཅི་ཞིག་།བཏགས་ པར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་ཅི་ཞིག་ཡིན།གལ་ཏེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་གཞན་ཞིག་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འོ་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་སྤྱི་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་བཏགས་པར་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་ཅིར་འགྱུར། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་རྫས་སུ་ཡོད་ན་ ནི་དེ་རང་བཞིན་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་གཞན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།ཕན་ཚུན་གྱི་ཕུང་པོ་བཞིན་ནོ། །འདིའི་རྒྱུ་ཡང་བརྗོད་དགོས་སོ། །འོན་ཏེ་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ན་ནི་དེའི་ཕྱིར་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་ལྟ་བར་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་ལ། དགོས་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ། ། འོན་ཏེ་བཏགས་པར་ཡོད་དོ་ཞེ་ན་ནི་ཁོ་བོ་ཅག་ཀྱང་དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་། །དེ་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡང་མ་ཡིན་ལ་བཏགས་པར་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ད་ལྟར་གྱི་ནང་གི་ཟིན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་ནས་གང་ཟག་ཏུ་འདོགས་སོ། །ལོང་བ་ལྟ་བུའི་ཚིག་དོན་མི་གསལ བ་འདི་ནི་མི་གོའོ།།རྒྱུར་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི། གལ་ཏེ་འདིའི་དོན་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་དམིགས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི། དེ་དག་ཁོ་ན་ལ་གང་ཟག་ཏུ་འདོགས་པར་ཟད་དོ། ། དཔེར་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ནས། དེ་དག་ཁོ་ན་ལ་འོ་མ་འདོགས་པ་བཞིན་ནོ། ། འོན་ཏེ་འདིའི་དོན་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་གང་ཟག་གདགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱོན་དེ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་དེ་ལྟར་མི་འདོགས་སོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་བུད་ཤིང་རྒྱུར་བྱས་ནས་མེ་འདོགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་བུད ཤིང་རྒྱུར་བྱས་ནས་མེ་འདོགས་ཤེ་ན།བུད་ཤིང་མེད་པར་མེ་མི་འདོགས་མོད་ཀྱི། བུད་ཤིང་ལས་མེ་གཞན་ཡིན་པར་དམ་བཅའ་བར་ཡང་མི་ནུས་ལ། གཞན་མ་ཡིན་པར་དམ་བཅའ་བར་ཡང་མི་ནུས་ཏེ། གལ་ཏེ་གཞན་ཡིན་ན་ནི་བུད་ཤིང་དྲོ་བ་ཉིད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །འོན་ ཏེ་གཞན་མ་ཡིན་ན་ནི་བསྲེག་བྱ་ཉིད་སྲེག་བྱེད་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་ཕུང་པོ་རྣམས་མེད་པར་ཡང་གང་ཟག་མི་འདོགས་ལ། ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་གཞན་ཡིན་པར་དམ་བཅའ་བར་ཡང་མི་ནུས་ཏེ་རྟག་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གཞན་མ་ཡིན་པར་ཡང་དམ་བཅའ་བར་མི་ ནུས་ཏེ་ཆད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།རེ་ཞིག་ཀྱེ་བུད་ཤིང་ནི་ཅི། མེ་ནི་ཅི་ཡིན་པ་སྨྲོས་ཤིག་དང་། དེ་ལས་ཇི་ལྟར་ན་བུད་ཤིང་རྒྱུར་བྱས་ནས་མེ་འདོགས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་ལ་ཅི་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱ། བསྲེག་བྱ་ནི་བུད་ཤིང་ཡིན་ལ་སྲེག་བྱེད་ནི་མེ་ཡིན་པར་ཟད་མོད། འདིར་ བསྲེག་པར་བྱ་བ་ནི་ཅི།སྲེག་པར་བྱེད་པ་ནི་ཅི་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱའོ། །རེ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་ན་ནི་ཤིང་ལ་སོགས་པ་མ་འབར་བ་ལ་བུད་ཤིང་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ལ་བསྲེག་བྱ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།

对于'我'这一概念的表述仅仅适用于五蕴相续，而不适用于其他所说的对象，这一点如何理解呢？因为没有直接感知和推理的依据。任何存在的法，在没有障碍的情况下都是可以直接感知的，比如六境和意识。或者是通过推理而了知的，比如感官。
这里的推理是：即使有因，若无其他因则无果，这是所见到的，若有则又见有果，比如芽苗。即使有境显现和作意的因，也见到无所取境，又见有所取境，比如盲人、聋人等，以及非盲非聋等。
因此，对此也确定无其他因则无果，有则有果，其他因即是感官，这就是推理。'我'并非如此存在，所以无我。
那么，犊子部认为补特伽罗存在是怎么回事呢？这首先需要分析：他们是认为实有还是假立？实有是什么意思？假立又是什么意思？如果像色等一样是另外的实体，就是实有。如果像牛奶等一样是共相，就是假有。
由此会如何呢？首先，如果是实有，由于自性差异，就应该说它异于诸蕴，如同诸蕴之间互异。这样还需要说明它的因。如果是无为法，就会落入外道见，而且也将变得无用。
如果说是假有，那我们也是这样说的。它既不是唯实有，也不是假有。那是什么呢？以现在内在所摄诸蕴为因而假立补特伽罗。
像盲人这样的话义不清楚是不能理解的。'以为因'是什么意思？如果这里的意思是'缘于诸蕴'，那就仅仅是在诸蕴上假立补特伽罗而已，就像缘于色等，仅仅在这些上假立为牛奶一样。
如果这里的意思是'依于诸蕴'，那么由于诸蕴是补特伽罗假立的因，就会有同样的过失。它不是那样假立的。那么是怎样呢？就像以柴火为因而假立火一样。
怎样以柴火为因而假立火呢？没有柴火就不能假立火，但既不能主张火异于柴火，也不能主张不异。如果是异，则柴火就不会是热的；如果不异，则所烧就成为能烧。
同样，没有诸蕴就不能假立补特伽罗，但既不能主张异于诸蕴——这会导致常见，也不能主张不异于诸蕴——这会导致断见。
且慢，请说说什么是柴火？什么是火？由此就能知道如何以柴火为因而假立火。对此该说什么呢？所烧即是柴火，能烧即是火而已。这里什么是所烧？什么是能烧？这正是应该说明的。
首先，在世间，未燃烧的木等既称为柴火也称为所烧。

།འབར་བ་ལ་ནི་མེ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ལ་སྲེག་བྱེད་ཅེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། འབར་བ་དང་ཤིན་ ཏུ་ཚ་བ་གང་ཡིན་པ་དེས་དེ་ཚིག་པ་དང་སྲེག་པར་བྱེད་དེ།རྒྱུད་འགྱུར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་གཉི་ག་ཡང་རྫས་བརྒྱད་པ་ཡིན་ནོ། །བུད་ཤིང་ལ་བརྟེན་ནས་མེ་འབྱུང་བ་དེ་ཡང་དཔེར་ན་འོ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞོ་འབྱུང་བ་དང་། མངར་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚ་བ་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ ན་བུད་ཤིང་རྒྱུར་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེ་ནི་དེ་དང་དུས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་གཞན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་གང་ཟག་སྐྱེ་ན་ནི་དེ་དག་ལས་གཞན་པ་དང་མི་རྟག་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་ཤིང་ལ་སོགས་པ་འབར་བ་དེ་ཉིད་ལ་དྲོ་བ་ཉིད་ཡོད་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ནི་མེ་ཡིན་ལ།དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་བ་གསུམ་ནི་བུད་ཤིང་ཡིན་པར་འདོད་ན་ནི་དེ་གཉིས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་གཞན་ཉིད་ཡིན་པར་གྲུབ་བོ། །ཇི་ལྟར་ན་བུད་ཤིང་དེ་རྒྱུར་བྱས་ནས་མེ་འདོགས་པར་བྱེད་པ་རྒྱུར་བྱས་པའི་དོན་ཡང་བརྗོད་དགོས་ཏེ། དེ་ནི་དེའི་རྒྱུ་ ཡང་མ་ཡིན་ལ་དེ་གདགས་པའི་རྒྱུ་ཡང་མ་ཡིན་གྱི་མ་ཉིད་དེ་གདགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་རྒྱུར་བྱས་པའི་དོན་རྟེན་གྱི་དོན་ནམ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་དོན་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི། ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བར་གང་ཟག་གི་རྟེན་ནམ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དག་ཡིན་པར་འགྱུར་བས་གཞན་ ཉིད་དུ་གསལ་བར་དམ་འཆའ་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་མེད་ན་གང་ཟག་མེད་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། བུད་ཤིང་མེད་ན་མེ་མེད་པ་བཞིན་ནོ། །གང་ཡང་བུད་ཤིང་ལས་མེ་གཞན་ཡིན་ན་ནི་བུད་ཤིང་དྲོ་བ་ཉིད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་དྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་དྲོ་བ་ཉིད་ཡིན་ ནོ་ཞེ་ན་ནི་བུད་ཤིང་དྲོ་བ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ།འབྱུང་བ་གཞན་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཏེ་དྲོ་བ་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་དྲོ་བ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་མེ་ལས་གཞན་པ་དེ་ཡང་དྲོ་བ་ཡིན་པར་འགྲུབ་སྟེ། དྲོ་བ་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དོན་ཐ་དད་ པ་ཉིད་ཡིན་ན་ཉེས་པ་མེད་དོ།།འོན་ཏེ་ཤིང་ལ་སོགས་པ་འབར་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་བུད་ཤིང་ཡང་ཡིན་ལ་མེ་ཡང་ཡིན་པར་འདོད་ན་ནི་དེས་ན་རྒྱུར་བྱས་པའི་དོན་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་ཁོ་ན་ཡང་གང་ཟག་ཡིན་པས་གཞན་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་མི་ལྡོག་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཇི་ལྟར་བུད་ཤིང་རྒྱུར་བྱས་ནས་མེ་འདོགས་པ་དེ་ལྟར་ཕུང་པོ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་ནས་གང་ཟག་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མི་འགྲུབ་བོ། །གལ་ཏེ་ཡང་འདི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་གཞན་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ན། ཤེས་བྱ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། འདུས་མ་བྱས་དང་། བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ལྔ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་ལྔ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གང་གི་ཚེ་གང་ཟག་འདོགས་པ་ན་ཅི་རེ་ཞིག་ཕུང་པོ་རྣམས་དམིགས་ནས འདོགས་སམ།འོན་ཏེ་གང་ཟག་དམིགས་ནས་འདོགས། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་རྣམས་ན་ནི་དེ་དག་ཁོ་ན་ལ་གང་ཟག་འདོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་ཟག་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཏེ་གང་ཟག་ན་ནི་འདི་ཇི་ལྟར་ན་ཕུང་པོ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་ནས་འདོགས་པ་ཡིན་ཏེ། གང་ཟག་ཁོ་ན་ དེའི་རྒྱུ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།འོན་ཏེ་ཕུང་པོ་རྣམས་ཡོད་ན་གང་ཟག་དམིགས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་ནས་འདི་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་དོ་ཞེ་ན་ནི། དེ་ལྟ་ན་གཟུགས་ཀྱང་དམིགས་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་སྣང་བ་རྣམས་ཡོད་ན་དམིགས་པས་དེ་དག་རྒྱུར་བྱས་ ནས་བཏགས་པ་ཡིན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ།།རེ་ཞིག་འདི་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་རྣམས་ལས་གང་ཟག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན། དྲུག་ཅར་གྱིས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱའོ།

燃烧的称为火，也称为能烧，凡是燃烧和极热的，它能使其烧焦和焚烧，因为能改变其性质。这两者都是八事物之一。依靠柴薪而生火，这就如同依靠牛奶而生酸奶，依靠甜味而生辣味一样。因此，所谓'以柴薪为因'，由于它与彼时间不同，所以也是他物。
如果这样依靠诸蕴而生补特伽罗，则它也将成为异于彼等且无常。若认为柴等燃烧之物本身具有的热性即是火，与之俱生的三大种是柴薪，则由于这二者的性质不同，已成立是他物。
应当说明柴薪作为因而施设火的'作为因'的含义，它既不是彼之因，也不是彼施设之因，而是彼施设之因。若说'作为因'的含义是所依义或俱生义，则诸蕴也同样将成为补特伽罗的所依或俱生，因此明显主张是他物。
若无彼则补特伽罗也将不存在，如同无柴薪则无火一样。若说'如果火异于柴薪，则柴薪将不成为热性'，那么这热性是什么？首先，若是热性，则柴薪必定不是热性，因为是其他大种的自性。若说具有热性，则异于具有热性自性的火的彼物也将成立为热性，因为具有热性。因此，若是异义则无过失。
若认为燃烧的柴等一切既是柴薪又是火，则应说明'作为因'的含义。诸蕴本身即是补特伽罗，则不能遮遣非他性。因此，'如同依柴薪为因而施设火，如是依诸蕴为因而施设补特伽罗'这一说法不成立。
即使此不可说异于诸蕴，也不应说'所知有五种：过去、未来、现在、无为法及不可说'，应说彼既非异于过去等五法，亦非非五法。
当施设补特伽罗时，是先缘诸蕴而施设，还是先缘补特伽罗而施设？若是诸蕴，则将只对彼等施设补特伽罗，因为不缘补特伽罗。若是补特伽罗，则如何依诸蕴为因而施设，因为只有补特伽罗成为彼之因。
若说'有诸蕴则缘补特伽罗，因此说依诸蕴为因而施设此'，则色等也应说是依所缘、作意和显现为因而施设。
首先也应说明：补特伽罗为六识中何识所识知？应说为六识皆所识知。

།ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། གལ་ཏེ་མིག་ གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས།གང་ཟག་དམིགས་པར་བྱེད་ན་ནི་གང་ཟག་མིག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་ལ། གཟུགས་རྣམས་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱ། གཟུགས་རྣམས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་ བྱའོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བར་ལ་བརྟེན་ནས། གང་ཟག་དམིགས་པར་བྱེད་ན་ནི། གང་ཟག་ཡིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་ལ། ཆོས་རྣམས་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱ་ལ། ཆོས་རྣམས་ མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ།།དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་འོ་མ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བར་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་མིག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་འོ་མ་འམ། ཆུ་དམིགས་པར་བྱེད་ན་ནི་འོ་མ་འམ་ཆུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བརྗོད་པར་བྱ་ལ་གཟུགས་རྣམས་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱ།གཟུགས་རྣམས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གལ་ཏེ་སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་བརྗོད་པར་བྱ་ལ། རེག་བྱ་རྣམས་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱ། རེག་བྱ་རྣམས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ། འོ་མ་དང་ཆུ་གཉིས་བཞི་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་དུ་འོང་བས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་སྤྱི་ཁོ་ན་ལ། འོ་མའམ། ཆུ་ཞེས་འདོགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་གང་ཟག་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བར གྲུབ་བོ།།གང་ཡང་མིག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་གང་ཟག་དམིགས་པར་བྱེད་ཅེས་སྨྲས་པའི་ཚིག་དེའི་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན། ཅི་རེ་ཞིག་གཟུགས་རྣམས་གང་ཟག་དམིགས་པའི་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་གཟུགས་རྣམས་དམིགས་ན་ གང་ཟག་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་གཟུགས་རྣམས་གང་ཟག་དམིགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ་དེ་ཡང་དེ་དག་ལས་གཞན་དུ་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ་ཞེ་ན་ནི། དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་གཟུགས་ཀྱང་སྣང་བ་དང་མིག་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དག་ལས་གཞན་དུ་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ ནི་དེ་དམིགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འོན་ཏེ་གཟུགས་རྣམས་དམིགས་ན་གང་ཟག་དམིགས་སོ་ཞེ་ན་ནི་ཅི་དམིགས་པ་དེ་ཁོ་ནས་དམིགས་སམ། འོན་ཏེ་གཞན་གྱིས་གལ་ཏེ་དེ་ཁོ་ནས་སོ་ཞེ་ན་ནི་གང་ཟག་གཟུགས་ལས་རང་བཞིན་ཐ་མི་དད་པའམ་གཟུགས་ཁོ་ན་ལ་དེ་འདོགས་ པར་འགྱུར་ན།འདི་ནི་གཟུགས་སོ། །འདི་ནི་གང་ཟག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་གཅོད། འོན་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་མི་གཅོད་ན་ནི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད་དོ། །གང་ཟག་ཀྱང་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་ཇི་ལྟར་དམ་འཆའ་སྟེ། དམིགས་པའི་དབང་གིས་དེ་ཡོད་ པར་དམ་འཆའ་བར་ཟད་དོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཀྱི་བར་དག་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །འོན་ཏེ་གཞན་གྱིས་སོ་ཞེ་ན་ནི། དུས་ཐ་དད་དམིགས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལས་གཞན་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། སྔོན་པོ་ལས་སེར་པོ་ལྟ་བུ་དང་། སྐད་ཅིག་མ་ལས་སྐད་ཅིག་མ་གཞན་བཞིན་ནོ། །དེ་ བཞིན་དུ་ཆོས་ཀྱི་བར་དག་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ།།འོན་ཏེ་གཟུགས་དང་གང་ཟག་བཞིན་དུ་དེ་དག་དམིགས་པ་དག་ཀྱང་གཞན་དང་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ནི་དེས་ན་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པས་། གྲུབ་པའི་མཐའ་ ཉམས་པ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ཡང་འདི་ཡོད་ལ་གཟུགས་རྣམས་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱ་། གཟུགས་རྣམས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱ་ན། འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཟུགས་བདག་མ་ཡིན་པ་ནས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདག་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གསུངས། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་གིས་གང་ཟག་འདི་དམིགས་པ་དེ་ཅི་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་འམ། འོན་ཏེ་གང་ཟག་གམ། གཉི་ག་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ། གལ་ཏེ་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་ན་ནི་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་གང་ཟག་དམ་པར་ཤེས་པར་མི་ནུས་ཏེ། ཡུལ་གང་ཁོ་ན ན་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དེ་ཉིད་དེའི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ།

怎样做呢？如果依靠眼睛所识别的诸色而观察补特伽罗，则应说补特伽罗是眼识所识别的，而不应说是诸色，也不应说不是诸色。
同样，依靠乃至意识所识别的诸法而观察补特伽罗，则应说补特伽罗是意识所识别的，而不应说是诸法，也不应说不是诸法。
如此则与牛奶等相似，如果依靠眼识所识别的诸色而观察牛奶或水，则应说牛奶或水是眼识所识别的，而不应说是诸色，也不应说不是诸色。
同样，如果依靠鼻、舌、身识所识别的，则应说不是所识别的，而不应说是诸触，也不应说不是诸触，因为牛奶和水二者将成为四种过失。
因此，如同仅在色等总相上安立为牛奶或水一样，在诸蕴上安立补特伽罗，这一点已经成立。
又所说'依靠眼识所识别的诸色而观察补特伽罗'这句话是什么意思？是说诸色是观察补特伽罗的因，还是说观察诸色就是观察补特伽罗？
如果诸色是观察补特伽罗的因，而且不应说它们是相异的，那么色也不应说与光明、眼根和作意相异，因为它们是观察色的因。
如果说观察诸色就是观察补特伽罗，那是仅由彼观察还是由他者观察？如果仅由彼观察，则补特伽罗与色的自性无别，或者仅在色上安立彼，那么'此是色，此是补特伽罗'这样的分别又如何安立？
如果不如此分别，则'色也存在，补特伽罗也存在'这样的主张又如何成立？不过是依靠所观察而主张其存在罢了。
同样也应说乃至诸法。如果是由他者观察，则因观察时间不同而成为异于色，如同青色异于黄色，刹那异于另一刹那。
同样也应说乃至诸法。如果说色和补特伽罗的观察也不应说是异或非异，那么无为法也将成为不可言说，这样就违背了宗义。
如果这样存在，而不应说是诸色，也不应说不是诸色，那为什么世尊说色非我乃至识非我？
观察此补特伽罗的眼识，是依靠色而生，还是依靠补特伽罗，或是依靠二者而生？如果依靠诸色而生，则如同声等一样不能了知补特伽罗，因为识依靠何境生起，彼即是其所缘缘。

།འོན་ཏེ་གང་ཟག་གམ། གཉི་ག་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེའོ་ཞེ་ན། འདི་ནི་མདོ་ལས་ཐལ་བ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས་ནི། གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་ མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་ལ།རྒྱུ་ནི་མིག་ཡིན་ནོ། །རྐྱེན་ནི་གཟུགས་རྣམས་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་གང་ཟག་མི་རྟག་པར་འགྱུར་ ཏེ།མདོ་ལས། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་ལ་རྒྱུ་གང་དག་ཡིན་པ་དང་། རྐྱེན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་མི་རྟག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཏེ་དེའི་དམིགས་པ་གང་ཟག་མ་ཡིན་ན་འོ་ན་ནི་དེས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ ཡང་གང་ཟག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པར་དམ་འཆའ་ན་ནི་དེ་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལས་གཞན་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།སྒྲ་བཞིན་ནོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ སྒྲ་ལས་གཞན་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ་གཟུགས་བཞིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བྲམ་ཟེ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་ཐ་དད་པ་ཅན་ཡིན་ཞིང་ཡུལ་ཐ་དད་པ་ཅན་ཡིན་ཏེ། རང་རང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དང་ཡུལ་སོ་སོར་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡིན་གྱི་གཞན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དང་ཡུལ་ ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ནི་མ་ཡིན་པ་དག་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་། སྣའི་དབང་པོ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལྔའོ། ། ཡིད་ཀྱི་དབང་བོ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡིན་ཞིང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ འདི་དག་གི་རྟེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་མདོའི་ཚིག་འདི་དང་ཡང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ།།ཡང་ན་གང་ཟག་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ཡང་འཁྲུལ་པ་མེད་ པར་འགྱུར་ཏེ།སྲོག་ཆགས་དྲུག་པ་ལྟ་བུའི་མདོ་ལས། དབང་པོ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་ཐ་དད་པ་ཅན་ཡིན་ཞིང་ཡུལ་ཐ་དད་པ་ཅན་ཡིན་ཏེ། རང་རང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དང་ཡུལ་འདོད་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེར་ནི་དབང་པོ་ཁོ་ན་ལ་དབང་པོ་ཡིན་པར་མ་གསུངས་ཀྱི་ལྔ་པོ་ དང་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པར་འདོད་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་དབང་གིས་དྲངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དབང་པོ་ཡིན་པར་གསུངས་སོ།།ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་འབའ་ཞིག་གིས་དྲངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ལས་ གཞན་པ་དག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་མི་འདོད་པ་ཉིད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉེས་པ་མེད་དོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་དགེ་སློང་དག་མངོན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཐམས་ཅད་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ནས། མངོན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་མིག་དང་། གཟུགས་རྣམས་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་དང་། གང་ཡང་མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ནང་གི་ཚོར་བ་བདེ་བའམ། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྐྱེ་བ་དེ་དང ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ནང་གི་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་རྒྱས་པར་གསུངས་ཏེ།འདི་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་མངོན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་ པར་བྱ་བ་ནི་དེ་སྙེད་ཅིག་ཡིན་པར་ངེས་པར་གཟུང་གི།གང་ཟག་ནི་མ་ཡིན་པས། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་རབ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་ནི་ཡུལ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཟག་པ་རྣམས་མིག་གིས་གང་ཟག་བལྟའོ་ཞེས་གང་ཟག་ལྟ་བ་ནི་ བདག་མེད་པས་བདག་བལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་པས་བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་ཡང་ཡིན་ནོ།

如果问是依靠补特伽罗或者二者而生，这在经中是矛盾的。经中明确说：'依靠二者而生识。'同样，比丘们，对于眼识的生起，眼是因，色是缘。为什么呢？因为任何眼识都是依靠眼和色而生起的。
如此，补特伽罗就成为无常，因为经中说：'对于眼识生起的因和缘，它们都是无常的。'如果它的所缘不是补特伽罗，那就不会成为所识。如果主张补特伽罗是六识所识的对象，那么因为它是耳识所识的对象，就会异于色，如同声音。因为它是眼识所识的对象，就会异于声，如同色。其他的也应当如此类推。
婆罗门，这五根是行境各异、境界各异的，各自体验自己的行境和境界，而不体验其他的行境和境界，即：眼根、耳根、鼻根、舌根、身根五种。意根则体验这五根的行境和境界，意根是它们的所依。'这样的经文也会相违。
或者补特伽罗将不成为境界。如果说不是境界，那就不会成为所识。如果这样，意根也将不会错乱，因为如六种有情经中说：'这六根是行境各异、境界各异的，各自欲求自己的行境和境界。'
在那里并未说唯根为根，因为五根及其识不可能被认为是见等，所以说由它们引生的意识是根。唯由意根引生的意识，因为不欲求其他诸根的境界，所以无过失。
世尊也说：'比丘们，我将宣说一切应现证、应遍知法门。'之后广说：'应现证、应遍知的是眼和诸色、眼识、眼触，以及凡是以眼触为缘所生的内受，无论是乐受、苦受还是不苦不乐受'乃至'以意触为缘所生的内受'等，说'这是一切应现证、应遍知的法门。'
因此，应当确定应现证、应遍知的就是这些，而不是补特伽罗。所以它也不是所识，因为智慧和识二者的对境相同。补特伽罗论者说'以眼见补特伽罗'，这是说无我者说'见我'，所以也是我见的所依。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་མདོ་ལས། ཕུང་པོ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་གང་ཟག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འདི་ངེས་པར་མཛད་དོ། །ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་ལས་ཀྱང་། མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེའོ།།གསུམ་འདུས་པས་ནི་རེག་པའོ། །ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པས་ནི་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དང་སེམས་པ་དག་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕུང་པོ་དེ་བཞིན་དང་། གཟུགས་ཅན་མིག་གི་དབང་པོ་དང་དེ་སྙེད་ཅིག་ལ་མི་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །འདི་ལ་ སེམས་ཅན་དང་།མིང་དང་ཤེད་ལས་སྐྱེས་དང་། ཤེད་བུ་དང་། གསོ་བ་དང་། གང་ཟག་དང་། སྲོག་དང་། སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མིང་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་བདག་གིས་མིག་གི་གཟུགས་རྣམས་བལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཁས་འཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་ནི་འདི་ལྟར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་དེའི་མིང་ནི་ འདི་ཞེས་བྱ།རིགས་ནི་འདི་ཞེས་བྱ། རུས་ནི་འདི་ཞེས་བྱ། ཁ་ཟས་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཟ་ཟ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་མྱོང་། ཚེ་ནི་འདི་ཙམ་ཞིག་ཐུབ། ཡུན་ནི་ཇི་སྲིད་ཅིག་གནས། ཆེའི་མཐའ་ནི་འདི་ཙམ་ཞིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཐ་ སྙད་ཡིན་ནོ།།དགེ་སློང་དག་དེ་ལྟར་ན་འདི་དག་ནི་མིང་ཙམ། འདི་དག་ཁས་འཆེ་བ་ཙམ། འདི་དག་ནི་ཐ་སྙད་ཙམ་སྟེ། ཆོས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པ། འདུས་བྱས་པ། སེམས་པས་འཕངས་པ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་ལ་བརྟེན་པར་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་བརྟག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྲམ་ཟེ་ཐམས་ཅད་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དག་ཏུ་ཟད་དོ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་གང ཟག་འདི་སྐྱེ་མཆེད་མ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ།།འོན་ཏེ་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ཡང་འདི་སྐད་དུ་དགེ་སློང་མི་ཇི་སྙེད་པ་དང་། གཟུགས་ཇི་སྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་གསུངས་ནས། དགེ་སློང་འདི་ཇི་སྙེད་ ཅིག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་འདོགས་པར་མཛད་དོ།།ཐམས་ཅད་བརྟགས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་འདོན་ཏོ། །གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། དགེ་སློང་དག་བདག་དང་བདག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐོས་པ་དང་མི་ལྡན་པས་བརྟགས་པ་ལ་ལྷུང་བར་ ཟད་དེ།འདི་ལ་བདག་གམ་བདག་གི་ནི་མེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་འདི་སྐྱེ་བ་ན་སྐྱེ་བར་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་དྲུག་གིས་ཀྱང་བདུད་ལས་བརྩམས་ནས། སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བདུད་ཅི་སེམས། །ཁྱོད་ནི་ལྟ་བར་གྱུར་པ་ཡིན། །འདུ་བྱེད་ཕུང་པོ་འདི་སྟོང་ སྟེ།།འདི་ལ་སེམས་ཅན་ཡོད་མ་ཡིན། །ཇི་ལྟར་ཡན་ལག་ཚོགས་རྣམས་ལ། །ཤིང་རྟའི་མིང་དུ་བཤད་པ་ལྟར། །དེ་བཞིན་ཕུང་པོ་རྣམས་བརྟེན་ནས། ཀུན་རྫོབ་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱའོ། །ཞེས་བཤད་དོ། །ལུང་ཕྲན་ཚེགས་ལས་ཀྱང་། བྲམ་ཟེ་རྒྱ་ཤུག་གི་བུའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། ཇི་ལྟར་སེམས་ནི་ཀུན་ཉོན་མོངས། །ཇི་ལྟར་སེམས་ནི་རྣམ་བྱང་དང་། །མདུད་པ་ཐམས་ཅད་འཇིག་བྱེད་པའི། །ཆོས་ནི་རྒྱ་ཤུག་བུ་ཁྱོད་ཉོན། །བདག་ཉིད་ཀྱིས་ནི་བདག་མེད་དེ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་རྟོགས་པར་བྱེད། །འདི་ལ་བདག་གམ་སེམས་ཅན་མེད། །ཆོས་འདི་དག་ནི་རྒྱུ་དང བཅས།།སྲིད་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་དང་། །ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ཏེ། །རྣམ་པར་བསམས་ན་འདི་ཀུན་ལ། །གང་ཟག་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ནང་གི་སྟོང་པ་ཡིན་པར་ལྟོས། །ཕྱི་རོལ་གནས་པ་སྟོང་པར་ལྟོས། །རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་བསྒོམ་པ། །དེ་ཡང་ འགའ་ཡང་མི་དམིགས་སོ།།ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་བདག་ཏུ་དམིགས་པ་ལ་ཉེས་དམིགས་ལྔ་ཡོད་དོ། ། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་སེམས་ཅན་དུ་ལྟ་བ་དང་། སྲོག་ཏུ་ལྟ་བར་འགྱུར། མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་དང་ཁྱད་པར་མེད་པར་འགྱུར། །ལམ་གོལ་བར་ཞུགས་པར་ འགྱུར།འདིའི་སེམས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་མི་འཇུག་ཅིང་རབ་ཏུ་དང་བར་མི་འགྱུར་ལ་ཡང་དག་པར་མི་གནས་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར། འདིའི་འཕགས་པའི་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་བྱང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

世尊在经中也说：'唯有诸蕴称为补特伽罗'，如是确定。在了义经中也说：'依眼与色等生起眼识，三者和合即为触，俱生即有受、想、行等，如是则有非色蕴如是，及有色根眼根等，于此称为人。'
于此称为有情、名、意生、意子、养育、补特伽罗、命、士夫等，此是名称。于此说'我以眼见诸色'，此是承许。于此如是说：'具寿某某名为如是，种姓为如是，族姓为如是，食用如是食物，感受如是苦乐，寿命能活如是久，住世如是时，最长为如是'，此是言说。
诸比丘，如是此等唯是名称，此等唯是承许，此等唯是言说，一切诸法皆是无常、有为、思所引、缘起。世尊也说依止了义经，因此此应再三观察。同样也说：'所谓一切有即是十二处而已。'
若此补特伽罗非处，则成无有。若是处者，则不可说。如彼等所说：'比丘有几许，色有几许'等广说已，说：'有几许比丘，一切如来安立，一切观察。'
色身心要经中也说：'诸比丘，所谓我与我所，仅是无闻凡夫所执著，此中无我或我所，唯有苦生时而生'等广说。
六阿罗汉也针对魔说：'所谓有情魔何思，汝是见执所系缚，诸行蕴聚本性空，此中实无有情在。如依支分诸聚合，假名安立为车乘，如是依止诸蕴故，世俗说为有情者。'
小部经中也针对婆罗门蒲桃子说：'云何心成染，云何心得净，能断诸结缚，法蒲桃子听。自身无有我，颠倒所执著，此中无我情，诸法皆有因。十二缘起支，蕴处界诸法，若详加思维，补特伽罗不可得。观内皆是空，观外住亦空，修习性空时，彼亦不可得。'
如是执著我见有五过患：会生我见、有情见及命见，与外道无别，入邪道，此心不入空性且不生净信，不住正法故不得解脱，此人不能清净诸圣法。

།དེ་དག་ནི་གཞུང་འདི་ཚད་མར་མི་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ཁོ་བོ་ཅག་གི་སྡེ་པ་མི་འདོན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅི་དེ་དག་ལ་སྡེ་པ་ཁོ་ན་ཚད་མ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཚད་མ་ཡིན་། གལ་ཏེ་སྡེ་པ་ཁོ་ན་ཚད་མ་ཡིན་ན་འོ་ན་ནི་དེ་དག་གི་སྟོན་པ་ཡང་སངས་རྒྱས་མ་ཡིན་ལ། ཤཱཀྱའི་བུ་ཡང་མ་ཡིན་པར འགྱུར་།འོན་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཚད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་གཞུང་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་ཚད་མ་མ་ཡིན། །འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ནི་། ཁོ་བོ་ཅག་གི་སྡེ་པ་མི་འདོན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ། །འདི་ནི་མི་རིགས་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་མི་ རིགས་པ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན།གཞུང་གང་ཞིག་སྡེ་པ་གཞན་ཐམས་ཅད་ལས་འབྱུང་ལ་མདོ་དང་། ཆོས་ཉིད་དང་ཡང་མི་འགལ་བ་དེ་ཁོ་བོ་ཅག་མི་འདོན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བ་སྟེ། གཟུ་ལུམས་ཙམ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་དག་ལ་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ནི་བདག་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་འདི་ཡང་མེད་དམ།གང་ཟག་ནི་ཆོས་ཞེས་ཀྱང་མི་བྱ་ལ་ཆོས་ལས་གཞན་ཞེས་ཀྱང་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་པར་གྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བར་མི་འགྲུབ་སྟེ། གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་ངེས་པར་ གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།བདག་མེད་པ་ལ་བདག་གོ་སྙམ་དུ་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དང་། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དང་། ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཁོ་ན་ལ་ཡང་ཇི་ལྟར་རྟོག་།བདག་མེད་པ་ལ་བདག་གོ་སྙམ་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་གྱི་བདག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བདག་མེད་པ་ཡང་གང་ ཞིག་ཡིན།ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམས་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་སྔར་གཟུགས་རྣམས་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། ། གཟུགས་རྣམས་མ་ཡིན་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་སྨྲས་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་བསལ་ཏོ། །མདོ་གཞན་ལས། དགེ་སློང་དག་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ གང་ལ་ལ་བདག་གོ་སྙམ་དུ་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཁོ་ན་ལ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་བདག་མེད་པ་ཁོ་ན་ལ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གང་ལ་སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་གྱུར་ཏམ། རྗེས་ སུ་དྲན་ནམ།རྗེས་སུ་དྲན་པར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཁོ་ན་ལ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་བདག་ནི་འདས་པའི་དུས་ན་གཟུགས་འདི་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས། གང་དག་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དུ་མ་རྗེས་སུ་ དྲན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད་དོ།།གལ་ཏེ་གང་ཟག་གཟུགས་དང་ལྡན་པར་ལྟ་བར་གྱུར་ན་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་འདི་ལ་ནི་མ་བཏོན་པ་ཁོ་ན་སྐྱབས་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གང་ཟག་ནི་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་དང་རྒྱུན་ལ་སོགས་པ་ བཞིན་ནོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་འོ་ན་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཤེས་པར་འགྱུར་བའི་སེམས་སམ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གང་ཟག་གིས་ནི་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་སེམས་ འཇིག་པ་ན་གང་ཟག་མི་འཇིག་པར་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་འདི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པ་ཡིན་ནོ།།ཁོ་བོ་ཅག་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡིན་པར་ནི་མི་སྨྲའོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མཐུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུད་གང་ ཡིན་པ་དེ་ལ་གང་དུ་བཞེད་པར་གཏང་བ་ཙམ་གྱིས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་མཁྱེན་པ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པའི་མཐུ་འདི་ཡོད་དོ།

他们不承认此论为量。为什么呢？他们说：'因为我们部派不诵持此论。'那么，对他们来说是仅部派为量，还是佛语为量？如果仅部派为量，那么他们的导师也不是佛，也不是释迦子了。如果说佛语为量，那为什么此论不是量？'此论不是佛语。'为什么呢？他们说：'因为我们部派不诵持。'据说如此。这是不合理的。
这里何为不合理？说某论典虽出现于其他所有部派，且不违背经典和法性，但因为我们不诵持就说它不是佛语，这纯粹是偏执而已。再者，他们难道没有'一切法无我'这样的经典吗？
如果认为'补特伽罗既不可说是法，也不可说异于法'，那么就不能成立意识，因为已明确宣说'依二而生识'。对于'于无我中执我是颠倒想、颠倒心、颠倒见'这一点又作何理解？于无我中执我是颠倒，而于我则不是颠倒。
什么是无我？是蕴、处、界等。首先，前面所说'不应说诸色，也不应说非诸色'已经遮破了。其他经中说：'诸比丘，任何沙门或婆罗门执我见者，一切都是对这五取蕴。'因此，一切我执都是对无我而起。
同样，'凡是能忆念种种前世住处，或已忆念，或将忆念者，一切都是对这五取蕴'如是宣说。如果这样，为什么又说'我于过去时具有如是色'？这是为了显示所谓的种种忆念。
如果见补特伽罗与色相应，就会堕入身见，因此在这里不说反而是救护。因此，补特伽罗是假有，如蕴、相续等。
如果这样，那么佛就不是一切智者了，因为能知一切的心或心所都不存在，因为是刹那性的，而是由补特伽罗来了知。这样的话，由于承认心灭而补特伽罗不灭，就等于承认它是常住了。
我们不说佛是一切智者是因为现证一切。那是什么样呢？是因为具有威力，即所谓佛的相续中具有这样的威力：仅由意愿就能生起无倒智。

།འདིར་སྨྲས་པ། རྒྱུན་གྱིས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ན་དཔེར། །མེ་ཡིས་ཐམས་ཅད་སྲེག་འདོད་ལྟ། །དེ་བཞིན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་འདོད་བྱའི། །ཅིག་ཅར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཕྱིར་མིན། ། འདི་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེ་ན། འདས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྫོགས་སངས་རྒྱས་འདས་གང་དག་དང་། །སངས་རྒྱས་མ་བྱོན་གང་དག་དང་། །ད་ལྟའི་རྫོགས་སངས་རྒྱས་གང་ཡིན། །མང་པོ་རྣམས་ནི་མྱ་ངན་སེལ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཁྱེད་ཅག་ཀྱང་ཕུང་པོ་རྣམས་ཁོ་ན་དུས་གསུམ་པ་ཡིན པར་འདོད་ཀྱི་གང་ཟག་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་རྣམས་ཁོ་ན་གང་ཟག་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་དགེ་སློང་དག་ཁྱེད་ལ་ཁུར་ཡང་བསྟན་ཏོ། །ཁུར་ལེན་པ་དང་། ཁུར་འདོར་བ་དང་། ཁུར་ཁྱེར་བ་ཡང་བསྟན་གྱི་ཞེས་གསུངས་། ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས་པར་མི་བྱ། ཁུར་ཉིད་ཁུར་ཁྱེར་བ་ཡིན་པར་ནི་རིགས་ པ་མ་ཡིན་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་བུ་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་བུ་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁུར་ལེན་པ་ཡང་ཕུང་པོས་མ་བསྡུས་པར་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཁུར་ཁྱེར་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་མིང་ འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཡུན་ནི་འདི་སྲིད་ཅིག་གནས་ནས་ཚེའི་མཐའ་ནི་འདི་ཙམ་ཞིག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞིང་།རྟག་པའམ་གང་ཟག་ཅེས་བྱ་བ་གཞན་དུ་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་བ་དོན་དེ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་བསྟན་ཏེ་ཕུང་པོ་སྔ་མ་རྣམས་ཁོ་ན་ཕུང་པོ་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་གནོད་པར་ བྱེད་པ་ཡིན་པས་ཁུར་དང་ཁུར་ཁྱེར་བ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།གང་ཟག་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་སྐྱེ་བ་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སེམས་ཅན་སྐྱེ་བ་པ་མེད་དོ་ཞེས་སུ་ཟེར། ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ལྟར་ཡོད་དོ། ། ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་གང་ཞིག་ཕ་རོལ་དུ་སྐྱེ་བ་པ་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་ལ་སེམས་ཅན་སྐྱེ་བ་པ་མེད་དོ་ཞེས་སྐུར་པ་འདེབས་པ་དེའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་བ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཟག་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་འདི་ལོག་པར་ལྟ་བ ཡིན་ན་ཡང་ཅི་ཞིག་གིས་སྤང་བར་བྱ་བར་འགྱུར།འདི་བདེན་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པར་ཡང་མི་རུང་ལ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པར་ཡང་མི་རུང་སྟེ། གང་ཟག་བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་གང་ཟག་གཅིག་པུ་སྐྱེ་བ་ན་ སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ།སྤྱི་ལ་ཡང་གཅིག་ཉེ་བར་འདོགས་པའི་ཕྱིར་ཏིལ་གཅིག་དང་། འབྲས་ཐུག་པོ་ཆེ་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་དང་། ཕུང་པོ་གཅིག་དང་། ཚིག་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་གང་ཟག་འདུས་བྱས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།སྐྱེ་བ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་ཇི་ལྟར་ཕུང་པོ་རྣམས་སྔོན་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་དེ་ལྟར་སྐྱེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་གཞན་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་རིག་པ་བླངས་པའི་ཕྱིར་མཆོད་སྦྱིན་པ་སྐྱེས་སོ། །བརྡ་སྤྲོད་པ་པ་སྐྱེས་སོ་ ཞེས་བྱ་བ་དང་།རྟགས་བླངས་པའི་ཕྱིར་དགེ་སློང་སྐྱེས་སོ། །ཀུན་དུ་རྒྱུ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གནས་སྐབས་གཞན་བླངས་པའི་ཕྱིར་རྒ་བ་སྐྱེས་སོ། །ན་བ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །མ་ཡིན་ཏེ། བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མདོ་ཁོ་ན་ལས། དགེ་སློང་དག་ལས་ ནི་ཡོད་དོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ཡོད་དོ། །ཆོས་སུ་བརྡར་བཏགས་པ་མ་གཏོགས་པ་གང་ཞིག་ཕུང་པོ་འདི་རྣམས་འདོར་བར་བྱེད་ཅིང་ཕུང་པོ་གཞན་དག་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་བྱེད་པ་པོ་ནི་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དབོ་ལས་སྐྱེས་ཀྱི་མདོ་ལས་ཀྱང་། དབོ་ལས་སྐྱེས་ལེན་ཅེས་མི་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ ལྟ་བས་ན་ཕུང་པོ་རྣམས་ལེན་པར་བྱེད་པ་ཡང་འགའ་ཡང་མེད་ལ།འདོར་བར་བྱེད་པ་ཡང་མེད་དོ།

于此说道：由于是经常行持的缘故，譬如火想要烧尽一切，如是应当想要遍知一切，而非一时顿知一切。
如何理解这个道理呢？因为说到过去等，如说：'已逝诸佛陀，未来诸佛陀，现在诸佛陀，众多除忧恼。'
你们也认为唯有诸蕴是三世的，而补特伽罗则不是。若唯有诸蕴是补特伽罗，为何说'诸比丘，我为你们说重担，取重担者，舍重担者，及担重担者'？为何不说呢？重担本身是担重担者是不合理的。
为什么呢？因为不见有如此情况。说是不可言说也不合理。为什么呢？因为不见有如此情况。取重担者也将成为非蕴所摄。
世尊说担重担者，是为了使知道'具寿某某名字者住世时间多长，寿命边际为多少'等，而不会知为常或别的补特伽罗，仅为此义而说。由于前蕴损害后蕴，故说为重担与担重担者。
补特伽罗确实存在。如说：'说无有众生转生者是邪见。'谁说无有众生转生？如世尊所分别的那样是有的。
因此，若有人诽谤说'于蕴相续中无有所谓后世转生的众生'，这就是邪见，因为诸蕴是有转生的。
若诽谤补特伽罗是邪见，那么以何断除？这既不应是见道所断，也不应是修道所断，因为补特伽罗不属于诸谛之列。
若说因为世间说'一补特伽罗生时生'，故非诸蕴，这是不对的。因为对集合也安立为一，如说'一芝麻'、'一大堆米'，如说'一蕴'、'一句'等。
或者应说补特伽罗是有为法，因为承许其具有生。但它不像诸蕴从无而生那样生。那么如何呢？因取其他蕴的缘故。
譬如说'因获得明论故祭祀者生，文法家生'，'因获得相故比丘生，游行者生'，'因获得其他状态故老者生，病者生'等。
不是的，因为已遮止。世尊仅在《胜义空性经》中说：'诸比丘，业是有，异熟是有，然除了法假名施设外，无有能舍此诸蕴及结生他蕴的作者可得。'
在《优波离经》中也说：'优波离，不说有取者。'因此，既无任何取蕴者，也无舍蕴者。

།རེ་ཞིག་ཁྱོད་མཆོད་སྦྱིན་པ་ནས་རྒ་བའི་བར་གང་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དཔེར་བྱེད། གལ་ཏེ་གང་ཟག་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་དེ་མ་གྲུབ་བོ། །འོན་ཏེ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་དེ་ དག་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་སྔོན་མེད་པ་ལས་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།འོན་ཏེ་ལུས་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་ལ། ལུས་དང་། རིག་པ་དང་། རྟགས་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་དང་གང་ཟག་གཉིས་གཞན་ཉིད་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ། །རྒ་བ་དང་ན་བ་ཡང་ལུས་གཞན་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གྲངས་ཅན་པའི་འགྱུར་བར་སྨྲ་བ་ནི་བཀག་ཟིན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་དག་ནི་དཔེ་ངན་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཡང་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་སྔོན་མེད་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ལ། གང་ཟག་ནི་མ་ཡིན་པར་འདོད་ན་ནི་དེ་དེ་དག་ལས་གཞན་པ་དང་། རྟག་པར་གསལ་བར་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཕུང་པོ་ནི་ལྔའོ། །གང་ཟག་ནི་གཅིག་གོ་ཞེས་སྨྲ་བས་ཇི་ལྟར་ན གཞན་ཉིད་དུ་མི་བརྗོད།རེ་ཞིག་ཇི་ལྟར་ན་འབྱུང་བ་དག་ནི་བཞི་ཡིན། གཟུགས་ནི་གཅིག་ཡིན་ལ་འབྱུང་བ་རྣམས་ལས་གཟུགས་གཞན་ཡང་མ་ཡིན། སྨྲ་བ་འདི་ནི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཕྱོགས་གང་ལ་ཞེ་ན། འབྱུང་བ་ཙམ་པའི་ཕྱོགས་ལའོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་ཙམ་ གཟུགས་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་ཙམ་གང་ཟག་ཡིན་པར་ཁས་བླངས་པ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་ཙམ་གང་ཟག་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྲོག་དེ་ཉིད་ལུས་ཡིན་པའམ། གཞན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལུང་མ་བསྟན་ཞེ་ན། འདྲི་བ་པོའི་བསམ་པ་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེས་ན་ནི་ནང་གི་ བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་སྲོག་གི་རྫས་གཅིག་པོ་དྲིས་སོ།།དེ་ཡང་འགའ་ཡང་མེད་ན་འདི་ཇི་ལྟར་གཞན་ཉིད་དམ་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། རུས་སྦལ་གྱི་ཡུལ་བཤོར་རམ་འཇམ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །མདུད་པ་འདི་ནི་སྔ་མ་དག་ཁོ་ནས་ཀྱང་བཀྲོལ་ཟིན་ཏེ། རྒྱལ་པོ་དེས་འདུ་སྦྱིན་ གནས་བརྟན་ཀླུ་སྡེའི་ཐད་དུ་འོངས་ནས་བཙུན་པ་དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ནི་སྨྲ་བ་མང་བ་མ་ལགས་སོ།།གལ་ཏེ་གང་དྲིས་པ་དེ་ཉིད་ལན་འདེབས་ན་བདག་འདྲི་བར་འཚལ་ལོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། །དྲིར་གསོལ་ཞེས་སྨྲས་པ་དག་ཅི་ལགས། སྲོག་དེ་ཉིད་ལུས་ལགས་སམ། སྲོག་ཀྱང་གཞན་ལགས་ལ་ལུས་ཀྱང་གཞན་ལགས་ ཞེས་དྲིས་སོ།།གནས་བརྟན་གྱིས་འདི་ནི་ལན་མི་གདགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། དེས་སྨྲས་པ། བདག་གིས་སྔ་ནས་བཙུན་པ་གཞན་ལུང་བསྟན་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་དམ་འཆར་གསོལ་བ་མ་ལགས་སམ། ཅིའི་སླད་དུ་འདི་སྐད་དུ་འདི་ནི་ལན་མི་གདབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཞན་ཁོ་ན་གསུངས། གནས་བརྟན་གྱིས་ སྨྲས་པ།རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ནི་སྨྲ་བ་མང་བ་ལགས་སོ། །གལ་ཏེ་གང་དྲིས་པ་དེ་ཉིད་ལན་འདེབས་ན་བདག་ཀྱང་འདྲི་བར་འཚལ་ལགས་སོ། །དྲིར་གསོལ་ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། ཁྱོད་ཀྱི་སླས་ལ་ཤིང་ལྗོན་པ་ཨ་མྲ་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་འབྲས་བུ་རྣམས་ཅི་སྐྱུར་རམ་འོན་ཏེ་ མངར་ལགས་ཞེས་དྲིས་སོ།།བདག་གི་སྨྲས་ལ་ཤིང་ལྗོན་པ་ཨ་མྲ་ཉིད་འགའ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། །བདག་གིས་སྔ་ནས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་གཞན་ལུང་བསྟན་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་དམ་འཆར་གསོལ་བ་མ་ལགས་སམ། ཅིའི་སླད་དུ་འདི་སྐད་དུ་ཤིང་ལྗོན་པ་ཨ་མྲ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་གཞན་ཁོ་ན་ གསུངས།དེས་སྨྲས་པ། ཇི་ལྟར་ན་ཤིང་ལྗོན་པ་མེད་པའི་འབྲས་བུ་རྣམས་སྐྱུར་བའམ་མངར་བ་ཉིད་དུ་ལུང་བསྟན་པར་བྱ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དེ་བཞིན་དུ་སྲོག་དེ་ཉིད་མེད་ན་ཅིའི་སླད་དུ་འདི་ལུས་ལས་གཞན་པ་ཉིད་དམ་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་ལུང་བསྟན་པར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་ཀྱང་མེད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་མ་གསུངས་ཤེ་ན།དྲི་བ་པོའི་བསམ་པ་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེས་སྲོག་ཅེས་བྱ་བ་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མེད་པར་གོ་བར་གྱུར་ན་ལོག་པར་ལྟ་བར་ལྟུང་བར་འགྱུར་ཏེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་དེ་བསྟན་པ་ཡང་ མི་བཟོད་དོ།

暂且你从祭祀到衰老之间，是依据什么而作比喻？如果说是补特伽罗，那是不成立的。如果说是心和心所，那它们在每一刹那都是从无而生。如果说是身体，那也与此相同，如同身体、意识和标志一样，蕴与补特伽罗二者也成为异体。衰老和疾病也只是另一个身体。数论派所说的变化已被遮破。因此，这些都是不好的比喻。
即使承认诸蕴是从无而生，而补特伽罗不是，那就明显表明它与诸蕴是异体且是常住。蕴是五个，补特伽罗是一个，这样说怎么能不说是异体呢？首先，怎么说四大是四个，色是一个，而色又不异于四大，这种说法是存在于某一方面的。在哪一方面？在唯四大的方面。即便如此，如同唯四大即是色一样，承认唯蕴即是补特伽罗。
如果唯蕴即是补特伽罗，为什么世尊对'命即是身还是异于身'不作回答呢？这是因为要观待提问者的心意，因为他是在询问内在的作者补特伽罗这一命的实体。当这个实体根本不存在时，怎么能说它是异体还是非异体呢？就像问'龟毛是粗糙还是柔软'一样。这个结已经被前面的论述解开了。
就像那位国王来到长老龙军处说：'尊者，沙门们说话很多。如果只回答所问的话，我想请问。'长老说：'请问。'国王问：'命即是身，还是命异身异？'长老说：'这是不应回答的。'国王说：'我不是早就承诺不问其他问题吗？为什么您却说这是不应回答的，只说其他的？'
长老说：'大王，国王们说话很多。如果只回答所问的话，我也想请问。'国王说：'请问。'长老问：'在您的花园里，那些结果的芒果树，它们的果实是酸的还是甜的？'国王说：'我的花园里根本没有芒果树。'长老说：'我不是早就承诺不说其他的吗？为什么您却说根本没有芒果树，只说其他的？'
国王说：'既然没有树，怎么能说它的果实是酸是甜呢？'长老说：'大王，同样的道理，既然命根本不存在，我怎么能说它是异于身体还是不异于身体呢？'为什么世尊不直接说它根本不存在呢？这是因为要观待提问者的心意，因为如果他理解所谓的命就是蕴的相续也不存在的话，就会堕入邪见，因为不了解缘起。他甚至不能接受这样的教导。

།འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀུན་དགའ་བོ་ཀུན་དུ་རྒྱུ་གནས་པ་དང་། རུས་མཐུན་པས་དྲི་བ་དྲིས་པ་དག་ཡོད་དོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་ན་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པས་ཚིག་མ་ལེགས་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཀུན་དགའ་བོ་ཀུན་དུ་རྒྱུ་གནས་པ་དང་རུས་མཐུན་པའི་དྲི་བ་དྲིས་པ་བདག་མེད་དོ་ཞེས་ ལུང་བསྟན་ན་ནི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་གནས་པ་དང་རུས་མཐུན་པའི་སྔ་ནས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཡོད་པ་དག་གིས་བདག་སྔོན་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ལས་ད་ནི་བདག་གི་དེ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཕྱིར་ཞིང་ཆེས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ།ཀུན་དགའ་བོ་བདག་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་པའི་མཐར་འགྱུར་རོ། ། ཀུན་དགའ་བོ་བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཆད་པའི་མཐར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ལས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ངེས་པར་ཟུང་ཤིག་།འདིར་སྨྲས་པ། ལྟ་བའི་མཆེ་བས་སྨྲས་པ་དང་། །ལས་རྣམས་འཇིག་པ་ལ་ལྟོས་ནས། །སྟག་མོས་ཕྲུ་གུ་ཁྱེར་བ་ལྟར། །རྒྱལ་བས་ཆོས་ནི་སྟོན་པར མཛད།།བདག་ཡོད་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་ནས། །ལྟ་བའི་མཆེ་བས་སྨྲས་པར་གྱུར། །ཀུན་རྫོབ་རྟོག་པར་མ་གྱུར་ནས། །དགེ་བ་ཕྲུ་གུ་ཉམས་བྱེད་འགྱུར། །ཡང་སྨྲས་པ། མེད་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྲོག་།དེ་ཉིད་གཞན་དུ་མ་གསུངས་སོ། །བརྟགས་པའང་མེད་དུ་འགྱུར་འོང་བས། །མེད་དོ་ཞེས་ཀྱང་ མ་གསུངས་སོ།།ཕུང་པོའི་རྒྱུ་ནི་གང་ལ་དགེ་།མི་དགེའི་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་ཉིད། །དེ་ལ་སྲོག་ཅེས་བྱ་སྟེ་དེ། །སྲོག་མིང་བསྟན་པས་མེད་པར་འགྱུར། །སྲོག་ཅེས་བྱ་བ་ཕུང་པོ་ལ། །བཏགས་ཙམ་ཞེས་ཀྱང་མ་གསུངས་ཏེ། །དེ་ཚེའི་སྐྱེ་བོ་དེ་འདྲ་སྟེ། །སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་སྐལ་ལྡན་མིན། །འདི་ལྟར་ གནས་པས་བདག་ཡོད་དམ།།མེད་ཅེས་དྲི་བ་འདྲི་བ་ཡི། །བསམ་པ་ལ་ལྟོས་མ་གསུངས་ཏེ། །ཡོད་ན་ཅི་ཕྱིར་ཡོད་མི་གསུངས། །འཇིག་རྟེན་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འདྲི་བ་པོའི་བསམ་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ལུང་མ་བསྟན་ཏེ། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་བདག་ཡིན་པར་འདོད་པར་གྱུར་ན་ནི་དེ་མེད་ པའི་ཕྱིར་ལུང་མ་བསྟན་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཆར་མི་རིགས་སོ།།འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་འཁོར་བ་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་རྟག་ན་འགའ་ཡང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །མི་རྟག་ན་ནི་ཐམས་ཅད་ཆད་པར་འགྱུར་རོ། །གཉི་ག་ལྟར་ཡིན་ན་ནི་ཁ་ཅིག་ནི་ངེས་ པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་མི་འགྱུར་རོ།།གཉི་ག་ལྟར་མ་ཡིན་ན་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཡང་མ་ཡིན། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་ལམ་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་བཞི་ཆར་ཡང་ངེས་ པར་ལུང་མི་སྟོན་ཏེ།གཅེར་བུ་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་བྱིའུ་བཟུང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡང་ལུང་མ་བསྟན་ཏེ། བཞི་ཚན་འདི་ནི་དོན་མཐུན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཀུན་དུ་རྒྱུ་སྨྲ་བྱེད་ཀྱིས་བཞི་ཚན་འདི་ཞུས་ནས་ཡང་ཅི་ལགས། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལམ་ འདི་ངེས་པར་འབྱུང་ངམ།འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ཕྱོགས་གཅིག་ལགས་ཞེས་ཞུས་པ་དང་། གནས་བརྟན་ཀུན་དགའ་བོས་སྨྲ་བྱེད་ཁྱོད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དང་པོ་ཉིད་དུ་ཞུ་བ་ཞུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དེ་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་འདྲིའམ་ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་བཞིན་འོངས་པ་ཤི་ཕན་ཆད་ཡོད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ བཞི་ཚན་འདི་ཡང་དྲི་བ་པོའི་བསམ་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ལུང་མ་བསྟན་ཏེ།དེས་ནི་བདག་གྲོལ་བ་དེ་བཞིན་འོངས་པ་ཡིན་པར་བསམས་ནས་ཞུ་བ་ཞུས་སོ། །གང་ཟག་པ་རྣམས་ལ་བརྒལ་ཞིང་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅིའི་ཕྱིར་གང་ཟག་གསོན་པོ་ནི་ཡོད་དོ་ཞེས་ལུང་སྟོན་ལ་ཤི་ཕན་ཆད་ནི་ལུང་མི་ སྟོན།རྟག་པའི་ཉེས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་བྱམས་པ་ཁྱོད་མ་འོངས་པའི་དུས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ལུང་སྟོན། ཅིའི་ཕྱིར་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་ཉན་ཐོས་འདས་པ་དུས་འདས་པ་སྐྱེ་བ་ལ་ལུང་ སྟོན།དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ནི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།

这是世尊对阿难所说的：如果对于外道和同族人所问的问题作出回答，由于一切法无我，这样说是否不恰当？阿难，如果对外道和同族人所问的问题回答说'无我'，那些本来就愚痴的外道和同族人会认为'我'以前是存在的，而现在却说'我'不存在了，这样不是会使他们更加愚痴吗？阿难，说有'我'就会落入常见；阿难，说'无我'就会落入断见。这些广泛的教导，你也要这样确定地理解。
这里说道：针对邪见的利齿所说，以及对业的毁灭来看，如同母虎衔子一般，佛陀如是开示法义。承认有我之后，邪见利齿就会发言。如果不了解世俗谛的观点，就会损害善业子嗣。
又说：因为不存在，所以世尊对'命'既不说是一体，也不说是他体。因为连假立也会变成不存在，所以也不说'不存在'。对于能产生善恶果报的蕴的因，称之为'命'，而以'命'的名相来说明就会成为不存在。对于称为'命'的蕴，也没有说仅仅是假立，因为当时的众生就是这样，不具备理解空性的根器。
如此安住，对于'我是否存在'这样提问的意图，没有作出回答。如果存在，为什么不说存在？对于'世间是常'等问题也是根据提问者的意图而不作回答。首先，如果认为世间就是'我'，那么因为'我'不存在，四种不予记别都是不合理的。如果说世间是一切轮回，这也不合理，因为如果世间是常，则无人能入涅槃；如果无常，则一切都会断灭；如果二者都是，则有些人必定会入涅槃而有些人不会；如果二者都不是，则既不会入涅槃也不会不入涅槃。
因此，涅槃是依赖于道路的，所以四种情况都不予确定回答，就像裸行外道的弟子抓住小鸟一样。正因为如此，对于'世间有边际'等四种情况也不予回答，这四组是意义相通的。如此，外道游行者问了这四组问题后又问：'是否一切世间都必定从这条道路出离？还是世间的一部分？'长老阿难对游行者说：'你向世尊最初请问的内容，现在又用其他方式来问吗？'
同样，对于'如来死后是否存在'这四种问题，也是根据提问者的意图而不予回答，因为提问者认为解脱的'我'就是如来而提出请问。应当对主张有补特伽罗者进行辩论：为什么世尊说活着的补特伽罗存在，而对死后却不予回答？因为会导致常见的过失。那么为什么预言'弥勒，你将来会成为如来、应供、正等正觉'？为什么预言已故声闻'某某转生到某处'？如果这样，不是会落入常见吗？

།གལ་ཏེ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་ཟག་སྔར་གཟིགས་ལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ཀྱང་མི་གཟིགས་ཏེ། མི་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར་ལུང་མི་སྟོན་ཏོ་ཞེ་ན་ནི། སྟོན་པའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་བསལ་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ནི་དེ་མེད་དོ་ཞེས་ ཁས་བླང་བར་བྱ་དགོས་སོ།།འོན་ཏེ་གཟིགས་ན་ནི་མ་གསུངས་བཞིན་དུ་ཡང་དེ་ཡོད་པ་དང་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཏེ་གཟིགས་སམ་མི་གཟིགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་བརྗོད་པར་མི་བྱ་བ་ཡིན་ན་། དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་ ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་རིམ་གྱིས་མི་བརྗོད་པར་གྱིས་ཤིག་།གང་ཟག་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་བདེན་པ་དང་། གནས་པར་བདག་གི་བདག་མེད་དོ་སྙམ་པ་ནི་ལྟ་བའི་གནས་སུ་གསུངས་སོ། །ཡོད་དོ་སྙམ་པ་ཡང་ལྟ་བའི་གནས་སུ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་ཁུངས་སུ་མི་རུང་ངོ་། །ཆོས་མངོན པ་པ་རྣམས་ན་རེ་འདི་གཉི་ག་ཡང་མཐར་འཛིན་པ་ཡིན་ཏེ།རྟག་པ་དང་ཆད་པར་ལྟ་བས་བསྡུས་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་རིགས་ཏེ་གནས་མ་བུའི་མདོ་ལས། ཀུན་དགའ་བོ་བདག་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་པར་འགྱུར་རོ། །ཀུན་དགའ་བོ་བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཆད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་ཡང་གང་ཟག་མེད་ན་འཁོར་བ་འདི་སུའི་ཡིན། འཁོར་བ་ཉིད་འཁོར་བར་རིག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་སེམས་ཅན་མ་རིག་པའི་སྒྲིབ་པ་ཅན་ཀུན་དུ་རྒྱུ་བ་རྣམས་འཁོར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་གང་ཟག་ཇི་ལྟར་འཁོར་ཕུང་པོ་གཞན་འདོར་བ་དང་། ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱོགས་འདི་ནི་ལན་བཏབ་ཟིན་ཏོ་། །ཇི་ལྟར་མེ་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་ཡང་རྒྱུན་གྱིས་དྲོ་བ་དེ་བཞིན་དུ་སྲེད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཅན་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ཕུང་པོའི་ཚོགས་འཁོར་རོ། །གལ་ཏེ་འདི་ཕུང་པོ་ཙམ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ང་ཉིད་དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་ན་མིག་བཟངས་ཞེས། བྱ་བའི་སྟོན་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་གསུང་པར་མི་འགྱུར། ཕུང་པོ་རྣམས་གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་ཅི་དེ་ཉིད་གང་ཟག་ཡིན་ན་ནི་རྟག་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ང་ཉིད་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུད་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མེ་དེ་ཉིད་སྲེག་ཅིང་འོངས སོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ཡང་བདག་དེ་ཡོད་པར་གྱུར་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་ཁོ་ནར་གཟིགས་པར་འགྱུར་རོ། །གཟིགས་ན་ཡང་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ཤིན་ཏུ་དམ་པོར་འགྱུར་རོ། །བདག་ཡོད་ན་བདག་གིར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་མདོ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ བདག་གིར་འཛིན་པ་ལྷག་པར་འབྱུང་བས་དེ་ནི་དེ་དག་གི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བར་འགྱུར་རོ།།བདག་གིར་ལྟ་བ་ཡོད་ན་ཡང་བདག་གིར་ཆགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བདག་དང་བདག་གིར་ཆགས་པའི་འཆིང་བ་ཤིན་ཏུ་དམ་པོས་གླགས་པ་དེ་དག་ལ་ཐར་པ་ཐག་རིང་བར་འགྱུར་རོ། །འོན་ ཏེ་བདག་ལ་ཆགས་པ་མི་འབྱུང་བ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་ན།དེ་ནི་བདག་མེད་པ་ལ་ནི་བདག་ཏུ་རྨོངས་པས་ཆགས་པ་སྐྱེའི་བདག་ཉིད་ལ་མི་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ག་ལ་རུང་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཁ་ཅིག་ནི་གང་ཟག་ཏུ་འཛིན་ཁ་ཅིག་ནི་ཐམས་ཅད་མེད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྟན་པ་འདི་ལ་ སྐྱོན་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།མུ་སྟེགས་བྱེད་གང་དག་བདག་རྫས་གཞན་ཁོ་ན་ཡིན་པར་སེམས་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ཡང་ཐར་པ་མེད་པའི་ཉེས་པ་འདི་གཡོ་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་གལ་ཏེ་བདག་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་ན་སེམས་སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་ལ་ཉམས་སུ་མྱོང་ནས་རིང་མོ་ཞིག་ལོན་པའི་དོན་ ཇི་ལྟར་དྲན་པའམ་ངོ་ཤེས་པར་འགྱུར།དྲན་པའི་ཡུལ་ལ་འདུ་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས་སོ། །སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་བུ་ལས་ཤེ་ན། གང་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དྲན་པ་སྐྱེ་བ་སྟེ། དེ་དག་ལ་རྟག་པ་དང་འདྲ་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ དང་རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་དང་།མྱ་ངན་དང་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ལ་སོགས་པས་མཐུ་མ་ཉམས་པ་ཅན་ལས་སོ།

如果说世尊先前见到补特伽罗，而在圆寂后就不见了，因为不知道所以不予开示的话，这就否定了导师的一切智性。或者就必须承认它不存在。如果见到的话，即使未说，也已成立它是存在和常住的。如果说'见到或未见到'这一点也不应该说的话，那么'世尊是否是一切智者'这一点你也依次不要说了。
补特伽罗确实存在。如此，说'我无我'这种见解被说为是见处。'我有'这种见解也被说为是见处。因此，这不能作为依据。阿毗达磨论师们说这两者都是边执见，都是常见和断见所摄。
正如《根本说一切有部毗奈耶杂事》中说：'阿难，说有我就会成为常见，阿难，说无我就会成为断见。'
如果补特伽罗不存在，这轮回是谁的？轮回本身不能了知轮回。世尊也说：'无明障蔽的众生在轮回中流转。'再者，补特伽罗如何轮回？因为舍弃和获取其他蕴体。这一观点已经回答过了。就像火虽是刹那性的，但以相续而有暖性一样，具有渴爱执取的众生这一蕴聚也在轮回。
如果这仅仅是蕴的话，为什么世尊说：'我在那时候是善眼导师'？为什么不这样说呢？因为诸蕴是其他的缘故。那么，如果那个就是补特伽罗的话就会成为常住。因此，说'我就是那个'是显示相续一体性，就像说'那个火烧着过来了'一样。
如果我确实存在，诸如来就会非常清楚地见到。见到后也会产生极强的我执。因为经中说：'若有我就会有我所'，所以他们会对诸蕴产生更多我所执，这就会成为他们的萨迦耶见。
有我所见时也会产生我所贪著，因此被我和我所贪著的极强束缚所困的那些人，解脱就会很遥远。如果认为决定不会产生对我的贪著，那么说'对无我产生迷惑而生贪著，而对我本身不生'这怎么可能呢？因此，有些人执著补特伽罗，有些人执著一切皆无，这在此教法中是过失。
外道们认为我是完全不同的实体，按照他们的观点，这个无解脱的过失也是不动摇的。那么，如果我在一切方面都不存在，对于刹那性的诸心，如何能忆念和认知已经经历很久的事物？是从忆念境上的想的因所生的心的差别。
从什么样的心的差别呢？是从能生起随后的忆念的那些具有常一相似和相属的想等，以及所依的差别，以及未被忧愁和散乱等削弱力量的心。

།དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཡང་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་ནི་དྲན་པ་དེ་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་སོ། །དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཡང་གཞན་ལྟ་བུ་ནི་དྲན་པ་དེ་སྐྱེད་ པར་མི་ནུས་ཀྱི་གཉི་ག་ལྟར་ན་ནུས་པས་དེ་ལྟར་ན་དྲན་པར་འགྱུར་ཏེ།གཞན་ལ་ནི་དེའི་མཐུ་མ་མཐོང་པའི་ཕྱིར་རོ། །ད་ནི་ཇི་ལྟར་ན་སེམས་གཞན་གྱིས་མཐོང་ལ་གཞན་གྱིས་དྲན་དེ་ལྟར་ན་ནི་ལྷ་སྦྱིན་གྱིས་སེམས་ཀྱིས་མཐོང་ལ་མཆོད་སྦྱིན་གྱིས་སེམས་ཀྱིས་དྲན་པར་འགྱུར་རོ། །མ་ཡིན་ཏེ་འབྲེལ་པ་མེད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།དེ་གཉིས་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་ན་རྒྱུད་གཅིག་ལ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་འབྲེལ་བ་ནི་མེད་དོ། །སེམས་གཞན་གྱིས་མཐོང་ལ་གཞན་གྱིས་དྲན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་མི་ཟེར་རོ། །འོན་ཀྱང་ཇི་སྐད་བཤད་པ་ལྟར་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་མཐོང་པའི་ སེམས་ལ་དྲན་པའི་སེམས་གཞན་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་ཉེས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད།དྲན་པ་ཁོ་ན་ལས་ངོ་ཤེས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །བདག་མེད་ན་སུ་ཞིག་གིས་དེ་ལྟར་དྲན། དྲན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཡིན། དྲན་པས་ཡུལ་འཛིན་པའོ། །ཅི་དེ་འཛིན་པ་དྲན་པ་ལས་གཞན་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོ་ན་ནི་དྲན་པ་བྱེད་ པ་ཡིན་ནོ།།གང་གིས་དེ་བྱེད་པ་དེ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏེ། དྲན་པའི་རྒྱུ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་གང་ནག་པས་དྲན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ནག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུད་དེ་ལས་དེ་སྐྱེ་བར་མཐོང་ནས་སྨྲ་བར་ཟད་དོ། །བདག་མེད་པ་ན་དྲན་པ་འདི་སུའི་ཡིན། དྲུག་པ་འདིའི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན། རྗེ་བོའི་ དོན་ཡིན་ནོ།།དཔེར་ན་གང་གི་རྗེ་བོ་གང་ལྟ་བུ་ཡིན། དཔེར་ན་བའི་ནག་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཇི་ལྟར་དེའི་རྗེ་བོ་ཡིན། དེ་རྨོ་བ་དང་བཞོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྦྱོར་བ་དེ་ལ་རག་ལུས་པ་ཡིན་ནོ། །དྲན་པ་གང་དུ་སྦྱར་བར་བྱ་ན། འདི་ལྟར་དེའི་རྗེ་བོ་བཙལ། དྲན་པར་བྱ་བའི་དོན་ལའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སྦྱར་བར་བྱ། དྲན་པར་ བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཀྱེ་མ་དེ་ཉིད་དེའི་དོན་དུ་སྦྱོར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལེགས་པར་སྨྲས་སོ། །ཇི་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱ། ཅི་དེ་བསྐྱེད་པའི་སྒོ་ནས་སམ། འོན་ཏེ་མངག་པའི་སྒོ་ནས། དྲན་པ་ལ་འགྲོ་བ་མི་རུང་བས་བསྐྱེད་པའི་སྒོ་ནས་སོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་རྒྱུ་ཁོ་ན་ལ་རྗེ་བོ་ཡིན་ལ་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་བྲན་ ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།འདི་ལྟར་རྒྱུ་ནི་འབྲས་བུ་ལ་དབང་བྱེད་ལ་འབྲས་བུ་ཡང་དེ་དང་ལྡན་ན་རྒྱུ་ཡིན་པས་དེ་ནི་དྲན་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གང་ཡང་ནག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་གཅིག་ཏུ་བཟུང་ནས་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རྗེ་བོ་བརྗོད་པ་དེ་ཡང་དེ་ཡུལ་གཞན་དུ་དང་། འགྱུར་བ་འབྱུང་བ་ལ་རྒྱུའི་ དངོས་པོ་ཡིད་ལ་བསམས་ནས་རྗེ་བོ་ཞེས་བརྗོད་པར་ཟད་ཀྱི་ནག་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཅིག་པུ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་ལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མེད་དོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ལ་ཡང་རྒྱུའི་དངོས་པོ་མ་གཏོགས་པའི་རྗེ་བོའི་དངོས་པོ་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་སུ་ཞིག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས། སུའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།དེའི་རྒྱུ་ནི་ཅི་རིགས་པར་དབང་པོ་དང་དོན་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ནོ། །གང་ཡང་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་བྱེད་པ་པོ་ལ་ལྟོས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ལྷ་སྦྱིན་འགྲོའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་འགྲོ་བར་བྱ་བ་ནི་ འགྲོ་བ་པོ་ལྷས་བྱིན་ལ་ལྟོས་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་གང་ཞིག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡང་བརྗོད་དགོས་སོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་ལ་ལྷས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་བདག་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཏེ་ སྐྱེས་བུར་ཐ་སྙད་གདགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།དེ་ཡང་གཅིག་པུ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དེ་དག་ལ་ཡང་མིང་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ལྷས་བྱིན་འགྲོ་བ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་སོ།

虽然如此，但由非其因所生的心的差别，是不能产生那个念的。虽然是由其因所生，但如其他的也不能产生那个念，而是两者皆具力量才能如是成念，因为未见其他有此力故。现在，如何一个心见而另一个心忆念呢？如是则应成提婆的心见而耶若的心忆念。不应理，因为无关联故。因为彼二者非因果关系，如何于一相续中有因果关联也是没有的。也不说由一心见而另一心忆念。然而如前所说，以相续转变的方式，于见的心上生起另一个忆念的心，这样有何过失？
唯从忆念也有认知。若无我，谁如是忆念？忆念之义是什么？以忆念执取对境。执取者是否异于忆念？若尔则是忆念的作者。谁作彼忆念已经说过，忆念的因是心的差别。那么所谓'黑人忆念'是什么意思？仅是见到从黑人这一相续中生起彼念而说罢了。若无我，此忆念是谁的？此第六格的意义如何？是主人的意思。
譬如，谁是谁的主人？譬如牛是黑人的。此如何是彼之主人？因为彼依赖于耕种、挤奶等而运作。忆念应当如何运用？如是寻求其主人，于所忆念的义上。为何要运用？为了忆念。唉！说'彼为彼义而运用'是由福德所生者们所善说。如何运用？是以生起的方式还是以差遣的方式？因为忆念不应有往来，故是以生起的方式。
如是则唯因是主人，唯果是奴仆，如是因支配果，果若具彼则是因，故彼唯是忆念的因。又所谓'黑人'是执诸行蕴的相续为一而说为牛的主人，那也仅是考虑到他去往他处及变化生起时的因性而说为主人罢了，并无所谓单一的'黑人'，也无所谓'牛'。因此，于彼处除因性外无有主人性。
同样，对于'谁能了知？是谁的了知？'等类似问题也应如是说明，其因相应是根、境及作意等，这是差别。又说作用须依赖作者，一切作用皆依赖作者，如'提婆去'中，去这一作用依赖提婆这一作者，如是了知是作用。因此，说应当说明是谁在了知。对此应当问：所谓'提婆'是什么？若说是我，则这正是所应成立的。若说是假立为士夫，彼亦无有单一性，而是于诸行立此名称。于此如何提婆去，如是了知。

།ལྷ་སྦྱིན་ཇི་ལྟར་འགྲོ་ཞེ་ན། འདུ་བྱེད་སྐད་ཅིག་པ་རྒྱུན་ཐ་མི་དད་པ་རྣམས་ལ་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་ བཟུང་ནས་ལྷས་བྱིན་ཞེས་མོས་པ་རྣམས་རང་གི་རྒྱུན་ཡུལ་གཞན་དུ་འབྱུང་བ་ལ་རྒྱུར་གྱུར་ན་ལྷས་བྱིན་འགྲོའོ་ཞེས་བྱའོ།།ཡུལ་གཞན་དུ་འབྱུང་བ་དེ་ནི་འགྲོ་བ་ཡིན་ཏེ། མེ་དང་སྒྲའི་རྒྱུན་དག་ལ་འགྲོའོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་ན་ལྷས་བྱིན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།།འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཐ་སྙད་གདགས་པའི་དོན་དུ་དེ་དག་ལ་མིང་དུ་དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །འོ་ན་གང་མདོ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཅི་ཞིག་བྱེད། ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་བྱེད་དེ། ཇི་ལྟར་འབྲས་བུ་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་བྱེད་མོད་ ཀྱི་འདྲ་བར་བདག་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་མཐུན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་བྱེད་མོད་ཀྱི་འདྲ་བར་བདག་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱའོ།།འདིའི་འདྲ་བ་ཅི་ཞེ་ན་། དེའི་རྣམ་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ནི་དབང་པོ་ལས་ཀྱང་སྐྱེས་ མོད་ཀྱི་ཡུལ་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་ནི་དེར་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་གསུངས་པས་ཉེས་པ་མེད་དེ་། རྒྱུ་ལ་བྱེད་པ་པོའི་སྒྲར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དྲིལ་བུ་སྒྲོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། ། གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་སྒྲོན་མ་འགྲོ་བ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །སྒྲོན་མ་ཇི་ལྟར་འགྲོ་ཞེ་ན། སྒྲོན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེ་ལྕེ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་ཉེ་བར་འདོགས་པར་བྱེད་ལ། དེ་ཡུལ་གཞན་དག་ཏུ་འབྱུང་བ་ལས་ཡུལ་དེ་དང་དེར་འགྲོའོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་ཉེ་བར་འདོགས་པར་བྱེད་ལ་དེ་ཡུལ་གཞན་དག་ལ་སྐྱེ་བ་ལ་ཡུལ་དེ་དང་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ཇི་ལྟར་གཟུགས་འགྱུར་རོ། །སྐྱེའོ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་འགྱུར་བ་བོ་དང་འགྱུར་བ་དོན་གཞན་མ་ཡིན་པ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་དེ་དང་འདྲ་བར་ འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེའི་བདག་ལས་མ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་དེ་དག་འདྲ་བ་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་མྱུ་གུ་དང་སྡོང་པོ་དང་འདབ་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རིམ་པ་ངེས་པར་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། གནས་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་ཏེ།རྒྱུན་གདོན་མི་ཟ་བར་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་བསམ་གཏན་རྫོགས་པས་མཉམ་པར་གཞག་པ་རྣམས་ལས་ལུས་དང་སེམས་འདྲ་བ་སྐྱེ་ན་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་དང་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕྱིས་ཀྱང་བདག་ཉིད་ལྡང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །གང་ལས་གང་ ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཁོ་ན་ལས་དེ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རིམ་པ་ཡང་ངེས་པ་ཁོ་ན་སྟེ།རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལས་སེམས་རྣམ་པ་འདྲ་ཡང་འགའ་ཞིག་སེམས་འགའ་བསྐྱེད་པ་ལ་ནུས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་བུད་མེད་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་གལ་ཏེ་དེའི་ལུས་སུན་འབྱིན་པའི་སེམས་སམ། དེའི་ཁྱོའམ་བུ་ལ་སོགས་ པའི་སེམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ།ཡང་ཕྱིས་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་འགྱུར་པས་བུད་མེད་ཀྱི་སེམས་སྐྱེ་ན་དེ་ནི། དེའི་ལུས་སུན་འབྱིན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པའམ། དེའི་ཁྱོ་འམ། བུ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པར་ནུས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་རིགས་ཅན་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དུ་ནི་མི་ནུས་སོ། །ཡང་བུད་མེད་ཀྱི་སེམས་ ལས་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སེམས་རྣམ་པ་མང་པོ་ཞིག་སྐྱེས་པར་གྱུར་ན་དེ་ལས་ཆེས་མང་བ་དང་།ཆེས་གསལ་བ་དང་། ཆེས་ཉེ་བར་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་བསྒོས་པ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་འདུས་པའི་ལུས་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྐྱེན་གྱི་ཁྱད་པར་ནི་མ་ གཏོགས་སོ།

如果问及天授如何行走？对于刹那生灭相续不断的诸行，凡夫们执为一体而称之为天授，当其相续于他处生起时成为因，则称为天授行走。于他处生起即是行走，如同说火和声音的相续在行走一样。当这些成为识的因时，也可说天授了知。圣者们为了施设言说，也如是称呼它们。
那么，经中所说'以识而了知'，此中识做什么？什么也不做。如同果实虽然什么也不做，但因获得与因相似的自性而说与因相顺，同样，识虽然什么也不做，但因获得相似的自性而说了知对境。
如果问及此中的相似是什么？即是它的行相。正因为如此，虽然它也从根生起，但说了知对境而不说了知根。或者，因为识的相续成为识的因，所以说'以识而了知'也无过失，因为对因使用作者语，如同说'铃铛响'一样。
此外，如同灯行走，说'以识而了知'也是如此。如果问及灯如何行走？'灯'是安立于火焰相续之上，当它在不同处所生起时，说它往彼彼处所行走。同样，'识'是安立于诸心相续之上，当它对不同对境生起时，说它了知彼彼对境。
或者，如同说'色变化'、'生起'、'安住'时，能变化者与变化并非异体，对于识也是如此。如果识从识生起而不从我生起，为何不恒常只生起相似的，而是如同芽、茎、叶等一样有确定次第地生起呢？
因为状态转变是有为法的特征，相续必然转变是有为法的自性。若不如此，则入定者的身心生起相似时，因为与最初刹那无差别，后来也不会出定。因为从何者生起何者，即从彼生起彼，所以众生的次第也是确定的。
由于种类差别，虽然心的行相相似，但有些心能生起某些心，如同女人之后，或生起损害其身体的心，或生起对其丈夫、儿子等的心，后来由于相续转变而生起女人心时，它能生起损害其身体的心，或生起对其丈夫、儿子等的心，因为是彼类故。其他则不能。
又若从女人心生起多种类型的心时，其中最强烈、最明显、最接近的心会生起，因为其熏习力强。此中不包括其聚合之身与外在缘的差别。

།བསྒོས་པ་དེ་ཉིད་ཆེས་སྟོབས་དང་ལྡན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་འབྲས་བུ་མི་འབྱིན་ཞེ་ན། གནས་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་པ་ཉིད་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལ། གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་བསྒོས་པ་གཞན་གྱི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ ཕྱོགས་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཤེས་པ་ལ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་མངའ་བདག་ཡིན་ཏེ།འདི་སྐད་དུ་རྨ་བྱའི་མདོངས་ནི་གཅིག་ལ་ཡང་། །རྒྱུ་ཡི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ནི། །ཀུན་མཁྱེན་མིན་པས་ཤེས་བྱ་མིན། །དེ་ཤེས་ཀུན་མཁྱེན་སྟོབས་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བཤད་ན། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་སེམས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ རྣམས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས།ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དང་འདྲ་བ་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་མྱུ་གུ་དང་སྡོང་བུ་དང་འདབ་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རིམ་པ་ངེས་པར་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་གང་ལ་ལ་སེམས་ནི་བདག་ལས་སྐྱེའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་ཁོ་ན་ལ་གསལ་བར་ཀླན་ཀར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ ཡིད་དང་ཕྲད་པའི་བྱེ་བྲག་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ།འབྲེལ་པ་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲེལ་པ་ཅན་དག་ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་མ་ཕྲད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་གྱི་ཕྲད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་བདག་ཡོངས་སུ་ཆད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ རོ།།དེའི་ཕྱིར་ཡིད་འཕྲོས་པ་ལ་བདག་འཕོ་བའམ། ཉམས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཕྲད་དོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ཕྱོགས་དེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲད་པ་ཡོད་དུ་ཆུག་ན་ཡང་འོན་ཀྱང་ཡིད་རྟག་ཏུ་ཁྱད་པར་མེད་པ་ལ་ཇི་ལྟར་ཕྲད་པ་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་། གལ་ཏེ་ བློའི་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།ཇི་ལྟར་བློའི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཞེས་དེ་ཉིད་ལ་ཀླན་ཀ་ཚོལ་བར་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་པའི་བདག་དང་ཡིད་ཕྲད་པ་ལས་སོ་ཞེ་ན། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་པའི་སེམས་ཁོ་ན་ལས་ཡིན་པར་ཟད་ཀྱི་བདག་གིས་ ནུས་པ་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་དམིགས་ཏེ།སྨན་གྱི་འབྲས་བུ་གྲུབ་པ་ལ་སྨན་པ་ངན་གཡོ་ཅན་གྱིས་ཕུ་སྭཱ་ཧཱ་ཞེས་སྨྲས་པ་དག་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་བདག་ཡོད་ན་དེ་གཉིས་སྲིད་དོ་ཞེ་ན་ནི། ཚིག་ཙམ་དུ་ཟད་དོ། །གལ་ཏེ་དེ་ནི་རྟེན་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དཔེར་ན་གང་གི་རྟེན་གང་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་དེ་དག་ཀྱང་རི་མོ་དང་ རྒྱ་ཤུག་ལ་སོགས་པ་ལྟར་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ལ།དེ་ཡང་རྩིག་པ་དང་གཞོང་བུ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་རྟེན་དུ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཐོགས་པ་དང་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཉེས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ནི་དེ་ལྟ་བུར་རྟེན་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དཔེར་ན་དྲི་ལ་སོགས་པའི་ས་ལྟ་བུའོ་ཞེ་ན། འདི་ཉིད་ཁོ་བོའི་བདག་མེད་དོ་ ཞེས་བྱ་བ་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་ཁོ་བོ་ཡོངས་སུ་ཚིམ་པར་བྱས་ཏེ།དཔེར་ན་དྲི་ལ་སོགས་པ་ལས་ས་གཞན་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །དྲི་ལ་སོགས་པ་ལས་ས་གཞན་ཡིན་པར་ངེས་པར་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དེ་སུ་ཞིག་ཡིན། སའི་དྲི་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་སྙད་ནི་ཅི་ནས་དྲི་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་དེ་ཞེས་བྱའི། གཞན་ ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།ཤིང་གི་གཟུགས་ཀྱི་ལུས་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཅིའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་དུས་གཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར། གང་ཞིག་སྟོབས་ཆེ་བ་དེས་གཞན་དག་ལ་གེགས་བྱེད་དོ། །སྟོབས་ཆེ་བ་དེ་ཉིད་ཅིའི་ཕྱིར་རྟག་ པར་འབྲས་བུ་མི་འབྱིན་ཏེ།འདིའི་ཚུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་བསྒོས་པ་ཡིན་ན་བདག་ཏུ་རྟོག་པ་ནི་དོན་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་བདག་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཁས་བླང་བར་བྱ་སྟེ། དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལ་དེ་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་རྫས་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གི་རྟེན་གཞན་ཡིན་པར་ ཡང་མི་རུང་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན།མ་ཡིན་ཏེ། མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་དག་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་ཡིན་པར་མ་གྲུབ་བོ།

如果说那个熏习力量很强大，为什么不能经常产生果报呢？因为转变为其他状态是有为法的特征，而且那个转变也随顺于其他熏习的果报生起。这只是对心的所有状态的一个方面而已，至于后续的因，唯有诸佛是主宰，如经中所说：'即便是孔雀的一根羽毛，其所有因的种类，非遍知者不能了知，了知此即是遍知力。'更何况是非色法的诸种心的差别呢？
为什么不只生起与之相似的，而是像芽、茎、叶等那样依次序确定地生起呢？这个问难明显是针对某些外道认为心是从自我生起的想法。如果说是依赖于与意识接触的差别，这是不对的，因为没有其他联系。由于有联系者已断绝，而且已经解释说所谓接触的特征是以未接触为前提的接触，所以会导致自我断绝的过失。
因此，意识转移时，自我就会转移或消失。如果说是部分接触，这是不对的，因为那个部分不可能属于它自身。即使承认有接触，但意识永远无差别时，接触怎么会有差别呢？如果说是依赖于认知的差别，那么就会追问认知如何有差别。如果说是依赖于行为差别的自我与意识接触，那么只是依赖于行为差别的心识而已，自我的作用丝毫也不可得，就像庸医骗人说'普萨哈'（咒语）一样。
如果说有自我才有这两者，那只是空谈而已。如果说它是所依，比如某物是某物的所依，那么它们既不像绘画和柏树等那样是所依，它也不像墙壁和容器等那样合理作为能依，因为会有碍触和差别性的过失。如果说它不是那样的所依，那是什么样的呢？如果说像香等的大地那样，这正好证实了我所说的无我，就像香等与大地不是别体一样。
谁能确定香等与大地是别体呢？'大地的香'等说法，是为了使人了解那些香等就是它，而不是别的，就像'树的色身'这样的说法。即使是依赖于行为的差别，为什么不是所有认知同时生起呢？力量大的会障碍其他的。那个力量大的为什么不能常常产生果报呢？如果这个道理就是熏习，那么执著自我就是无意义的。
如果说必须承认有自我，因为记忆等是功德事物，而且功德必定依托于实体，而且它们不可能依托于其他，这是不对的，因为前提不成立。这些并未成立为功德事物。

།ཁོ་བོ་ཅག་གི་ལྟར་ན་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་རྫས་ཡིན་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་རྫས་དྲུག་གོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་རྫས་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་སྟེ། རྟེན་གྱི་དོན་ནི་བརྟགས་ཟིན་ཏོ། །དེ་ལྟ་ བས་ན་འདི་ནི་གྱི་ནའོ།།བདག་མེད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ལས་རྩོམ། བདག་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག་།བདག་སྡུག་བསྔལ་བར་མ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་དེའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་འདིའི་ཡུལ་གང་ཡིན་པའོ། །བདག་ཏུ་འཛིན་པ་འདིའི་ཡུལ་གང་ཞིག་ཡིན། ཡུལ་ནི་ཕུང་པོ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཤེས། དེ་དག་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་དང་། དཀར་ཤམ་ལ་སོགས་པའི་བློས་གཞི་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བདག་དཀར་ཤམ་མོ། །བདག་སྔོ་བསངས་སོ། །བདག་སྦོམ་མོ། །བདག་སྐེམ་མོ། །བདག་རྒས་སོ། །བདག་དར་ལ་བབ་པོ་ཞེས་དཀར་ཤམ་ལ་སོགས་པའི་བློས་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་འདི་གཞི་མཐུན་པར་བྱེད་པར་སྣང་ངོ་། ། རྣམ་པ་དེ་དག་བདག་གི་ཡིན་པར་ནི་མི་འདོད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་འཛིན་པར་ཤེས་སོ། །བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ལུས་ལ་ཡང་བདག་ཉེ་བར་འདོགས་ཏེ། དཔེར་ན་བདག་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བདག་གི་བྲན་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ་ཕན་འདོགས་པ་ལ་བདག་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ཡིན་ཡང་བདག་ཏུ འཛིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ལུས་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་གྱི་ལུས་ལ་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན། འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་ལུས་སམ་སེམས་གང་དང་ལྷན་ཅིག་འབྲེལ་པ་དེ་ཁོ་ན་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་འདི་འབྱུང་གི་གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འཁོར་བ་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་དེ་ལྟར་གོམས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འབྲེལ་པ་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་བདག་མེད་པ་ན་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་སུའི་ཡིན། འདི་ནི་དྲུག་པ་འདིའི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དེ་ནི་དྲན་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དེ་ཉིད་འོངས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིའི་རྒྱུ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྔོན་བདག ཏུ་འཛིན་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་རང་གི་རྒྱུད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་མ་རིག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཡིན་ནོ།།བདག་མེད་ན་བདེ་བའམ་སྡུག་བསྔལ་བ་སུ་ཞིག་ཡིན། རྟེན་གང་བདེ་བའམ་སྡུག་བསྔལ་བ་འབྱུང་བ་སྟེ། དཔེར་ན་ཤིང་ལྗོན་པ་མེ་ཏོག་ཆགས་སོ། །ནགས་ཚལ་འབྲས་བུ་ཆགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །འདི་གཉིས་ ཀྱི་རྟེན་གང་ཞེ་ན།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །བདག་མེད་ན་ལས་རྣམས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་ནི་གང་ཡིན། འབྲས་བུ་རྣམས་ཀྱི་ཟ་བ་པོ་གང་ཡིན། བྱེད་པ་པོ་ཞེས་བྱ་བའམ། ཟ་བ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་བྱེད་པས་ན་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ལ། ཟ་བས་ན་ཟ་བ་པོ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་གྲངས་སྨྲས་སུ་ཟིན་ གྱི་དོན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།མཚན་ཉིད་རྣམས་ནི་བྱེད་པ་པོའི་མཚན་ཉིད་རང་དབང་ཅན་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ན། འཇིག་རྟེན་ན་འབྲས་བུ་འགའ་ལ་ཡང་ལ་ལ་ཞིག་རང་དབང་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་མཐོང་ངམ། མཐོང་སྟེ་ཁྲུས་དང་ཟ་བ་དང་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྷས་བྱིན་ལྟ་བུའོ། །ཁྱོད་ལྷས་བྱིན་གང་ཞིག་དཔེར་བརྗོད། གལ་ཏེ་ བདག་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་དེ་ཉིད་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།འོན་ཏེ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་དེ་ཉིད་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ཏེ། ལས་འདི་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་སོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ལ་སེམས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་གིས་འཇུག་གོ། །སེམས་ཀྱང་ལུས་དང་ངག་ལ་རང་གི་རྒྱུའི་གཞན་གྱི་དབང་གིས་ འཇུག་གོ།།དེ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བས་གང་ལ་ཡང་རང་དབང་མེད་དེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་རྐྱེན་གྱི་གཞན་གྱི་དབང་གིས་འཇུག་གོ། །བདག་ཀྱང་ལྟོས་པ་མེད་པར་རྒྱུ་ཉིད་དུ་ཁས་མི་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རང་དབང་ཅན་དུ་མི་འགྲུབ་བོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་ནི་འགའ་ཡང་མི་དམིགས་སོ། །གང་ཞིག་ གང་གི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་བྱེད་པ་པོ་ཞེས་བྱ་ན་བདག་ནི་གང་ལ་ཡང་རྒྱུ་ཡིན་པར་མི་སྣང་སྟེ།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ནི་དེ་ལྟ་བུར་ཡང་བྱེད་པ་པོར་མི་རུང་ངོ་། །དྲན་པ་ལས་ནི་འདུན་པ་སྐྱེའོ།

按照我们的观点，一切存在都是实法，因为经中说'沙门果是六种实法'。这些也未被证实是依托于实法，因为所依的意义已经考察过了。因此这是如此。
如果无我，为什么开始造业？因为有'愿我快乐'、'愿我不受苦'等说法。那么所谓我又是什么？就是我执的对境是什么。我执的对境是什么？对境是蕴。
怎么知道？因为对它们有贪著，以及以白等觉知而成为共同所依，如'我是白的'、'我是蓝的'、'我是胖的'、'我是瘦的'、'我是老的'、'我正当年'等，以白等觉知而执我，显现为共同所依。
不承认那些形态是我所，因此知道这是对诸蕴的执著。对于对我有利益的身体也假立为我，如说'凡是我的，这就是我的奴仆'一样。虽然对有利益的假立为我，但不是我执。
如果是缘于身体，为什么不缘于他人的身体？因为没有关联，这个我执只对与身或心有关联的产生，而不对其他的产生，因为从无始轮回以来如此串习的缘故。
关联又是什么？是因果事物的果。如果无我，我执是谁的？这就是从'这第六的意义如何'到'那就是念的因'之间的内容。
这个因是什么呢？是被先前我执熏习的自相续具有无明的心。
如果无我，谁是快乐或痛苦的？所依产生快乐或痛苦，如说'树开花了'、'林结果了'一样。
这两者的所依是什么？是六处，如何是这样已经说过了。
如果无我，诸业的作者是谁？诸果的受者是谁？所谓作者或受者的词义是什么？因为造作所以是作者，因为受用所以是受者。说了同义词但不是意义。
关于特征，说作者的特征是自主的是作者，在世间上对任何果有谁见到有自主的吗？见到，如天授对沐浴、饮食、行走等。你举天授什么为例？
如果说是我，那正是所要成立的。如果说是五蕴，那就是作者，业有三种：身业、语业、意业。其中首先身语二业随心而转。心也随自因而对身语转。
那也相同，所以对任何都无自主，一切事物都随缘而转。我也不承认无所待而成为因，所以不成立为自主。因此不见有如此特征的作者。
若说某者是某法的主要因即是彼之作者，我对任何都不显现为因，因此也不应成为如此的作者。从忆念生起欲求。

།འདུན་པ་ལས་ནི་རྟོག་པ་སྐྱེའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་ནི་རབ་ཏུ་འབད་པའོ། །རབ་ཏུ་འབད་པ་ལས་ནི་རླུང་ངོ་། །དེ་ལས་ནི་ལས་འབྱུང་ན་ འདི་ལ་བདག་ཅི་ཞིག་བྱེད།འབྲས་བུ་ལ་ཡང་གང་ལ་བདག་མེད་ན་ཟ་བ་པོར་བརྟགས་པའི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན། གལ་ཏེ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དམིགས་པ་ལ་བདག་གི་ནུས་པ་མེད་དེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནུས་པ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་མེད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་གྱི་རྟེན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་ སྡིག་པ་དང་བསོད་ནམས་ཉེ་བར་སྩོགས་པར་མི་འགྱུར།ཚོར་བའི་རྟེན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་རྟེན་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཡིན་གྱི་བདག་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །བདག་མེད་ན་ཇི་ལྟར་ན་ལས་ཞིག་ཟིན་པ་ལས་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་འབྲས་བུ་འབྱུང་། བདག་ཡོད་ན་ཡང་ཇི་ལྟར་ན་ལས་ཞིག་ཟིན་པ་ལས་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་འབྲས་ བུ་འབྱུང་།དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལས་འབྱུང་ངོ་། །ཚིག་གི་ལུགས་འདི་ནི་དཔེར་ན་གང་གི་རྟེན་གང་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་ཞེས་ལན་བཏབ་ཟིན་ཏོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་རྟེན་མེད་པ་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་ངོ་། །ཁོ་བོ་ཅག་ཀྱང་ལས་ཞིག་ཟིན་པ་ལ་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་མི་སྨྲའོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེའི་རྒྱུད་ ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་ལས་ཏེ།ས་བོན་དང་འབྲས་བུ་བཞིན་ནོ། །དཔེར་ན་ས་བོན་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་ཞིག་པ་ལས་འབྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མཇུག་ཐོགས་ཁོ་ནར་འབྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྒྱུད་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་ལས་ཏེ། མྱུ་གུ་དང་སྡོང་བུ་དང་། འདབ་མ་ལ་སོགས་པ་མེ་ཏོག་ལ་ཐུག་ པ་རིམ་པ་རྫོགས་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ།།དེ་ནི་མེ་ཏོག་ལས་གྲུབ་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ས་བོན་དེའི་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དེས་བརྒྱུད་པས་མེ་ཏོག་ལ་དེའི་ནུས་པ་བསྐྱེད་པས་སོ། །གལ་ཏེ་ས་བོན་དེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བར་མ་གྱུར་ན་འབྲས་བུ་དེ་འདྲ་བ་སྐྱེད་པ་ལ་དེའི་ནུས་པ་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལས་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་ངོ་། ། ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་ལས་ཞིག་པ་ལས་ཀྱང་མི་འབྱུང་ལ། མཇུག་ཐོགས་སུ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རྒྱུད་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་ལས་སོ། །རྒྱུད་ནི་ཅི་ཡིན། ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ནི་ཅི་ཡིན། ཁྱད་པར་ནི་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། ལས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་སེམས་ཕྱིར་ཞིང་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྒྱུད་ཡིན་ནོ། །དེ་གཞན་དང གཞན་དུ་སྐྱེ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ།།དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྲས་བུ་སྐྱེད་ནུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་གཞན་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཡང་སྲིད་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པའི་འཆི་བའི་སེམས་ལྟ་བུའོ། །ལས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཉིད་ཡིན་ཡང་ལས་གང་ལྕི་བའམ།ཉེ་བའམ། གོམས་པ་ཡིན་པ་དེས་བྱས་པའི་ནུས་པ་བསལ་བར་བྱེད་ཀྱི་གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། ལས་ཀྱི་འཁོར་བ་ལྕི་གང་དང་། ཉེ་བ་གང་དང་གོམས་པ་གང་། །སྔོན་བྱས་གང་ཡིན་དེ་ལས་ནི། །སྔ་མ་སྔ་མ་རྣམ་སྨིན་འགྱུར། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་ སྨིན་པའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པའི་ནུས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བསྐྱེད་ནས་ལྡོག་གོ།།སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པའི་ནུས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ནི་གཉེན་པོ་སྐྱེས་ནས་ལྡོག་གོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ གཏན་དུ་ལོག་པ་སྟེ།གང་གི་ཚེ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནའོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ས་བོན་གྱི་འབྲས་བུ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་མི་སྐྱེ་ན། རེ་ཞིག་ཐམས་ཅད་དཔེ་དང་འདྲ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཡང་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་ལས་འབྲས་བུ་གཞན་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྣམ་པར་འདྲུལ་བའི་ཁྱད་པར་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམ་པར་འགྱུར་ བའི་ཁྱད་པར་ལས་སྐྱེ་སྟེ།དེ་ལ་འབྱུང་བའི་རྣམ་པ་མྱུ་གུ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་ས་བོན་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

从欲望产生分别，从分别产生精进，从精进产生气，从此产生业，于此我能做什么？若果报中也无我，则所谓食者的受用是什么？若说是所缘，所缘中无我的功能，因为已遮止了识的功能。若无我，为何非有情依处也不积集罪业与福德？因为非受的所依，其所依是六处而非我。如何是这样已经说过了。若无我，如何从已坏灭的业在后世产生果报？若有我，又如何从已坏灭的业在后世产生果报？依此而生善法与不善法。此语言之理如'何者依于何'已作答。因此，善法与不善法唯从无依而生。我等也不说从已坏灭的业在后世产生果报。那么如何呢？是从其相续转变差别，如种子与果实。譬如说从种子生果，既非从已坏灭中生，也非仅从相续中生。那么如何？是从相续转变差别，如从芽、茎、叶等直至花的次第圆满而生。
若此从花成就，为何说是彼种子之果？因为由其相续于花中生起彼功能故。若无彼种子为先导，则不会有如是果实生起的功能。如是从业生果也是如此，既非从已坏灭的业生，也非从相续生。那么如何？是从相续转变差别。何为相续？何为转变？何为差别？以业为先导的心相续生起即是相续。其不断生起即是转变。其后能生果报的功能，因超胜其他转变故为转变差别，如具有再有取的临终心。
虽有种种业为先导，但重业、近业或串习业所作的功能能遮除其他，如说：'业轮中何者重，何者近，何者串习，何者先作，从彼中前前者成熟。'其中异熟因所生能产生异熟果的功能，在产生异熟后即消失。等流因所生能产生等流果的功能，有漏者在对治生起后消失。无漏者则在心相续永断时消失，即在圆寂时。又为何不如种子的果实般生起其他异熟？首先并非一切都与譬喻相同。其中也非唯从果生其他果。那么如何？是从坏灭差别所生的转变差别所生，其中能成就芽的生起形态者即是其种子，其他则不是。

།འགྱུར་བའི་མིང་གིས་སམ། འདྲ་བའི་ཕྱིར་རྒྱུན་སྔ་མ་ཡང་ས་བོན་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདི་ལ་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དེ་ལས་གལ་ཏེ་དམ་པ་དང་དམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཉན་ པ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པ་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའམ།མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་སྐྱེ་ན་དེ་ལས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་སྐྱེའི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་པས་འདི་ནི་མཚུངས་སོ། །ཡང་ན་དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་མ་དུ་ལུང་གའི་མེ་ཏོག་རྒྱ་སྐྱེགས་ཀྱི་ཁུ་བས་ཁ་དོག་བསྒྱུར་བ་ལས་འབྲས་བུའི་ ནང་དུ་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་ལས་སྐྱེས་པ་གེ་སར་དམར་པོ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞིང་དེ་ལས་ནི་གཞན་མི་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་མི་སྐྱེའོ།།ཆེ་ལོང་ཙམ་འདི་ནི་བདག་གི་བློས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། མཐུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་ཐ་དད་ པའི་ལས་རྣམས་ཀྱིས་བསྒོས་པའི་རྒྱུ་རྣམས་གནས་སྐབས་འདིར་ཕྱིན་ན་འབྲས་བུ་འདི་ལྟ་བུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཁོ་ནའི་ཡུལ་ཡིན་ནོ།།ཡང་སྨྲས་པ། ལས་དང་དེའི་བསྒོས་དེའི་འཇུག་རྙེད། །དེ་ལས་འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ལས། །གཞན་གྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ནི། །ངེས་པར་ རབ་ཏུ་མི་ཤེས་སོ།།དེ་ལྟར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་གསུང་རབ་རིགས་པའི་ལམ། །ལེགས་པར་གསུངས་པའི་དག་པ་ཆོས་ཉིད་འདི་མཐོང་ནས། །མུ་སྟེགས་ལོང་བ་ལྟས་ངན་སྣ་ཚོགས་གཡོ་རྣམས་ཀྱི། །གཞུང་ལུགས་སྤངས་ཏེ་ལོང་བ་མ་ཡིན་རྣམས་འགྲོའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉི་མའི་གསུང་འོད་ཀྱིས། །སྣང་ལྡན་མྱ་ངན་ འདས་གྲོང་ལམ་གཅིག་པ།།བདག་མེད་འཕགས་པ་སྟོང་གིས་བགྲོད་པ་འདི། །ཕྱེ་ཡང་དམན་པའི་མིག་གིས་མི་མཐོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་འདི་ནི་ཕྱོགས་ཙམ་ཞིག་།རང་གི་མཐུ་ཡིས་རྣམ་འཕེལ་བའི། །དུག་ལ་རྨ་ཡི་ཕྱོགས་བཞིན་དུ། །ཤིན་ཏུ་མཁས་པ་རྣམས་ལ་བསྟན། །ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ལས་གང་ཟག་དགག་པ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་ གནས་དགུ་པ་སྟེ།ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ་སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་འདི་རྫོགས་སོ།

以变化的名称，或因相似的缘故，前相续也称为种子。同样，在此若从异熟中，若从听闻正法与非正法等缘起生起有漏善或不善心的变化，从此则生起其他异熟，而非其他，这是相同的。
或者应当如此了知：如同马度龙伽花被茜草汁染色后，在果实中由于相续完全转变的差别而生起红色花蕊，从此不生其他，如是从业所生的异熟也不再生其他异熟。
这仅是大概显示我的智慧所能了知的，至于种种威力差别的诸业所熏习的诸因到达此时位会现前成就如是果报，唯是诸佛的境界。
复次所说：'业与其熏习及其趣入，从此所得果报，除佛陀外，其他一切相皆决定不能了知。'
如是见到诸佛所说教法理路，善说清净法性已，舍弃盲目外道种种邪见动摇的教理，非盲者们得以前行。
如来日光语言光芒，具光明涅槃城一道，无我圣者千人所行此，虽已开显劣慧眼不见。
如是此仅是少分，以自力而广大增长，如毒对伤口一方，为极善巧者而显示。
此为《阿毗达磨俱舍论》中说明破除补特伽罗品第九品。《阿毗达磨俱舍论释》由亲教师释迦比丘世亲造毕。

། །།རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཛི་ན་མི་ཏྲ་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བན་དེ་དཔལ་བརྩེགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་ཞིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ།། །།

印度堪布吉那弥札和大校译师班智达华德僧（华智嘎）翻译校对并审定。
